Op je 12-de milieuactiviste worden, daarna op het WEF en voor de VN spreken, en op je 20^ste de hoofdpersoon zijn van een documentaire. Dan heb je wel wat te vertellen! En inderdaad, Melati Wijsen heeft in haar boek Change starts now uit 2025 héél wat te vertellen. Het is een mix van biografie, actiegids en zelfhulpboek waar jongeren veel van kunnen leren. Als oudere jongere schaamde ik me vooral voor mijn eigen inactiviteit.

De beschrijvingen van Melati’s jeugd op het, in haar kind-ogen, paradijselijke Bali zijn ontroerend, en die van haar activiteiten soms bijna niet te geloven. Ze realiseert zich terdege dat ze alle aandacht voornamelijk kreeg in verband met haar jonge leeftijd en dat de milieuvervuiling op het tweede plan stond. Desondanks is ze nu, 12 jaar later, nog niets van die passie kwijt. Die passie is nu gericht op het enthousiasmeren van andere jongeren voor activisme en ze behoeden voor de valkuilen waar zij zelf intrapte. De schrijfstijl en structuur van het boek kunnen zeker beter, maar haar passie straalt van elke pagina af.

Het duurzaamheidsboek Change starts now …

… laat ons eerst kennismaken met Melati’s familieleven op Bali. Haar Nederlandse moeder en Indonesische vader ontmoetten elkaar op het zeilschip de Ombak Putih (grappig, daar heb ik jaren later ook een tocht mee gemaakt). Ze wonen op het platteland, in een huis met open voorkant, zodat ze één zijn met de natuur. Het gezin gaat veel zeilen en Melati en haar zusje ‘ontdekken’ allerlei eilanden. Tijdens de tochten leren ze veel over de natuur, zoals dat de oceaan zorgt voor 70% van de zuurstof. Melati groeit op met allerlei tradities, waaronder de Tri Hita Karana, de drie pilaren van welzijn: leven in balans met de omgeving, met elkaar en met je innerlijke zelf (environment, community, self).

Elke dag hollen de kinderen naar hun favoriete strand om te gaan zwemmen. En op een dag valt het Melati op dat dat mooie strand vol ligt met plastic. Het spoelt aan vanuit de oceaan, onze zuurstof-producent. En het wordt opgeruimd door een schoonmaker, die het plastic verbrandt, want andere opties heeft hij niet. Melati is geschokt, en bezoekt op haar 12-de een vuilstortplaats met plastic.

Bye Bye Plastic Bags

Dat is de start van haar eerste project, samen met haar 2 jaar jongere zus Isabel: Bye Bye Plastic Bags.  Een slimme keuze: al dat plastic is opvallend én het verbannen van single use plastic zakken is al eerder, in andere landen, gedaan. Ze heeft succes omdat het ‘leuke kinderen’ zijn die de boodschap verkondigen.

De volgende hoofdstukken gaan in  op enerzijds de opwarming van de aarde, vervuiling, de SDG’s, de urgentie enzovoorts, de probleemkant dus, en anderzijds de activiteiten van Melati en haar organisatie van kinderen. Ze gaat op haar 13-de naar een conferentie in Mumbai, en als ze vindt dat er op Bali te weinig gebeurt, gaat ze in hongerstaking, alleen overdag. Na 2 dagen mag ze bij de gouverneur komen om haar zaak te bepleiten. Melati is onder de indruk, maar ook teleurgesteld, want er komen geen harde toezeggingen. Ze start een petitie, die viral gaat. Inmiddels heeft ze een groot team van vrijwilligers en leert ze hoe ze dat wel en niet moet managen. De tips zullen je bekend voorkomen, jong en oud maken dezelfde fouten. 

Wereldwijde impact

Op haar 14^de heeft ze franchises over de hele wereld en een hoofdkantoor op Bali, zelf gebouwd van zeecontainers. Het behouden van haar betaalde staf is niet makkelijk, ze wijt het aan haar rondrennen als ‘een kip zonder kop’, slecht prioriteren, uitstelgedrag.

Een volgend hoofdstuk gaat over spreken in het openbaar, en zij staat als 15-jarige te speechen bij de VN. Leuke tips: neem jezelf niet te serieus en afwijken van je script is prima, je publiek weet niet beter. Verder presenteert ze een model voor de opzet van een goed verhaal, de diamant, die uit 5 delen bestaat: de ijsbreker, dan de intro, de kern van het verhaal, de samenvatting en de call to action. Leuk is haar tip om je speech beter te onthouden: oefen hem met rare accenten. Voor haar heeft het gewerkt, inmiddels is ze full time betaald spreker. Waar ze wel wat moeite mee heeft is de reactie van haar publiek: o, je was zo inspirerend! Ze wil geen inspiratie zien, maar actie, verandering! Maar ze realiseert zich ook dat inspiratie altijd de eerste stap is.

Volwassen worden

Op haar 18-de is ze klaar met school, en ze merkt dat het ontbreken van die dagelijkse structuur het teken is van de overgang naar volwassenheid. Ze is niet meer dat ‘schattige kind’ en krijgt nu niet meer alle aandacht omdat ze zo jong is. Naar de universiteit wil ze niet. Veel mensen adviseren haar dit wel te doen, dat geeft haar meer geloofwaardigheid denken ze. Maar zij leert door te doen, door te netwerken met jongeren over de hele wereld. Verder gaat het over intergenerationeel samenwerken, en wat ze ‘youth washing’ noemt: wel de jeugd vragen om te komen spreken, maar verder de jeugd niet concreet steunen. In de tussentijd is zij het enige gezicht van haar organisatie, ze delegeert niets, wil alles zelf doen, steeds iets nieuws oppakken. Haar ego zit haar in de weg, en ze krijgt 3x een burn-out. 

Het systeem werkt tegen en mee

In een hoofdstuk over vriendschap en liefde lees ik ook dat Melati altijd een dubbele nationaliteit had: Indonesisch en Nederlands. Ze heeft in Bali altijd gestemd, had een Indonesisch paspoort. Maar op haar 21^ste moet ze kiezen tussen haar beide nationaliteiten. Dan blijkt dat ze de Indonesische nationaliteit die ze zo graag wil, niet kan krijgen. Er ontbreekt iets juridisch …. én ze is activiste, dus gewoon niet welkom. Ze is geschokt! (Inmiddels woont ze in Amsterdam.) Ze herinnert de lezer eraan dat veel activisten in eigen land worden vervolgd of helemaal verbannen. Het systeem laat ze in de steek. Maar …. je kunt dat systeem ook voor je laten werken. Denk aan de juridische procedures tegen vervuilende bedrijven.

Het slot gaat over hoop, meedoen, en ze geeft een call to action: zorg voor milieu en sociale zaken in je ‘1 meter bubbel’ en word een changemaker. Zelf neemt ze afscheid van de BBPB: het is niet meer nodig en andere instanties hebben meer impact nu op dat gebied.

Mijn evaluatie van Change starts now

Tot mijn schande moet ik bekennen dat ik hiervoor nog nooit gehoord had van Melati Wijsen. Hoe is dat nu mogelijk, ze heeft in de afgelopen 12 jaar op heel wat podia gestaan en veel publiciteit gehad. Voor mij was haar levensverhaal dus helemaal nieuw, en ik was onder de indruk van haar passie, haar daadkracht en haar vermogen om een beweging te creëren. Het leerpunt hier is natuurlijk: als een 12-jarig meisje uit Bali dit kan bereiken, wat houdt ons, ouderen uit rijkere landen, dan tegen om dezelfde impact na te streven? Ik schaam me een beetje over mijn leunstoel-activisme.

Naast de biografische stukken komen de milieuproblemen aan bod. Deze onderdelen zullen voor de veel-lezers rond duurzaamheid niet heel nieuw zijn, maar wellicht voor veel jongeren toch nog wel. Aangezien het boek Engelstalig is, zou het niet misstaan op een Engelse literatuurlijst op de middelbare school of als discussiestuk bij een jongerenvereniging.

Het grootste deel van het boek heeft betrekking op persoonlijke ontwikkeling, en de 100 tips waarmee de hoofdstukken zijn gevuld zijn zondermeer nuttig. Managementboekenlezers zullen niet veel nieuws lezen, maar leest de jeugd van tegenwoordig al managementboeken? Ik denk het niet. Mij lijkt de doelgroep dan ook voor de hand liggen: middelbare school-gangers.

Alle tips zijn opgehangen aan Melati’s eigen ervaringen, maar zijn naar mijn mening gangbaar en in menig zelfhulpboek met wetenschappelijke onderbouwing terug te vinden. Ik trof in ieder geval geen tips aan die ik onzin vond. De tip voor het beter onthouden van je speech door hem met verschillende accenten uit te spreken was wél nieuw voor me, en kon ik al googelend, nergens terugvinden. Misschien gewoon eens uitproberen? Het boek heeft geen literatuurlijst, wel een ‘resource library’ die niet zozeer verwijst naar bronnen voor het boek, maar naar interessante en mij onbekende organisaties, naar TEDTalks, documentaires en podcasts. En naar programma’s van Melati’s Youthtopia die je kunt volgen.

Het voordeel van een biografie is dat deze tijdloos is, tenzij er ‘updates’ komen natuurlijk. Melati is nog erg jong, dus die kans zit er zeker in. De twee andere onderdelen van het boek, informatie over duurzaamheid en persoonlijke ontwikkeling / activisme zijn misschien minder tijdloos, maar op dit moment erg relevant en maken de biografische stukken extra interessant.

Vorm

Melati schrijft erg levendig over haar familie en vrienden, over het opgroeien op Bali, over hoe ze zich voelt bij de belangrijke ontmoetingen. Ze stelt zich ook erg eerlijk en kwetsbaar op als ze het heeft over haar beperkte managementvaardigheden en haar ongeduld om resultaat te zien. Ook al was ze piepjong, deze ervaringen zijn erg herkenbaar, ook voor ouderen. Wie heeft er niet eens voor groot publiek gestaan en dacht de hele tekst vergeten te zijn? Wie heeft zich niet eens geërgerd aan een politicus die veel mooie woorden voor je heeft, maar weinig actie?

Helaas is de structuur rommelig. Dat komt deels door de combi biografie en actiegids. Enerzijds wordt het verhaal chronologisch verteld, anderzijds zijn de hoofdstukken ingedeeld per thema, waarbinnen ze regelmatig springt van ‘in het begin’ naar een aantal jaren later of het heden. Ook worden er in de biografische stukken grote delen overgeslagen. Op haar 12-de start ze haar activisme, op haar 13-de is ze bij een conferentie in Mumbai. Wat is er in dat jaar gebeurd? Werd ze uitgenodigd? Wilde ze er zelf naar toe? Ideetje van haar ouders? Ik ken niet veel kinderen die op hun 13-de al zo internationaal geëngageerd zijn, waar kwam dat vandaan?

Qua redactie heb ik ook wat ergernissen. Zo staat deze zin er in: Did you know that the Latin word for ego is ‘I’? Dat lijkt me niet helemaal juist. Verder staan er kromme Engelse zinnen in (one of my first mistakes I made), is de lay-out op plekken in het eBook superlelijk, en springt Melati soms van de hak op de tak. Leuk zijn de foto’s, die dragen zeker bij aan het biografische deel.  

En? Mis je wat als je dit boek niet leest? Dat denk ik niet, maar voor jongeren die tegen een depressie aanzitten over de grote problemen van tegenwoordig kan het zeker wat handelingsperspectief bieden en activeren. Ook geeft het informatie over organisaties om je bij aan te sluiten als jongere, altijd goed om gelijkgestemde zielen te ontdekken.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd -, Illustraties +, Structuur -, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Change starts now duurzaam …

• via de (online) bibliotheek; 
• digitaal en gratis via Kobo Plus (dat deed ik ook!);
• of uit een minibieb!

Koop Change starts now duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris;
• of via B-Corp Bol (affiliate link).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!