Iedereen is feilbaar

Begin juni volgde  ik de (verplichte) training Professioneel Kritische Instelling bij het NBA. Tegelijkertijd las ik een boek waarin “de illusie van experts”  wordt beschreven. Mensen die meer weten voorspellen iets beter, maar mensen met de meeste kennis zijn vaak minder betrouwbaar “dan pijltjes gooiende apen”.  Dit komt dan deels door een te groot vertrouwen in eigen vaardigheden, waardoor het zicht op de werkelijkheid wordt verloren.  Een ander hoofdstuk gaat over “ intuities of formules”.  Hierin wordt een onderzoek beschreven waarin een simpel algoritme de toekomstige prijzen van jonge wijnen voorspelt, en veel nauwkeuriger blijkt te zijn dan de beoordelingen van wijnexperts. Het boek onderbouwt wetenschappelijk en humoristisch datgene wat het NBA ons wil overbrengen: ons oordeel kan onbetrouwbaar zijn.

 Het betreffende boek is Ons feilbare denken, van Daniel Kahneman.  Het beschrijft zijn leven van onderzoek doen naar de principes van beslissingen nemen. Hele interessante simpele testjes worden mij voorgelegd, waar ik snel op moet reageren. En met schaamrood op de kaken de goede oplossing lees, die zo logisch is, maar niet mijn eerste, intuitieve keuze. Gelukkig ben ik niet de enige. Het nemen van een beslissing blijkt door veel factoren beinvloed te worden.

Kahneman gaat uitgebreid in op de verschillen tussen “systeem 1”, het automatische system, en “systeem 2”, het weloverwogen systeem.  Systeem 2 monitort en controleert de gedachten en handelingen van systeem 1. Een leuk voorbeeld, is de volgende vraag:

Een honkbalknuppel met bal kost $1,10. De knuppel is $1 duurder dan de bal. Hoe duur is de bal?

Waarschijnlijk denken jullie, net als ik, direct aan 10 cent. Dit is een intuitief logisch klinkend antwoord. Maar wel fout. Reken maar na: het is 5 cent. En als jullie wel het goede antwoord wisten, is die 10 cent toch even door jullie hoofd geschoten.  Het punt is dat bij degenen die 10 cent als antwoord geven, systeem 2 niet even actief controleert of dit rekenkundig wel klopt.  Meer dan 50% van duizenden studenten van Harvard die deze test deden, gaven het foute antwoord. Bij minder prestigieuze universiteiten was dit meer dan 80%. Veel mensen hebben teveel zelfvertrouwen en hechten teveel waarde aan hun intuitie: hun systeem 2 is lui. Zouden tussen al die mensen ook niet een aantal accountants zitten?

Uit een Kahneman onderzoek (in de 80-er jaren) onder 101 accountants bleek dat als zij de betrouwbaarheid van interne controles van ondernemingen moesten beoordelen, zij in 20% van de gevallen bij het opnieuw beoordelen van dezelfde casussen (binnen dezelfde test op dezelfde dag), een andere conclusie trokken. Dit wordt verklaard door de sterke contextafhankelijkheid van onze intuitie: een koel briesje op een hete dag maakt ons net iets positiever over iets wat op dat moment beoordeeld moet worden. De tijd tussen twee eetpauzes bij een Hof heeft aantoonbare invloed op de kans dat iemand voorwaardelijk in vrijheid wordt gesteld.  Mensen lijken erg inconsistent te zijn bij het samenvattend beoordelen van complexe informatie. Formules zijn veel betrouwbaarder, hebben het niet warm en hebben geen honger.

Ik ben na het lezen van dit boek, bijna 500 pagina’s die je wel moeten overtuigen, wel alerter geworden: is mijn oordeel een systeem 1 oordeel? Wat vind mijn systeem 2 ervan? En is er meer, veel meer informatie of statistiek beschikbaar, die dit oordeel onweerlegbaar zou bevestigen of juist ontkrachten? Maar ook weet ik nu zeker: iedereen is feilbaar. Ook een accountant.  En een vinoloog. En een jurist, internal auditor en dokter. Dat wist ik intuitief al, nu weet ik waarom. Met de statistieken om dat te onderbouwen.

Ons feilbare denken,”Thinking, fast and slow” , van Daniel Kahneman. ISBN 978-90-470-0060-0

Dit bericht werd geplaatst in Boekbespreking, Freelance / interim services, Gedrag en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

4 reacties op Iedereen is feilbaar

  1. Marinus de Pooter zegt:

    De vraag over de knuppel en de bal is een prachtig voorbeeld. Aan de ene kant is het erg ontnuchterend om te constateren dat je brein je zo gemakkelijk in de steek kan laten. Aan de andere kant heeft (collectieve) feilbaarheid ook wel weer iets geruststellends.

  2. David zegt:

    Misschien is systeem 2 bij mij niet zo actief, maar kan iemand mij uitleggen waarom de bal 5 cent kost? Dat staat namelijk niet in dit artikel. Ik kan logisch beredeneren dat de bal in ieder geval niet meer dan 10 cent kost. In mijn intuitief logische gedachte kost de bal 10 cent als de knuppel 1 dollar duurder is dan de bal en ze samen 1,10 dollar kosten.

    • estroocloeck zegt:

      David, bij jou is in ieder geval “doorvragen / uitlegvragen” goed ontwikkeld, heel belangrijk voor onze beroepsgroep (als je ook auditor of accountant bent). Onze een-na-grootste valkuil is misschien wel eigenwijsheid (dat met die knuppel en die bal, daar klopt toch niets van) of ego (als ik nu een vraag stel vindt men mij dom). De bal is 10 cent. De knuppel is 1 dollar duurder, dus 1, 10 dollar. Samen is dat 1, 20 dollar. Dat is dus teveel. Je systeem 2 zou je dit moeten vertellen: K + B = 1,10. K= B + 1. Dus B + 1 + B = 1,10. Dus B + B = 1,10 – 1. Dus 2xB = 0,1. Dus B = 0,1 / 2 is 0,05. Leuk voorbeeld he?

      • David zegt:

        Bedankt Estroocloeck. Na wat langer er over nagedacht te hebben kwam ik ook tot die conclusie. Het is inderdaad een prachtig voorbeeld hoe je je kunt vergissen als je systeem 2 niet z’n werk laat doen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s