Recensie: Grit – passie en volharding

Geplaatst op 12 augustus 2026 door estroocloeck

Uit 2016 alweer stamt Grit (in het Nederlands: de Grit-factor),de bestseller van Angela Duckworth. Grit is de combinatie van passie en volharding, en in dit uitstekende boek lees je waarom juist dit fenomeen zorgt voor succes. De praktijkvoorbeelden gaan over West Point en diverse scholen, en zijn heel verrassend! Goed om te weten: met Grit word je niet geboren, je kunt het jezelf (en je kinderen) aanleren. En je kunt het laten groeien, je passie en je volharding verhogen. Het boek is een fijne mix van psychologie en zelfhulp.

Ik waardeer met name de wetenschappelijke onderbouwing van het effect van grit, waaronder de resultaten van haar onderzoek op West Point en het Personal Qualities Project van ETS. Door haar schrijfstijl, met veel quotes uit interviews en soms letterlijke gesprekken, is het een levendig boek geworden, geen droog studieboek. Misschien is ‘voor succes heb je passie en volharding nodig’ een open deur, de bewijsvoering is overtuigend. Het zou mooi zijn als werkgevers dat ook eens meer zouden waarderen, in plaats van de focus op talent. Fijn boek als voorbereiding op je sollicitatiegesprek!

Het psychologieboek Grit …

… begint op West Point. Van de 14.000 jaarlijkse aanmeldingen, worden er maar 1.200 gehonoreerd. Een heel streng toelatingsbeleid dus. En toch valt 20% uit tijdens de 4-jarige opleiding, de meeste al tijdens de eerste 7 weken, een bootcamp. Het leger probeert natuurlijk te achterhalen waaróm. Ze gebruiken een model, de Whole Candidate Score (WCS), om te voorspellen wie van de kandidaten succesvol zou zijn. Die WCS bestaat uit metingen van schoolresultaten, leiderschapspotentieel en fysieke fitness. Maar kandidaten met de hoogste WCS geven net zo vaak op als de anderen.

Wat mist, denkt men, is een ‘nooit-opgeven’ mentaliteit. Angela gaat ermee aan de slag, en komt na een breed onderzoek met twee factoren die succes beter voorspellen dan IQ of talent: passie en volharding. Maar dat is achteraf leuk om te zeggen, hoe meet je het vóóraf? Hoe test je het? Angela maakt een vragenlijst voor de West Point kandidaten: de Grit Schaal. In 2004 vullen 1214 West Point cadetten het in. De uitslag wijkt enorm af van de WCS. Na 7 weken bootcamp vallen 71 cadetten af. De Grit-schaal blijkt een enorm betrouwbare voorspeller ervan, maar blijvers en opgevers hadden dezelfde WCS. Dussssss …..

…. gaat ze met haar vragenlijst naar allerlei andere bedrijven en instituten. Verkoop-organisaties, scholen, de groene baretten. De resultaten zijn vergelijkbaar. IQ is een ding, wat je ermee doet iets heel anders. Als voorbeeld ene David, een leerling op haar VWO-school. Blinkt niet uit in wiskunde, zijn ‘CITO’ was normaal, niet uitstekend. Maar in haar klas haalt hij steeds de hoogste cijfers. Huh? Hij werkt hééééél hard. Een paar jaar later promoveert hij op algoritmen en nu werkt hij als raketgeleerde. Dussssss …

Talent versus inzet

In allerlei landelijke questionnaires wordt gevraagd wat Amerikanen belangrijker vinden: talent of inzet. Inzet! zeggen bijna alle werkgevers. Maar graaf wat dieper, stel de vraag indirect, en het blijkt dat ze de voorkeur geven aan talent. Waarom vinden we dat zo bijzonder? Nietzsche verklaart het: we doen alsof het zomaar ontstaat, als magie. En als een genie een magisch iemand is, dan hoeven we onszelf niet ermee te vergelijken, of ons minderwaardig te voelen. Maar succes komt niemand zomaar aanwaaien.

Angela maakt een formule: Talent x Inzet = Vaardigheid. En Vaardigheid x Inzet = Prestatie. Inzet is dus 2x zo belangrijk als talent!

Van binnenuit

Onze grit verandert als gevolg van de cultuur om ons heen (wat anderen van ons verwachten en de rolmodellen) én naarmate we ouder worden (door onze ervaringen), zo leert Angela’s onderzoek. Grit kan dus ook groeien. Dat kun je zelf beïnvloeden door: 1. Belangstelling, je passie groeit. 2. Oefening, je doorzettingsvermogen groeit. 3. Doel of zingeving, je passie groeit. 4. Hoop, je doorzettingsvermogen groeit. Deze vier psychologische middelen kun je ontwikkelen. In deel II van het boek wordt op deze 4 middelen uitgebreid ingegaan, grit laten groeien van binnen naar buiten.  

Van buitenaf

Deel III gaat over hoe de omgeving onze grit beïnvloedt, grit laten groeien van buiten naar binnen. Het begint met opvoeden, coachen, alles om iemand te helpen met zijn/haar ontwikkeling. Maar moet je meer ondersteunen of meer uitdagen? Allebei natuurlijk. Ook interessant: kinderen imiteren, dus als je als ouder ‘gritty’ bent, is de kans groot dat je kinderen dat ook zijn.

Een sport of hobby als scholier járen volhouden en progressie boeken is een puike voorspeller voor later succes in een leiderschapspositie als jongvolwassene. En het maakt geen bal uit welke sport of hobby dat is, het gaat om de aspecten volhouden en progressie. Grappig genoeg zorgt grit er óók voor dat je die sport en die hobbies volhield. Angela denkt dat dat komt omdat we situaties en omgevingen zoeken die onze persoonlijkheden verstevigen, ze ‘roepen elkaar’. (Volgens mij gaat haar nieuwe boek hierover!). Misschien is dat met Grit ook zo. Er is natuurlijk wel een probleem hiermee: sport en hobbies zijn niet gratis, scholen faciliteren het steeds minder en dus hebben arme kinderen deze mogelijkheid niet. En ja, er is een zorgelijke correlatie tussen het inkomen van families en de Grit score: hoe armer, hoe lager.  

Je ontwikkelt grit makkelijker als je in een team zit met een hoop grit. Jouw volharding is niet zo bijzonder, iedereen doet het, je wilt bij de groep horen, je doet dus mee, en het wordt gewoonte. Dit is in feite makkelijker dan iets solo te doen. De normen en waarden van de groep worden een deel van je identiteit. Ook kan een teamlid, óf een tegenstander, een rolmodel zijn, en jij weer voor hen. Onderdeel van de cultuur van een team is taal. Grit in taal: ‘word de beste versie van jezelf’, of ‘ga tot het uiterste’, ‘doe altijd je uiterste best’. En ook: ‘niet klagen, geen excuses’.

En dan dit nog …

Twee leuke uitsmijters staan in de conclusie: 1. Er is een correlatie tussen grit en welzijn of geluk; 2. Grit is niet het belangrijkste van je karakter, dat is moraliteit, specifiek eerlijkheid, integriteit, betrouwbaarheid. En succes is een combi van grit, sociale deugden en intellect. Elk van de drie geven succes in een andere dimensie.  

Mijn evaluatie van Grit

Wat opvalt aan het boek is dat er geen open eindjes zijn: alle punten die Angela adresseert, worden goed uitgewerkt met relevante voorbeelden. Ook prettig: het is heel duidelijk welke conclusies voortvloeien uit degelijk onderzoek, en welke veronderstellingen en vermoedens ze heeft. De eerste hebben gedetailleerde referenties, de laatste de nodige disclaimers. Interessant vond ik de hoeveelheid onderzoekers (en filosofen) die min of meer tot dezelfde conclusies kwamen, maar in wat andere bewoordingen. Er is bijvoorbeeld een sterke relatie met de groei-mindset van Carol Dweck, maar bij grit hoort ook passie. Ook is er een relatie met flow. Angela heeft het concept grit een naam gegeven en een definitie, en het vervolgens in detail uiteengerafeld. Het is nu heel concreet. Achterin vinden we een hoofdstuk met aanbevolen leesvoer, waaronder het uitstekende Drive, en ook The Power of Habit, The Marshmellow Test, en Superforecasting, die nog op mijn leeslijst staan. Verder een lijst van 40 pagina’s (!) met referenties per hoofdstuk en per pagina, en een uitgebreide index. Zo is het ook een fijn naslagwerk.

Ik denk dat het idee van volhouden, volharding, relevanter dan is ooit. Ergens hard voor werken en lang volhouden, steeds progressie zien kennen we van de sport, maar lijkt in de werk-carrières van de jongere generaties wat minder te worden. Misschien is er in het opvoeden was mis gegaan in de balans tussen ondersteunen en uitdagen. Of misschien is het wel onze maatschappij, waarin elke behoefte online direct bevredigd kan worden, zijn we wachten niet meer gewend.  

Het boek heeft een prettige structuur met de delen Binnen en Buiten. Er komen zeer veel onderzoeken en interviews met relevante personen aan bod, met vaak letterlijke transcripties van wat er is gezegd. Dat leest heel prettig. De voorbeelden van de afgebeulde cadetten en de domme raketgeleerde zijn maar een paar van vele, en ze zijn allemaal goed uitgewerkt en heel aansprekend. Niet elk interview met een bekend mens is onderbouwd met aanvullend onderzoek of statistieken, veel zijn meer illustratief dan echt bewijs. Het boek heeft verder een aantal plaatjes en grafieken maar is in het algemeen sober uitgewerkt, geen kleurgebruik. Ik las het in het Engels.  

Mis je wat, als je dit boek niet leest? Ja, dit boek is een klassieker en ‘grit’ is een veelgebruikte uitdrukking geworden.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO +. 

Ik gaf het boek 4 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Grit duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • digitaal (luisteren) en gratis via Kobo Plus;
  • of uit een minibieb!

Koop Grit duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in psychologie, zelfhulp | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Recensie: Sterrenkunde seks en serendipiteit – verrassend

Geplaatst op 10 augustus 2026 door estroocloeck

Alweer de zesde bundel van de broertjes Jim Jansen en Dolf Jansen, maar Sterrenkunde, seks en serendipiteit uit 2025 is de eerste die ik lees. En, beviel het? Zeker: een dunne bundel met 27 superkorte, geheel niet technische weetjes over wetenschap van Jim, en eveneens 27 korte persoonlijke bespiegelingen van Dolf. Eerlijk: ik werd vooral van de eerste soort enthousiast.

De onderwerpen zijn heel divers en de uitleg vrijwel nergens technisch, het is erg prettig om te lezen. Het deed me een beetje denken aan Nederland in Ideeën en de vertaalde serie van Edge, beiden van Maven. Die verslond ik. Fijn dat er weer zo’n soort uitgave is, wat oppervlakkiger en veel toegankelijker. En verrassend!

Het wetenschappelijke boek Sterrenkunde, seks en serendipiteit …

…. volgt de letters van het alfabet, met een toegift over serendipiteit. En ook daarin een weetje: het Arabische alfabet heeft 28 letters, waarvan eentje ‘saad’ is, van Serendipiteit. En dat linkt weer naar het persoonlijke verhaal van hoogleraar Felienne Hermans, die een programmeertaal, Hedy, ontwierp die in 69 verschillende talen wordt gebruikt, óók het Arabisch. En dát initiatief kam weer door een toevallige opmerking van één van haar leerlingen, die zich afvroeg waarom programmeertalen altijd in het Engels waren, en het niet in het Nederlands kon. Natuurlijk ga ik Hedy direct Ecosia-en: het is met name voor kinderen van 9-15 bedoeld, en bouwt op naar Python. Interessant! Misschien ook wel leuk voor 65-plussers die óók nooit hebben leren programmeren?

Sterrenkunde

Wat wordt er gezegd over Sterrenkunde? Dat vind ik onder de O van Oerknal en de Z van Zwarte gaten. Het bewijs voor de oerknal werd in 1964 bij toeval ontdekt, de warmtestraling die vlak na de oerknal werd uitgezonden. Men experimenteerde met een nieuwe radio-ontvanger, maar ontving alleen maar ruis …. De allereerste foto van een zwart gat werd op 10 april 2019 gemaakt, toen het na decennia proberen op het goede moment eens helder, zonnig weer was.

Seks

Snel door naar Seks. Daar lees ik dat onderzoeker Charmaine Borg ‘per toeval ontdekte dat vrouwen niet opgewonden raken van hardcore porno kijken’. Goh. Maar het onderzoek is interessant, want Borg ontdekte ook dat de walging die optrad, werd verminderd als vóór het kijken ervoor werd gezorgd dat de vrouwen al seksueel opgewonden waren. En dát leidde tot de vraag of het andersom óók zo zou werken: dat walging de seksuele opwinding vermindert. Bijvoorbeeld walging door een vieze geur?  Jawel. En nu is er voor vrouwen een armband, die bij activering een smerige geur uitstoot, die potentiële verkrachters alle zin ontneemt.

Natuurkunde

Ook een goed stuk: Yukawa, over een Japanse Nobelprijswinnaar die het deeltje ‘pion’ voorspelde, wat pas 14 jaar later ook echt werd ontdekt. En dit verklaarde uiteindelijk hoe ‘leven’ ontstond. Wat was hier toevallig aan? Alleen de naam, denk ik, hij nam de naam van zijn vrouw aan, die enig kind was ‘en uitgerekend hij was de eerste Japanse Nobelprijswinnaar’.  

Toeval

En wat staat er onder Toeval? Wetenschapsfilosoof Klaas Landsman leert mij dat Aristoteles op weg naar de markt ‘toevallig’ een schuldeiser tegenkwam, dat is de eerste schriftelijke vermelding van het fenomeen toeval. Landsman ontmoette zijn huidige vriendin ‘bij toeval’ op een veerboot. Mijn conclusie: eigenlijk is bijna alles toeval.  

Mijn evaluatie van Sterrenkunde, seks en serendipiteit

Ik kende maar een paar van de wetenschappers die een bijdrage leverden: Erik Scherder, Lotte Jensen, Anne-Mei The, Robbert Dijkgraaf. Dus weer wat geleerd. De bijdragen zijn vrij korte, interview-achtige stukjes waarin ook iets van de achtergrond en levensloop van de betreffende wetenschappers aan de orde komt. De beschrijving van de wetenschappelijke ontdekkingen zijn nauwelijks technisch, en dat is leuk lezen. Dolf pikt er wat zinnen uit en bouwt daar dan een persoonlijk verhaal omheen met wat zijpaden. Soms is het wat flauw.

Humor ontbreekt niet, zoals bij het stukje over Viagra: ‘een kloppend gevoel in het hoofd en op een andere plek’. En ook een foutje ontbreekt denk ik niet: bij X staat ‘x = 30 minuten’, dat moet volgens mij ‘y’ zijn. Dolf kan niks met deze bijdrage zegt hij, en dat snep ik dus best, ha ha. Dit is wel een van zijn leukste columns, hij weet met woorden de ‘prestatie’ van ‘wachten’ leuk te bekritiseren.

Het is een dun (118 pagina’s), lekker leesbaar boekje zonder illustraties. Je mist natuurlijk niks als je dit boekje niet leest, maar ik houd wel van dit soort weetjes en abonneerde me direct op Jim’s New Scientist nieuwsbrief, voor méér weetjes. En wat minder Dolf, sorry.  

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd 0, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl 0

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 ½  *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Sterrenkunde, seks en serendipiteit duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
  • of uit een minibieb!

Koop Sterrenkunde, seks en serendipiteit duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Recensie: Essays in Love – filosoferen over liefde

Geplaatst op 5 augustus 2026 door estroocloeck

Het allereerste boek van filosoof Alain de Botton is Essays in Love (Proeven van liefde), uit 1993. Ik pakte het wat aarzelend op: zo’n eerste poging tot schrijven valt waarschijnlijk erg tegen. Nee dus, ik vond het leerzaam, leuk en goed geschreven. Het gaat over alle fases van liefde, vanuit het gezichtspunt van een jongeman. Het is voor 20% een liefdesverhaal, en voor 80% filosofische bespiegelingen over diens emoties, zéér herkenbaar.

Knap om een boek te schrijven dat alle aspecten van de liefde raakt, zonder te klinken als een zelfhulpboek. De situaties van de hoofdpersonen zijn herkenbaar, en omdat het over anderen gaat en niet over onszelf is het toch ‘veilig’ om deze vanuit verschillende gezichtspunten te analyseren. Ik leerde over Marx, over anhedonie en over de vele pijnlijke momenten van een liefdesrelatie, die heel goed te verklaren zijn vanuit onze eigen tekortkomingen, voornamelijk het idealiseren van de ander en onbegrip over iemands smaak, zoals in schoenen. En eerlijk: mij lijken die specifieke schoenen óók verschrikkelijk!

Het filosofieboek Essays in Love …

… telt 24 hoofdstukken met intrigerende titels als Romantic Fatalism, Marxism, I-Confirmation, The Fear of Happiness, en The Jesus Complex (ik las het boek in het Engels). Het loopt chronologisch van de eerste ontmoeting tot het einde van de relatie en hoe de ik-persoon daarmee probeert om te gaan. Het laatste hoofdstuk is een verzameling reflecties, én we lezen zowaar over het bestaan van een nieuwe verliefdheid, en de angst dat het allemaal opnieuw begint, dat hij niets geleerd heeft.

Het lot

Romantic Fatalism is het eerste hoofdstuk, Chloe zit naast de ik-persoon (ik noem hem even Alain) in het vliegtuig. Is dat het lot, heeft het zo moeten zijn? Voorbestemd voor elkaar? Alain doet een kansberekening: met 6 vluchten per dag en 191 economy-stoelen, was de kans dat ze naast elkaar kwamen te zitten 1 op 989.727. Zo weinig! Nee, dan moet het wel het lot zijn! Maar achteraf realiseert hij zich dat hij voorbestemd was om verliefd te worden, maar niet per sé op Chloe. En hij denkt dat als het gevoel van voorbestemming omslaat in de realisatie van toevalligheid, dat hij dan ook was gestopt met het houden van Chloe.  

Jouw beeld van de ander

Hoofdstuk 4 is Authenticity. Het beschrijft hoe Alain probeert precies dát te zijn wat de ander leuk vindt, en dat hij denkt dat we daarom zo veel moeite doen om te achterhalen wat de ander denkt en voelt. Hoofdstuk 6 is Marxisme, en stelt een intrigerende vraag: als jouw geliefde zo geweldig is, hoe kan hij/zij dan van een persoon als jij houden? De geliefde wordt gelijk minder aantrekkelijk! Een ongemakkelijk gevoel besluipt Alain: What have I done to deserve this? Hij denkt aan Groucho Marx, die zei: “Ik zou geen lid willen zijn van een club die mij als lid zou accepteren”. 

Hoofdstuk 7 False Notes gaat over het toch niet over álles eens zijn, niet twee helften van dezelfde persoon zijn, door Zeus in tweeën gehakt. Het is gelardeerd met een hilarisch voorbeeld over Chloe’s nieuwe schoenen. Alain vraagt ‘of ze de bon bewaard heeft’. Alain voelt zich als een vreemde in een vreemd land, die zich probeert aan te passen en zo nu en dan xenofobie voelt als hij zijn verwachtingen overboord moet zetten. Dat wordt nog versterkt als ze een bezoekje brengen aan Chloe’s ouders! Zij hebben een heel ander beeld van Chloe dan hij, hoe raar is dat.

Dit hoofdstuk gaat naadloos over in het volgende: Love or Liberalism, oftewel elkaar bijna dwingen dezelfde dingen leuk te vinden (zoals die schoenen). En waarom vallen we harder over de ‘rare’ dingen van onze geliefden dan die van onze vrienden? Omdat je hem/haar hebt geïdealiseerd, je wilt dat hij/zij precies zo is als jouw beeld van hem/haar.  

Beperkingen en afhankelijkheid

I-Confirmation is hoofdstuk 14 en onderzoekt het idee dat we niet ‘bestaan’ totdat iemand ons ziet, hoort, liefheeft. Ons zelfbewustzijn komt van anderen. In hoofdstuk 15 Intermittences of the Heart gaat het over van iemand houden, en hoe dat je verhindert het verlangen te hebben ook nog van een ander te kunnen houden. Kies voor de één, en de ander is niet langer een mogelijkheid. Ook verlang je niet langer naar de geliefde, je kent hem/haar al, er is geen mysterie meer. En je raakt gewend aan haar/zijn liefde voor jou. Tegelijkertijd denk je aan je ex-en, en je weet dat liefde niet per definitie eeuwig duurt. Toch is het raar om je voor te stellen dat je niet meer houdt van je huidige geliefde, dat voelt alsof er een deel van je dood zal gaan.

In Fear of Happiness lees ik over anhedonie, blijkbaar een echte ziekte die ontstaat door de ‘dreiging van geluk’. Het is moeilijk op een moment zelf gelukkig te zijn, we zijn het achteraf, of juist uitkijkend naar iets, zoals een vakantie. Alain stelt dat in het moment geluk voelen beangstigend is, omdat je je realiseert hoe afhankelijk je bent van je geliefde voor dat geluk, hoe weinig controle je hebt.

Ruzies en uit elkaar gaan

De ruzies nemen toe, en dit is onderwerp van de volgende hoofdstukken. Romantic Terrorisme gaat over mokken, je boosheid niet uitspreken maar opbergen voor een later moment, zwijgen, weglopen. Een soort psychologische oorlogsvoering, gericht op aandacht krijgen, aangezwengeld door twijfels of de ander nog wel van je houdt.  Daarna beëindigt Chloe de relatie, ze blijkt verliefd te zijn geworden op Alain’s vriend. In Beyond Good and Evil wordt onderzocht wat de diverse filosofen zeggen over moraliteit, goed en fout. Is iemand verlaten fout, houden van goed? Maar houden van is ook egoïstisch, je verwacht iets terug: loyaliteit, liefde, een goed gevoel. En Chloe heeft geen keus, ze kan zich niet dwingen liefde te voelen. Is dat fout? Alain voelt zich slachtoffer, maar is Chloe de dader?  

Alain zoekt de afwijzing in het lot, een familievloek zelfs. Hij overweegt in Suicide zelfmoord, en doet zelfs een poging, met wat later blijkt vitaminepillen. Maar ja, wat is het nut van zelfmoord als je er zelf niet bij kunt zijn om te zien of je ex zich ervan de schuld geeft, verdriet heeft? En in Jesus Complex geeft hij zich over aan martelaarschap, hij is goed en rechtvaardig en verraden door haar. Maar zo geweldig was ze niet, houdt hij zichzelf voor.

Helen en opnieuw beginnen

En een paar maanden later betrapt hij zich erop dat hij niet meer constant aan haar denkt, nu voelt hij zich dáár schuldig over. Hij vergeet detail na detail.

Wat leert hij van deze affaire? Waarom is liefde zo pijnlijk? Is het niet beter niet meer verliefd te worden? Dat neemt hij zich voor. Totdat hij op een feestje Rachel ontmoet …  

Mijn evaluatie van Essays in Love

Alain ziet kans om vrijwel in elke zin een observatie te doen of een vraag te stellen die me deed nadenken. Heb ik dat ook zo ervaren? En waarom dan? Veel is heel herkenbaar, met name overgang van de fase van blinde verliefdheid naar de realisatie dat iemand toch wel anders is dan jouw beeld. Ook over het mokken las ik de analyse met veel belangstelling. Ja, wat wil je ermee bereiken? En waarom doe je het soms wel, soms niet? Alain geeft geen antwoorden, het is zeker geen zelfhulpboek. Wel put hij uit boeken en theorieën van allerlei filosofen, waardoor je wat objectiever naar de emoties gaat kijken.

Het gebruik van een gedetailleerd liefdesverhaal is slim. Zo krijgen de emoties handen en voeten (en schoenen), en denk je eerder over Alains emoties na dan over die van jezelf. Lekker veilig … Zowel Alain als ik-figuur, als Chloe zijn prettige, herkenbare personages, heel normaal. En de ervaringen en ruzies zijn óók heel normaal. En ook heel herkenbaar, denk ik, voor iedereen. Ik hoop wel dat de afloop niet onvermijdelijk is, dat het beëindigen van de relatie óók een kans van 1 op 989.727 heeft. Leuk hoor, zo’n formule met tabel, plus plattegrond van een vliegtuig. Ook zijn er nog wat tekeningen en andere illustraties opgenomen. Alain heeft een hele fijne schrijfstijl, met mooie bewoordingen en humoristische zinsneden die waarschijnlijk in het Engels net even beter overkomen. Ik moest ze vaak wel 2x lezen.

Moet je dit boek lezen? Nee, maar het allereerste boek van zo’n veelschrijvende filosoof die ervan beschuldigd wordt té populair te schrijven is natuurlijk bijzonder.   

Conclusie  

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Essays in Love / Proeven van Liefde duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • of uit een minibieb (dat deed ik ook)!

Koop Essays in Love / Proeven van Liefde duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in filosofie | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Recensie: We moeten het weer over de tippingpoint hebben – boeiend

Geplaatst op 3 augustus 2026 door estroocloeck

25 jaar na het mega-succes van The Tipping Point wilde ‘neef’ Malcolm Gladwell een soort update schrijven, hedendaagse ‘sociale epidemieën’ onderzoeken. Maar hij merkte dat hij nu heel andere vragen had. Hij deed helemaal opnieuw onderzoek, en komt in Revenge of The Tipping Point uit 2024, in 2026 in het Nederlands uitgebracht als ‘We moeten het weer hebben over de tippingpoint‘, met een nieuwe verzameling theorieën en verhalen. Boeiend als altijd, én leerzaam.

De ondertitel geeft aan waar het om draait: overstory’s, superspreaders en social engineering. En zoals gewoonlijk heeft Malcolm een prettig assortiment aansprekende anekdotes om zijn punt te maken. Een aantal hiervan zijn typisch voor de VS, maar de meeste ook herkenbaar voor Nederland. Interessant is dat hij een morele kwestie aankaart: als je ziet dat ellende veroorzaakt wordt door maar een paar mensen of dingen, pak je dan alleen die aan, of ga je toch voor gelijke behandeling? Wat weegt zwaarder?

Het maatschappelijk boek We moeten het weer hebben over de tippingpoint …

…. introduceert een aantal ‘oorzaken’ waardoor een echte, of sociale epidemie kan uitbreken. De echte epidemie is Covid. De sociale epidemieën zijn plotselinge veranderingen in gedrag, die eerst langzaam gaan, en dan heel snel. De verhalen die hierbij horen gaan onder andere over zelfmoorden, bankovervallen, medische ingrepen, sportbeurzen, verslaving en … de Holocaust.

Superspreaders

In het verhaal over Covid stelt Malcolm dat er een aantal ‘superspreaders’ waren. Sommige Covid-mutaties leidden tot veel zieken, andere mutaties juist niet. En sommige bijeenkomsten bleken de oorzaak te zijn van een uitbraak. En dat is dan weer (mede) te herleiden naar een aantal sprekers die ongelofelijk veel virusdeeltjes de lucht in bliezen. Die ‘superspreaders’ zouden oudere, zware mensen zijn, die grotere kans hadden om uitgedroogd te zijn, wat weer invloed heeft op de hoeveelheid virusdeeltje bij uitademen. En de sprekers bliezen hun adem tijdens hun toespraak natuurlijk nog harder naar buiten dan normaal.

Natuurlijk komt dan de vraag op: stél dat je potentiële superspreaders kunt identificeren, wat doe je dan met ze? Testen? Isoleren? Dat is discriminatie. Maar wel efficiënter dan iederéén maar te beperken. En in het algemeen komt deze situatie vaak voor: een probleem wordt veroorzaakt door een klein aantal gevallen (de 80/20 regel), maar de maatregelen die we treffen, raken iedereen.  

Overstory

Een ander verhaal gaat over de Holocaust. De aandacht hiervoor in de VS ontstond pas in 1978, en kwam door een televisieserie die toen werd gemaakt. 33 jaar na dato! Waarom toen pas? Malcolm verklaart het als volgt: de joden waren natuurlijk bang voor antisemitisme, en wilden daarom zeker niet zwak lijken. Een verhaal over massamoord past niet in het beeld van de sterke, onkwetsbare jood, en dus werd er decennia lang niet over de concentratiekampen gesproken, er was sprake van een soort schaamte. Pas een generatie later zijn de joden trots, en wordt er meer over gesproken, de tijdsgeest is veranderd. En dat geeft ruimte om een televisieserie over de Holocaust te maken, waardoor iederéén opeens op de hoogte is. Die tijdsgeest noemt Malcolm de overstory.

Ook de omgeving is deel van de overstory. Dit wordt onderbouwd door een verhaal over een zelfmoordepidemie onder de jeugd van een klein, welvarend plaatsje. Hier blijkt een enorme prestatiecultuur te heersen, waar geen ontsnappen aan is. Een monocultuur. Een verhaal over cheeta’s die moeilijk te fokken zijn is een andere versie van die monocultuur. De cheeta’s willen niet paren, of krijgen geen levensvatbare kleintjes. Misvormde zaadcellen. Het blijkt dat alle cheeta’s genetisch vrijwel identiek zijn, waarschijnlijk door de grote uitstervingsgolf 12.000 jaar geleden.

Social engineering

Een derde ‘oorzaak’ van epidemieën is hier bewust op inzetten. Social engineering. Het voorbeeld hierbij is de verslaving aan OxyContin, die door farmaceut Purdue bewust werd verhoogd. Dat begon met een overstory van verminderde controle op de hoeveelheid recepten die artsen hiervoor uitschrijven. Purdue rook zijn kans, en ging OxyContin enorm vermarkten. Uiteindelijk maken ze gebruik van superspreaders: artsen die absurd veel recepten, met absurd hoge hoeveelheden OxyContin, uitschrijven. Als het te gek wordt, probeert men maatregelen te treffen, maar het resultaat is dat de verslaafden die niet meer aan hun OxyContin kunnen komen, overstappen op fentanyl en heroïne.

En ook is er social engineering om een epidemie, een omslagpunt, juist te voorkomen. Zo legt Malcolm uit waarom de universiteiten zoveel en zulke rare sportbeurzen uitreiken. Harvard heeft bijvoorbeeld een meisjes-rugbyteam. Hoe komen ze erop? Nou, om de verschillende groepen minderheden onder de 25% te houden, zodat ze niet veel invloed hebben op de cultuur op Harvard, moet er dus een stroom van toelatingen zijn die niet op prestaties is gebaseerd, en te manipuleren is, zonder dat dit opvalt en naar discriminatie riekt. En dat doet men onder andere door op de gewenste groep toegespitste sportbeurzen.

Onze rol bij epidemieën

Malcolm eindigt met de observatie dat wijzelf verantwoordelijk zijn voor het creëren van overstories, en dat we die kunnen veranderen. Dat wijzelf weten wanneer en waar tippingpoints plaatsvinden, en dat we die ten goede kunnen gebruiken. Dat we weten welke mensen die tippingpoints aanjagen, en dat we die mensen kunnen aanwijzen. De middelen om een epidemie te beheersen liggen pal voor onze neus. We kunnen ze aan gewetenloze mensen overlaten, of zelf gebruiken.      

Mijn evaluatie van We moeten het weer hebben over de tipping point

Dit was weer een zeer leerzaam boek, ik heb weer heel wat op internet opgezocht (ge-Ecosiaad). Zoals over de voortplanting van cheeta’s, daar valt wel wat meer over te vertellen, maar de observaties kloppen. Ook het verhaal over de Covid superspreaders las ik na. Héél wat geleerd, ook waarom kinderen juist minder virussen verspreiden.  Natuurlijk blijven het anekdotes, gesimplificeerd, en zullen er vast meer oorzaken aan te wijzen zijn. De verhalen zijn wel goed gekozen, want verrassend, en goed verteld. Voor mensen die in de VS wonen wellicht wat minder verrassend, omdat er daar al meer aandacht aan bijvoorbeeld de opiatencrisis is besteed. De leerpunten zijn algemeen en tijdloos: social engineering kan voor goede of juist kwade doelen gebruikt worden, en is niet altijd makkelijk te herkennen, ik denk dan aan het Harvard voorbeeld. En hoe fair is het om alleen superspreaders aan te pakken? Die vraag zingt nog steeds door mijn hoofd, als oud en zwaar persoon.  

Het sterkste punt van het boek zijn natuurlijk de verhalen, die heel persoonlijk gemaakt worden: je leert de hoofdpersonen aardig kennen. De tabellen en grafieken van de aantallen toelatingen op Harvard, ontwikkeling van het aantal overdoses, zorguitgaven, etc. brengen de boodschap overtuigend over. Het cheeta-verhaal was interessant, maar vond ik toch een wat vreemde eend in de bijt. Dat komt misschien door de structuur van het boek, die ik niet heel helder vond: van overstory naar superspreaders en weer terug, en social engineering die van beiden gebruik maakt maar ook weer een oorzaak op zichzelf is.  

Net als in zijn vorige boeken is de opening en het einde onderdeel van hetzelfde verhaal, in dit geval over Purdue en OxyContin. Malcolm maakt zich superdruk over het feit dat de familie Sackler onwetendheid voorwendt, terwijl het toch duidelijk is dat zij hier bewust op hebben aangestuurd. En dat die duidelijkheid blijkbaar verder niemand is opgevallen, vind ik dan weer raar. We moeten beter worden in het voorkomen van epidemieën, juist als ze bewust worden veroorzaakt.

FOMO? Vind ik wel, het fenomeen tipping point heeft enorm veel invloed op onze maatschappij, en het 80/20 – superspreaderprincipe is op veel terreinen te vinden, ook milieuvervuiling.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur 0, Schrijfstijl +

FOMO +. 

Ik gaf het boek 4 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees We moeten het weer hebben over het tippingpoint duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
  • of uit een minibieb!

Koop We moeten het weer hebben over het tippingpoint duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Gedrag, Maatschappij | Tags: , , , | Plaats een reactie

Familie: ‘neef’ Jonathan Haidt

Geplaatst op 29 juli 2026 door estroocloeck

Ken je dat? Dat je filmacteurs zó vaak een goede rol ziet spelen dat je naar ál hun films wilt? Dat je álle wedstrijden van je favoriete sporter wilt zien? En dat je ze volgt op sociale media? Dat ze voelen als familie? Dat heb ik nu met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken, zonder op de recensies te wachten.  Ik volg ze op social media en lees hun nieuwsbrieven. Ze zijn familie, mijn bureau staat vol met hun foto’s! Ik stel elke maand een familielid aan je voor. Deze maand: mijn ‘neef’ Jonathan Haidt.

Waar schrijft ‘neef’ Jonathan Haidt over? 

‘Neef’ Jonathan Haidt schrijft over sociale psychologie, moraliteit en de laatste tijd over ‘safetyism’ en de invloed van het smartphone-gebruik op onze jeugd.

Heeft ‘neef’ Jonathan andere zakelijke activiteiten?

‘Neef’ Jonathan is hoogleraar Ethisch Leiderschap aan de Stern Business School van de Universiteit van New York.

Wat valt er nog meer over ‘neef’ Jonathan Haidt te vertellen?

‘Neef’ Jonathan werd in 1963 geboren, in New York. Zijn familie is joods en komt oorspronkelijk uit Rusland en Polen. Zelf is hij vanaf zijn 15de al atheïst. Hij ging in Scarsdale naar high school, en studeerde daarna psychologie op Yale, waar hij in 1985 zijn bachelor magna cum laude haalde. Tot ieders verrassing werd hij toen computerprogrammeur.

Maar niet lang, hij ging naar de Universiteit van Pennsylvania waar hij zijn master (1988) en PhD (1992) haalde. “Moral judgment, affect, and culture, or, is it wrong to eat your dog?” was de titel van zijn proefschrift, en dat onderwerp én de hond komen terug in zijn boek The Righteous Mind. Het gaat hier om activiteiten die niemand kwaad doen, maar evengoed walgelijk zijn.

Hij was nog niet uitgestudeerd, en ging naar de Universiteit van Chicago om culturele psychologie te studeren. Daarna deed hij een veldstudie in India. In 1994 start hij een jaar assistentschap bij de MacArthur Foundation in Chicago, die initiatieven rond vrede, klimaatverandering en nucleair ondersteunt.

En dan is het tijd om te gaan lesgeven. Hij begint als assistent-professor bij de Universiteit van Virginia, wordt daar associate-professor en dan hoogleraar psychologie in 2009. Gedurende die 14 jaar wordt hij ook actief in de positieve psychologie, en stelt in 2003 een bundel daarover samen: Flourishing. Maar de morele kanten van de psychologie blijven trekken, en dat leidt in 2006 tot The Happiness Hypothesis. Dan spendeert hij het 2007-2008 schooljaar op Princeton in New Jersey en gaat weer terug naar Chicago.

In 2011 tenslotte verhuist hij naar New York voor zijn hoogleraarschap aan de Business School van de Universiteit van New York. Hij richt samen met anderen twee non-profits op: Ethical Systems en Heterodox Academy. Daarna nam hij het initiatief voor de platforms Constructive Dialogue Institute, Let Grow, en The Anxious Generation Movement, die allemaal ontstaan zijn uit zijn boeken. Hij doet alles om zijn theorieën een positieve invloed op de echte wereld te laten hebben.

De afgelopen 2 jaar is hij vaak te zien in TEDtalks, interviews en shows om over de negatieve invloed van smartphones op de jeugd te praten. Zo was hij afgelopen jaar bij Eva. Want: toevallig op vakantie in Nederland (bollenvelden! oude meesters! grote mensen in kleine autootjes!), dus dat paste prima. Hij heeft daar een discussie met Alexander Klöpping. Ik kijk weinig tv, lees liever zijn substack After Babel om bij te blijven.

‘Neef’ Jonathan is getrouwd met Jayne Riew en heeft een zoon, Max, en een dochter, Francesca. ‘Nicht’ Jayne heeft een Aziatische achtergrond en is fotografe. Het gezin houdt hun privé leven ook privé. Dat doe ik dus ook.

Welke boeken schreef ‘neef’ Jonathan Haidt ?

‘Neef’ Jonathan schreef 5 boeken, waarvan ik er 3 las en recenseerde. Ik vond ze alledrie gewéldig, dus die andere 2 staan hoog op mijn leeslijst. Verder schreef hij 2 essays of samenvattingen gebaseerd op 1 van die boeken, was editor voor een aantal bundels, schreef voorwoorden voor andere boeken en pende natuurlijk een hele stapel artikelen voor vakbladen op het gebied van psychologie.

The Amazing Generation (2026) – The Amazing Generation (2025)

Uit mijn recensie: Het aantal zelfmoorden bij jongeren stijgt snel, er is een correlatie met de introductie van de smartphone en sociale media, stelt Jonathan. Inmiddels zijn overheden en ouders druk bezig smartphones en sociale media bij jongeren te verbieden. Ja ja dacht ik, dan gaan ze het gewoon stiekem doen. Maar Jonathan is slim: hij wil óók de jongeren van het gevaar overtuigen. En dat probeert hij, samen met Catherine Price, middels dit jeugdboek, in 2026 in het Nederlands uitgebracht. Ik val niet binnen de doelgroep, maar vind zijn poging méér dan geslaagd. Met 6 jongeren als hoofdpersonen laat hij zien hoe smartphone-verslaving in zijn werk gaat. Niet kinderachtig geschreven, dus ook voor ouders! Lees mijn recensie | Koop bij Libris   

Generatie angststoornis (2024) – The Anxious Generation (2024)

Uit mijn recensie: Beetje overdreven, dacht ik. Een angststoornis van sociale media? Die kinderen lopen gewoon te zeuren, verwende typetjes. Ik had het mis, heel erg mis. Jonathan heeft mij met dit boek overtuigd van de omvang van het probleem en de urgentie er wat aan te doen. Elke dag dat we het op z’n beloop laten, levert weer meer ongelukkige, zieke en dode jongeren op. Dode jongeren? Jawel. Eén van de vele dingen die ik niet wist, is dat het aantal zelfmoorden bij jongeren sterk omhoog gaat, en de correlatie met sociale media, of smartphonegebruik, is groot. Haidt ziet twee basis-oorzaken: We beschermen de kinderen teveel in de fysieke wereld, en te weinig in de virtuele wereld. Die combi is letterlijk dodelijk. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

De betutteling van de Amerikaanse geest ( 2022) – The Coddling of the American Mind (2018)

Dit boek las ik nog niet. Flaptekst: Provocatief boek over wat politieke correctheid doet met onze geest en het einde van het kritisch denken. De afgelopen jaren is er veel veranderd op de (Amerikaanse – esc) universiteiten. Sprekers wordt de mond gesnoerd, studenten en professors lopen op eieren en durven niet vrij te spreken. Angststoornissen, depressies en zelfmoorden nemen toe. Hoe is deze situatie tot stand gekomen? Jonathan Haidt en Greg Lukianoff laten in dit boek zien wat de cultuur van safe spaces aan Amerikaanse universiteiten doet met de geest van studenten. Door een sterke doorvoering van politieke correctheid wordt ons vermogen om kritisch na te denken in gevaar gebracht. De auteurs analyseren de bedoelingen en ideeën achter deze trend en laten zien wat de effecten zijn, zowel binnen de universiteiten als op de maatschappij. Koop bij Libris

Het rechtvaardigheidsgevoel (2021) – The Righteous Mind (2012)

Uit mijn recensie: Een uitstekend boek wat het ontstaan van onze morele waarden en de invloed van cultuur daarop, onder de loep neemt. Veel wetenschappelijke onderbouwing, vlot geschreven, en vol ‘WOW-wist-ik-niet’. Het heeft mijn gedachten over moraliteit, religie en conservatieve politiek grondig veranderd. Een relevant boek ook, waarin de problematiek van vandaag de dag objectief, helder en humoristisch wordt geduid. Het beslaat een groot terrein, van evolutie, via antropologie naar psychologie, maar nergens is sprake van jargon. Vlot geschreven, ondanks de omvang las ik het bijna in één adem uit. En het heeft een goed doel: Haidt pleit voor meer begrip voor (de moraliteiten) van de ander. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

De gelukshypothese (2006) – The Happiness Hypothesis (2006)

Dit boek las ik ook nog niet. Flaptekst: Hoe word je gelukkig? Jonathan onderzoekt een groot aantal oosterse en westerse wijsheden en brengt ze in verband met inzichten uit modern psychologisch onderzoek. Zo komt hij tot verrassende inzichten, die de lezer daadwerkelijk kunnen helpen om een gelukkiger, betekenisvoller leven te leiden. Hij laat bijvoorbeeld zien waarom deugd niet altijd verheugt, en waarom brutale mensen inderdaad de halve wereld hebben. Jonathan’s bijzondere combinatie van aloude wijsheid met moderne wetenschappelijke inzichten leidt tot een zeer doeltreffend resultaat. Koop bij Libris

Ander werk

Why Do They Vote That Way? – A Vintage short (from The Righteous Mind) (2018)

Een eBook samenvatting ontleend aan Het rechtvaardigheidsgevoel. Flaptekst: To understand what drives the rift that divides our populace between liberal and conservative, social psychologist Jonathan Haidt has spent twenty-five years examining the moral foundations that undergird and inform two differing world views: the political left and right place different values of importance on order, care, fairness, loyalty, authority, and liberty. From one of our keenest dissectors of moral systems, Why Do They Vote That Way? explains how deeply ingrained moral systems have estranged conservatives and liberals from one another while crossing the political divide in a search for understanding the miracle of human cooperation. Koop bij Libris

Can’t We All Disagree More Constructively – A Vintage short (from The Righteous Mind) (2016)

Een eBook samenvatting ontleend aan Het rechtvaardigheidsgevoel. Flaptekst: As America descends deeper into polarization and paralysis, social psychologist Jonathan Haidthas done the seemingly impossible—he has explained the origins of morality, politics, and religion in a way that speaks to everyone on the political spectrum. Drawing on twenty-five years of groundbreaking research, Haidt shows why liberals, conservatives, and libertarians have such different intuitions about right and wrong, and why we need the insights of each if we are to flourish as a nation. Here is the key to understanding the miracle of human cooperation and the eternal curse of moralistic aggression, across the political divide and around the world. Koop bij Libris

Essays voor vakbladen:

*The Emotional Dog and its Rational Tail: A Social Intuitionist Approach to Moral Judgment (2008)

*Three Stories about Capitalism: The moral psychology of economic life (audio cd) (2017)

*Sacred Values and Evil Adversaries: A Moral Foundations Approach (2012)

* … en nog zo’n 100 artikelen.

En verder schreef Jonathan het voorwoord bij een aantal boeken en was hij (mede) editor bij een aantal bundels, waaronder Flourishing: Positive Psychology and the Life Well-Lived (2003)

Verantwoording

Deze informatie komt uit  Wikipedia, Goodreads, Libris, en zijn eigen website.

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari (update maart 2026) nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober (update maart 2026) nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari (update maart 2026) nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni (update maart 2026) nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart (update mei 2026) was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
  32. Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
  33. In september (update februari 2026) stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
  34. En in oktober nicht Roxane van Iperen
  35. In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
  36. December was voor tante Carol Dweck.
  37. In januari 2026 stelde ik neef Hans van der Loo aan je voor.
  38. En in februari nicht Katja Staartjes
  39. In maart was de beurt aan neef Malcolm Gladwell.
  40. April was voor ‘nicht’ Lois P. Frankel.
  41. In mei stelde ik ‘neef’ Frans de Waal aan je voor.
  42. En in juni ‘nicht’ Stine Jensen.
  43. In juli was de beurt aan ‘neef’ Jonathan Haidt

Geplaatst in Maatschappij, psychologie | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: Tot aan de rivier – over verslavingen en liefde

Geplaatst op 27 juli 2026 door estroocloeck

Blijf je bij me tot aan de rivier? vraagt Rayya aan Elizabeth Gilbert. Deze belooft dat, en in Tot aan de rivier uit 2025 lezen we wat zich in het volgende deel van Liz’ leven afspeelt. Deze derde memoir is nog véél dramatischer dan haar eerste twee: Eten, bidden, beminnen en Toewijding. We lezen over opnieuw verliefd worden, de dood van Liz’ geliefde, Liz’ verslavingen en haar pogingen om af te kicken. Hoeveel dramatische ontwikkelingen kan een mensenleven hebben?

Rayya is Liz’ kapster, en de twee worden goede vriendinnen en dan geliefden. De rivier is de East River in New York, om daar te komen moet je door een aantal buurten, van rijk en schoon tot achterbuurten vol verslaafden. Die rivier staat voor Rayya voor de dood, alleen de allerbeste vrienden lopen met je mee. Op weg daarnaartoe krijgt ze kanker, wordt weer verslaafd, en jaagt Liz weg. Liz beschrijft al haar gevoelens hierbij uiterst gedetailleerd, ze lijkt erg weinig controle te hebben over haar emoties en haar leven. Daarbij komt een flinke dosis spiritualiteit.    

Het memoir Tot aan de rivier …

….. begint 5 jaar na de dood van Rayya, als deze weer in het hoofd van Liz zit. Ze heeft een hele afscheidsspeech. ‘Je hebt me niet meer nodig’ zegt ze. ‘Ik wacht op je bij de rivier’. Liz schrijft het allemaal snel op in haar dagboek. Rayya geeft haar ook opdracht om haar belofte na te komen en álles te vertellen over hun leven samen. Ik had de indruk dat het een biografie van Rayya zelf had moeten worden, maar méér dan dat deze Syrische is, knap, een sterke persoonlijkheid heeft, visagiste van beroemdheden is geweest en net junk-af, lezen we eigenlijk niet. Nu had Liz Rayya al eerder aangezet om haar memoires te schrijven, en dat is ‘Harley Loco’ geworden, gepubliceerd in 2013. Dus daarin lees je meer over Rayya. De letterlijke opdracht van Rayya aan Liz is nu om ‘een volstrekt eerlijk boek over verslaving’ te schrijven, daar lijkt veel van hun tijd samen om gedraaid te hebben.

In Tot aan de rivier lezen we dus voornamelijk over de eigenaardigheden van Liz. Behalve dat ze Rayya in haar hoofd hoort, heeft ze ook gesprekken met God. Die hoorde ze het eerst bij het begin van Eten, bidden beminnen, toen haar eerste huwelijk op de klippen was gelopen, en haar affaire ook niet loopt zoals ze wil. Ze volgde de stem van God over de hele wereld. Ze ontmoette op Bali haar tweede man. En schreef een boek over haar reizen. En werd er heel rijk mee.

Co-dependentie

Geld: dat maakt de co-dependentie in haar nog sterker: ze wil iedereen redden, haar lage zelfbeeld geeft haar het idee dat zijzelf al die welvaart niet verdient, en anderen juist meer. Ze neemt de verantwoordelijkheid voor het leven van anderen over, stimuleert afhankelijkheid bij anderen, bekenden én onbekenden. Nu dringt ze haar geld op, zoals vroeger haar lichaam, want ze is ook verslaafd aan seks en liefde. Zijn we dat niet allemaal, dacht ik nog. Maar nee, hoe zij de veroveringen aan elkaar placht te rijgen is best uitzonderlijk, hoewel ze op de details niet ingaat. Voor het gemak geeft Liz een lijstje met de symptomen van co-dependentie, de buitensporige emotionele of psychisch afhankelijkheid van een ander, vaak iemand die veel aandacht nodig heeft.  

Opnieuw verslaafd

Bij de ontwikkeling van de relatie met Rayya lijkt het of Liz, door haar verslaving, veel afhankelijker is van Rayya dan andersom. Als Rayya kanker krijgt, bekent Liz dat ze verliefd is. Ze gaan samenwonen en dat is een tijdje geweldig. Maar door de pijnbestrijding, wat start met morfine, wordt Rayya opnieuw verslaafd aan cocaïne en fentanyl en heeft Liz’ nodig om voor haar te zorgen, fysiek en financieel. Verslaafden zijn vampiers, heeft Rayya ooit gezegd, en ze behandelt Liz inderdaad schandalig. Ik vond dit een bijzonder deel: enerzijds was ik verbaasd dat Liz zich zolang laat uitschelden en misbruiken, anderzijds is het moeilijk te begrijpen dat ze een stervende en zwaar verslaafde geliefde in de steek laat, ondanks alle redenen daarvoor.

Dood en rouwverwerking

Rayya wordt verzorgd door een ex-vriendin, die er ook in slaagt haar te laten afkicken. Liz komt weer op bezoek, en je proeft de jaloezie, het onbegrip dat de ander wel slaagt waar Liz faalde. Rayya overlijdt in 2018 na een flink gevecht. Liz gaat als een gek aan het werk en schrijft Stad van meisjes (2019). Daarna gaat ze aan de slag met haar verslaving aan drank en psychedelica. Ze bezoekt verschillende AA programma’s, één voor de drugs (NA), één voor de alcohol (AA), één voor de sex en liefde (SLAA), elke dag één of zelfs meerdere per dag. De relatie met God is prominent in deze programma’s, en de aandacht voor Liz spiritualiteit neemt ook toe in dit deel. Ze ‘ziet’ en ‘hoort’ ook Rayya’s moeder en heeft gesprekken met Rayya zelf.

Mijn evaluatie van Tot aan de rivier

Ik las bijna al Liz’ boeken. Dus ook Eten, bidden, beminnen en vond dit naast interessant ook gewoon een leuk boek. Het is persoonlijk en emotioneel ja, maar gaat ook over smakelijk eten in Italië, grappige ervaringen in India en mooie beschrijvingen van het culturele eilandleven op Bali. Dit boek is niet smakelijk, niet grappig en ook niet cultureel. Wel leerde ik een hoop over co-dependentie en verslavingen, op een manier die me raakte, meer als een wat droog studieboek dat zou kunnen. Wat dat betreft is de opdracht van Rayya geslaagd. Het boek is trouwens ook opgedragen aan Liz’ ‘zussen en broers in de zelfhulpgroepen’.

Ik vond de emoties wat overdonderend, heb ook een paar keer met tranen in mijn ogen gezeten, maar voor mij was het toch allemaal net teveel, in 440 pagina’s. Ook wat betreft de gesprekken in haar hoofd vroeg ik me vaak af of ze dit nu echt zo hoorde, of dat het gewoon een kwestie van aangrijpende storytelling is. Want het boek is erg goed geschreven, dat wel, ik vond het moeilijk om weg te leggen.

Hier en daar zijn gedichten van Liz opgenomen , en tekeningetjes. Ik werd er niet echt warm van. Het geeft wel de indruk dat je in een dagboek zit te lezen, en dat zal de bedoeling zijn geweest.     

Fomo? Niet echt. Het is zeker geen ‘opvolger van Eten, bidden, beminnen’. In Goodreads zie ik 5* en 1*, you hate it or you love it, er zit weinig tussen. In de VS maakte de affaire én het boek veel los, in Nederland las ik er weinig over.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl 0

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Tot aan de rivier duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • of uit een minibieb (dat deed ik ook)!

Koop Tot aan de rivier duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Biografie | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Recensie: F*ck the system – no, tweak it!

Geplaatst op 23 juli 2026 door estroocloeck

Ooit zat ik in de jury van Managementboek van het Jaar, en ik en de rest van de jury, kozen De wereld is rond van Jo Caudron als winnaar. Sindsdien ben ik fan van Jo, en natuurlijk las ik ook zijn meest recente: Fuck the system uit 2025. En nee, het systeem gaat niet het raam uit. Jo pleit voor een sterk Europa, die in haar ontwikkeling focust op zogenaamde transitiesectoren, niet toevallig de sectoren waar we goed zijn in innovatie, maar waar het opschalen achterblijft. Dat moet veranderen, tweak the system dus.

Jo is is geen econoom, socioloog of historicus. Ook geen politicoloog, geen antropoloog, zélfs geen academicus, zo zegt hij zelf. Hij is een meta-generalist, herkent verbanden en patronen, ziet disrupties en transities aankomen. Jo levert dan ook geen wetenschappelijk dichtgetimmerd betoog, maar een persoonlijke visie, met suggesties en assumpties. Aan de lezer, én de specialisten, de uitdaging om er mee aan de slag te gaan. Ik moet zeggen, het vrolijkte me bepaald op. Yes we can tweak!

Het maatschappelijke boek F*ck the system …

… bestaat uit 3 delen. In deel 1 schetst Jo de huidige geopolitiek, het uiteenvallen van de wereldorde. In deel 2 zoomt hij in op de huidige situatie in Europa. Deel 3 gaat over mogelijke oplossingen om Europa haar ambities te laten waarmaken. In het boek komen de begrippen Meta-storm en SUPERchange uit zijn vorige boeken, De wereld is rond en De toekomstformule, weer terug, en in de inleiding legt hij ze nog even kort uit.

De wereldorde

Jo’s duiding van de huidige situatie op wereldniveau bevat weinig nieuws voor degenen die het via de media volgen, en is, daardoor denk ik, een compact overzicht van zo’n 60 bladzijden. Interessant vond ik Jo’s opmerking dat Trump’s visie tripolair is, en gebaseerd op macht in plaats van afspraken. Jo vergelijkt het met de situatie in de 19de eeuw, toen er ook zo’n multipolaire, op macht gebaseerde wereldorde was: de verschillende Europese staten en hun koloniën. We weten hoe dat afliep: 2 wereldoorlogen.

De techbro’s

Ook boeiend, en wél nieuw voor mij, is Jo’s analyse van de ideologie van de Techbro’s. Hij legt TESCREAL uit: een combinatie van transhumanisme, extropianisme, singularitarianisme, cosmisme, rationalisme, effectief altruïsme en longtermisme. Ook hij wijst naar de film Moutainhead, een satire gebaseerd op Ayn Rand’s The Fountainhead en Atlas Shrugged. De bewegingen e/acc, effective accelerationisme, en Dark Enlightenment kende ik niet en zijn bepaald bedreigend. Tenslotte bespreekt hij het ‘huwelijk’ tussen Big Tech en rechts-religieuze organisaties en de rol van Peter Thiel, met zijn discipel JD Vance. Poeh! En … hoe beheersen wij in Europa deze krachten?    

Europa’s sterke en zwakke punten

Dat is het onderwerp van deel 2, wat begint met het moment dat we beseffen dat de VS niet langer onze partner is. Hoe groot is dat probleem? Jo heeft hiervoor een mooie analyse gemaakt met onze sterke punten. Wat de economie betreft is daar Readiness 2030, met sterkere samenwerking tussen de Europese landen. Ook: onze koopkrachtpariteit is de een-na-hoogste, na China. En als we een alliantie zouden smeden met Canada en Japan, hebben we het hoogste bbp. Voor Defensie wijst Jo er fijntjes op dat EU toch al 85% van de NAVO bijdrage betaalde; de uitgaven van de VS betreffen de hele wereld. Het zwakke punt: de Command en Control-structuur, met de VS als basis en de Europese legers als ‘zzp-ers’. Dan de industrie. We hebben veel innovatieve bedrijven en een auto-industrie die weer bijtrekt. Het beleid is sterker geworden met Readiness 2030. Tot nu toe lag de focus van samenwerking op handel en democratische waarden. Nu bouwen we op naar meer politieke macht op EU-niveau (defensie, klimaat, buitenland), mede via Coalitions of the Willing. Echter: onze concurrentiepositie is niet super, we zijn erg afhankelijk van andere landen, met name qua IT en energie. Als we daarin sterker willen worden, moeten we niet proberen te kopiëren wat de supermachten doen, maar gebruik maken van de transities die eraan zitten te komen, en op die golven meesurfen. Energie-opslag is hiervan een voorbeeld.

Is er draagvlak voor een sterk Europa?

Maar: is hier wel draagvlak voor? De EU-burgers zien veel initiatieven van de EU als pest-maatregelen. We hebben er veel last van, en begrijpen het waarom van de acties niet, hoe het bijdraagt aan een oplossing. Het draagvlak is te vergroten door het creëren van een duidelijk vijandbeeld, zoals in Oekraïne de vijand Rusland is (door oorlog), en in Canada de VS dat wordt (door economische maatregelen en culturele dreigementen). Maar ook kan het draagvlak worden vergroot op basis van morele redenen, zoals het muilkorven van universiteiten en onrechtvaardig geweld vanuit de overheid.

Een positieve motivator voor draagvlak is een geloofwaardig beeld van een toekomstig Europa: democratisch, met een volwassen politiek (samenwerking tussen partijen) en minder complexe regels. Maar ook actie tegen klimaatverandering en voor klimaatadaptatie motiveert. Het lijkt alsof dit bij het grof vuil gezet is, maar de industrie gaat in het algemeen door met duurzaamheid, hoewel ze aan greenhushing doen: er niks meer over zeggen om de VS niet boos te maken. Want duurzaamheidsmaatregelen zijn nog steeds rendabel en veel grote investeerders eisen het. Interessante observatie!

F*ck the System?

Nu even naar de titel: Fuck the System. Het systeem overhoop gooien is gewoon een slecht idee. Zie het systeem als een spel met spelregels. Het spel = liberale democratie + vrijemarkteconomie + verzorgingsstaat. De spelregels zijn ‘flexibel’, we verzinnen ze hoe het ons uitkomt, en we spelen ook vals. Je kunt nu 4 scenario’s maken, een combi van oud spel / nieuw spel en oude regels / nieuwe regels.  1. Oud spel + oude regels = blijven aanmodderen. 2. Nieuw spel met oude regels = illiberale economie, zoals Trump nu doet, en in Rusland al jaren het geval is. 3. Nieuw spel + nieuwe regels = staatsgeleide economie met dictatuur, zoals China. Het voordeel van het Chinese model is dat zij de klimaattransities het best zullen kunnen doen. 4. Oud spel + nieuwe regels = nieuw evenwicht. Liefst zonder eerst door 2 en 3 te moeten, dat wil zeggen, zonder dat het populisme wint. En zonder dat ‘extreem-links’ wint, want dat zal direct een tegenreactie opwekken. Het gaat erom dat het ‘midden’ terrein wint. Pragmatisch transitiedenken.

Europa en transitie-innovatie

Europa moet inzetten op transitie-innovatie. Dat is het onderwerp van deel 3. Jo benadrukt dat we kunnen leren van de digitale transformatieprojecten die we al doen, en hebben gedaan. Maar wel opletten: veel digitale transformatieprojecten waren slechts digitalisering, en hadden weinig met transformatie te maken. Bij een transformatie wijzigt je product, je dienst, je oplossing in de kern. Van een brandstof-auto naar een EV is géén transformatie, naar een Uber-model wél.

We kunnen nieuwe modellen ontwikkelen in de sectoren energie, defensie, wonen, mobiliteit, voeding, landbouw. Voor elk van deze geeft Jo voorbeelden van de transities. Binnen IT, denk aan AI, sociale media, communicatie-infrastructuur, moet Europa streven naar soevereiniteit. Als uitgangspunten noemt Jo 1. Van duaal gebruik naar universeel gebruik in álle mogelijke sectoren (voorbeelden: 6G, drones); 2. Copy-back bij strategische niet-transitiesectoren; 3. Regels die de burgers beschermen niet afschaffen maar versimpelen, AI gebruiken voor rapportages erover; 4. Innovation-shelters, testomgevingen bij innovaties die (nog) niet aan de regels voldoen, met validatie en beslispunten voor toelating en onder welke voorwaarden. 5. Duurzaamheid in de kern; 6. Glocal: minder globalisatie, meer lokaal en reshoren.

Qua soevereiniteit is Jo fan van de Eurostack. Hij bespreekt de 7 lagen waarin we onafhankelijkheid moeten zien te bereiken. Zelf bedacht hij de Media Eurostack, van traditionele media, digitale én sociale media.  

Hoe innovaties succesvol te maken

In het allerlaatste hoofdstuk gaat Jo in op wat er nodig is om innovaties om te zetten in iets wat waarde heeft in de maatschappij en de markt. Zo is daar een sterker innovatie-ecosysteem, wat wetenschappers, ondernemers en investeerders aantrekt. En op dit moment bereikt maar 5% van de EU-innovatiefinanciering het start-up-ecosysteem. We moeten ook eens kijken welke factoren we inprijzen bij de berekening van rendement op de investering. Natuurlijk de externaliteiten, schade bij productie die op de gemeenschap wordt afgewenteld. Maar ook de afhankelijkheid: hoeveel maatschappelijke schade ontstaat er als er een sabotageactie plaatsvindt op buitenlandse producten die wij gebruiken, als bijvoorbeeld China haar zonnepanelen op onze daken uitzet?

Wat ook nodig is, is Europees leiderschap. Landjes die hun veto uitspreken beperken de slagvaardigheid. Misschien komt er een Verenigde Staten van Europa, vergelijkbaar met de VS, maar dan beter. Dat zal nog wel even duren. Wel kunnen we een soort kern-Europa uitbouwen, met méér Coalitions of the Willing, Enhanced Cooperation, zonder de democratische waarden van alle lidstaten uit te hollen.

Wat nog meer nodig is? Marketing. Systematische communicatie, met veel herhaling. Een herkenbaar verhaal. Focus op microthema’s en persoonlijke vooruitgang. Een sterk merk bouwen. Een Europese identiteit creëren.

Samenwerken aan een krachtig Europa!   

Mijn evaluatie van F*ck the System

Jo weet met een goede balans tussen een holistische visie en veel goede voorbeelden van wat er al is en wat nog zou moeten gebeuren een overtuigend betoog neer te zetten. Juist omdat hij geen specialist is, weet hij veel verschillende domeinen onderling te verbinden. Daarbij heeft hij een bepaald hoopvolle toon, waardoor je, ondanks alle negativiteit die doorgaans over de EU wordt geschreven, toch denkt: Yes we can, we must! Zijn boek komt ook op een goed moment: door de ontwikkelingen in de VS én de oorlog door Rusland voelt iedereen wel de noodzaak om Europa te versterken, elkaar niet als vijand te zien, want daar hebben we er nu wel genoeg van. Jo geeft hele concrete wegen waarop we die versterking kunnen inzetten.

Ik leerde het meest van deel 3, waarin concrete innovaties worden genoemd die we kunnen uitbouwen en opschalen. Er zitten veel verwijzingen naar initiatieven in die gegoogeld kunnen worden, bij gebrek aan bronnenlijst. Het 2×2 scenariomodel vond ik daarentegen weinig toevoegen. Wie zegt dat er in elk boek een nieuw model moet zetten? Fijn dat wel de modellen uit zijn eerdere boeken weer terugkomen, ook al is het wat summier.

Het boek leest erg prettig, de verschillende onderwerpen worden wat mij betreft net diepgaand genoeg behandeld om het betoog geloofwaardig te maken, en niet zo uitputtend dat het saai wordt. De structuur is goed, hier een daar is er een kader met nadere uitwerking. Ik spotte redelijk wat herhaling, wat bij een dergelijk vrij dik boek niet heel vervelend is. Weinig plaatjes, prettig kleurgebruik met een fel-roze steunkleur.

Mis je wat als je dit boek niet leest? Nou, nee, maar als je een EU-scepticus bent is het zéker aan te bevelen.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 1/2 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees F*ck the system duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
  • digitaal en gratis via Kobo Plus;
  • of uit een minibieb!

Koop F*ck the system duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Recensie: Open – verbindende taal

Geplaatst op 20 juli 2026 door estroocloeck

De kloof tussen stad en platteland, rijken en armen, burger en politiek wordt groter en de communicatie verhardt. De taal die wordt ingezet, met name op social media, is die van geweld, wij tegen zij. Om niet mee te gaan in die verharding moet je verbindende taal gebruiken. En dan helpt het boekje Open van Stine Jensen en Ingeborgh Herdingh uit 2023.

Taal schept de werkelijkheid, beïnvloedt de manier waarop we leven. ‘Tijd is geld’ maakt ons gericht op snelheid, op efficiency. ‘Zeeën van tijd’ leidt tot ander gedrag. Als de taal woedend of hard is, zijn wij dat ook. Daarom zoeken Stine en Ingeborgh naar woorden die helpen om te verbinden, te ontspannen, te verlichten, te openen. Naar taal die niet oordelend is, maar onderzoekend. Wat ze vinden is verrassend, en de leuke tekeningen ondersteunen het uiteindelijke doel: de kloof dichten.

Het filosofieboek Open …

… is verdeeld in een aantal hoofdstukjes met elk een thema. Zo zijn er woorden die openen, vertragen, bezinnen, ontspannen, waarderen, compassievol zijn, verzorgen, verbinden, over de natuur gaan, waardig zijn, scheppen, humor hebben en spiritueel zijn.

Elk hoofdstuk heeft een mooie illustratie, die vaak afstand als onderwerp heeft: mensen die een touw over een kloof spannen (bij Openen), een man die over een koord naar een kerkklok met wijzers toeloopt (bij Vertragen) een vogel met een bloem, hoog in de lucht, een lege stoel uitkijkend over de zee (bij Ontspannen), allerlei mensen, ieder op hun eigen eilandje, enzovoorts. Daarna volgt een gedicht, en dan twee bladzijden met elk 7 of wat meer woorden binnen dat thema. Elk hoofdstukje sluit af met een persoonlijk verhaal van de auteurs.

Al is het een boek met weinig woorden, je hebt het niet snel uit. De filosofische stijl dwingt je tot langzaam lezen en reflecteren. En genieten van de mooie illustraties, daarvan de verborgen betekenis ontdekken.

Scheppen

Ik bleef wat langer stilstaan bij het hoofdstukje over scheppende woorden.

  • Een figuurtje rolt een grote witte bol de heuvel op.
  • Het gedicht is als volgt: ‘Ik verbeeld, creëer, probeer, faal. Als een kind speel ik met de kleuren en vormen van mijn leven. Ik laat me horen, schep mijn bestaan en laat me leiden door mijn hart. Ik beziel wat ik aanraak. Alles is mogelijk.
  • De woorden: intentie, faalmoed, intuïtie, vitaliteit, kunstzinnig, kunst, spelplezier, struikelvaardig, avontuur, wankelmoed, uitproberen, creativiteit, expressie, homo ludens, potentie, energie, levenslust, verbeelding, bezieling, spelen, mogelijkheid.
  • Het verhaaltje gaat over het Noorse dorp Rjukan, ingeklemd tussen twee bergketens. Zeven maanden per jaar zien de inwoners de zon niet. Martin Andersen bedenkt een spiegelconstructie, waardoor er toch een uurtje zon, indirect, op het dorpsplein schijnt. Hij noemt het de glimlachmachine, de bewoners glimlachen bij het zien van de zon. Glimlachen helpt goed bij denkverdriet. Dat is dat je verdrietig bent, en daar heel diep over na gaat denken.

Mijn evaluatie van Open

Ik lees veel, maar nadenken over taal zit nog niet in mijn dagelijkse routine. Ik denk dat het heel interessant is om nieuwsberichten en interviews eens expliciet te analyseren op hun taalgebruik. En natuurlijk om mijn eigen stukken en discussiestijl eens tegen het licht te houden. Wat wil ik bereiken, en past mijn taalgebruik daarbij?

Het boekje is prachtig uitgevoerd met een harde kaft, dik papier, zachte pasteltinten en lieve lettertypes. Weinig woorden, de impact wordt ook met de ‘ruimtelijke’ uitvoering gemaakt. Het is bepaald rustgevend!

De belofte wordt waargemaakt, je krijgt een grote hoeveelheid ‘lieve’ woordjes voorgeschoteld. Sommige zijn ook gewoon leuk gevonden, niet bestaand maar wel duidelijk. Zoals Faalmoed (zo heet ook een bundel van Stine), en struikelvaardig. 

Lieve woorden voor een harde tijd. FOMO? Nee, eerder JONMO

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd -, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Open duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
  • of uit een minibieb!

Koop Open duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in filosofie | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: Een plek voor jezelf – geen doe-het-zelf

Geplaatst op 15 juli 2026 door estroocloeck

Las ik eerder de auto-biografie van een beuk, deze week was de beurt aan een biografie van een huis. Michael Pollan’s eerste kind komt eraan en hij voelt dat hij een een ‘schrijvershuisje’ nodig heeft. In Een plek voor jezelf uit 1997 (de Nederlandse vertaling is van 2023) beschrijft hij het bouwproces, wat hij grotendeels zélf doet, en de relatie van het huisje met de natuur. In zijn ‘schrijvershuisje’ schreef hij trouwens een groot deel van The Omnivore’s Dilemma, zo staat in het voorwoord van de tweede editie uit 2008.  

Michael is schrijver en redacteur, werkt met zijn hoofd. Hij wil graag eens iets helemaal met zijn handen maken, hélemaal zelf. De beschrijving van zijn ervaringen, hij doet alles voor het eerst, zijn grappig én leerzaam. Ik lees over de compositie van een landschap, over architectuur, over houtbewerking en naar binnen draaiende ramen, over hulp vragen aan experts en toch de baas blijven, over de voldoening van iets nieuws leren. Over hoe ontzettend véél het kost, qua tijd, geld en energie. En over wat het oplevert: de juiste mindset om heel veel geweldige boeken te schrijven!

De ‘biografie’ Een plek voor jezelf  …

…. is nadrukkelijk géén doe-het-zelf-boek, het is eerder filosofisch, met veel historische informatie en weetjes over de natuur, architectuur en natuurlijke materialen. Michael schreef hiervoor Mijn tweede natuur (Second nature) waarin hij vanuit zijn hobby tuinieren het verschil tussen gecultiveerd en wild beschrijft. Zo zijn rozen zó gecultiveerd dat ze in het wild niet meer kunnen overleven. (Pitloze druiven óók niet, wat zijn we aan het dóén?). Hij schrijft meer over wat hij denkt, wat hij leest ook, dan wat hij doet.

Waar?

De biografie begint natuurlijk met de vraag: waar? Wat is de beste plek voor zijn huisje? Hij moet natuurlijk rekening houden met de zon, hoe die schijnt in welk jaargetijde, en met de wind. Hij bestudeert Feng Shui, en probeert de energiestromen, de chi-paden, van het landschap te voelen. Hij filosofeert over onze evolutie, wonend op de savanne, wat uitzicht én bescherming bood. Kiest ons genoom de optimale habitat? Hij denk na over het uitzicht uit het huisje, en óp het huisje, vanuit zijn woonhuis. Hij heeft al een vijver, een bosje, een zwerfkei in zijn tuin. En buren, met rotzooi in hún tuin. Hij pakt een stoel en gaat dagenlang dan eens hier, dan eens daar zitten.

Op papier

Met zijn ideeën gaat hij naar een bevriende architect, Charlie.  Deze stuurt hem na een paar dagen een boekje met allerlei plaksels en tekeningen, het klinkt als een moodboard. Michael kan er geen touw aan vastknopen. Na veel gesprekken komt er een tekening; het huisje wordt ontworpen met inachtneming van de gulden snede: de benodigde breedte bepaalt de lengte. Die verhouding komt in de hele natuur terug, in bomen, bladeren, schelpen. Michael verdiept zich ook in de historie van de architectuur: Frank Lloyd Wright (mijn favoriet!) en Le Corbusier komen regelmatig terug.

De fundering

De zwerfkei inspireert Charlie om bij de fundering gebruik te maken van lokaal gevonden keien, om de relatie met de grond expliciet te maken. Dat blijkt makkelijker getekend dan gedaan! Ook hier weer een verslag hoe FLW de relatie tussen huis en grond zag. Een huis moet óp de grond staan, niet erin. De vier keien op de hoeken geven het huisje een zwevend voorkomen, de chi-paden kunnen onder het huisje door. FLW maakte ook onderscheid tussen ‘Hier’ en ‘Daar’. Hier is regionaal, lokaal, traditie, ervaring, feit, steen. Daar is universeel, internationaal, klassiek, idee, vooruitgang, informatie, beton.  FLW was fan van ‘Hier’.  Le Corbusier van ‘Daar’. Michael vindt dat zijn gewone werk, redactie en schrijven, wel erg ‘Daar’ is en wil voor zijn huisje dus meer ‘Hier’. Natuurlijk kan hij de fundering niet alleen leggen. Hij krijgt hulp van ‘bouwvakker’ Joe. Joe is supereigenwijs, opvliegend maar ook sterk. En hij heeft tijd in de weekenden, dus geschikt!

Het skelet

Het skelet van het huisje wordt gemaakt van oeroude Douglas-sparren. Het kappen van die sparren is jarenlang onderwerp van strijd tussen de houthakkers en milieuactivisten geweest, daar had Michael niet zo bij stilgestaan. Niet alleen het  uiterlijk, ook de vorm van het huisje is gebaseerd op een bos, met een dak dat lijkt op takken die naar elkaar toebuigen en zo bescherming bieden. Het is niet zo gek dat in allerlei landen de hutten van de oorspronkelijke inwoners geïnspireerd waren door hun omgeving: in bossen wonende volken bouwden anders dan volken op de vlakte. Michael gaat aan de slag met zagen en beitelen, en vertelt hoe het hout voelt en ruikt. Als het hoogste punt wordt bereikt, is een traditioneel offer gewenst: een heel sparretje wordt uit het bos gehaald en op het hoogste punt vastgezet. Het verenigt de schaamte, over het vernietigen van de natuur, met trots, op het bouwwerk. Het herinnert aan de gesneuvelde Douglassparren.

Het dak

Ik lees een lange verhandeling over schuine daken versus platte daken en het postmodernisme. Hilarisch is de beschrijving van House VI van architect Peter Eisenman, waar niet in te wonen valt. Een extreem ontwerp, met pilaren die de vloer niet raken, en een glazen wand in de slaapkamer zodat er geen tweepersoonsbed in past. Het is een volstrek a-functioneel huis, postmodern. Het huis is niet bedoeld om comfortabel in te leven maar om ‘de bewoners hun behoeften te laten loslaten’.  FLW is minder extreem, maar bouwt met horizontale vlakken en (dus) platte daken, die veel meer lekken dan schuine daken. Zijn Fallingwater werd ook wel ‘Huize De Zeven Emmers’ genoemd. Het dak van Michael’s  huisje wordt dus schuin, en ik leer dat de schuinte ook wat zegt over hoeveel sneeuw er in het gebied valt. Hoe meer sneeuw, hoe steiler.

De ramen

In alle wanden zitten ramen, en elk raam heeft een ander ontwerp. Uit elke raam is er ook een ander uitzicht, een andere sfeer. De brede ramen aan de voorkant klappen naar binnen, om in de zomer een soort veranda te maken van het huisje. Maar naar binnen klappende ramen zijn lastig, als je de regen buiten wilt houden. Met meerdere tekeningen laat Michael zien waarom dat is. Charlies tekeningen zijn niet goed genoeg om lekkage te voorkomen. Uiteindelijk komt Michael er met een raamspecialist uit.  

De afwerking

Architecten willen ook invloed op het meubilair en de snuisterijen van de bewoners, alles moet passen bij het huis. Ze vinden het vaak niks wat de bewoners doen. Charlie is niet anders. Een slaapbank en boekenkasten worden ingebouwd, het geeft een cockpit-achtig gevoel. Niks losse meubels of snuisterijen. Totalitaire architectuur.  

En dan, na 2 ½ jaar, is het huisje af. Michael heeft zijn zin gehad, in plaats van abstract werk op de computer, werkte hij nu aan iets tastbaars met zijn handen. Dat blijkt een nadeel te hebben: een foutje wordt niet zo makkelijk uitgewist. Bij de fundering hebben hij en Joe ergens een net-niet-haakse-hoek gemaakt, en dat moesten ze bij elke volgende stap steeds weer wegwerken.

Zoontje Isaac, aanleiding voor de bouw en inmiddels een peuter, komt eens inspecteren, en laat wat speelgoed achter als ‘housewarmingcadeautje’. En Michael vraagt zich af: ik heb dit huisje gevormd, hoe zal het mij vormen? Inmiddels zijn we 10 bestsellers verder ….

Mijn evaluatie van Een plek voor jezelf / A Place of My Own

Ik houd wel van architectuur, maar heb er nauwelijks verstand van. Ik smulde dus van de verhalen over allerlei bouwwerken, met name House VI en Fallingwater, en de verschillende stromingen in de architectuur. Omdat Michael zich tijdens het bouwen óók aan het inlezen was, is de uitleg goed te volgen, jargonvrij en smakelijk. Maar ook, of juist, de relatie tussen wonen en de natuur was leerzaam, daar heb ik nooit zo over nagedacht. Michael is een onderzoeker, en leest heel wat af. Al zijn verhandelingen over historie en dergelijke zijn gebaseerd op wetenschappelijk werk van anderen. Zijn geklungel met hamer en beitel zijn van hemzelf, en dat maakt een mooie combi. Hij wilde een huisje dat bij de natuur paste, en heeft biobased gebouwd, op de betonnen fundering na.

Zijn helpers, Charlie en Joe, zijn leuke figuren, die het onderling regelmatig aan de stok hebben. Dat is niet veranderd, wat architecten verzinnen, vinden de bouwers bijna nooit handig en verstandig. Grappig om hier de onderbouwing voor dat soort meningsverschillen te lezen. Bij elk hoofdstuk horen een aantal simpele bouwtekeningen die de problemen aanschouwelijk maken, en dat is leuk gedaan. De ‘oplossing’ van de naar binnen draaiende ramen vond ik erg slim!

Michael’s handelsmerk is schrijven over iets waarmee hij voor het eerst experimenteert, of het nu tuinieren is, een schrijfhut bouwen, voedsel verbouwen en dieren schieten (ja, echt), of psychedelische planten consumeren. Dat maakt zijn boeken een soort verslag van een ontdekkingsreis, en dat vind ik gewoon erg leuk. Je leert er dus niet heel snel wat van, omdat het met name gaat over zijn eigen gedachten en handelingen, biografisch dus, en dit resulteert in een best wel dik boek.

FOMO? Nee, maar als je een Pollan-fan bent is het leuk om te lezen.  

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant 0, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Een plek voor jezelf duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • of uit een minibieb (dat deed ik ook!).

Koop Een plek voor jezelf duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Biografie, filosofie | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Recensie: Klimaatkampioen – Nederland wint WK!

Geplaatst op 13 juli 2026 door estroocloeck

Tim van Hattum schreef in 2022 Only Planet, en ik vond het geweldig! Hij schreef in 2025 een compacte opvolger, waarin hij beargumenteert dat Nederland voorloper kan zijn op het gebied van verduurzaming, en met de nadruk op waterbeheer. Toevallig, of niet, staan nú op de voorpagina’s de zorgen om toekomstig gebrek aan water.  Een extra reden om Klimaatkampioen te lezen en in actie te komen. We kúnnen het en we móeten het.

‘Nederland is het Vanuatu van de westerse wereld als het gaat om droge voeten houden’ zo lees ik. Tim geeft ons diverse redenen waarom Nederland het klimaatleiderschap op zich kan nemen, schetst het eindresultaat van de 7 Only Planet-routes als wenkend perspectief en geeft wat handelings-perspectief. Er zou een theaterproductie / musical over komen, maar dit boek is óók een toegankelijke manier om het verhaal te verspreiden. Gebaseerd op de wetenschap vanuit de WUR, dus zéker te doen! Nederland wordt wereldkampioen!

Het maatschappelijke boek Klimaatkampioen …

… begint met een terugblik van Tim. Op zijn 11-de  wordt hij enorm ziek, hij heeft een bacteriële infectie, opgelopen door te spelen in het vervuilde water van het riviertje de Geul. Hij groeide op in Bunde en was altijd bij de Geul te vinden: hij voer op zelfgebouwde vlotten en viste in het water. En als hij dorst had, dronk hij ervan … Zo’n 35 jaar later speelde de Geul weer een belangrijke rol: in 2021 stond heel Limburg onder water, en de ouders van Tim moesten uit Bunde geëvacueerd worden: de Geul was een woeste rivier geworden. Een wake-up call!

De natuur laat niet met zich sollen, maar is ook de beste bondgenoot in de strijd tegen klimaatverandering. Maar dan moeten we wel wat gaan doen! Tim’s bijdrage is zijn werk bij de WUR, zijn theatercollege en boeken, en zijn sponsorlopen Run4Climate. Hij kreeg een eredoctoraat van de Open Universiteit voor zijn bijdrage aan op feiten gebaseerde storytelling. En ter gelegenheid daarvan is dit boekje uitgebracht.

Klimaatverandering: dreiging en hoop

En op een goed moment, want de aandacht voor klimaatverandering lijkt wat weg te zakken door alle geopolitieke ontwikkelingen, zoals de oorlog in Oekraïne. Veel klimaatbeleid wordt alweer afgezwakt, politiek leiderschap is vrijwel volledig afwezig, terwijl klimaatverandering nog steeds de grootste dreiging voor zowel de economie als de mensheid is. Toch zijn er redenen voor hoop:

  1. Het kan nog, de opwarming is te beperken tot 2 graden.
  2. De meeste oplossingen zijn al beschikbaar (en betaalbaar en schaalbaar).
  3. De natuur zelf is onze bondgenoot, ze herstelt snel.
  4. Er is slechts 2-4% van het wereldwijde BBP nodig (niets doen kost op termijn 20% van het BBP).
  5. De meerderheid van de wereldbevolking wil meer klimaatactie.  

Thrutopia

Alleen wapperen met wetenschappelijke feiten werkt echter niet, er is een inspirerend en realistisch toekomstbeeld nodig, een thrutopia (naar Rupert Read). De bouwstenen liggen er al: rapporten van diverse Nederlandse instanties, zoals de WUR, SER en VNG. Het zou goed zijn als al deze instanties hun krachten bundelen, en niet op politici wachten. De WUR heeft bestaande inzichten zoals de SDG’s, de Donut, kathedraal-denken, etc. vertaald naar 5 ontwerpprincipes die elke regio, stad en land kunnen gebruiken.

  1. Een gezond natuurlijk systeem als basis.
  2. Optimaal benutten van water (waterbeheer).
  3. Adaptieve en veerkrachtige ruimtelijke inrichting (meebewegen met extreem weer, zeespiegelstijging).
  4. Klimaatpositieve en circulaire economie (hernieuwbare energie, brede welvaart).
  5. Een rechtvaardige, natuurpositieve samenleving (natuurbescherming, basisvoorzieningen, creatie van banen, betere gezondheid).

Het nieuwe verhaal: Nederland in 2120

Het nieuwe verhaal toont ons Nederland in 2120. Het halen van de doelen van Parijs, wereldwijd natuurherstel en radicale emissie-reductie hebben gewerkt. De Noordzee levert hernieuwbare energie én eiwitten uit zeewier, schelpdieren en vis. Er zijn hybride dijken en brede duinenrijen, die ruimte bieden voor ‘zilte teelt’. Landinwaarts zijn er groene corridors, boeren en anderen beheren biodiverse landschappen. In het westen vinden we kleigronden, ideaal voor kringlooplandbouw, en veenmoerassen, door vernatting is de bodemdaling gestopt, natte teelt levert biobased bouwmateriaal en zuivel van waterbuffels.

Rivieren en beken hebben meer ruimte gekregen, waterbesparende maatregelen in de industrie en huishoudens hebben de watervraag verminderd. Regenwater wordt beter vastgehouden door regionale infiltratiegebieden. Bossen zijn ‘verloofd’: naaldbomen zijn vervangen door loofbomen, die beter tegen droogte kunnen. De hoeveelheid bos is verdubbeld, en er zijn productiebossen en voedselbossen. Steden en dorpen zijn vergroend met bomen, parken en open water. Uitbreiding vindt alleen plaats op hoger-gelegen gebieden. En in laaggelegen gebieden wordt op terpen gebouwd, en zijn er drijvende wijken.

Hoe komen we daar, en snel?

Prachtig, maar hoe komen we daar, en kan het een beetje sneller dan 100 jaar? Daar gaf het boek Only Planet antwoord op, met 7 routes. (Zie mijn recensie van Only Planet voor een wat uitgebreidere beschrijving.)

  1. Natuur als bondgenoot.
  2. Blauw goud.
  3. Gezond en regeneratief voedselsysteem.
  4. Groene stad.
  5. Hernieuwbare energie en groen vervoer.
  6. Circulaire economie met betekenis.
  7. Gezondheid, welzijn en geluk.

Inmiddels is de visie voor 2120 in Nederland wijd en zijd bekend en wordt eraan gewerkt. Maar versnellen en opschalen is nodig. Dat kunnen wij! We hebben belang bij maatregelen om te zeespiegelstijging aan te pakken, we zijn het Vanuatu van de westerse wereld. En er zijn nóg 5 redenen waarom het een slimme strategie is om klimaatleiderschap te tonen:

  1. We nemen onze verantwoordelijkheid (we zijn een van de grootste CO2 uitstoters uit de geschiedenis).
  2. We zijn erg kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering, maar kunnen een van de leefbaarste landen ter wereld blijven.
  3. We kunnen onze kennis exporteren naar andere landen. ‘Bring in the Dutch’.
  4. We inspireren andere landen om ons voorbeeld te volgen.
  5. We komen uit de negativiteit en gaan gezamenlijk bouwen aan de toekomst.

En wat kunnen jij en ik doen?

Jij en ik kunnen hieraan bijdragen: met hoe we stemmen, wat we eten, hoe we de tuin inrichten en ons huis verwarmen, wat we kopen, waar we bankieren, hoeveel we in de natuur komen. We vergroten onze cirkel van invloed. Dat alles moet dan leiden tot een lange termijnvisie, lange termijnbeleid en transitiepaden, investeringen in kennis, innovatie en onderwijs, stimulering van samenwerkingsverbanden, en investeringen in ‘thrutopia’.  Want weet: er is maar 25% van de bevolking nodig voor een social tipping point. Trachten zo’n tipping point te bereiken is niet alleen goed voor Nederland, we worden er zelf ook gelukkiger van: het is zinvolle tijdsbesteding!

Laten we collectief in actie komen!

Mijn evaluatie van Klimaatkampioen

Only Planet las ik alweer 3 jaar geleden, Klimaatkampioen was een prettige reminder: ik raakte opnieuw enthousiast. Leerde ik er wat van? Nou, vooral die ‘zilte teelt’-kennis was alweer wat weggezakt. Het klinkt veelbelovend en voor boeren is het  een prachtig nieuw gebied om zich op toe te leggen. Ken je Only Planet niet, dan staat er bijzonder veel leerzaams in dit boekje, waarvan je de onderbouwing kunt vinden op het internet, of in Only Planet natuurlijk.

De bulk van het verhaal komt uit de WUR, waar Tim ook werkt als Programmaleider Klimaat. Ik begrijp dat waterbeheer zijn specialiteit is. Het boek is gebaseerd op de ‘kaart’ van Nederland in 2120, wat een product van de WUR is en waar veel wetenschappers aan hebben meegewerkt. Geen luchtfietserij dus. Aan relevantie geen gebrek: de klimaatmaatregelen kunnen dan wel afgezwakt zijn, elke paar maanden haalt een nieuwe crisis het nieuws, en nu is dat watergebrek. En dat gaat natuurlijk ook over klimaatverandering en waterbeheer. Fijn dat er voor de verantwoordelijken alvast een lange-termijn-visie ligt, en ook al wat oplossingsrichtingen zijn gegeven.

Ook in dit compacte boekje staan legio voorbeelden hoe de toekomst er uit kan zien, iets minder over wat er al is, zoals in Only Planet. Ik werd wel vrolijk van de toegenomen vispopulatie en alle broedende vogels! Er staan veel illustraties in het boek, maar alles in zwart-wit, wat de impact van de plaatjes, zoals die van de planetaire grenzen, wat minder maakt.

Verder is het betoog helder, de structuur goed, en hebben de persoonlijke noten van Tim ook een functie. Het is een klein, toegankelijk geschreven, inspirerend boekje. We zijn dan geen Wereldkampioen voetbal geworden, Klimaatkampioen is nog steeds haalbaar. Het Oranjelegioen kan zich nu dáár voor inzetten.

Moet je dit boek gelezen hebben? Nee. Maar Only Planet wél!

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Klimaatkampioen duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
  • of uit een minibieb!

Koop Klimaatkampioen duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij, Sustainability | Tags: , , , | Plaats een reactie