Familie: ‘nicht’ Danielle Braun

Geplaatst op 3 maart 2026 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand is dat mijn ‘nicht’ Danielle Braun.

Waar schrijft ‘nicht’ Danielle Braun over? 

Cultuur, bedrijfscultuur om precies te zijn. En hoe je dat in kaart brengt en verandert. Verandermanagement dus. En natuurlijk ook leiderschap. Dit alles onder de verzamelnaam Corporate antropologie. Kenmerkend voor haar boeken is de vergelijking tussen cultuur bij bedrijven, en die bij verre, vreemde volken. Bedrijven kunnen leren van wat die volken al weten. Vergaderingen worden kampvuurgesprekken. Het bedrijf wordt een tribe. En alle rituelen die bij de cultuur van zo’n volk horen, vinden we ook, in een of andere vorm, bij bedrijven terug. En als dat niet zo is … is er dus een probleem. Maar ook: veel wat er in ons eigen privé leven gebeurt, zien we in één of andere vorm bij bedrijven terug. Denk aan een huwelijk (fusie) en scheiding (ontvlechting). Aan samenleven (samenwerken) en vreemdgaan.

Heeft ‘nicht’ Danielle Braun andere zakelijke activiteiten?

Danielle is oprichter van de Academie voor Organisatiecultuur, en adviseert met haar team bedrijven en overheden. De Academie organiseert ook leergangen voor allerlei onderdelen van de Corporate antropologie. Denk aan kampvuurgesprekken, ranking, Deep Democracy.

Daarnaast is ze een zeer veelgevraagde spreker op seminars en andere bijeenkomsten. Ook organiseert ze grootschalige events, waarbij er méér sprekers zijn. Zo is daar het event Luchtkastelen, wat gaat over de kracht van verhalen, met een zeer passende locatie: de Efteling!

Hoe ziet het persoonlijke leven van ‘nicht’ Danielle Braun er uit?

Nicht Danielle studeerde culturele antropologie aan de VU, en promoveerde in 1996 aan diezelfde VU op corporate antropologie. Haar promotie-onderzoek ging over de politie-organisatie. In die tijd werkte ze als adviseur bij de politie, en als senior consultant bij EY. Ze vervolgde haar carrière als bestuurder bij het COA en als topambtenaar bij de gemeente Huizen.

In 2003 begon ze voor zichzelf als adviseur en spreker, en in 2013 richtte ze de Academie voor Organisatiecultuur op. Ze was columniste voor diverse bladen en deed een theatertour. Ook had ze een talkshow: Double Date. Ze werkte samen met Jitske Kramer, en schreef met haar 2 boeken.

Ook werkte Danielle veel samen met antropoloog/ journalist Joris Luyendijk en met psychiater Esther van Fenema.

Spreken doet ze overal: kleine zaaltjes, grote podia, kerken en …. in het bowlingcentrum.

Wat valt op aan Danielle? Haar reizen! Als antropoloog én privé reist Danielle naar alle uithoeken van de wereld. Haar foto’s van Oezbekistan waren zo gaaf, dat ik zelf ook die kant op ging. Ook opvallend is haar serie ‘rare beestjes’ op LinkedIn.  Zo leren we het rare en gekke waarderen.

Danielle is getrouwd met Marleen en heeft 2 kinderen. Vaak zie ik op LinkedIn ook foto’s van de prachtige reizen die zij samen maken.

Welke boeken schreef ‘nicht’ Danielle Braun?

Danielle schreef tussen 2015 en 2026 7 boeken.  Ik las en recenseerde er 6, en schreef van 1 een Samenvatting! Die ene ongelezene is de ‘oude’ versie van Da’s gek, en gote kans dat ik die tóch nog ga lezen, ook al is er een nieuwe versie! Je bent familie, of niet.

In voor-en tegenspoed (2025)

Uit mijn recensie: Wat is een fusie anders dan een huwelijk? Wat is een samenwerking anders dan samenleven? Als je hier eens goed over nadenkt, blijken er best veel overeenkomsten te zijn! En als je dit boek leest, blijk je van het huwelijk, samenleven en scheiden veel te kunnen leren voor een zakelijke fusie, overname en ontvlechting. En dan heb ik het nog niet eens over de gewoonten in andere culturen dan de onze. Dat geeft héél andere perspectieven. Ja, ook dit nieuwe boek van Danielle is weer een genot om te lezen. Niet in het minst door de prachtige foto’s en de uitzonderlijke hoeveelheid interessante weetjes over andere landen. Maar ook, of juist, door de vele voorbeelden van samenwerking die toch mislopen, om velerlei redenen, en hoe je daar mee om kunt gaan. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Da’s gek (2024)

Hoe vaak had jij vandaag al een oordeel over iets? Over iets dat je raar vond, of ongewoon? Da’s gek neemt je mee op reis en laat je met de blik van een antropoloog kijken naar de wereld, naar de zorg, naar werk en naar relaties tussen mensen.  In 25 verhalen geeft Danielle Braun antropologische levenslessen, met daarbij prikkelende vragen. Door haar frisse blik op de mens raak je prettig in de war en wordt je leven nooit meer hetzelfde. Je maakt kennis met het tegendraadse vogeltje Harry, leert hangen in het ‘ondertussen’, gaat paradijsvogels waarderen en leert ‘bubbel-polygaam’ en ‘radicaal-realistisch’ te zijn. Elk verhaal sluit af met antropologische tools en reflectieve vragen voor thuis en op je werk. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Patronen (2021)

Patronen. Ze zijn er altijd en overal. Landen en volkeren hebben eigen patronen, ingebed in oeroud geloof, in de volkscultuur en in oude rituelen en waardesystemen. Organisaties hebben patronen die samenhangen met hun ontstaansgeschiedenis en hun product of dienst. Families hebben patronen die van generatie op generatie worden doorgegeven. En ook ieder individu heeft een patroon: een samenhangend persoonlijk systeem van overtuigingen en gedrag. Je kunt aan patronen allerlei namen geven: je kunt spreken van een systeem, cultuur, fractaal patroon of organisatie-DNA … Hoe je ze ook noemt, belangrijk is dat je ze leert herkennen. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Tribaal kantoorgedoe (2020)

We willen zo graag verlicht zijn. Democratisch, rationeel, meelevend, open, transparant. Maar dat zijn we nog maar heel kort. We zijn homo sapiens. Tribale wezens. Onze prefrontale cortex is nog maar kort geleden ontstaan. Als het spannend is, schakelen we over op ons oerbrein, reptielenhoofd, mammoetjagersinstinct. In kantoorpanden nemen we ons tribale wezen mee. Regelmatig popt het op. Dan stelen we paperclips, duiken het archief in met de sexy baas, declareren we extra kilometers, pesten we de nieuwe collega met een raar Drents accent weg.  Verzameling columns. Lees mijn recensie | Koop bij Bol

Building Tribes (2018)

Uit mijn recensie: Hoe schep je een excellente cultuur, hoe maak je een tribe van je organisatie, welke antropologische lessen kun je toepassen als leider, veranderaar, consultant? Voor dit boek reisden Danielle en co-auteur Jitske Kramer de wereld over om in verschillende culturen antwoorden te vinden op veelgehoorde organisatievraagstukken. Via prachtige verhalen maak je kennis met leiders, tribe-leden en veranderaars van over de hele wereld. Je neemt plaats op hun stoel en kijkt hoe ze dialogen voeren, besluiten nemen en van een groep mensen een tribe maken. De auteurs interviewden o.a. op Sumatra de kleindochter van een Batakkoning over koppensnellen (en concurrentie in de boardroom) … Lees mijn recensie | Koop bij Bol. 

Da’s gek  (2018)

Hoe vaak had jij vandaag al een oordeel ergens over? Vond je iets raar, of ongewoon? In Da’s gek neemt Danielle je mee op reis en laat je met de blik van een antropoloog kijken naar werk, relaties en zelfs naar wat we tussen de lakens doen. Daarbij betoogt ze dat ‘normaal’ soms best gek is, en ‘gek’ soms behoorlijk normaal. Of iets gek is hangt af van de context. In twintig verhalen geeft ze antropologische levenslessen, met daarbij prikkelende, reflectieve vragen. Door haar frisse blik op de mens raak je prettig in de war, je leven zal nooit meer hetzelfde zijn. Je wordt, kortom, zelf een beetje antropoloog. Van je eigen leven. Dit boek staat nog op mijn leeslijst.  Koop dit boek bij Bol. 

De Corporate Tribe (2015)

In zo’n dertig meeslepende verhalen wordt een andere blik op organiseren en organisaties gegeven. Exotisch, maar met praktisch toepasbare denkwijzen, tips en verandermodellen. Door het lezen raak je prettig in de war én goed toegerust met een antropologische blik en een gereedschapskist om met de eigen organisatiecultuur of die van klanten aan de slag te gaan. Danielle en co-auteur Jitske Kramer gaan op zoek naar de onderstroom van organisaties, de bezieling, de mogelijkheden voor natuurlijke transitie en de soms bizarre rituelen die maken dat samenwerken, leiden en veranderen lastig, maar zeker niet onmogelijk is. Wie dit boek leest, wordt een beetje antropoloog en kijkt nooit meer hetzelfde naar organisaties. Lees mijn recensie | Koop dit boek bij Bol | Koop mijn Samenvatting.

Verantwoording

Deze informatie komt uit  academievoororganisatiecultuur.nl,  Bol.com, Libris.nl, en LinkedIn.

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari (update maart 2026) nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober (update maart 2026) nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
  32. Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
  33. In september (update februari 2026) stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
  34. En in oktober nicht Roxane van Iperen
  35. In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
  36. December was voor tante Carol Dweck.
  37. In januari 2026 stelde ik neef Hans van der Loo aan je voor.
  38. En in februari nicht Katja Staartjes.

Geplaatst in Maatschappij, management | Tags: , , , | Plaats een reactie

Familie: ‘nicht’ Jitske Kramer

Geplaatst op 2 maart 2026 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand is dat mijn ‘nicht’ Jitske Kramer.

Waar schrijft ‘nicht’ Jitske Kramer over?

Jitske schrijft voornamelijk over diversiteit en inclusiviteit. Maar ook over leiderschap, verandering, Deep Democracy.  Haar stijl zou ik willen omschrijven als energiek en verrassend. Veel van de boeken, met name de meer recente, zijn prachtig uitgevoerd, hetzij met schitterende foto’s, hetzij met haar eigen gedichtjes en gevoelens. Lezen én kijken, leren én genieten dus. De foto’s van andere culturen uit De Corporate Tribe en Buildings Tribes vond ik geweldig.

Jitske’s boeken worden goed gewaardeerd, één van haar boeken werd zelfs Managementboek van het Jaar 2016: De Corporate Tribe, wat ze samen met ‘nicht’ Danielle Braun schreef!

Heeft ‘nicht’ Jitske Kramer andere zakelijke activiteiten?

Ze is oprichter van Human Dimensions, een adviesbureau op het gebied van organisatiecultuur.

Jitske is ook spreker, key note spreker. En regelmatig geeft ze openbare Masterclasses, bijvoorbeeld over Building Tribes en privé Masterclasses met artiest Typhoon, Rhythm of Life.  Ze geeft zeer regelmatig allerlei seminars (en wint daar prijzen mee!).

Hoe ziet het persoonlijke leven van ‘nicht’ Jitske Kramer er uit?

Jitske ging naar het gymnasium en studeerde daarna Culturele Antropologie in Utrecht. De jaren erna bekwaamde ze zich in Deep Democracy, Voice Dialogue en Psychodrama. Na haar studie ging ze als trainer en consultant bij Boertien aan de slag. En toen begon ze voor zichzelf … als oprichter van Human Dimensions. Ze werkte een paar jaar samen met ‘nicht’ Danielle Braun bij de Academie voor Organisatiecultuur.

Jitske doet veel samen met anderen:

  • Ze stond samen met neuropsychologe Elke Geraerts in de Masterclass De Resilient Tribe;
  • Ze werkte samen met Typhoon aan de openbare masterclass Rhythm of Life;
  • Met Dolf Janssen gaf ze in 2025 ’theatercolleges’.

In 2024 schreef ze columns voor het magazine van managementboek.nl.

Met veel verschillende dingen bezig zijn geeft haar energie, denk ik. Toen ik haar in 2018 eens sprak, vertelde ze aan drie boeken tegelijk bezig te zijn!  (En dat bleek te kloppen …).

In januari 2026 trouwde ze met Dolf Janssen.

Welke boeken schreef ‘nicht’ Jitske Kramer?

Jitske schreef tussen 2009 en 2026 maar liefst 9 boeken, waarvan ik er 6 las en recenseerde, en van 2 daarvan een Samenvatting schreef. De andere 3 staan natuurlijk hoog op mijn leeslijst!

Tricky tijden (2024)

Elke grote transformatie gaat gepaard met het loslaten van het vertrouwde, het verleggen van grenzen, het uitdagen van de gevestigde orde, het bespotten van heilige symbolen en het ter discussie stellen van autoriteiten. Tricky Tijden toont ons de fascinerende dynamiek van verandering, waarin we ons verschuilen achter schijnzekerheden en ons gemakkelijk laten verleiden door illusies, wilde verhalen en mooie beloftes. De onzekere tussentijd van verandering is het speelveld van verleidelijke tricksters, experts in het manipuleren van de waarheid. Het grootste gevaar schuilt echter niet in hen, maar juist in degenen die te weinig weerstand bieden. En dat zijn we bijna allemaal. Lees mijn recensie (4 1/2*).  Bestel het boek hier. 

Werk heeft het gebouw verlaten (2020)

Jitske schreef Werk heeft het gebouw verlaten tijdens de tweede corona-lockdown in oktober 2020, in een enorm tempo. Zo knap! Het boek gaat over hoe corona ons in een collectieve cultuurshock stortte en wat de impact hiervan is op ons werkende leven. Het thuiswerken kreeg een vlucht, wat vraagt om meer dan houtje-touwtje-online-kantoortje spelen. Hoe pas je jouw organisatiecultuur hierop aan? Hoe geef je leiding op afstand? Wat kun je nu doen om er op de lange termijn beter uit te komen? Hoe behoud je de trots op de organisatie en de verbinding met je team, ook als je elkaar weken en soms maanden alleen digitaal kunt zien? Met kennis vanuit de antropologie, ervaringen in organisaties en inspiratie uit vele reizen, biedt zij houvast voor deze vreemde tijd. Lees mijn Recensie (4 1/2*). Koop dit boek bij Bol

Jam Cultures (2019)

We wonen en werken samen met mensen uit allerlei culturen en met allerlei achtergronden. Het maakt inclusie, goed omgaan met macht en verschil, een van de grootste uitdagingen van deze tijd. Conflicten ontstaan doordat we elkaar niet begrijpen. Mensen worden uitgesloten vanwege hun kleur, geloofsovertuiging, leeftijd of seksuele geaardheid. Inclusie is een hot topic. Het gaat over aanpassen, over wie mee mag doen en wie vooral niet. Dit zijn onderwerpen waar we niet licht en opgewekt over spreken met elkaar.  Je leert kijken naar inclusie als een jamsessie waarbij je elkaar met lef en verbinding ontmoet. Samen jammen, apart en toch samen. Lees mijn Recensie. Koop dit boek bij Bol

VooDoo (2019)

Nee, deze las ik nog niet, dus hierbij de flaptekst: Is voodoo net zo duister als het imago doet vermoeden? Reis met Jitske af naar Togo en deel haar verwondering, zoeken, irritatie, vreugde en ontroering. Leef mee met de vragen die zij zichzelf en daarmee de lezer stelt. Dompel je onder in de wereld van voodoo en kom vooral jezelf tegen. Jitske beschrijft in VooDoo haar persoonlijke zoektocht. De ervaringen zullen je niet snel loslaten. Word een beetje antropoloog en ontdek hoe dat wat vreemd is, vertrouwd kan worden. En dat wat vertrouwd is vreemd. Als je ergens niet in gelooft, kun je er dan bang van zijn? Kun je een beetje in iets geloven? Hoe gemakkelijk geef jij je over aan het onbekende? Koop dit boek bij Bol

Building Tribes (2018)

Hoe schep je een excellente cultuur, hoe maak je een tribe van je organisatie, welke antropologische lessen kun je toepassen als leider, veranderaar, consultant? Voor dit boek reisden Jitske en co-auteur Daniëlle Braun over de wereld om in verschillende culturen antwoorden te vinden op veelgehoorde organisatievraagstukken. Via prachtige verhalen maak je kennis met leiders, tribeleden en veranderaars van over de hele wereld. Je neemt plaats op hun stoel en kijkt hoe ze dialogen voeren, besluiten nemen en van een groep mensen een tribe maken. De auteurs interviewden op Sumatra de kleindochter van een Batakkoning over koppensnellen (en concurrentie in de boardroom) …… Lees mijn recensie (4 1/2 *)  Koop dit boek bij Bol

De Corporate Tribe (2015)

Managementboek van het Jaar 2016! Jitske schreef dit met Danielle Braun. In zo’n dertig meeslepende verhalen wordt een andere blik op organiseren en organisaties gegeven. Exotisch, maar met praktisch toepasbare denkwijzen, tips en verandermodellen. Door het lezen raak je prettig in de war én goed toegerust met een antropologische blik en een gereedschapskist om met de eigen organisatiecultuur of die van klanten aan de slag te gaan. Wie dit boek leest, wordt een beetje antropoloog en kijkt nooit meer hetzelfde naar organisaties. Lees mijn Recensie. Koop dit boek bij Bol. Koop mijn Samenvatting.

Deep Democracy (2014)

Herken je dat? Dat mensen ‘ja’ zeggen en ‘nee’ doen? Dat een democratisch genomen besluit door bijna de helft van je team niet loyaal wordt gesteund? Dat het resultaat sneller was bereikt als je ook had geluisterd naar je medewerkers die niet altijd het hoogste woord hebben?  Deep Democracy is een manier van besluiten nemen waarbij de wijsheid van de minderheid wordt meegenomen in het meerderheidsbesluit. Het biedt praktische handvatten en technieken om met uitersten om te gaan, vanuit de overtuiging dat de krachtigste besluiten ontstaan door de aanwezige diversiteit aan kennis, talenten, ervaringen en emoties te combineren. Lees mijn recensie | Koop dit boek bij Bol. | Koop mijn Samenvatting

Wow wat een verschil! (2012)

Ik las dit boek nog niet, maar het staat op mijn leeslijst! Het geeft acht inclusieprincipes die leiden tot een open werkcultuur. Praktische theorieën uitgelegd in maximaal 650 woorden. Diversiteit gaat over verschillen en overeenkomsten. Inclusie over het inzetten van ieders uniekheid. Over kijken vanuit een opvallend perspectief. Zonder automatische piloot. Nieuwsgierigheid. Lef om van de gebaande paden af te wijken. Een kwestie van mentaliteit. Het gewone uitdagen. Vragen stellen. Elke dag. Openstellen. Exploreren. Creëren. Om het veilig te maken om anders te mogen en kunnen zijn. Om te genieten van elkaars verschillen. En deze te benutten.  Koop bij Bol

Normaal is anders! (2009)

En ook dit boek, Jitske’s eerste, staat nog op mijn leeslijst. Flaptekst: Werken in een multiculturele omgeving geeft vaak een unieke dynamiek aan teamwerk. Een dynamiek die ervoor kan zorgen dat teams excelleren, of juist onderpresteren. Verschillen kunnen creativiteit doen bloeien, maar zorgen soms ook voor onzekerheid. Hoe stuur je als leider de dynamiek in een cultureel diverse groep? En waar moet je op letten? Normaal is anders! geeft antwoord op deze vragen. Jitske heeft een helder model ontwikkeld om de dynamiek in een team te sturen, en laat zien hoe je een teamcultuur kunt creëren die prettig, passend en effectief is. Het resultaat: onderling vertrouwen, participatie en teamloyaliteit; noodzakelijke ingrediënten voor excellent teamwerk. Koop dit boek bij Bol

Weetje: Zoek je op Bol bij Jitske Kramer , dan kom je haar ook tegen bij de kinderboeken van Piet Prins, uit de 80-er jaren. Dat is zeker niet mijn nicht. De illustraties bij deze boeken werden gemaakt door J. Kramer, soms Jaap, soms Jolanda, soms Jitske. Maar niet onze Jitske, zo goed tekent mijn nicht niet hoor!

Verantwoording

Deze informatie komt uit LinkedIn, JitskeKramer.nl, Bol.com.

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari (update maart 2026) nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
  32. Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
  33. In september (update februari 2026) stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
  34. En in oktober nicht Roxane van Iperen
  35. In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
  36. December was voor tante Carol Dweck.
  37. In januari 2026 stelde ik neef Hans van der Loo aan je voor.
  38. En in februari nicht Katja Staartjes.

Dit delen:

Geplaatst in management | Tags: , , , | Plaats een reactie

Familie: ‘nicht’ Katja Staartjes

Geplaatst op 26 februari 2026 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand is dat mijn ‘nicht’ Katja Staartjes.

Waar schrijft ‘nicht’ Katja Staartjes over?

‘Nicht’ Katja was de eerste Nederlandse vrouw op de top van Mount Everest. Haar ervaringen tijdens die beklimming en allerlei andere beklimmingen en voettochten leveren inzichten en leerpunten op voor persoonlijk succes en teamgeest. Haar boeken zijn dan ook een mix van prachtige ‘berg’-verhalen en advies voor individuen, teams en managers.

Katja zegt: “Een expeditie is feitelijk een project, met een kop en een staart. Je werkt een periode intens met elkaar samen en moet in korte tijd het beoogde resultaat zien neer te zetten. Net als tijdens een expeditie komen er allerlei onzekerheden op je pad.”

Heeft ‘nicht’ Katja Staartjes andere zakelijke activiteiten?

‘Nicht’ Katja is (team)coach en spreker. Vóór haar Everest beklimming werkte ze als facilitymanager, en van veel beklimmingen is zij de expeditieleider geweest. Dat levert de nodige ervaring op, met een bijzondere touch, want klim-expedities zijn levensgevaarlijk. Bij haar coaching kiest ze vaak voor wandelcoaching, niet verrassend als je haar voorliefde voor trekking en klimmen kent. Ze gebruikt ook Management Drives, toevallig (of niet, als familie) was ook ik daarvoor gecertificeerd. Haar lezingen zijn altijd gelardeerd met de prachtigste foto’s van haar tochten.

Hoe ziet het persoonlijke leven van ‘nicht’ Katja Staartjes er uit?

‘Nicht’ Katja werd geboren in 1963 en groeide op in Castricum. Na het VWO daar ging ze naar Wageningen om levensmiddelentechnologie te studeren. Tijdens haar studie deed ze fanatiek aan atletiek, ze deed in de Nederlandse ploeg mee aan een aantal interlands.

Na haar studie ging ze in 1988 bij Campina aan de slag. Eerst in de kwaliteitszorg, daarna werd ze manager productie. De volgende stap was manager facilitaire dienst bij UMC Utrecht. In 1998 zegde ze haar baan op om te focussen op de beklimming van Mount Everest. In die tijd scheidde ze ook van haar eerste man, en moest ze verhuizen. Een onzekere en stressvolle tijd, zegt ze hierover.

Op 13 mei 1999 bereikte ze als eerste Nederlandse vrouw de top van Mount Everest. Daarna organiseerde ze, samen met haar tweede man Henk Wesselius, diverse expedities naar ‘achtduizenders’ en andere bergtoppen. Tussen 2011 en 2013 liepen zij, deels samen met een Nepalese gids, de 1700 kilometer lange Great Himalaya Trail. Ze breidden dit uit met een trektocht in het uiterste westen van Nepal, en noemden het totaal de Nepal Traverse: 2000 kilometer, met 22 bergpassen boven de 5000 meter.

Tot 2016 deed ‘nicht’ Katja veel interim-managementopdrachten. Altijd interim, om genoeg tijd over te houden voor expedities!

‘Nicht’ Katja heeft twee theatertours gedaan: Lopen langs de grens in 2018/2018 en Manaslu Kwadraat 2020/2022.

Ze brengt (dus) veel tijd in Nepal door, en dat land heeft haar hart gestolen. Ze doet veel vrijwilligersprojecten en is in 2015 door de Nepalese overheid benoemd tot goodwill-ambassadeur. Vanaf 2019 is ze ook ambassadeur van de Nepal Federatie Nederland.

Welke boeken schreef ‘nicht’ Katja Staartjes?

‘Nicht’ Katja schreef 4 boeken, allemaal met het thema bergen, klimexpedities en daaruit af te leiden adviezen. De expedities zijn altijd het meest prominent. Ik las ze allevier! Katja’s meest recente boek, Topteams, stond op de shortlist van Managementboek van het Jaar 2020. Ik zat destijds in de jury, het was mijn eerste kennismaking met de boeken van Katja.

Ik vind het trouwens wel weer tijd voor een nieuw boek …. Over de top? Hoe je je leven succesvol en plezierig houdt als je fysiek en/of anderszins ‘over je top’ bent, of denkt te zijn? Zoals Katja zelf zegt: “De top bereiken is de kroon op alle inspanningen. Daarna gaat het om de bestendiging van het resultaat, te beginnen met een veilige afdaling. Pas dan kan het teamsucces worden gevierd. Constant doorrennen en op de toppen van je kunnen presteren houdt niemand vol.”

Topteams (2019)

Uit mijn recensie: Zelden heb ik zo ademloos (pun intended) een managementboek zitten lezen! Niet omdat de hierin beschreven 8ste eigenschap van Covey nu zo boeiend is, of het persoonlijkheidsmodel van Management Drives. Wèl omdat deze en veel andere managementlessen ingebed zijn in de bergbeklim-ervaringen van Katja. In dit boek word je meegenomen op een klimexpeditie. De management- en teamlessen die Staartjes beschrijft kunnen net zo goed gebruikt worden in de Himalaya als in een saaie kantoorbaan. NB: shortlisted voor Managementboek van het Jaar 2020. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Lopen over de grens (2014)

Ik ben op dit moment op 3/4 van dit boek (van 470 pagina’s) en ik vind het gewéldig. De foto’s, de beschrijvingen van de natuur en de Nepalese mensen, en niet te vergeten de uitdaging van zo’n lange, avontuurlijke en uitdagende (bepaald een eufemisme) trek: de Great Himalaya Trail, plus een extra 300 km. Geen managementlessen, wel een mee-loop-ervaring, waarbij je reflecteert op je eigen grenzen. Koop bij Libris

Peak performance (2009 – herdruk 2023)

Dit is de Engelse vertaling van Top-inspiratie, wat niet meer nieuw verkrijgbaar is. Maar dit boek wel! Flaptekst: You are capable of more than you think. Peak Performance, the climb to success, is a book that describes with honesty what it takes to get what you want. Mountain climber Katja Staartjes inspires you to transform your dreams into concrete goals, and then go out and reach them.A climbing expedition is life in a nutshell. The route to a summit over 8,000 metres high not only tests you physically, it demands mental resilience. Katja draws parallels with everyday situations where passion, goals, leadership, teamwork, trust, uncertainty and dealing with setbacks are part of life. Koop bij Katja zelf.

Top-inspiratie (2008)

Uit mijn recensie: Na Hoog spel en Topteams pakte ik vorige week Top-inspiratie van de stapel. Dit prachtig uitgevoerde boek focust op het halen van je persoonlijke doelen, en wie kan ons hierbij beter inspireren dan de vrouw die als eerste Nederlandse op de top van Mount Everest stond? Zij haalde haar, bepaald ambitieus te noemen, doel en leidde daarna nog vele expedities naar andere hoge toppen. Haar inzichten in alle aspecten van succes en leiderschap zijn gegrond in bijzondere ervaringen. Het eerste wat opvalt zijn de prachtige foto’s van bergen en beklimmingen. Daarna de combinatie van praktijk en theorie. En dan de zinnige adviezen voor je persoonlijke leven. Lees mijn recensie | Koop bij Bol

Hoog spel (2000, herdruk 2023)

Uit mijn recensie: Meer dan 200 mensen zijn omgekomen tijdens een beklimming van Mount Everest. Dat weet Katja Staartjes in 1999, als zij zelf een poging waagt. De teller staat dan al op 160. Ze speelt hoog spel met haar leven, weet ze, en haar boek over dit avontuur uit hetzelfde jaar heet niet voor niks Hoog spel. Waarom dan toch? Omdat de berg een enorme aantrekkingskracht heeft, omdat ze nieuwsgierig is, en voor de uitdaging, haar grenzen leren kennen. En onderweg leert ze ook over vertrouwen, en teamwork. Ze schrijft daar nóg 4 boeken over. Als ervaringsdeskundige ….Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Verantwoording

Alle informatie is ontleend aan Wikipedia, LinkedIn, Libris, en Katja’s eigen website

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
  32. Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
  33. In september (update februari 2026) stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
  34. En in oktober nicht Roxane van Iperen
  35. In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
  36. December was voor tante Carol Dweck.
  37. In januari 2026 stelde ik neef Hans van der Loo aan je voor.
  38. En in februari nicht Katja Staartjes.

Geplaatst in Uncategorized | Plaats een reactie

Recensie: Het water komt – tijd voor strijd!

Geplaatst op 23 februari 2026 door estroocloeck

Het water komt van Rutger Bregman uit 2020 is …. een brief. Een brief aan alle Nederlanders, zo zegt de ondertitel. Een klein, dun boekje met een grote, belangrijke, goed geformuleerde boodschap die nog steeds geldt: we zijn niet voorbereid op de zeespiegelstijging. Ondanks alle klimatologen en andere kenners, die ons blijven waarschuwen … Klinkt bekend? Voor de echte ouderen onder ons waarschijnlijk wel.

Want hetzelfde gebeurde ons vóór 1953. Rutger gebruikt het levensverhaal van Johan van Veen om de gebeurtenissen rond die tijd lekker levendig te schetsen. Ik had nog nooit van Johan van Veen gehoord, maar hij is de ‘vader van het Deltaplan’. Hij voorspelde de Watersnoodramp van 1953. Niet één keer, maar 20 jaar lang. We deden niks. Nou ja, we bouwden de Deltawerken. Ná de ramp. En nu is er wéér strijd nodig. Tegen het water én tegen onze apathie.

Het maatschappelijke boekje Het water komt …

…. bouwt een spannend verhaal op. Over de dijk bij Nieuwerkerk, die het water moet tegenhouden. Want als dat niet lukt staat heel Zuid-Holland onder water. De dijk houdt het …. niet. Door een serie toevalligheden wordt toch een nóg grotere ramp voorkomen. Want: het springtij was laag, de wind matig, de Rijn en Maas stonden laag. En een schip ziet kans in het gat in de dijk te varen.  Was één van die toevalligheden niet opgetreden, dan had het water tot in Amsterdam gestaan.

We hadden mazzel.

Dat hebben we waarschijnlijk de volgende keer niet. Daar gaan de volgende hoofdstukjes over. Over de klimaatmodellen, en welke zeespiegelstijging ze voorspellen. Over het smelten van de ijskappen, wat nú al gebeurt. Over kantelpunten.

Ná 1 februari 1953 werden alle gaten in dijken razendsnel gedicht. We bouwden de Deltawerken, waarvan men eerst dacht dat het onmogelijk was. “We moesten eerst kwaad worden …”. Kosten: meer dan 20% van het BBP.

Gaat ons dat weer gebeuren? Pas ná een ramp oplossingen, die er allang zijn, preventief toepassen en maatregelen tegen zeespiegelstijging nemen?

Dat is de vraag die Rutger álle Nederlanders stelt.

Mijn evaluatie van Het water komt

Rutger’s beschrijving van de watersnoodramp leerde mij nieuwe dingen: alle waarschuwingen die genegeerd werden, de toevalligheden die nóg erger voorkwamen, ik kende die helemaal niet. Dat we weer een zeespiegelstijging tegenmoet kunnen zien, is me niet onbekend. Hoe hoog die zal zijn, sja, dat weet ik niet precies. En de experts ook niet, de scenario’s veranderen continu, er zijn veel verschillende modellen. De modellen waarmee Rutger zijn betoog onderbouwt, waren misschien de slechtst denkbare, of zijn inmiddels weer aangepast. Maar één ding is zeker, het water komt.

Geeft Rutger adviezen? Ja, natuurlijk gericht op het beperken van de opwarming van de aarde. Allemaal optimaal duurzaam leven in Nederland zal zeker niet lukken, dat vergt teveel investeringen. Er moeten 8 miljoen gebouwen van het gas af, 9 miljoen auto’s van benzine af, 75 miljoen zonnepanelen aangesloten …. Het kan wel, en is ook betaalbaar als we er op tijd mee beginnen. Nu, zeg maar. Daar is te weinig draagvlak voor in Nederland, we stemmen niet voldoende op partijen die dit stimuleren. We kunnen beschermwallen opwerpen voor de kust … ook kostbaar, en daar hoor ik helemáál niets meer over.

Er is waarschijnlijk weer een ramp nodig om het onmogelijke tóch voor elkaar te krijgen. Niet zo’n langzame ramp, als klimaatverandering, maar een plotselinge grote ramp. Geen prettig vooruitzicht.

Rutger’s oproep aan ons Nederlanders is te doen wat we kunnen. Hij is daarin niet de eerste, en zal ook de laatste niet zijn. Hij heeft wél een bijzonder aantrekkelijke manier gevonden om de boodschap over te brengen. Goed geschreven, leuk uitgevoerd.

Mis je iets, als je deze brief niet leest? Nee, het is een bekend verhaal. Maar … wist je dat de Deltawerken maar een zeespiegelstijging van 40 cm aankunnen? En er nu zo’n 2 meter wordt verwacht? Nee?

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boekje  3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Het water komt duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek;
  • digitaal via Kobo;
  • of uit een minibieb (dat deed ik ook!)!

Koop Het water komt duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij, Sustainability | Tags: , , , | 1 reactie

Recensie: Gewapend met gevoel – ruimte maken

Geplaatst op 19 februari 2026 door estroocloeck

Op 23 januari staat ze op het bordes: Elanor Boekholt-O’Sullivan. Een luitenant-generaal bij Defensie. Wat kan zij betekenen voor haar Ministerie: Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening? Ik las haar biografie uit 2025, Gewapend met gevoel, om daarachter te komen. En wat me opviel was een steeds terugkerend thema, namelijk ‘Ruimte maken’. Dát zal zeker van pas komen bij haar nieuwe carrière!

Dat ‘Ruimte maken’ gaat in dit boeiende en ook leuke boek over zowel fysieke zaken als over sociale aspecten. Zo was zij in haar loopbaan bij Defensie ook een tijd verantwoordelijk voor de oefenterreinen, die weer, of intensiever, gebruikt moesten worden door de oorlog in Oekraïne. Maar Elanor kreeg te maken met omwonenden én met inmiddels gearriveerde beschermde diersoorten. En op sociaal gebied past ze het toe door haar mensen ruimte te geven zichzelf te ontwikkelen, fouten te maken, verantwoordelijkheid te nemen. En ook werd er wat (borst)ruimte gemaakt in de scherfvesten …  

De autobiografie Gewapend met gevoel …

…. geeft goed weer dat Elanor zeer veel verschillende rollen en taken heeft uitgevoerd. En zeker niet allemaal van achter een bureau! Ik heb ook bepaald niet de indruk dat ze een soort excuus-Truus was, integendeel. Elanor stelt dat haar leiderschap zich kenmerkt door menselijkheid, en dat dat juist belangrijk is op plekken waar we dat het meest verbergen. Waar je je afvraagt of je wel fouten mag maken, of je mag twijfelen als leider. Vandaar: gewapend met gevoel, want je werkt met mensen. Gevoel maakt je niet zwakker, maar juist scherper en betrouwbaarder.

Onveiligheid en afstand scheppen

Elanor is geboren in Ierland en heeft een Ierse vader en Nederlandse moeder. Die twee pasten niet goed bij elkaar, en moeders pakte haar spullen en vertrok naar Nederland toen Elanor 2 was. Er was veel armoede. Elanor voelde zich onveilig, ze schaamde zich voor haar tweedehandsjes. Ze neemt afstand van iedereen, hecht zich niet aan mensen en spullen. Op haar 18-de wil ze het huis uit, en dus heeft ze geld nodig, een baan. Een advertentie in de televisiegids voor een baan bij Defensie trekt haar aandacht, ze wordt aangenomen, zonder middelbare-schooldiploma. Geen bewuste keuze dus, maar het geeft haar richting, rust en discipline.

Half in half uit

De opleidingen bij Defensie gaan over kennis, vaardigheden én karaktervorming. Volhouden als het moeilijk is (het als vrouw bij Defensie maken is daar een typisch staaltje van), je goed gedragen ook als niemand kijkt. En ook over discipline en respect, respect hebben voor de ander, en respect verdienen met daden, niet met mooie praatjes. Ze merkt dat ze ergens bij kan horen zonder zichzelf te verliezen, waar ze van betekenis kan zijn. Mét de vrijheid om kritisch te kunnen zijn. Erbij horen en afstand nemen, half in, half uit. Dat thema komt ook regelmatig terug.

Dan komt er een mogelijkheid voorbij om inlichtingenofficier te worden. Maar ja, dan moet ze wel eerst haar schooldiploma halen. Ze doet dat via LOI, en wordt toegelaten tot de KMA. Dat is universiteit plús fysieke oefeningen. Elanor houdt afstand, kijkt de kat uit de boom, is onzichtbaar. Er zijn nog steeds mensen uit dezelfde KMA-lichting die zich haar niet herinneren.

Afwijkend, maar nodig

Als inlichtingenofficier gaat ze aan de slag in de militaire basis De Peel. Men vindt dat ze daar niet past, te zacht, te nieuwsgierig, gewoon te afwijkend? Elanor betoogt dat juist andersoortige mensen nodig zijn om te laten zien dat iets anders kan, iets te veranderen in nóg beter. Ze leerde daar ook leidinggeven op haar manier: aandacht geven, faciliteren, het verschil maken met kleine dingen. In die tijd wordt ze ook even uitgeleend aan een Brits fregat. Ze zijn stomverbaasd al een vróúw uit de helikopter stapt, want: een men only schip, geen enkele faciliteit voor vrouwen. Ze slaapt op de behandeltafel in de dokterskamer, vastgesjord in de riemen. Omdat ze haar (functie) nodig hebben, maken ze ruimte voor haar. Het is de kiem van haar strijd voor diversiteit: Defensie heeft die andere perspectieven nodig, en dus moeten ze er ruimte voor maken.

Zwanger en moeder, vechten voor eigen ruimte

En dan is ze zwanger, en ze wordt op ‘een zijspoor gezet’, mag kiezen uit wat onvervulbare functies en komt als pelotonscommandant op de KMA, bij het ‘herplaatsingspeloton’, zeg maar de uitvallers. Ze zorgt dat deze cadetten toch ergens op hun plek komen, Inclusie in de praktijk. Eenmaal bevallen, wil ze weer op missie; haar man, ook van Defensie, zorgt voor de kinderen. Je hoeft niet op missie, zegt men, en het voelt alsof ze aan haar vakbekwaamheid twijfelen. Ze stáát erop. En gaat naar Kabul. Alweer geen faciliteiten voor een vrouwelijke officier. Dus op de slaapzaal. Ze moet weer ruimte maken, nu voor zichzelf.

Diversiteit en Inclusie

In de volgende rollen en werkzaamheden komt diversiteit en inclusie steeds meer tot uitdrukking. Ze wordt bevorderd tot commodore, een generaalsrang, en gaat het Defensie Cybercommando leiden. De promotie wordt stilgehouden, dat wil ze graag, omdat ze afwijkt van de andere generaals, die elkaar van vroeger kennen. Ze wil onzichtbaar blijven. Dat Cybercommando moet innoveren, en ze huurt mensen in die óók net niet passen, het zorgt voor een cultuurschok.

Ook bij de volgende klus is ze een buitenbeentje: commandant van de vliegbasis Eindhoven terwijl ze géén vlieger is. Nog nooit vertoond, al is 95% van het personeel op die basis óók geen vlieger. En vrouw, ook de éérste. Buitenbeentje zijn geeft veel uitdagingen, maar ook een voordeel: je kunt anders kijken, zit niet vast in tradities. De overmatige aandacht voor haar geslacht toen, vond ze wel vervelend, het was een primeur, ‘alsof er een nieuwe yoghurtsmaak op de markt was’.

Ruimte maken in een overvol land

En dan het hoofdstuk ‘Ruimte maken in een overvol land’. Ze is inmiddels plaatsvervangend directeur-generaal op het Ministerie van Defensie in Den Haag. Ze krijgt te maken met het stikstofprobleem, lawaai-overlast van de F-35’s, door de noodzaak van nieuwe oefenterreinen en munitiedepots. Alles voor meer veiligheid, en degenen die tegensputteren krijgen als antwoord dat minder oefenen betekent dat er bij een crisis meer slachtoffers vallen. Dat is de keuze: woningen, natuur, industrie en veiligheid.  

Ruimte maken voor het verschil

Tot slot een aantal hoofdstukken over hoe ze zich profileert: stropdas af, uniformjurk, andere scherfvesten, alles om meer vrouwen aan te trekken. Over dat gelijke kansen geen gelijkwaardigheid betekent, als de scherfvesten en kistjes niet passen.

Maar ook dat er geen tijd is voor langdurige innovatie, het moet sneller, het moet goed genoeg in plaats van perfect. Vooruitgang wacht niet op goedkeuring maar op iemand die begint te lopen. En ruimte maakt voor het verschil.

Mijn evaluatie van Gewapend met gevoel

Is Elanor als Defensie-generaal wel geschikt als Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening? Mijn vraag is wel beantwoord: ik denk het wel. Haar ervaring is superbreed, daar gaat de Ministerraad nog veel plezier aan beleven. En het thema Ruimte maken past heel goed bij de opgave van het Ministerie. Daarnaast is haar stijl van leidinggeven wel passend bij ‘de uitgestoken hand’ en het zoeken naar compromissen waar dit kabinet voor staat. Wat leerde ik nog meer? Nou, hoe het er aan toegaat als je bij Defensie gaat werken, alle ervaringen die je opdoet, de brede opleiding. En hoe het is om daar als vrouw te werken, nog steeds niet makkelijk, maar beter.

Natuurlijk keek ik even op Wikipedia, en daar wordt een affaire genoemd die in het boek niet aan de orde komt: ‘In 2018 droeg zij het bevel van vliegbasis Eindhoven over aan haar echtgenoot, Harold Boekholt. De benoeming van haar echtgenoot riep vragen op, omdat zij bij haar vertrek een drietal controversiële dossiers achterliet. Het betrof affaires over het vervoer van gevaarlijke stoffen, een klokkenluiderszaak over gebrekkige vliegveiligheid op de vliegbasis en een zaak over de omgang met financiële integriteitsschendingen. Daarbij was het denkbaar dat haar echtgenoot zou moeten oordelen over haar handelen in deze zaken, waardoor hij in verlegenheid gebracht zou kunnen worden.’  Ongetwijfeld is er meer dat in het boek niet genoemd wordt, en is het verhaal gekleurd, onvermijdelijk bij een autobiografie. Het maakt me wel nieuwsgierig, krijgen we weer een relletje? Zo hier en daar klinkt ze wat defensief, dus er zal best ook wel wat onaangenaams gepasseerd zijn. Maar Elanor een beetje beter leren kennen, als aankomend minister, is zonder twijfel relevant en nuttig.

Het boek is heel goed geschreven, het leest als een roman. Ze is kritisch op zichzelf en beschrijft alle ervaringen met veel humor. Daarnaast gaat het veel over mensen, collegae en cadetten, zodat je een heel goed beeld krijgt hoe het eraan toe gaat. De hoofdstukken zijn lekker kort, elke ervaring een paar pagina’s en dan weer hup, door naar de volgende opdracht, de volgende ervaring, het volgende aspect van haar leiderschap. Het boek is goed geredigeerd, maar verder sober. Geen foto’s van Elanor! Wel bijzonder, bij een biografie. Maar ja, op internet is er genoeg te vinden. De thema’s Ruimte maken, Diversiteit en Inclusie zijn de rode draad in het boek. Waarschijnlijk heette het manuscript ook Ruimte maken, maar koos de uitgever voor clickbait met woordgrapjes als ‘gewapend’ en ‘generale kijk’.   

Ik ben heel benieuwd hoe Elanor Ruimte gaat maken.  

Mis je iets als je dit boek niet leest? Misschien, als ze controversiële beslissingen gaat nemen kunt je het altijd nog lezen.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Gewapend met gevoel duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • digitaal via Kobo:
  • uit de bibliotheek van een relatie (dat deed ik ook!);
  • of uit een minibieb!

Koop Gewapend met gevoel duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Biografie, Leiderschap | Tags: , , | 1 reactie

Recensie: Top-inspiratie – prachtig uitgevoerd

Geplaatst op 16 februari 2026 door estroocloeck

Na Hoog spel en Topteams pakte ik vorige week Katja Staartjes’ Top-inspiratie uit 2008 van de stapel. Dit prachtig uitgevoerde boek focust op het halen van je persoonlijke doelen, en wie kan ons hierbij beter inspireren dan de vrouw die als eerste Nederlandse op de top van Mount Everest stond? Zij haalde haar, bepaald ambitieus te noemen, doel en leidde daarna nog vele expedities naar andere hoge toppen. Haar inzichten in alle aspecten van succes en leiderschap zijn gegrond in bijzondere ervaringen. 

Het eerste wat opvalt zijn de prachtige foto’s van bergen en beklimmingen. Daarna de combinatie van praktijk en theorie: vanuit haar ervaring bij verschillende expedities leidt Katja zinnige en bekende adviezen af. De 59 afzonderlijke thema’s dekken een breed spectrum af, en de bijbehorende 59 ervaringen geven een mooie impressie van de uitdagingen en het plezier van bergbeklimmen.  Geen boekenwijsheid dus, de wijsheid in dit top-boek!

Het zelfhulpboek Top inspiratie …

…. heeft als ondertitel Van droom tot succes, en zo is het boek ook gestructureerd: in 5 fasen leidt het je naar de top, en behandelt ook het missen van de top, en over je top heen zijn. Heel goed om die thema’s óók te adresseren. De tekst bij de 59 thema’s is steeds ongeveer 1 A4, waarvan ¾ wordt besteed aan de bergervaring, en ¼ aan het algemene advies of leerpunt. Ik schreef van een aantal voor mij bijzondere thema’s de leerpunten op.

Ambitie

Ambitie is één van de thema’s uit de eerste fase ‘Dromen van je top’. Verrassend genoeg stelt Katja dat ze klim-technisch géén top-klimmer is. Op hoge bergen neemt ze de eenvoudigste route. Haar ambitie is die grote hoogten bereiken! En bij elke volgende expeditie legt ze de lat weer wat hoger, maar op verschillende terreinen: een moeilijker route, een bijzondere aanpak, haar rol in het team. Ze wil zichzelf verbeteren, vooruitgang boeken. Haar ambitie wordt gedreven door haar ‘hartstochtelijke drive’ en haar eerzucht, interne en externe motivatoren dus. En haar advies is dan ook om je af te vragen of jouw motivatoren en je ambitie groot genoeg zijn om de offers te brengen die nodig zijn. Liefst vóór de start van de reis naar de top …

Route

Wist je dat je de top van Mount Everest met minimaal 15 verschillende routes kunt bereiken? Katja koos voor één van de twee makkelijke, en sloot zich aan bij een internationale expeditie. Veiligheid en succes waren het belangrijkst. Plezier pas daarna. Maar dat kan bij een volgend doel weer anders zijn. Ook bij ons-niet-klimmers. Zet dus steeds alle mogelijke routes op een rijtje en vraag je af welke elementen het belangrijkst voor je zijn, en wat alle voor- en nadelen zijn van die routes.

Genieten

In de tweede fase, onderweg, is Genieten een thema. Ze geniet van de bergen, van de inspanning. Maar ook van weer thuis komen, een warme douche, het eigen bed. Geluksmomenten bestaan bij de gratie van tegenstellingen, stelt ze. Bijzonder en normaal is relatief. Genieten kan ook van kleine dingen, dichtbij.

Vallen en opstaan

Katja heeft een hekel aan fouten maken, ook al weet ze dat je daar het meest van leert. Ze houdt van controle, van een zeer goede voorbereiding. Goed in de bergen, waarbij een fout je dood kan betekenen. Niet zo handig in de klimhal, omdat ze zo niet beter leert klimmen. Perfectionisme heeft zo z’n nadelen. Ze moet leren de controle los te laten en haar fouten te accepteren. En zo werkt dat ook in managementfuncties.

Spiritualiteit en intuïtie

Je kunt de bergen niet ‘overwinnen’, niet alles is maakbaar. Stormen die je wegblazen, lawines, je kunt er niets tegen doen. Je moet dus respect hebben, je aanpassen, haar spiritualiteit, gebaseerd op de boeddhistische cultuur gaat hiervan uit. Klimmers met respect hebben een betere intuïtie voor de omstandigheden en zijn daardoor succesvoller. Daar gaat ook het volgende thema over, waarin Katja besluit om tijdens een expeditie op de Dhaulagiri (8167 meter) net vóór de top om te draaien. Ze zal nooit weten of dat de juiste beslissing was, maar vertrouwt op haar intuïtie.    

IJle lucht

Op 8000 meter is de luchtdruk slechts 30% van normaal en zuurstofgebrek heeft invloed op je lichamelijke en cognitieve functies. Je zit tegen je grenzen aan, in de ‘Zone des doods’. Ongezond, niks ‘genieten’. Is het zo ook niet voor CEO’s? Ze kunnen er niks meer bijhebben, zijn eenzaam en leven ongezond. Dat houd je geen jaren vol.

Teamgeest

Samenspel gaat over teams, maar tijdens haar Everest-expeditie was de teamgeest niet best. Geen gezamenlijke voorbereiding, geen gezamenlijke ervaringen, het team was te groot en te divers. Er werd te weinig gewerkt aan een gezamenlijk doel, samen de zware lasten verdelen, op elkaar ingespeeld raken. Die teamgeest is nodig om ook individueel een grotere kans op succes te hebben. Net als bij projectteams.   

Jezelf zijn

In de Samenspelfase is jezelf kunnen zijn niet altijd een goed idee. Bij een goede bekende kun je jezelf zijn, maar klaag je ook sneller over de omstandigheden, hoe moe je bent, welke twijfels je hebt. En dan geef je eerder op. Dus: authenticiteit gaat niet altijd samen met het leveren van een topprestatie. Een verfrissende visie!   

Discipline

In de fase Succesfactoren vond ik Discipline heel treffend: op grote hoogte en bij flinke kou je tentje uit meters sneeuw graven, en tot zo’n 8 liter (geen typo!) thee per dag drinken. Omdat je heel snel ademt, raak je veel vocht kwijt. Maar voordat het water kookt ben je een uur verder … Om die discipline op te kunnen brengen moet je steeds je einddoel voor ogen hebben.

Nieuwe uitdaging

Sja, dan heb je op de top van de Everest gestaan, en dan? Met de ervaringen van de mindere teamgeest bij de Everest-expeditie, besluit Katja zélf expedities te organiseren waarin ze haar ideeën over teamvorming kwijt kan. Dat is een nieuwe uitdaging. En o ja, ook moeilijker klimroutes kiezen. Haar eerste eigen expeditie geeft haar méér voldoening dan de Everest-beklimming! Blijven groeien dus, en nieuwe dromen dromen.

Over de top

Over de top is een prachtige afsluiter! Mentaal is Katja sterker geworden, maar fysiek zal het steeds minder gaan (ze is twee jaar jonger dan ik, ik kan me er álles bij voorstellen). Blessuregevoeliger, nog harder trainen, minder herstelvermogen. De doelen worden hierop aangepast. Lagere toppen, meer trektochten, meer bereiken qua organisatie … er blijft genoeg over om van te dromen!

Mijn evaluatie van Top-inspiratie.

Ik vond het verrassend om te ervaren hoe ik (als a-sportief typetje) de ervaringen van de topsport kon projecteren op het streven naar succes op andere gebieden. Katja toont helder aan dat dezelfde thema’s spelen. Natuurlijk is het gebaseerd op eigen ervaringen en niet onderbouwd met wetenschappelijke onderzoeken. Maar het betoog is overtuigend, en nog belangrijker: leuk en interessant om te lezen, terwijl je geniet van de prachtige foto’s. Succesvol zijn, iets willen bereiken, het is voor iedereen relevant en van alle tijden. De adviezen zijn dan ook nuttig, ook al zijn ze op zich niet nieuw.

De uitvoering tilt dit boek naar grote hoogten. Luxe uitgevoerd met glanzend papier, mooi kleurgebruik en natuurlijk de paginagrote foto’s. De verhalen over de beklimmingen zijn erg interessant, en de emoties herkenbaar, al zijn de omstandigheden dat niet. De structuur is goed gekozen en de thema’s volgen elkaar logisch op. De schrijfstijl is prettig, geen opschepperij, jargon, of onduidelijke stellingen. Integendeel, je voelt bijna de sneeuw onder je schoenen en de zware rugzak op je schouders, de verhalen zijn heel beeldend geschreven. Ik ben altijd kritisch op de redactie, maar deze was ook prima, ik vond slechts 1 typo. Hoewel ik me een tijdlang niet kon voorstellen dat 8 liter vocht per dag drinken geen foutje was ….

Mis je iets als je dit boek niet leest? Nee, maar zoek je wat zelfhulp voor succes in je leven, dan is dit zeker een aanrader, want van een auteur die aantoonbaar succes had.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Top-inspiratie duurzaam …

  • via de bibliotheek
  • uit de collectie van een kennis (dat deed ik ook!); 
  • of uit een minibieb!

Koop Top-inspiratie duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Biografie, Persoonlijke effectiviteit, zelfhulp | Tags: , , | Plaats een reactie

Recensie: Alledaags activisme – andere vorm, bekende inhoud

Geplaatst op 11 februari 2026 door estroocloeck

Chris Julien schreef Alledaags activisme in 2024, ik las het pasgeleden pas. Het is een vrij compacte samenvatting van bekende klimaatfeiten en menselijk gedrag, overgoten met een filosofische saus. Dat is een wat andere vorm dan wat ik gewend ben, maar het kon me niet zo bekoren. De schrijfstijl was me té abstract, en gaf me geen nieuwe kijk op de bekende inhoud. Wél inspireerde het me om, of liever, het herinnerde me aan de noodzaak om me uit te spreken over mijn overtuigingen en het moeilijke gesprek te voeren. Want een kritische massa bereiken voor actie, dát is het doel waar ook dit boek aan bijdraagt.

Klimaatverandering is elke dag in het nieuws, je kunt je er nauwelijks aan onttrekken. De feiten die in het boek uitgewerkt zijn, zijn niet nieuw, maar leggen een basis voor acties die tot systeemverandering kunnen leiden. Activisme is niet alleen goed om je onmacht te overwinnen, het is ook nodig om anderen te laten erkennen dat zij er óók zo over denken. Als een meer filosofische benadering van dit argument je over de streep trekt, dan is dit boek voor jou. Wel even over de redactionele missers heenlezen …

Het maatschappelijke boek Alledaags activisme …

… bestaat uit 3 delen: deel I heeft als titel De ontmoeting van feiten en emoties, en gaat over WAT en WIE. Deel II heet Van onrust naar actie, en gaat over HOE. Deel III is Toekomst maken. Je zou kunnen zeggen dat dit over WAAROM gaat, want Chris stelt dat activisme je perspectief verandert.

Quote uit de inleiding: “Alledaags activisme gaat niet zozeer over je verzetten tegen het systeem, (je bent er onderdeel van) je kunt je niet tegen jezelf verzetten. Wat wel kan is jezelf gebruiken als verzet, als hefboom voor het ómduwen van systemen waar je deel van uitmaakt.” Dit vond ik al een lastige zin, en daar bleef het niet bij …..

Feiten over klimaatverandering

Deel I is een korte samenvatting van feiten die iedereen die wel eens wat leest over klimaatverandering al kent. ‘We leven in het Klimaattijdperk’, stelt Chris in hoofdstuk 1. Nog nooit eerder heeft het klimaat c.q. klimaatverandering zóveel impact gehad op ons leven. Hoe geven we (het nieuws over) deze hachelijke situatie een plaats in ons alledaagse leven, zonder vast te lopen in onmacht, verdriet, depressie. We blijven er het liefst verre van. Onze uitdaging is emotioneel: liefst ontkennen we het probleem, we voelen ons machteloos. We moeten een balans vinden tussen ‘Het beest in de bek kijken’ en onszelf ontzien. We moeten genoeg doen om te weten waar we het verschil kunnen maken. Het beest in de bek kijken is ook opluchting, het een plek geven, ons niet meer machteloos voelen. Urgentiebesef komt niet alleen voort uit angst voor wat we dreigen te verliezen, maar ook uit betrokkenheid voor wat we willen behouden. Betrokkenheid begint bij je eigen perspectief. Zo zagen we in 2022 smeltende gletsjers en …. groene pistes. Als je wintersport belangrijk vindt, werkt zoiets goed om de ernst duidelijk te maken en je de feiten eigen te laten maken. En zo verbreed je je kennis over klimaatverandering.

Klimaatverandering als threat multiplier

Klimaatverandering is inmiddels zichtbaar en voelbaar, laat hoofdstuk 2 zien. Dat kan actie én weerstand opleveren, of gelatenheid. Daarbij is er sprake van een shifting baseline, we zien niet wat er al verloren gegaan is sinds één generatie geleden.  Wat merken we nu wél? Bijvoorbeeld de toename van natuurbranden: het zijn er meer, ze zijn heter, duren langer en zijn omvangrijker. Klimaatverandering is een threat multiplier. Dan zijn er ook nog de stapelrisico’s en de cascades. Branden die de vegetatie verwoesten, en dan een storm met regen die door niets meer tegengehouden wordt, met als gevolg modderstromen. Ook de impact van vlees eten is niet mals (pun intended). We moeten leren handelen conform het voorzorgsprincipe: mitigerende maatregelen nemen ondanks allerlei onzekerheden.

Kantelpunten en kantelcascades

Hoofdstuk 3 geeft aan dat er kantelpunten en kantelcascades op ons afkomen. Chris beschrijft er een aantal. Maar veel hierover is nog onbekend, en (daarom) wordt het niet meegenomen in allerlei IPCC-scenario’s. We moeten de feiten én de hiermee samenhangende emoties toelaten, ze zijn een motor voor moed en betrokkenheid.

Van individueel naar samen

Deel II heet van onrust naar actie, en zelfs bij mij is die onrust er nu wel, ook al las ik niks nieuws. Dat ongemak moeten we omzetten in actie. En die actie begint bij het loslaten van het idee dat iemand anders het wel zal oplossen. Overheden doen veel te weinig, dat blijkt wel uit de COP’s die nauwelijks voortgang laten zien. Systeemverandering is te moeilijk met bedrijven en overheden die de status quo in stand willen houden. En het lijkt alsof onze individuele acties een druppel op een gloeiende plaat zijn. We moeten een koppeling zien te maken tussen ons dagelijks handelen en systeemverandering. We moeten wat doen aan vlees eten, gif spuiten en olie oppompen. Die koppeling is: samen.

Activisme en je netwerk inzetten

In hoofdstuk 4 wordt De ijsberg gepresenteerd. De zichtbare top is straatactivisme. Je gebruikt jezelf, je lichaam, voor protest, voor systeemverandering. Dit is nuttig: je voelt je minder machteloos, je wordt weerbaarder en je leert moeilijke gesprekken te voeren. Daaronder zitten de minder zichtbare acties: in clubverband, bij bedrijven en overheidsinstanties. Tijdens het sporten, op ouderavonden. Activisme als onderdeel van alledaagse activiteiten. Zorgen dat de normen, prioriteiten en percepties van wat mogelijk is, verschuiven. Klimaatonderwijs op de school van je kind, het reisbeleid op je werk, de energievoorziening van je club. Dan een opstapje naar een branchevereniging, de locale overheid, om succesvolle initiatieven op te schalen.

Hefbomen om op te schalen

In hoofdstuk 5 gaat het over hefbomen. Dat gaat in op HOE je alledaagse acties opschaalt, hoe je van micro naar macro komt: via de meso-laag. De branchevereniging, locale overheid, woonwijken dus. De eerste hefboom is het verminderen van onwetendheid, dus het eerlijke verhaal vertellen. En dan is er het fenomeen conditional cooperators: mensen komen alleen in actie als anderen dat ook doen. Mensen willen niet uit de toon vallen, en ze overschatten hoeveel mensen in de groep een andere mening hebben dan die van henzelf. Je uitspreken is dus daarom óók nuttig! De tweede hefboom is het gebruikmaken van sociale, zichzelf versterkende kantelpunten. Als een kritieke massa achter een alternatieve norm gaat staan, kan de hele groep omslaan. Die kritieke grenswaarde, de committed minority, is zo’n 25%. Je moet dus zorgen dat je een kwart van een groep meekrijgt …

Inspirerende voorbeelden van succesvolle acties

En dan hoofdstuk 6, wat een overzicht geeft van allerlei acties. De Amsterdamse ambtenaren kregen het voor elkaar dat ‘duurzaamheid’ een verplicht onderwerp werd in beleid en begroting van alle directies. Politie-agenten demonstreerden mee met XR. Boswachters zorgden ervoor dat Natuurmonumenten overstapte op een duurzamere bank. IJmonders gingen de uitstoot van Tata Steel meten. Dit geeft andere groepen inspiratie om óók vanuit het alledaagse verandering te bewerkstelligen.

Activisme als normaal onderdeel van de samenleving

Deel III is toekomst maken. Onderdeel zijn van iets dat groter is dan jezelf geeft je het vuur voor activisme. Mooi gezegd, en dit superkorte deel staat dan ook vol met filosofische stukken over ‘intergenerationeel vuur’ en een ‘focus op al wat leeft’. Het doel is om activisme te normaliseren, onderdeel te maken van de samenleving, van het alledaagse leven. ‘Een cirkel die zich zo sluit, wordt weer een opening voor iets anders’.  

Mijn evaluatie van Alledaags activisme

De combinatie van niet echt iets nieuws en een behoorlijke filosofische stijl van schrijven werkte voor mij niet. Ik ben niet zo onderlegd in filosofie en had daar wellicht wat van kunnen leren, maar dat is niet gebeurd. Het resulteerde alleen in het herlezen van stukken: Wat zégt hij hier nu precies? Natuurlijk zijn de feiten rond klimaatverandering, kantelpunten en kantelcascades gebaseerd op wetenschappelijk bewijs en veelal ontleend aan IPCC. En ik zal ook niet ontkennen dat het oproepen tot activisme zeker relevant is. Voor degenen die nog weinig van klimaatverandering weten, of die nog steeds in de ontkenning zitten is het eerste deel zeker een goede samenvatting van wat er op dit moment speelt.  

Waar het gaat om activisme, mensen meekrijgen, bottom-up het systeem veranderen: dat heb ik de laatste jaren ook al vaak gelezen. Ik zag hierin ook geen nieuwe uitgangspunten of briljante, unieke voorbeelden. Natuurlijk brengt het nieuwe inspiratie, mogelijk laat het jouw vuur weer oplaaien. Maar nieuw? Nee. De voorbeelden zijn goed, en omdat het bekende zaken zijn, kun je na wat googlen makkelijk de details nog eens nalezen. De structuur van het boek is op zich duidelijk, deel I over het wat en wie, deel II over het hoe, en deel III sja, dat zegt wat over hoe activisme je perspectief kan veranderen, hoe je anders naar de toekomst kunt kijken en (opnieuw) enthousiast kunt worden. Ook dat het systeem niet ‘één monumentaal ding is’, maar een verzameling deelsystemen met verschillende oorzaken, en je kunt wél grip krijgen op zo’n deelsysteem.  En diversiteit in het activisme, in het aanpakken van een deelsysteem is nodig, een ‘veelsoortige ecologie van praktijken’. Een behoorlijk filosofisch stuk, dat deel III. Nu was ik gewaarschuwd door de flaptekst, maar toch viel het me tegen wat ik ermee kon. Nu is het wel weer een andere vorm van overtuigen dan de meeste andere klimaat-boeken, dus dat is lovenswaardig. Diversiteit is goed, ook in invalshoeken.

Qua uitgave is het een sober boek, ik las het eBook, maar het fysieke boek heeft ook geen illustraties. Jammer genoeg is het ook niet echt goed geredigeerd. Lisa Doelland? Arme Lisa, collega-filosoof. Je grenzen overschrijven? Dat proberen de Russen nu. De titels van krantenartikelen volledig in hoofdletters? Dat doet alleen de Telegraaf.

Mis je wat als je dit boek niet leest? Nee, ik denk niet dat je nieuwe inzichten opdoet, die je niet elders hebt gelezen of kunt lezen.  

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend +, Verzorgd -, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl 0

FOMO -. 

Ik gaf het boek 2 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Alledaags activisme duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek;
  • digitaal en gratis via Kobo Plus (dat deed ik ook!);
  • of uit een minibieb!

Koop Alledaags activisme duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij, Sustainability | Tags: , , , | 1 reactie

Recensie: Superfreakonomics – grappige feiten én fictie

Geplaatst op 10 februari 2026 door estroocloeck

Ik was laaiend enthousiast over Freakonomics, en las dus bijna direct de opvolger: Superfreakonomics, weer van Steven D. Levitt en Stephen J. Dubner. De ondertitel geeft aan dat het gaat over hoeren, terroristen en de afkoeling van de aarde. En hoewel ik wat minder enthousiast was (legde ik de lat te hoog?), heb ik toch weer een hoop opgestoken van de bijzondere statistieken en onderzoeken die worden gepresenteerd. Het boek is uit 2009, dus een béétje gedateerd … vooral als hoeren en terroristen dit boek óók gelezen hebben.

Het boek gaat over gedrag in de VS, wat misschien wat anders is dan in Europa, en in Nederland in het bijzonder, maar toch ook weer niet zó anders. De meeste weetjes zijn erg interessant en leuk geschreven. Die vergeet je echter ook weer snel. Wat me bijbleef waren de stukken over seks en klimaatverandering. En juist die stukken bleken meer gebaseerd op persoonlijke verhalen en minder op grootschalige onderzoeken. En, niet verrassend, de stukken over klimaatverandering zijn inmiddels wel achterhaald.  

Het economische boek Superfreakonomics …

…. begint met een ontnuchterende (pun intended) vaststelling: je kunt beter dronken achter het stuur zitten, dan de auto laten staan en dronken gaan lopen. De kans dat je al lopend het leven laat is zo’n 8 keer groter, en als je de onschuldige slachtoffers van een dronken automobilist meetelt, nog steeds 5 keer groter. Het is te berekenen uit allerlei data en vooronderstellingen en grappig geschreven, zoals alle stukken. Natuurlijk geeft het ook twee andere opties: taxi of niet drinken.  De fiets komt er niet in voor …

De prijs van seks

En dan de seks, waar het boek mee verder gaat en ook mee eindigt. Een hoer in het Chicago van rond 1900 verdiende (omgerekend) zo’n $430.000 per jaar. He? Sja, weinig aanbod: prostituee was een illegaal en schaamtevol beroep. En een hoge vraag: de klanten worden niet vervolgd. Tegenwoordig is de vraag gedaald want er is meer gratis seks op de markt: ‘seks voor de lol’, en seks vóór het huwelijk. De prijs ging dus omlaag. Nog een weetje: orale seks is erg populair: minder kans op ziekten, en hoeren kunnen snel wegrennen als er politie in aantocht is. Daarbij is er nu geen taboe meer op deze dienstverlening, die nu (2009 dus) 55% van het totaal uitmaakt. Interessant.

Dan de huidige prijsstelling: de prijzen variëren niet zozeer per hoer, maar per soort seks, ras van de klant, met/zonder condoom, binnen/buiten, etc. Prostituees met een pooier zijn duurder want die pooiers zorgen voor bescherming tegen politie en de hoer houdt ‘netto’ toch meer over. Op feestdagen is de vraag naar seks hoger, dit is dan ook de verklaring van de hoofdstuktitel: de overeenkomst tussen een prostituee en de kerstman, die het dus beiden moeten hebben van de feestdagen. En omdat de prijs van seks omhoog gaat, doen opeens ook amateurs, vrouwen met een gewone baan, mee.

Het stuk gaat dan vrijwel naadloos over in een analyse waarom (gewone) vrouwen minder verdienen dan mannen (dat heeft alles met kinderen krijgen te maken) en dan weer vrijwel naadloos in een persoonlijk verhaal van een escort, Allie. Hoog opgeleid en knap. Vindt mannen leuk en seks lekker. Ze rolt bijna per ongeluk in het vak, vraag $50 voor een uur. Ze is zó succesvol dat ze binnen een jaar $500 kan vragen. Raar maar waar: er zijn véél minder escorts dan hoeren. Waarom kiezen niet méér vrouwen deze carrière, vragen de heren zich schijnbaar serieus af. Zoveel geld compenseert de negatieve kanten toch? Nou ja, Allie wordt wat ouder, en geld is niet meer genoeg compensatie voor de negatieve kanten. Ze wil een goed betaalde baan, zonder geheimen. Ze gaat economie studeren. Ik fronste: interessante weetjes voor iedereen die dit vakgebied niet kent, maar wat is de moraal van dit verhaal?

Terroristen

Een volgend hoofdstuk gaat over de opsporing van terroristen. Er wordt geëxperimenteerd met het analyseren van demagogische data van opgepakte terroristen én met data van hun bankrekeningen.  Allerlei algoritmen worden gebouwd .. en één aanwijzing springt eruit: terroristen sluiten nóóit een levensverzekering af. Hiermee zijn potentiële terroristen dus op te sporen. (Inmiddels niet meer, lijkt me, en sja met crypto ben je snel uitgeanalyseerd).

Altruïsme

Het bekende verhaal van Kitty Genovese, die werd vermoord terwijl 38 toeschouwers niet ingrepen, is deel van een hoofdstuk over altruïsme. En net als de onderzoeken die laten zien dat we heel altruïstisch zijn, werd dit verhaal al snel gedebunked. De toeschouwers waren niet zo onverschillig als het verhaal gaat, en we zijn alléén altruïstisch als er iemand kijkt.   

Afkoeling van de aarde

En dan komt in hoofdstuk 4, naast veel andere items, de afkoeling van de aarde aan de orde, in het bijzonder het oppervlaktewater van de oceanen, nuttig om orkanen te voorkomen. De werking van een ‘Salter Sink’ wordt in detail uitgelegd. Ik had er nog nooit van gehoord! Dus gegoogled, en ik zie dat er na 2011 ook niet meer over geschreven wordt. Of het moet onder een andere naam zijn, want er gebeurt veel in geo-engeneering.

En daar gaat dan ook een deel van hoofdstuk 5 over. Als een vulkaanuitbarsting zwaveldioxide in de stratosfeer schiet en zo voor een beetje afkoeling kan zorgen, kunnen we zelf óók wat in de lucht spuiten, toch? De ‘uitvinder’ van de Salter Sink is ook hierbij berokken: Nathan Myhrvold. Maar hij lijkt ook dit niet te hebben opgepakt, Nathan liefhebbert nu in koken, en schreef een paar kookboeken. Sja. Googlen leverde het volgende op: zwaveldioxide in de stratosfeer tast de ozonlaag aan, inmiddels wordt er gekeken naar andere ‘deeltjes’. Ook dit onderdeel van het boek is niet tijdloos gebleken. Maar wel tijdloos is de opmerking dat gedragsverandering tegen klimaatverandering te moeilijk is omdat er te weinig korte termijn beloningen zijn, en dat dáárom naar technische maatregelen moet worden gekeken.

Overigens: dit hoofdstuk uit het boek heeft enorm veel kritiek gekregen, lees ik op Wikipedia. En Nathan’s bedrijf, Intellectual Ventures, is een PE organisatie en koopt en licenseert patenten, ze vinden niet echt zelf iets uit. In 2009 werd IV Labs opgericht, daaruit zijn wel een flink aantal startups ontstaan.

Apenprostitutie

In de epiloog gaan we terug naar seks. In een experiment werd kapucijneraapjes geleerd hoe met geld om te gaan. Ze  konden er pudding en appels van de onderzoekers mee kopen. Dat snapten ze na verloop van tijd heel goed! Zo goed, dat ze er seks van de apenvrouwtjes mee gingen kopen. Apenprostitutie! Het experiment is gelijk gestopt.

Mijn evaluatie van Superfreakonomics

Dit vervolg op Freakonomics staat weer boordevol interessante weetjes, ik heb er dus weer een hoop van geleerd. Niet alles even nuttig, maar wel leuk! Na het succes van Freakonomics kregen de auteurs veel ‘aanmeldingen’ van mensen die dachten iets bijzonders te vertellen te hebben. Dat maakt de verhalen wat minder op statistieken gebaseerd, bijvoorbeeld de stukken over Allie en over Nathan. Die vond ik (daarom) wat minder interessant. Het bronnenoverzicht is zeer uitgebreid, alles is onderbouwd, maar niet alles wetenschappelijk. Wel zijn er een aantal onderwerpen opgenomen waarin je kunt lezen dat wetenschappelijk onderzoek regelmatig debunked wordt met vervolgonderzoek, wat ook uit de stukken over Kitty Genovese en altruïsme blijkt. En de stukken over klimaatverandering tonen dat inmiddels óók aan. Dat maakt de relevantie van dit wat oudere boek minder, de observaties zijn bepaald niet (allemaal) tijdloos. De overall conclusie waarschijnlijk wel: zonder incentives krijg je de gemiddelde mens niet in beweging.

De onderwerpen zijn wel allemaal zeer leuk en gedetailleerd beschreven, met bijna altijd met name genoemde personen in de hoofdrol. Daarom leef je je snel in de onderzoeken in. Ik vond Allie niet echt herkenbaar, maar bijvoorbeeld de altruïsme-onderzoeken dan weer wel. De verhalen lopen op onverwachte manieren in elkaar over, het ziet er uit als van de hak op de tak, en toch zit er (meestal) logica in de structuur. De hoofdstuk- en paragraaftitels zijn leuk gevonden en heel uitnodigend: ‘De gevaren van baren’, en ‘Knikkeren met schedels’, bijvoorbeeld. Het boek is goed verzorgd, met hier en daar een tabel. Er is ook een geïllustreerde versie, maar die las ik niet.

Mis je wat als je dit boek niet leest? Nee, Freakonomics moet je zeker lezen, dat is echt een klassieker. Deze minder.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant 0, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur 0, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Superfreakonomics duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • digitaal via Kobo;
  • of uit een minibieb (dat deed ik ook)!

Koop Superfreakonomics duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , , , | Plaats een reactie

Recensie: goed fout – goed!

Geplaatst op 6 februari 2026 door estroocloeck

Amy Edmondson is bekend van haar werk over psychologische veiligheid, een cultuur waarin het veilig is om je uit te spreken en je fouten naar voren te brengen. Maar dat is maar één aspect van het leren van fouten. Over de individuele belemmeringen om van je fouten te leren gaat haar Goed fout (Right Kind of Wrong) uit 2023. Het boek geeft ook methoden om die belemmeringen te overwinnen. De combinatie van een analyse van soorten fouten en missers met heel veel voorbeelden én wetenschappelijk onderzoek is heel leerzaam en aantrekkelijk.

De indeling van missers en fouten in drie categorieën, die verschillende oorzaken hebben, maar ook verschillende reacties vereisen, vond ik een eye opener. Basale fouten moet je  gewoon vermijden, op complexe missers kun je je voorbereiden, en intelligente fouten, ja, dáár kun je heel wat van leren. Vooral van die van anderen … En daarom is het open zijn over fouten ook zo belangrijk, zéker in een team. Even over je schaduw heenstappen ….

Het psychologische boek Goed fout …

… begint met het allereerste begin: een onderzoek naar … cockpitbemanningen. Het onderzoek was gericht op vermoeidheid: maken vermoeide teams, die al 3 dagen aan het vliegen zijn, meer fouten dan frisse teams, die net aan een driedaagse beginnen? Je zou zeggen van wel. Maar nee. De vermoeide individuen maakten wel meer fouten, maar ze werden gecorrigeerd door hun teamleden, en als team maakten ze daardoor minder fouten. Teamwork is dus heel belangrijk. Amy, dan nog promovenda, gaat hetzelfde experiment doen met ziekenhuisartsen.  

Haar resultaten zijn echter helemaal anders, terwijl de criteria voor goed teamwork hetzelfde zijn als bij de cockpitbemanningen. Hoe effectiever het teamwork, hoe groter het foutenpercentage! Wat bleek: het foutenpercentage waar Amy mee werkte was niet juist. Alle info was uitgevraagd met questionnaires. De fouten kwamen uit rapportages, niet uit objectieve metingen, zoals bij de cockpitbemanning. Amy concludeert dat de goede teams niet meer fouten máákten, ze rapportéérden meer fouten. Het verschil niet zien tussen maken en rapporteren was een ‘intelligente mislukking’, een ‘goede misser’ omdat het tot een nieuwe ontdekking zou leiden. Amy past haar hypothese aan met de impact van cultuur, en krijgt bewijs daarvoor. Betere teams zijn beter in staat fouten te bespreken, want: psychologische veiligheid. En met dit onderzoek wordt Amy beroemd. Door een fout in haar oorspronkelijke onderzoek. Een fout? Ja, maar niet zomaar een fout.

Mislukkingen, missers, fouten, vergissingen en overtredingen

Voor dit boek maakt ze onderscheid tussen mislukking/misser enerzijds en fout/vergissing anderzijds. Een mislukking/misser is een afwijking van de gewenste resultaten, gebrek aan succes. Een fout/vergissing is een onbedoelde afwijking van vooraf vastgestelde normen, zoals regels of beleid. En dan is er nog een overtreding, een opzettelijke afwijking van de regels. Helaas gebruikt Amy (of de vertaler) mislukking/misser en fout door elkaar heen, wat een beetje verwarrend is.

Van missers en fouten moet je leren, dan worden het goede fouten, goede missers. Maar leren van fouten is moeilijk. Waarom? Eerst onderscheidt Amy 3 soorten missers.

  1. Basale mislukking, hoort bij een consistente context, bijvoorbeeld een lopende band, veel kennis is aanwezig, de onzekerheid is laag.
  2. Complexe mislukking, hoort bij een variabele context, bijvoorbeeld de operatiekamer, veel kennis aanwezig maar er zijn wel onverwachte gebeurtenissen, en dus een matige onzekerheid.
  3. Intelligente mislukking, hoort bij een nieuwe context, denk aan een wetenschappelijk laboratorium, beperkte kennis aanwezig en dus hoge onzekerheid.

Je gaat ook anders om met deze verschillende soorten: basale missers moet je vermijden, je kunt anticiperen op complexe missers, en zorg voor het verlangen naar intelligente missers. Maar hoe?

Missers leiden tot aversie, verwarring en angst

We reageren verschillend op missers: met emotionele aversie, cognitieve verwarring en met angst voor afwijzing. Dit zijn barrières voor de kunst van ‘goed’ fouten maken. Die barrières zijn te slechten:

  1. Aversie verminder je door reframen om gezonde opvattingen over fouten maken op te bouwen.
  2. Verwarring verminder je met een kader om soorten mislukkingen te onderscheiden.
  3. Angst verminder je door psychologische veiligheid.

Door aversie gaan we creatief om met basale fouten. We zeggen: ‘dat zou iedereen hebben gedaan’. Of: het is de schuld van een externe factor. De navigatie-app bijvoorbeeld. Of ‘de stoplichten sprongen net vóór mijn auto op rood’. We beschermen liever ons zelfbeeld dan dat we fouten toegeven. We zoeken naar oorzaken om ons handelen te rechtvaardigen. En zo leer je er natuurlijk niet van!

Leren van fouten

Je zelfbeeld is de reden dat we beter leren van de fouten van anderen, dan wordt ons ego niet bedreigd. En het verklaart ook waarom we meer leren van onze successen dan van onze fouten.

Een andere manier om meer te leren van je fouten is reframen, een voorbeeld komt van Brené Brown. Je schamen over een fout helpt niet, want schaamte gaat over wie je bent, ‘slecht in iets’. Het is beter het te framen naar schuldgevoel: je hebt iets (niet) gedaan. Dat triggert je verantwoordelijkheidsgevoel, en ga je ermee aan de slag. Ook nuttig: je eigen frames ter discussie stellen, je automatische reactie uitstellen, waarbij Amy verwijst naar Weten wat je niet weet van Adam Grant. En natuurlijk is de statische mindset van Carol Dweck óók een frame. Daniel Pink onderzocht Spijt, en concludeerde dat mensen achteraf meer spijt hebben van niet-genomen-risico’s dan van een mislukking bij een wél-genomen-risico.

De tijd nemen om te reageren op een misser is belangrijk: stop met wat je doet, denk rationeel en kritisch na, en kies dan een reactie die je dichter bij je doel brengt. Het voorbeeld dat Amy erbij geeft, over een mantelzorgster en haar invalide vader, is zeer treffend. Later lezen we over Toyota, waarbij bij élk project, hoe succesvol ook, gesproken wordt over hoe het nóg beter kan. Missers en mislukkingen zijn normaal, en als team werken aan verbetering ook, als een gemeenschap van wetenschappers, altijd zoekend.

Maar hoe leer je van fouten?

Dus, hoe doe je het goed? De eerste stap is zelfacceptatie: fouten maken hoort erbij. Verder je reactie afstemmen op het soort misser, weet je nog? Basale missers vermijden, anticiperen op complexe missers, en verlangen naar intelligente missers.

Realiseer je dat je het recht hebt om te mislukken. Helaas is het wel zo dat dit recht makkelijker uit te oefenen is door een witte (man) en lastiger voor minderheidsgroeperingen omdat voor hen de mislukking als representatief voor de hele groep wordt gezien. Dat brengt Amy op inclusiviteit: ondanks dat inclusiviteit en psychologische veiligheid op elkaar lijken, is er toch verschil. Psychologische veiligheid, het gevoel dat het veilig is om je uit te spreken, is een onderdeel van het gevoel erbij te horen. Inclusiviteit, erbij horen, is een individueel gevoel, terwijl psychologische veiligheid een eigenschap van een groep is.

De tweede stap is oefenen, gewoon meer risico’s nemen, meer experimenteren, meer fouten maken. Daar wen je dan aan. Je moet dus volharden na mislukkingen, reflecteren op je fouten, verder verantwoording afleggen dus jezelf ‘de schuld’ geven, en als laatste (goede) excuses maken.

Een cultuur pro mislukkingen

Hoe creëer je nu de goede cultuur om te mislukken?

  1. Aandacht geven aan de context – hoe moeilijk een activiteit is, hoe complex de omgeving.
  2. Stimuleren van het delen van mislukkingen – in plaats van alleen maar opscheppen.
  3. Een goede misser belonen – het gaat om de openheid die hiermee samenhangt, het nemen van risico – en mensen zonder ook maar één misser ontslaan!  

Door vaak je mislukkingen onder ogen te zien, te analyseren en ervan te leren, train je je beoordelingsvermogen qua soorten missers en hoe ermee om te gaan. En daarmee verbeter je je kans op succes.  

Mijn evaluatie van Goed Fout.

Dit is een uitzonderlijk leerzaam boek, wat ‘van je fouten leren’ tot in de details uiteenrafelt. De vele voorbeelden, van de individuele mantelzorger tot de teams bij Toyota, geven veel onderbouwing en inspiratie. Naast die voorbeelden geeft Amy ook veel wetenschappelijke onderzoeken weer, en niet alleen die van haarzelf, hoewel die wel als startpunt worden gebruikt. Tenslotte maakte ze een fout in haar hypothese! Ook interessant is haar beschrijving hoe open zijn over je missers en fouten je relatie met anderen kan verbeteren, ook wel handig. Prettig is dat ze aan het eind een aantal richtlijnen geeft hoe je kunt oefenen in ‘goed fout zitten’. Daarmee geeft ze een aanvulling op haar werk over psychologische veiligheid, wat voornamelijk de cultuur betreft, en wat minder je individuele gevoelens bij het maken van fouten. De aversie, de verwarring en de angst zijn heel herkenbaar.

Het betoog is duidelijk opgezet, verschillende soorten missers worden in afzonderlijke hoofdstukken uiteengerafeld. Ik had nooit zo nagedacht over basaal, complex en intelligent, en dit verschil is zeker zinnig om in het oog te houden. Qua redactie ben ik wat minder enthousiast, naast de incidentele typo stoorde ik me wat aan het gebruik van mislukking, misser en fout door elkaar heen. Van het voorbeeld Citibank heb ik de hele casus op Google nagelezen, want het ‘basale’ ervan was mij niet zo duidelijk. En zo waren er nog wat vraagtekens. In het boek staan een paar tabellen en figuren, verder is het vrij sober. Amy’s schrijfstijl is prettig, geen jargon, wel humor.   

Mis je iets, als je dit boek niet leest? Nee. Amy’s boek De onbevreesde organisatie is een klassieker, deze (nog) niet. Wél was het Business Book of the Year 2023 van de Financial Times, dat dan weer wel.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd 0, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Goed fout duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • digitaal en gratis via Kobo Plus;
  • of uit een minibieb!

Koop Goed fout duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Ik kreeg een recensie-exemplaar.

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in psychologie | Tags: , , | Plaats een reactie

Recensie: Dit is fascisme – compact betoog

Geplaatst op 2 februari 2026 door estroocloeck

Het fascisme is terug. Niet met nazivlaggen, maar met MAGA-petjes. En niet alleen in de VS, wereldwijd. Dat is de ongemakkelijke boodschap van Dit is fascisme van Rosan Smits uit 2025. En zij is niet de enige die het zegt: veel deskundigen slaan alarm, omdat zij het patroon herkennen. Rosan zag het eerder in andere landen, die zij als wetenschappelijk conflictonderzoeker bezocht: Iran, Palestina, Soedan, Rwanda. En toen zag ze de eerste tekenen in het westen … Ze stapte over naar de journalistiek, omdat ze zó meer impact kan maken. En met dit boek máákt ze impact.

Het heeft nut om fascisme te herkennen en te benoemen, ook al roep het weerstand op (‘zo erg als Hitler is hij toch niet’). Het laat zien wat we er tegen kunnen doen. Want het fascisme krijgt geen kans als er voldoende mensen zijn die begrijpen wat het is en zich mobiliseren. Dit boek weet kort (140 pagina’s) en krachtig duidelijk te maken wat het is, hoever het al doorgedrongen is in de westerse wereld (spoiler: vér) en wat er nog aan gedaan kan worden. Die acties vond ik eerder symptoombestrijding dan het aanpakken van de oorzaak. Maar dat laatste is dan ook een meer ideologische opgave, en levert weinig handelingsperspectief op. En dat laatste is óók belangrijk voor ons verzet tegen het fascisme.

Het maatschappelijke boek Dit is fascisme …

…. geeft dus handvatten hoe we ons kunnen mobiliseren, ons ertegen kunnen verzetten, in de laatste 3 hoofdstukken. Maar eerst besteedt Rosan 5 hoofdstukken aan een analyse van het hedendaagse fascisme. Ik pikte er wat highlights voor mezelf uit.

Een keiharde definitie geven van fascisme is lastig, het is eigenlijk een vergaarbak van ideologieën waar de fascisten selectief in winkelen, zo stelt Rosan in hoofdstuk 1. Je herkent het aan wat ze met die ideologieën doen, hun acties. Het fascisme ontvouwt zich stap voor stap, Robert Paxton (van The Anatomy of Fascism) onderscheidt 5 stadia.

  1. Ontstaan: voedingsbodem leggen in tijden van crisis of onvrede
  2. Organisatie: een partij en een leider
  3. Machtsverwerving: toegang tot politieke macht via verkiezingen
  4. Machtsuitoefening: regeringsmacht, afbreken van grondrechten
  5. Radicalisering of verval

Het radicaal-rechtse populisme zien we al in de eerste 2 stadia. Als ‘normaal’ rechts dit populisme accepteert om kiezersgunst te verkrijgen zitten we al in stadium 3. Dat antidemocraten democratisch gekozen worden, is cynisch, maar sinds mensenheugenis de realiteit. Als de oppositie onschadelijk wordt gemaakt is dat alweer stadium 4, de democratie wordt afgebroken.  Een illiberale democratie als eindpunt, zoals we in Turkije of Hongarije zien, is een vorm van radicalisering. Het kan uitmonden in extreem gewelddadig gedrag, in binnen- en buitenland. Zoals Hitler, inderdaad.

Draaiboek

Fascisten gebruiken een draaiboek met 10 instrumenten om ‘het volk’ te mobiliseren, volgens Jason Stanley in How Fascism Works:

  1. Mythisch verleden.
  2. Propaganda en leugens
  3. Anti-intellectueel, het ondermijnen van wetenschappers, journalisten, kunstenaars
  4. Alternatieve waarheid creëren, consistentie is niet noodzakelijk
  5. Hiërarchie in de maatschappij, witte/ man versus zwarte/ vrouw, discriminatie
  6. Slachtoffer spelen van een complot
  7. Gendernormativiteit, traditionele genderrollen
  8. Arbeidsideaal, verschil maken tussen hardwerkende burgers en profiteurs
  9. Kloof stad – platteland
  10. Van het recht een wapen maken, zichzelf boven de wet stellen

Ik zie het Trump doen, maar schrik van de voortgang in Nederland. Daar móéten we wat aan doen, voor het te laat is.

Fascisme in de VS

Over Trump gaat hoofdstuk 2. Rosan geeft een overzicht van de gebeurtenissen van zijn 1e jaar. De voedingsbodem voor het ontstaan lag al klaar, maar er is niets gedaan om het te voorkomen, door partijbelangen van de ‘gematigde’ Republikeinen en de Democraten. Het verzet groeit, maar brengt ook grote risico’s met zich mee.

Fascisme in Europa

Hoofdstuk 3 gaat over Europa. De ‘rechtse’ landen, Hongarije, Italië, werken samen om de EU te ontmantelen. In 2024 behalen de rechtse partijen in de EU een aanzienlijke verkiezingswinst, de drie rechtse fracties hebben samen 25% van de zetels. En ze krijgen het midden mee. Er zijn veel extreem-rechtse events die door Trump en Vance worden gesteund, zij willen natuurlijk ‘regime change’ in de EU. The Heritage Foundation, de denktank achter Trump’s beleid, heeft ook een document geschreven voor Europa: The Great Reset. Onderdeel hiervan is de internationale rechtsorde ondermijnen. Die is al wat gehavend door de genocide in Palestina, waar geen land tegen optreedt. Stel je voor dat je voor antisemitisch wordt uitgemaakt! Project Esther, ook van de Heritage Foundation, zet protest tegen genocide weg als terrorisme. Ook in Europa worden demonstraties onderdrukt en vreedzame demonstranten gearresteerd.

Maar: waaróm wordt de internationale rechtsorde ondermijnd? Omdat de landen met liberale economieën en vrije marktwerking dit als norm opdrongen aan alle andere landen: Rusland China, Iran, Venezuela. Voor deze autocratische landen is ‘winstbejag het hoogste geopolitieke streven’, en zij steunen elkaar om hun macht te vergroten. Ook Trump en Orbán bewegen die kant uit. En de staatskas plunderen verhoudt zich niet met internationale afspraken. De miljardairs in de VS hebben zich dáárom verbonden met Trump. Onze verdedigingslinies, de Europese instituties, zijn robuust maar liggen onder vuur. Lidstaten houden zich niet aan afspraken waar ze zélf voor tekenden.

Fascisme in Nederland

Hoofdstuk 4 zoomt in op Nederland. De PVV onder Wilders voldoet aan het 10-punten draaiboek. De vorige coalitie maakte van zijn ideeën ‘serieuze opties’. Dat was deels tactiek (‘we waren het eens’) om Wilders het slachtofferschap af te nemen. Maar hierdoor is het polder-fascisme weer een stap dichterbij.  

Verzet in de samenleving

‘Samen tegen fascisme’ is de titel van hoofdstuk 5. Fascisme ontstaat vanuit de huidige existentiële bedreigingen van klimaatverandering, ongelijkheid en technologische revolutie. Eindtijd-fascisme noemt Naomi Klein het. Het heeft de vorm van een donkere wolk die overal aanwezig is en tegelijkertijd ongrijpbaar is, ‘cloud-fascisme’ volgens Ece Temelkuran. We kunnen het stoppen door: nooit op voorhand te gehoorzamen aan autocratische leiders,  feiten boven fictie te stellen, verbinding boven verdeling, en medemenselijkheid boven ontmenselijking te stellen, morele moed te tonen, geweldloos verzet te bieden, en vooral stand te houden. Hiervoor zijn een aantal instituties nodig, zoals de politiek en journalistiek.

Verzet in de politiek

Hoofdstuk 6 gaat dan ook over strijdbare politiek. Denk aan het verbieden van ondemocratische politieke partijen (ja, dat is wél democratisch), het uitsluiten van samenwerking met uiterst rechts, alert blijven op alle instrumenten van het fascistische draaiboek, collega politici verdedigen tegen ongefundeerde verdachtmakingen, en het stoppen van zelfverrijking en witwassen.  En: zaai hoop,  geen haat. O ja, de rechtsstaat beschermen, last but not least.

Verzet in de journalistiek

Hoofdstuk 7 gaat over de journalistiek. En dat hoofdstuk begint met diezelfde rechtsstaat: journalisten moeten zorgen dat ze niet meewerken aan ondermijning ervan. Neutraliteit in dat kader bestaat niet, hoe kunnen ze neutraal staan tegenover vijanden van de democratie? Ze moeten niet normaal maken wat niet normaal is.  Wederhoor mag geen zendtijd voor leugens worden. Live uitzendingen kunnen voor propaganda worden gebruikt. En ze moeten voorzichtig zijn bij fact-checken, niet doen alsof het waar had kúnnen zijn. De fascist debiteert alleen maar leugens om een bepaald frame te creëren, en door het serieus te nemen helpen ze daarbij. Interessant: Rosan herinnert deze beroepsgroep eraan dat minderheden op redacties ondervertegenwoordigd zijn. Denk je als journalist dat het allemaal wel meevalt, dan behoor je waarschijnlijk tot een bevoorrechte groep die de klappen (nog) niet voelt.

Verzet door onszelf

En dan wij, in hoofdstuk 8: Een solidaire samenleving. Mensen onderschatten het gevaar te lang. En als het misgaat denken ze dat ze er niets aan kunnen veranderen. Fout. Verzet je. Gebruik geen verhullende taal, zoals oorlog als het over genocide gaat, vrijheid van meningsuiting bij censuur. Maak contact met minderheden en andersdenkenden, bekend maakt bemind. Steun journalisten, de kunsten, goede doelen. Vorm een netwerk met gelijkgestemden, dat maakt je sterker.

En ga stemmen, maar niet op een fascist.  

Mijn evaluatie van Dit is fascisme

Dit onderwerp is niet nieuw, de kranten en social media staan er vol mee. Rosan is er in geslaagd om dit brede onderwerp samen te vatten in zo’n 140 pagina’s (de rest is een bronnenoverzicht), dat vind ik knap. Elk punt wat wordt aangedragen wordt gelinkt aan wetenschappelijk werk (o.a. van Timothy Snyder, dé expert op dit gebied, en Anne Applebaum) en daadwerkelijke voorbeelden. Zo gaat het veel over Trump, maar ook over Europa en Nederland, en de parallellen zijn soms schokkend. Het draaiboek wordt ook hier uitgerold. Haar waarschuwing dat je nooit te vroeg kan zijn met ingrijpen is relevant, het lijkt er op dat de VS dat punt al zijn gepasseerd: er is al zoveel ontmanteld, dat wederopbouw van de democratie jaren kan kosten. Maar hoe relevant dit boek ook is, de gebeurtenissen gaan zo snel, dat er nu, 4 maanden na publicatie, alweer veel veranderd is, en niet ten goede. Misschien dat dit boek een leven gaat leiden als tijdsdocument: tóen was verzet nog mogelijk ….

De uitwerking van het betoog is grondig, met veel voorbeelden uit binnen- en buitenland. De acties van verzet zijn praktisch en haalbaar. Daar wringt voor mij iets, in het betoog wordt ook duidelijk gemaakt dat het onderliggende systeem van macht en geld, vooral geld, het fascisme faciliteert. Of er een systeemverandering moet komen, het weren van geld uit de politiek, de structuur van de EU, en het verminderen van ongelijkheid en al die andere zaken uit de ‘voedingsbodem’ waar ze haar betoog mee begint, daar geeft het boek geen antwoord op. Te groot? Te rigoureus? Verder is het betoog goed geschreven en qua structuur ook goed te volgen. Ik las het eBook, wat qua uitvoering sober is, maar goed geredigeerd.

Mis je iets als je dit boek niet leest? Nee. Maar als je niet overtuigd bent van de dreiging van het fascisme is dit een uitstekende inleiding om je er eens verder in te verdiepen.   

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Dit is fascisme  duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
  • digitaal via Kobo;
  • of uit een minibieb!

Koop Dit is fascisme duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , | Plaats een reactie