Recensie: Geld genoeg maar niet voor jou – geweldige uitleg

Geplaatst op 18 maart 2026 door estroocloeck

Zó! Dit was wel een héél leerzaam boek, en dat had ik niet verwacht, want ik heb een financiële achtergrond. Maar Geld genoeg, maar niet voor jou van Thomas Bollen uit 2025 behandelt zóveel aspecten van ons geld en in zóveel detail dat er in elk hoofdstuk wel wat te leren viel voor mij. Bijzonder knap om deze, op het oog wat droge, materie feitelijk en tóch smeuïg te behandelen.  

Het boek draait uiteindelijk om het nut en de noodzaak van een digitale euro, het lijkt wel een biografie daarvan. De invoering ervan speelt nu, en is dus heel relevant om meer van te weten, om daar eens goed uitleg over te krijgen. En Thomas kan héél goed uitleggen! Hij legde cartograaf Carlijn Kingma uit hoe de geldstromen eruit zien voor haar geweldige tekening ‘Het waterwerk van ons geld’. De samenwerking mondde overigens uit in een liefdesrelatie en een zoon. Zover kwam het bij mij niet, ik ben wel héél enthousiast geworden, van het boek dus.  

Het maatschappelijke boek Geld genoeg maar niet voor jou …

… vond ik lekker provocerend en bijzonder leerzaam, ik schreef flink wat blaadjes vol met uitspraken uit het betoog van Thomas. Een greep hieruit, per hoofdstuk. Geen samenvatting dus, losse stukken die je een indruk geven van de aspecten die zoal aan bod komen:

Proloog

In de proloog lees ik wat prikkelende zinnen: Geld = macht, een concentratie van die macht is niet goed voor marktwerking, competitie, rechtvaardige verdeling, duurzaamheid en democratie. De kwesties rondom ons geld krijgen te weinig aandacht, en dat komt door het gebruik van jargon. Thomas doet er wat aan: uitleg zónder jargon.

Geld op je bankrekening is niet jouw geld, het is je tegoed op de bank. Soms kun je er niet bij.

In het ‘Fort Knox van Europa

Hoofdstuk 1 heet ‘In het ‘Fort Knox’ van Europa’. En dat Fort Knox is het cashcentrum van DNB, wat Thomas in 2024 mag bezoeken. Hij ziet rekken en rekken met goudstaven. Was metaal het allereerste geld? Niet echt, vóór het gebruik van munten werden tegoeden en schulden op kleitabletten geschreven, geld was de rekeneenheid. Sinds munten zijn vervangen door biljetten, kan de geldhoeveelheid makkelijk meebewegen met de economie, zodat de euro zijn koopkracht behoudt.

Met de verschuiving van contant geld naar banktegoed is het geld eigenlijk geprivatiseerd, het wordt beheerst door private banken. De Centrale Bank (in Nederland dus DNB) is voor de beheersing van de geldhoeveelheid afhankelijk van die private banken. Die private banken kunnen failliet gaan, dat is slecht voor de samenleving en daarom is er een vangnet in het leven geroepen. De kosten van dat vangnet zijn publieke kosten, wij belastingbetalers betalen dat, terwijl de winsten van de banken naar de aandeelhouders gaan.

Private Equity koopt van alles op met leningen van die banken. De macht van financiële instellingen op de politiek wordt steeds groter. Conclusie van dit hoofdstuk: er is monetaire hervorming nodig.

Wakker worden in de Truman show

Hoofdstuk 2 ‘Wakker worden in de Truman show’ zoomt in op de oorzaken van de kredietcrisis van 2008 en vraagt ons of we wel begrijpen, of willen begrijpen, hoe het echt zit. Of zullen we onze ‘fake wereld’ weer accepteren?

De FED en de ECB lenen geld aan de banken, en die keren zichzelf bonussen uit. De belastingbetaler draait op voor de tientallen miljarden. Dit is in feite politiek bedrijven door de CB-en. De politiek zélf kent de omvang van het reddingsprogramma niet, hoe kunnen zij dan goed hervormen? Er moet iets veranderen om de sector zélf voor de rekening te laten opdraaien.

De toren van Basel

Hoofstuk 3 ‘De toren van Basel’ gaat over de Basel-regelgeving (duh) . Na de kredietcrisis moet de verhouding Eigen Vermogen / Vreemd Vermogen bij de banken omhoog, maar Basel III krijgt een enorme bankenlobby over zich heen en uiteindelijk gebeurt er nauwelijks iets.

Wij zijn de 99%

Hoofdstuk 4 ‘Wij zijn de 99%’ haalt de protesten aan, na al het baanverlies. Denk aan Occupy Wall Street van David Graeber. Maar boosheid is niet hetzelfde als goede ideeën. Is een digitale munt, zoals de bitcoin, dan wél een oplossing? Er is dan geen bank nodig om betalingen te doen. Maar … je hebt geld nodig om bitcoins te kopen of veel IT-vaardigheden om het te minen, en die heeft ‘de 99%’ niet.

Thomas introduceert in dit hoofdstuk ook Luuk de Waal Malefijt, die ‘Ons Geld’ opricht, gebaseerd op het Britse  ‘Positive Money’. Doel: het privilege om geld te scheppen weghalen bij de banken en weer terugleggen bij de overheid.

In de ban van schuld

Hoofdstuk 5 heet In de ban van schuld. Geld en schuld zijn twee zijden van dezelfde medaille. Bij het verstrekken van een lening stijgt zowel de schuldenberg als de hoeveelheid geld.

De Westerse wereld leent geld aan ontwikkelingslanden en krijgt daarvoor veel rente retour. Dat heeft niks met ontwikkelingsHULP te maken, soms betalen ze meer rente dan het oorspronkelijke bedrag van de lening, en blijven een restschuld houden.

Bancaire geldschepping had private schulden veroorzaakt, en die weer de kredietcrisis. Positive Money stelt voor om ook de creatie van tegoeden in de bankboekhouding te verbieden, net zoals de creatie van bankbiljetten. Beide creëren immers ‘geld’? En dat mag niet volgens de Britse Banking Act van …1844.

De vergeten wetenschap

Hoofstuk 6, getiteld De vergeten wetenschap, leert ons dat dit idee niet nieuw is, het werd ook rond 1933 in de VS onderzocht, ten tijde van de bankencrisis daar: Full Reserve Banking, alleen geld uitlenen dat je ook hebt, dus géén geld creëren. Het idee haalde het niet, maar er kwam wel een scheiding tussen zakenbanken en consumentenbanken. Het probleem had namelijk de aandacht van de politieke top. Ook wetenschappers lieten van zich horen. Dat gebeurde na 2008 niet. Iets anders dan de status quo was niet salonfähig en dus niet publiceerbaar, sterker nog, academische zelfmoord voor wetenschappers. In 2010 is er even een opleving via een econoom van het IMF. Helaas gaat het idee weer ter ziele na een oratie van Boonstra, hoogleraar aan de VU en hoofdeconoom van de Rabobank, in 2023.

Buitenbeentjes in actie

In hoofdstuk 7 ‘Buitenbeentjes in actie’ lees ik hoe het verder gaat met Ons Geld: er komen economen in de Raad van Advies, de sfeer wordt diplomatieker, en minder revolutionair. De Waal kijkt jaloers naar het succes van de crypto-community, maar zij hebben een andere doelstelling dan Ons Geld: ze willen de overheid helemaal buiten spel zetten, ‘het einde van de democratische rechtsstaat inluiden’. Zijn idee is eerder: een crypto-munt die door de staat wordt uitgegeven. Hij schrijft in 2014 zijn bachelor-scriptie over ‘NL coin”. En in januari 2015 start Ons Geld een burgerinitiatief om het idee in de Tweede Kamer te bespreken, ze komen zelfs in DWDD.

De saaiste bank van Nederland

Hoofstuk 8 ‘De saaiste bank van Nederland’ begint met het deposito-garantiestelsel. Dat ontmoedigt een bankrun, maar geeft daarmee banken de ruimte om meer risico te nemen. Dat is niet rechtvaardig.

We maken een historisch uitstapje naar de Amsterdamse Wisselbank van rond 1600. Deze bewaarde munten en gaf hiervoor ‘tegoedpapier’, wat verhandelbaar was. Een mooi voorbeeld van Full Reserve Banking. Maar … eind 18de eeuw gaat het toch leningen uitgeven, aan de VOC. Helaas gaan we in 1780 voor de vierde keer oorlog voeren tegen Engeland, de handel van de VOC keldert en de VOC kan geen rente meer betalen. De bank valt om in 1820. Richard van der Linde wil zo’n wisselbank wel weer opzetten, niet met munten, maar met digitaal geld, de Depositobank NL. Hij komt in contact met Ons Geld. Samen lanceren ze het idee en hebben 2500 ‘launching customers’. Nu nog een bankvergunning. Maar daarvoor is het vereist dat je leningen verstrekt en dat wil Depositobank NL juist niet. En omdat ze aan Full Reserve Banking doen, willen ze ook niet bijdragen aan het deposito-garantiestelsel, want ze dragen toch geen risico? Ze krijgen dus geen bankvergunning én mogen een naam met ‘bank’ erin niet voeren. Het wordt ‘Stichting Full Reserve’.

De grote doorbraak

Dit innovatieve project wordt verder gevolgd in hoofdstuk 9: De grote doorbraak. In 2016 is er hierover een kamerdebat, Minister van Financiën Dijsselbloem snapt het idee, de meeste andere politici niet. Wel komt er een onderzoek van de WRR. En een motie om de Stichting een bankvergunning te geven wordt aangenomen. Op dat moment besluit Thomas dat hij dit onderwerp wil blijven volgen en hij gaat voor Follow The Money werken.

De Europeese doomsday machine

In hoofdstuk 10, De Europeese doomsday machine, gaan we weer terug in de tijd, naar de Eurocrisis van 2012.  De economie stagneert. De ECB gaat geld in de economie pompen, ze koopt staatsleningen en later bedrijfsleningen op. Quantative Easing, dat is eerder in de VS en Japan gedaan. De rente in Zuid-Europa stijgt hard, en de EU koopt hun staatsleningen op. Via een geitenpaadje, want direct van de landen kopen mag niet. Dus de landen doen een uitgifte, de banken kopen het op en de ECB koopt het weer van de banken. In 2016 worden bedrijfsobligaties gekocht (direct, want dat mag wel), en alleen van de grote multinationals, dat is het meest efficiënt: grote stappen snel thuis. Naar de maatschappelijke bijdrage van die bedrijven wordt niet gekeken, en ook de holdings van de superrijken vallen onder de regeling. Het MKB en de gewone man grijpen naast dit ‘gratis geld’. De multinationals gebruiken het geld o.a. voor dividenduitkeringen en share buy back, niet de bedoeling natuurlijk. Maar uiteindelijk dalen de rentes. De inflatie blijft hoog.

Duidelijk is dat geld injecteren in de financiële sector niet hetzelfde is als in de reële economie. Maar ja, daarvoor waren geen tools beschikbaar, hoe bereik je snel honderdduizenden kleine bedrijven en miljoenen individuen? Thomas legt uit dat banken het geld van de ontvangen Centrale Bankreserves niet kúnnen uitlenen omdat individuen en bedrijven geen rekening bij de Centrale bank hebben. De bedoeling was dat banken hun kredietverstrekking uit eigen commerciële overwegingen zouden vergroten, maar dat gebeurde niet. Ik vond dit een vrij technisch stuk, en begrijp dat zelfs mensen in het wereldje deze structuur niet snappen. Maar de conclusie vloeit er rechtstreeks uit voort: om geld direct in de reële economie te injecteren moeten mensen dus een rekening bij de CB hebben. Dan kun je helikoptergeld uitdelen. QE zorgt dan voor meer geld op die individuele rekeningen.

De ontdekking van digitaal centralebankgeld

Hoofdstuk 11, De ontdekking van digitaal centralebankgeld, start weer bij Ons Geld. Er is wat steun voor hun hervormingsplan over geldschepping, maar het schiet niet op. De banken zijn natuurlijk tegen. Maar zou crypto geen oplossing kunnen zijn voor een alternatief naast, niet in plaats van, de banktegoeden? Digitaal CB-geld? Als extra betaaloptie? CBDC is geboren: Central Bank Digital Currency. Heel belangrijk om de concurrentie binnen de bankenwereld te verhogen.

Wat het licht niet verdraagt, woekert in de schaduw

‘Wat het licht niet verdraagt, woekert in de schaduw’, is de intrigerende titel van hoofdstuk 12. Het gaat over ‘schaduwbanken’: PE, investeringsbanken, hedgefunds, die allerlei juridische structuren optuigen, en vaak niet eens bank zijn. Ze opereren in het ongereguleerde deel van de financiële wereld, nemen meer risico en maken meer rendement. Ze ‘romen de waarde van de reële economie af’ en waren een cruciale factor voor het ontstaan van de kredietcrisis. Maar dat leidde niet tot extra regulering, terwijl de reguliere banken wel relaties met die schaduwbanken hebben, ze lenen elkaar geld.

In 1999 wordt onder Bill Clinton het onderscheid tussen zakenbanken en consumentenbanken opgeheven. Dit, en de grote verknooptheid tussen die banken en de schaduwbanken, verhoogde de systeemrisico’s verder.

De bankiers van de cryptowereld

Hoofdstuk 13 gaat over ‘De bankiers van de cryptowereld’. Ik schreef op dat zelf je eigen bitcoins beheren onhandig is, met complexe en superlange wachtwoorden, en dat er daarom een bewaardienst is, de cryptobeurs, een soort online bank waar je je cryptomunten kunt bewaren, verhandelen, omruilen voor banktegoeden, en leningen mee kunt afsluiten. Een nieuwe tak van het schaduwbancaire systeem.

In 2018 valt Thomas’ oog op Tether, zij hadden stablecoin tether in de markt gezet. Tether beloofde dat er voor élke tether een traditionele currency in de reserves zat. Maar die belofte verdween van de website, en zij schikten in een rechtszaak over fraude: zij zouden de omvang van die reserve overdreven hebben. Zo ontstaat ook bij crypto het risico op een bankrun, en dat gebeurde ook in 2022 bij FTX. Die ging failliet, en er verdampte 650 miljard dollar. Tether is er nog, marktleider in de stablecoin-industrie. Het maakt winst op rentedragend uitlenen en investeren, goedkoop gefinancierd met direct opvraagbare tegoeden. Maar behalve risico’s heeft crypto ook voordelen: razendsnel transacties vereffenen met lage transactiekosten. Waarom niet de louche crypto-ondernemers vervangen door een betrouwbare partner: de overheid? En zo kan de overheid toch de maatschappelijke geldhoeveelheid beïnvloeden, ook al stapt het publiek massaal over op crypto.

Het antwoord is nee

Maar het antwoord is nee, zo lees ik in hoofdstuk 14. Bij een Zwitsers referendum over ‘Vollgeld’ is er een stevige bankenlobby, de politiek is tegen en de pers heeft er helemaal geen aandacht voor. Het publiek begrijpt niet hoe kredietverlening en geldschepping werken, de activisten hebben dat niet duidelijk kunnen maken.  Ook de depositobank komt maar niet van de grond, er is een wetswijziging én verandering in EU-regelgeving nodig. In 2019 komt de WRR met een analyse die de inzichten van de activisten steunt, maar ze adviseren géén stelselwijziging. Het advies is vaag, want ‘politiek gezien het meest haalbare’, maar behelst wel een alternatief: digitaal centralebankgeld en een private of publieke depositobank.

Bij de ECB is men ook niet van plan te experimenteren met een CBDC. Draghi is bang dat het publiek bij het hebben van een superveilige betaalrekening bij de ECB, het vertrouwen in de banken verliest en er bankruns komen. Vervelend, want bij gebrek aan een veilige haven gaan veel burgers nu al naar onveilige havens. Wetenschappers die vóór wijziging van het huidige systeem zijn, worden genegeerd.

One coin to rule them all

En dan: is het antwoord ja. Het ECB gaat tóch onderzoek doen. In One coin to rule them all, hoofdstuk 15 inmiddels, gaat Thomas in op de stablecoin Libra, de ‘digitale wereldmunt’ van Mark Zuckerberg. Zijn consortium sluit de banken buiten, maar werkt wel samen met platforms als Spotify, met Visa en Mastercard, Paypal, Coinbase. Een enorm gebruikersnetwerk dus, daar kan geen bank tegenop. Libra was een wake-up call. In de VS staat het Congres én President Trump (ondanks Mark’s toezeggingen voor hulp bij zijn campagne in 2020) er negatief tegenover: het is een aanval op de monetaire soevereiniteit. Zowel in de VS als in de EU staat de ontwikkeling van CBDC opeens hoog op de agenda. Niet door de doorwrochte analyses van de activisten, nee, door de noodzaak zich te verdedigen tegen techbedrijven. En vóór de banken.

Karaktermoord

In Karaktermoord, hoofdstuk 16, lezen we hoe het idee van iedere burger een rekening bij de CB vakkundig onderuitgehaald wordt door de bankenlobby, door de grootste voorvechter daarvan in de VS voor communist uit te maken. Ze wil véél te veel overheid.

Publiek geld naar private zakken

In hoofdstuk 17 gaat het over de Corona-periode, toen er veel publiek geld naar private zakken ging. Want alweer worden staats- en bedrijfsobligaties opgekocht om aandelenkoersen te stutten. Ook de banken krijgen leningen. En zelfs de schaduwbanken, de activiteiten van de financiële instellingen, kunnen op het vangnet terugvallen. En ook nu weer profiteren met name de miljardairs.

En de banken hadden weer meer centralebankreserves, ontvingen meer rente van de Europese staten, maar verhoogden de rente op spaarrekeningen niet, terwijl dat nu juist de bedoeling was. Zonder twijfel waren er tussen de banken onderling afspraken gemaakt. Risicoloos rendement, kadootje van de CB’s. Thomas is hier erg kritisch op DNB en andere Centrale Banken, want vroeger waren die reserves helemaal niet rentedragend, dit veranderde in de VS in 2008, voor het VK in 2006. Waarom dit niet (deels) terugdraaien? In 2024 horen we dat van de ECB: ‘onzekerheid over de winstgevendheid van de bankensector op de middellange termijn’. De CB en de banken zitten in dezelfde bubbel, het algemeen belang wordt verward met het belang van de banken. De enorme overwinst van de banken ging naar hun aandeelhouders.

Chantage door de tech-miljardairs

Chantage door de tech-miljardairs is het onderwerp van hoofdstuk 18. Ik lees een ongelofelijk verhaal over de SVB, nee niet onze SVB, maar de Silicon Valley Bank. Daar zaten veel durfinvesteerders. In 2023 daalt de aandelenkoers van SVB scherp, er is een bankrun! En ja, de SVB is failliet. Een paar weken ervóór had SVB de aandeelhouders om een bijstorting gevraagd, wegens een ‘onverwacht’ verlies. De techbro’s halen als de wiedeweerga hun tegoeden weg. Op Twitter klagen ze tegen hun miljoenen volgers over de beperkte bescherming van hun tegoeden, en uiten ze twijfels over de betrouwbaarheid van het héle banksysteem in de VS. Je kunt als spaarder dus zomaar je geld kwijt zijn! Ze willen dat de overheid ingrijpt (nu opeens wel) en ál hun tegoeden garandeert. En Biden doet dat.

En in Zwitserland gebeurt iets vergelijkbaars: Credit Suisse valt om, UBS neemt het over, gegarandeerd door de overheid. Risico nemen betekent dus verliezen naar de belastingbetaler, winsten naar de aandeelhouders.

“Zeg nee tegen de CBDC”

In hoofdsuk 19 gaan we weer terug naar de CBDC. Er is wantrouwen tegen de CBDC, angst dat de overheid het gaat gebruiken om je te bespioneren, contant geld af te schaffen of het als controlemiddel gaat inzetten. Niet zo gek: tijdens Corona had de Canadese overheid de bankrekeningen van demonstranten geblokkeerd, om het verzet tegen vaccinatiedwang neer te slaan. En een variant van CBDC is in China het verst gevorderd … ook niet goed voor de reputatie van een staatsmunt.

In juni 2023 komt de Europese Commissie met een voorstel: de CBDC wordt wettig betaalmiddel, als aanvulling op contant. Het betalingsverkeer moet hierdoor minder afhankelijk worden van buitenlandse spelers als Mastercard, Visa, Paypal. Verder goede privacybescherming. Maar ook: een maximumbedrag per persoon, denk aan EUR 3000. Sparen kun je vergeten, dure vakanties of een auto ermee betalen dus ook. Niet zo bruikbaar, een dergelijke munt. Maar …. zónder limiet een te grote concurrent voor de banken. Die lopen dan de  gegarandeerde tegoeden mis die ze voor hun kredietverlening gebruiken. De bankenlobby is zeer sterk!

De radicale keuze

En dan het laatste hoofdstuk, nummer 20, die De radicale keuze heet. Het begint met de familie Trump, die goudgeld verdient met hun stablecoin-bedrijven, terwijl DJT de wetgeving hierover beïnvloedt, door de staats-CBDC te verbieden. De huidige financiële structuur wordt overeind gehouden door structurele publieke kosten, waar de rijken het meest van profiteren, denk ook aan de SVB, QE tijdens krediet- en Corona-crisis, enzovoorts. PE leent tegen lage kosten veel geld om onze zorginstellingen en kinderdagverblijven over te nemen, die daarna alleen maar duurder worden. Beter toezicht vereist ook meer investeringen, en dat wil het publiek niet. Intussen is de verstrengeling van ecommerce en finance in volle gang. De activisten, in diskrediet gebracht door hen radicalen te noemen, Positive Money, Ons Geld, hebben de strijd gestaakt.

Welke gebeurtenis zal het momentum geven voor systeemverandering? Geopolitieke spanningen? Afhankelijkheid van de US$ wat niet langer wenselijk is? Dominantie van de VS-betaalsystemen die risico’s oplevert als gevolg van America First? We hebben straks de WERO, wat een alternatief is voor MC, Visa en Paypal. Maar ja, dit loopt wel weer via de machtige banken. Wat gebeurt er in de rest van de wereld? In Brazilië gebruiken ze Pix, een gratis, publiek digitaal betaalsysteem. DJT was er niet blij mee …  China heeft de digitale yuan, die in Afrika veel gebruikt wordt. De BRICS-landen koppelden hun CBDC’s.  

Monetaire soevereiniteit staat opeens hoog op de Europese agenda. De wereld van vandaag vraagt om een keuze. Nou, zegt Thomas, in een ‘geldwereld in beweging’ is niet hervorming, maar juist stilstand de radicale keuze. Die ons irrelevant op het monetaire wereldtoneel zal maken.

Mijn evaluatie van Geld genoeg maar niet voor jou

Zo! Dit was voor mij toch wel het leerzaamste boek van de afgelopen maanden. Schandalig hoe weinig ik, met een financiële achtergrond, wist van dit onderwerp. Mijn persoonlijke highlights hierboven geven de complexiteit absoluut niet goed weer, maar Thomas heeft in zijn boek alle aspecten zeer behapbaar opgediend. Met veel historische verwijzingen, en met eigenlijk vrij weinig mening en zeer veel feiten. Het barst van de verwijzingen en voetnoten, en af en toe las ik wat dingen na op Wikipedia (Vollgeld, bijvoorbeeld). Het hoofdstuk over Quantitative Easing vond ik het lastigst, maar blijkbaar heeft zelfs de top van onze financiële sector er moeite mee, en zijn de politici helemaal afgehaakt (hoe gevaarlijk is dit!). Het boek eindigt met een cliffhanger: wat gaat Europa besluiten?  

Inmiddels is er een besluit gevallen, begrijp ik, en gaan we in 2029 de CBDC verwelkomen, mét limiet, om de banken hun enorme winsten niet af te pakken. De verwachting is dat CBDC ook de afhankelijkheid van de VS zal verminderen. Hard nodig, want de VS heeft inmiddels ook haar lange arm laten zien en sancties opgelegd aan 4 rechters van het Internationaal Strafhof, die daardoor geen betalingen meer kunnen doen. Over relevantie heb ik niet te klagen. Omdat bij elk onderwerp ook uitgebreid wordt ingegaan op de historie is het een soort tijdloze biografie van de CBDC geworden, heel interessant!

Leesbaar, levendig en streng voor streng opgebouwd

Een groot deel van het boek volgt Ons Geld, Positive Money, en de personen die hiermee verbonden zijn of waren. Gedeelten lezen als een biografie van De Waal. Ook andere sleutelfiguren komen aan bod, en deze worden uitgebreid beschreven, waardoor het betoog heel levendig en menselijk wordt. Zeker geen opeenstapeling van droge feiten! De opzet deed me een beetje denken aan een Franse vlecht: je begint met één streng en pakt er iedere keer een streng bij, waardoor de vlecht steeds dikker wordt. Elke streng is een nieuw stuk informatie, een nieuw aspect, en zo wordt het betoog keurig, streng voor streng, opgebouwd. Heel goed gedaan, gezien de complexiteit van het onderwerp.

Er zijn flink wat actiepunten voor politiek en de financiële sector in het boek te vinden, maar niet voor ons, simpele burgers. Maar misschien kunnen we met ons stemgedrag toch wat invloed uitoefenen op Europees niveau (ik schrijf dit op 18 maart). Attentiepuntje voor mezelf: vaker de stukken van Follow The Money lezen, dan blijf ik een beetje op de hoogte over dit dossier.

Thomas heeft dit hele verhaal, ‘hoe werkt geld’, uitgelegd aan Carlijn Kingma, cartograaf en bekend van Het waterwerk van ons geld, wat zij samen met Thomas en  Martijn van der Linden, ook één van de hoofdpersonen uit het boek, maakte. Dit boek is weer geschreven naar aanleiding van die tekening. (Leuk weetje: de samenwerking mondde uit in een relatie, inmiddels hebben Thomas en Carlijn een zoontje.) Het waterwerk van ons geld won veel prijzen, een deel ervan staat op de cover. Verder heeft het boek geen illustraties, wat best jammer is. Ik las het eBook, en dat is gewoon sober uitgevoerd. Geen typo’s, af en toe een rare zin (‘uit het oog raken’). Verder leuk en vlot geschreven, zeer goed leesbaar met een snufje cynisme.

Mis je wat, als je dit boek niet leest? Ja, voor een beter begrip van de digitale Euro is dit boek een Must Read.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO +. 

Ik gaf het boek 4 1/2 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Geld genoeg, maar niet voor jou duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • digitaal en gratis via Kobo Plus (dat deed ik ook!);
  • of uit een minibieb!

Koop Geld genoeg, maar niet voor jou duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • niet meer beschikbaar bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: Lopen over de grens – Wow!

Geplaatst op 11 maart 2026 door estroocloeck

Wow, wát een boek is dit! Katja Staartjes, de eerste Nederlandse vrouw op de top van Mount Everest, hield een dagboek bij over een trektocht van 2000 kilometer over de hoogste bergpassen langs de grens tussen Nepal en Tibet: Lopen over de grens. Dit boek uit 2014 geeft een prachtige, persoonlijke beschrijving van de natuur, de Nepalese bevolking, de ontberingen en het plezier van 141 dagen lopen en klauteren. Bijna de helft van dit dikke boek is gewijd aan prachtige kleurenfoto’s.

De grens heeft een dubbele betekenis: niet alleen gaat ze een keer illegaal de grens naar Tibet over, ook stellen de natuur, haar uithoudingsvermogen, hygiëne, de armoede van de bevolking en het weer hun grenzen. Tot aan je middel in de sneeuw en toch doorlopen, spekgladde boomstammetjes over snelstromende rivieren, glijdend van steile berghellingen af, je tent uit de sneeuw graven, verdwalen in een bos met geen levende ziel in de buurt, een ‘homestay’ vol vliegen, het zit er allemaal in. Ik zwelg van bewondering, ril, en geniet mee …. op afstand.

Het natuurboek/reisverslag Lopen over de grens …

…. begint bij het drielandenpunt in Vaals. Daar loopt Katja met haar man Henk het Krijtlandpad, en daar ontstaat het idee om in Nepal van het westelijke drielandenpunt naar het oostelijke drielandenpunt te lopen. Op beide plekken grenst Nepal aan India en Tibet (China). De route wordt uitgezet, en bij de voorbereidingen blijkt dat een deel over de Great Himalaya Trail loopt. Die is totaal 4500 km lang en loopt door Nepal, India, Bhutan en Pakistan. De GHT loopt in Nepal over bestaande paden en (herders-)paadjes. Er is een lage route en een hoge route, die hoge route nemen ze en die is ook echt hoog: Katja en Henk bereiken een hoogte van 6200 meter. In hun rugzakken zit dan ook klimuitrusting. Het stel breidt het Nepalese deel van de Upper-GHT van 1600 km, uit met 400 km om bij de beide drielandenpunten uit te komen en noemen hun tocht de Nepalese Traverse. Ja, 2000 kilometer klinkt al veel, maar onderweg gingen ze ook nog eens 125.000 meter op en neer, en op en neer, en op en neer …

2000 kilometer in 4 etappes

Aan het begin van het boek zijn veel plattegronden te vinden met de route door de 13 verschillende regio’s, verderop zijn per hoofdstuk detailkaarten opgenomen. Ze doen de trektocht in 4 etappes, verdeeld over 2011, 2012 en 2013. Tussendoor moet er natuurlijk gewoon gewerkt worden, geld verdiend en aangesterkt.

De start laat al direct een grens zien die de natuur stelt: het pad richting het westelijke drielandenpunt, hun startpunt, is overstroomd en met geen mogelijkheid kunnen ze hun doel bereiken. Dan maar zonder dat beginpunt, dan starten ze wel in de buurt. Op dag 2 verdwalen ze in een bos met beren, op dag 11 glijdt Henk uit en breek zijn sleutelbeen. Ze worden met een helikopter geëvacueerd. Einde etappe 0, de tocht wordt een paar maanden uitgesteld.

Noedel-soep en vliegen

De tweede start is niet vals, het drielandenpunt wordt bereikt. Daarna lees ik de dagelijkse tochten, met 1 of 2 Nepalese gidsen /vertalers /dragers, wat vaak heel goed klikt, en soms ook niet. Bij zonsopgang opstaan, zoeken naar een pad wat vaak niet te vinden is, bij mooi weer genieten van het uitzicht op de bergen, gevriesdroogde maaltijden en noedel-soep, veel noedel-soep eten en thee, veel thee drinken, af en toe door een dorp om in een homestay te overnachten en een lokale curry te eten. Het is duidelijk dat Katja geniet van de tocht, het kan haar niet zwaar genoeg zijn, lijkt het. Op dag 25 is de homestay een tent naast een teashop, vol schimmel en vliegen. Maar er is geen vlak stuk om hun eigen tent op te zetten. Dus …. niet zeuren en die tent in. Brrrr, weer een grens overschreden.

Grenzen aan armoede

Op dag 37 lopen ze door een dorpje, Thehe, waar de armoede Katja heel erg raakt. De dorpsbewoners zijn niet gewend aan trekkers en de kinderen verdringen zich om haar heen: ‘druipneuzen, haardossen als touw en vuile versleten kleding’. Veel kinderen zijn duidelijk ziek, hoest, huidproblemen, open wonden, hongerbuikjes. Katja en Henk gaan aan de slag met desinfecterende crème en pleisters uit hun eigen voorraad. Rondom de huizen is het modderig en smerig. O ja, en het regent. Ook in de volgende dorpen zijn de mensen vel-over-been en zien er triest uit. Die triestigheid is bijzonder voor Nepal. ‘Dit is werkelijke armoede, hier worden alle grenzen overschreden’ schrijft Katja.   

Je angst overwinnen

Op dag 46 regent het (ik vind het opvallend hoeveel dagen regen ze hebben gehad), en moeten ze een snelstromende rivier over. Via een natte boomstam. De Nepalese gids glimlacht en rent er overheen. Hij is dit gewend, in Nepal spoelen constant de bruggen weg. Henk aarzelt, en de Nepalese gids loopt terug om Henk’s rugzak en die van Katja over de boomstam te dragen. Dat is hun eer te na, maar na lang aarzelen geven ze die toch af. Henk gaat voetje voor voetje over de boomstam. Katja op handen en voeten. Stabieler, maar dichter bij het water ….. het lukt. Respect! Ik heb zelf vaak geweigerd om via een droge boomstam over een kabbelend beekje te lopen, dus ik vind Katja’s overwinning van haar angst bewonderenswaardig. Je grenzen verleggen, een hele kunst.

En verder gaat het, over onverwacht hoge passen, over een sherpa die absoluut niet in het team past, over prachtige uitzichten, over beren op de slaapplek, over steenkoud zijn en tot aan je middel in de sneeuw staan, over overweldigende natuur, over ….

Sneeuw, harde wind en nog meer sneeuw

En dan is het dag 135 en zijn ze bijna bij het oostelijke drielandenpunt. Ze zitten behoorlijk hoog, op 5150 meter, en het sneeuwt. En het blijft sneeuwen. Doorgaan is gevaarlijk. Maar ze zijn er bijna! Nog maar 9 kilometer. Er wordt een stormachtige wind voorspeld en nog meer sneeuw. Midden in de nacht is de lucht helder, ze vertrekken… maar op de gletsjer ligt veel sneeuw. De Nepalese gids raadt doorgaan af, Henk heeft er eigenlijk ook geen vertrouwen in … Katja zakt diep weg en heeft last van haar knie. Ze twijfelt …. Maar de grens is bereikt, de kans op succes is kleiner dan de risico’s. Ze lopen in 5 dagen naar beneden, door geurige kardemomstruiken en genieten van de omgeving, met gemengde gevoelens. Op dag 141 zijn ze in Taplejung, op 1900 meter. Einde van de Nepal Traverse.

Mijn evaluatie van Lopen langs de grens

Ik vond het een prachtig en ontroerend boek, tijdens het lezen leefde ik intens mee met Katja en haar team. Dat komt vooral omdat de tocht zo gedetailleerd is beschreven, van de majestueuze bergen tot de onherbergzame omgeving, van de Nepalezen en hun cultuur tot de persoonlijke ervaringen en gevoelens van Katja. Trots als iets lukt, teleurgesteld als iets niet lukt, en de continue afweging van risico’s tegen het halen van je doelen. En als dat dan op 9 kilometer niet lukt, is de 1991 kilometer ervóór dan waardeloos? Natuurlijk niet! Dat vind ik zeker een leerpunt.  

Mentale uitdagingen

Het boek geeft een uitzonderlijk goed beeld van wat er bij zo’n tocht allemaal komt kijken. Niet alleen organisatorisch, niet alleen qua uitrusting, zelfs niet alleen qua fysieke conditie, maar met name je mentaliteit. Altijd kunnen omgaan met tegenvallers, met verrassingen, met verdwalen als je al bekaf bent. Je angst overwinnen bij boomstammen, je weerzin overwinnen bij vliegen. Inspirerend zeker, toch vraag ik me af of ik deze mentale sterkte zou kunnen opbrengen. En je die vraag stellen is óók leerzaam.

Naast de schitterende natuur, waar je op de foto’s veel van meekrijgt en die Katja zo liefdevol beschrijft, bleef de armoede van veel van de bewoners me bij. Ik was zelf in Nepal, in december 1999, en raftte over een rivier, kampeerde aan de oevers. Toch is de armoede en de cultuur mij niet zo goed bijgebleven, ik zal in een té toeristisch gebied zijn gebleven. In die zin ben ik weer met mijn neus op de feiten gedrukt: we moeten wat doen om onze natuur te behouden en armoede te bestrijden.

Schitterend uitgevoerd boek

Het boek is werkelijk schitterend uitgevoerd. Harde kaft, dik papier, geweldige foto’s, goed geschreven en geredigeerde verhalen, veel kaarten en kaartjes om de tocht goed te kunnen volgen. 1 typo: rauwig?  De schrijfstijl is erg goed, ik genoot mee van de vegetarische curry na dagenlang noedelsoep. En ook van de dal bhat, hoewel ik daar zelf niet van houd. Maar na dagen noedelsoep snap ik heel goed dat het smullen is. Net zo smullen als van het boek.

Must Read? Ook al ben je niet zo’n bergsporter, toch is dit boek het 100% waard om te lezen. Ik (a-sportief) vond het Wow!

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

WoW +. 

Ik gaf het boek 5*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Lopen over de grens duurzaam …

  • leen het van een vriend of kennis; 
  • of haal het uit een minibieb!

Koop Lopen over de grens duurzaam … 

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij, natuur | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: Een tijd voor empathie – van levensbelang

Geplaatst op 10 maart 2026 door estroocloeck

Empathie is het vermogen om de emoties van anderen te kunnen meevoelen en de situatie van anderen te begrijpen. Lang werd gedacht dat dit typisch voor onze soort, Sapiens, was. Maar nee, in Een tijd voor empathie van Frans de Waal uit 2009, blijkt uit ontelbare onderzoeken bij muizen, verschillende soorten apen en andere dieren, dat deze het óók hebben. Het is dus een vermogen dat al vroeg in de evolutie is ontstaan, en belangrijk is voor het voortbestaan van de soort. Ook onze soort …

In het boek komen verschillende aspecten van empathie aan de orde, en er is ook veel ruimte gemaakt voor zaken als wederkerigheid, vertrouwen, ontogenie en fylogenie. Die laatste twee kende ik niet, weer wat geleerd! Wat mij met name opviel is hoe puur de vermogens zijn bij dieren, hun gedrag is vaak niet voor andere uitleg vatbaar. Minder leuk om te lezen is natuurlijk dat de meeste onderzoeken gepaard gaan met fysieke en/óf mentale pijn of stress. Dit geeft Frans dan ook volmondig toe, in dit (toch) leuke boek.

Het wetenschappelijke boek Een tijd voor empathie  …

… beschrijft onderzoeken bij allerlei soorten dieren, maar ook bij mensen. Frans was primatoloog en de meeste beschrijvingen gaan dan ook over onderzoeken bij primaten, veel hiervan ook nog eens zijn eigen onderzoek. Het eerste onderzoek wat mij trof was echter onder … muizen. Die werden paarsgewijs aan een pijnproef onderworpen. Ze konden elkaar zien terwijl eentje verdund azijnzuur kreeg ingespoten wat ‘lichte maagpijn’ veroorzaakt. Die muis maakte trekkende bewegingen, wat wijst op ongemak. Wanneer beiden werden ingespoten waren de trekkende bewegingen veel prominenter: een ander zien lijden, verhoogde het eigen lijden. Maar alleen als de muizen elkaar al kenden, en elkaar konden zien. Waren de muizen vreemden voor elkaar, dan zag men deze verhoging van lijden niet. Waren het ook nog mannetjes, dan zag men eerder verlaging van het lijden. Stonden zij juist vijandig tegenover elkaar, als rivalen? Hersenonderzoek bij mensen wijst op hetzelfde: de pijncentra in onze eigen hersenen worden geactiveerd als we pijn zien bij anderen. En bij mensen-mannen, alleen bij mannen, komt het fenomeen leedvermaak voor, zichtbaar in het genotscentrum van de hersenen. Vrouwen blijven empathisch. Terug naar de muizen: misschien deden zij de trekkende bewegingen van de ander gewoon na? Nee, ze bleken ook gevoeliger voor andere bronnen van pijn. Wij ook …

Zelfzuchtig altruïsme

Hieraan gekoppeld zijn onderzoeken naar ‘zelfzuchtig altruïsme’. Doen, of laten, we dingen niet zozeer om een ander pijn te besparen, maar om zélf de emoties niet te voelen? Er was een proef met apen die aan een ketting moesten trekken om voedsel te krijgen. Maar dat trekken veroorzaakte ook een schok bij hun partner. Die apen gingen letterlijk in hongerstaking: ze trokken 5 tot 12 dagen niet aan de ketting! Hier was sprake van ‘zelfzuchtig altruïsme’, apen zijn extreem gevoelig voor elkaars lichaamstaal.

Frans heeft een hekel aan deze pijnlijke proeven, en werkt met radiotransmitters die de hartslag van zijn onderzoeksobjecten meet. Zo kan hij eenvoudigweg alleen een troep apen observeren en zien wat de hartslag omhoog brengt, en wat niet. Een hiërarchisch hogergeplaatste aap die voorbij komt: hartslag omhoog. Gevlooid worden: hartslag omlaag. Zo werkt het bij mensen die hun huisdieren aaien trouwens ook!

Identificeren met de ander

Observatie is ook de bron van de bevindingen van Jane Goodall, naar wie Frans vaak verwijst. Bij de bekende chimpansee-oorlogen, waar Jane over geschreven heeft, heeft een troep chimps zich afgescheiden van de rest en is naar een andere plek verkast. Nu zijn ze rivalen van de troep! De troep valt hen aan, mishandelt ze, drinken zelfs hun bloed. De slachtoffers noemt men ‘dechimpized’, zoals wij onze vijanden ontmenselijken door ze honden, kakkerlakken te noemen. Mensen die op ons lijken, daar identificeren we ons mee en dat verhoogt de empathie.  Maar ook het verhaal over een jong chimp-vrouwtje dat voedsel deelt met een oud en ziek vrouwtje, komt uit Jane’s observaties. En het blijft niet bij deze ‘makkelijke’ daden van altruïsme, chimps redden met gevaar voor eigen leven andere chimps, die geen familie zijn. Waarom?

Frans denkt dat het mede te maken heeft met een goed gevoel krijgen als je iets voor een ander doet, een vreemde. Die ‘warme gloed’ is natuurlijk ook in zekere zin zelfzuchtig. Dat zou zomaar ook voor apen kunnen gelden.

Zelfbesef en prosociaal gedrag

Een ander onderwerp dat Frans bij de kop pakt is het zichzelf herkennen in de spiegel, zelfbesef. Veel dieren hebben dat niet. Bij mensen is het moment van zelfbesef, het onderscheid maken tussen jezelf en de ander, sterk verbonden met de opkomst van het vertonen van prosociaal gedrag. Hier lees ik ook over Ontogenie (de ontwikkeling van een individu) en Fylogenie (de ontwikkeling van de soort). Vermogens die zich bij een kind gelijktijdig ontwikkelen, doen dat bij bepaalde diersoorten ook. Zoals dolfijnen en olifanten. Deze herkennen zichzelf in de spiegel, en zijn heel empathisch, ook naar andere diersoorten toe. Dit stuk heeft een interessante beschrijving van testen voor het zelfbesef van deze dieren, de rougetest, en voorbeelden van hun empathisch gedrag.

Vertrouwen

Bij het onderwerp ‘vertrouwen’, geeft Frans een voorbeeld van merkwaardig gedrag bij apen: de spelletjes handje-snuffelen, waarbij een vinger enorm diep in de neus van de ander gestoken wordt, en oogbolletje-steken, waarbij de hele vinger van de een tussen de oogbol en het ooglid van de ander verdwijnt, met vuile nagels en al. Dit zijn dus best gevaarlijke spelletjes, maar de apen zijn uiterst rustig, ze lijken ‘high’. Waartoe dienen deze spelletjes? Om kwetsbaarheid te tonen, onderlinge banden te versterken?  Zoals wij ons achterwaarts in de armen van anderen laten vallen?

Wederkerigheid

Chimps ‘kopen’ ook bondgenootschappen, en seks! Wederkerigheid verwachten is hen niet vreemd. Onderzoek in Kibale, in Oeganda (ik was daar in 2025, toevallig!) laat zien dat samenwerking tussen chimps zich niet beperkt tot familieleden, waar dit, evolutionair gezien, wel is begonnen, en waar wederkerigheid vanzelfsprekend is.

Rechtvaardigheid

Een ander aspect is rechtvaardigheid, en ook apen kennen dit: krijgen twee apen verschillende beloningen voor hetzelfde ‘werk’, dan is de minst bedeelde aap woedend en smijt zijn beloning, vaak voedsel, door de kooi. Dan maar honger! En er zijn ook voorbeelden dat ‘rijkelijk bedeelde’ apen het voedsel weigeren totdat de anderen óók wat gehad hebben. Eerlijk delen is ook voor chimps belangrijk, wellicht door angst voor wrok of wraak van de anderen.  

Empathie en onze samenleving

Het boek eindigt met Frans’ blik op onze samenleving. Als hij één ding zou mogen veranderen aan onze ‘soort’, dan is dat de reikwijdte van het medeleven vergroten. Het is nu te zeer gericht op de eigen groep, er is behoefte aan empathie voor ‘de anderen’. Empathie kan echter ook voor duistere zaken worden gebruikt: bij marteling moet je een inschatting kunnen maken van wat de ander denkt en voelt. Niet alleen qua fysieke pijn, ook mentaal, bijvoorbeeld een vrouw verkrachten voor de ogen van haar man. Ook wreedheid is op empathie gebaseerd.

Empathie moet het hebben van nabijheid, gelijksoortigheid en vertrouwdheid, en zo werden we evolutionair richting kleine samenlevingen gestuurd, met de nadruk op gelijkheid en solidariteit. We zijn altijd beter af als we samenwerken, vroeg of laat heb je er ook zelf, direct of indirect profijt van. Empathie houdt individueel en collectief profijt in evenwicht. “Het aanspreken van ons vermogen tot empathie kan een samenleving alleen maar ten goede komen.” Mooi gezegd!  

Mijn evaluatie van Een tijd voor empathie

Dit boek is al wat ouder, en een aantal van de onderzoeken zijn welbekend. Wat ik erg verhelderend vond, is hoe de verschillende vermogens vergelijkbaar zijn bij verschillende diersoorten en daarmee evolutionair het voortbestaan van de soort bevorderen. Wat chimpansees doen, lijkt het meest op ons eigen gedrag, maar het is boeiend om te lezen hoe muizen, honden, olifanten, dolfijnen en wat al niet óók zulk gedrag vertonen. Het maakte me bewuster van het feit dat altruïsme en empathie (in goede zin) bijna geen rol meer lijken  te hebben in onze samenleving.

Ik hecht erg aan wetenschappelijk bewijs, en hoewel Frans zich af een toe een uitstapje veroorlooft naar een vermoeden, is de hoeveelheid wetenschappelijke onderzoeken meer dan genoeg bewijs voor 99% van zijn betoog. Het boek kwam harder bij mij binnen door de oorlogen en cyberrisico’s die onze samenleving momenteel bedreigen, de noodpakketten die moeten worden aangeschaft. Daarbij wordt steeds vaker de nadruk gelegd op elkaar helpen, kleine groepen vormen, samen energie opwekken en moestuintjes beheren. Net zoals zo’n 15.000 jaar geleden. Over relevantie niet te klagen! En ondanks dat er inmiddels nog veel meer onderzoeken zijn gedaan, blijven de beschrijvingen van het gedrag van de dieren, en eerlijk gezegd helaas van onszelf ook, behoorlijk tijdloos.

Frans heeft een geweldig leuke manier van schrijven, vooral door de details over de apen en andere dieren die onderdeel van de onderzoeken waren en die met naam en toenaam worden beschreven. Dat herken ik van de boeken van Jane Goodall, die één troep chimpansees in Tanzania tientallen jaren observeerde en voor iedereen een naam had en de persoonlijkheid beschreef. Een aantal van haar verhalen komt terug in dit boek. Het maakte dat ik me identificeerde met de dieren en ja, empathie voelde. Hoe anders zijn de tranen in mijn ogen te verklaren bij sommige stukken? Het boek is vrij sober uitgevoerd. Geen foto’s, wel een flink aantal zwart-wit tekeningen om de onderzoeken te illustreren. En gelukkig geen grammaticale missers of typo’s, het is goed geredigeerd.

De structuur in Frans’ betoog is helder, elk hoofdstuk behandelt een bepaald aspect, met bijpassende hoofdstuktitels. Per aspect komen veel verschillende dieren en mensen uit allerlei onderzoeken, of gewoon uit een anekdote, voorbij. Hij gaat wat minder diep in op Adam Smith en diens onzichtbare hand en andere economische onderwerpen als hij de overstap maakt naar onze huidige samenleving. Toch zijn deze herkenbaar en goed geschreven. Frans’ stijl is feitelijk, licht cynisch en erg visueel. Leuk om te lezen.  

Mis je iets, als je dit boek niet leest? Nee. Maar Frans is erg invloedrijk geweest op het gebied van primatologie, en het aantonen van de overeenkomsten in gedrag van mensen en dieren. Daarom zou je tenminste één van zijn boeken moeten lezen. En dan is deze geen slechte keuze!

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Een tijd voor empathie duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • of uit een minibieb (dat deed ik ook)!

Koop Een tijd voor empathie duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Gedrag, natuur | Tags: , , | Plaats een reactie

Diversiteit: Vrouwendag 2026 – 11 topboeken van 11 vrouwelijke auteurs

Geplaatst op 7 maart 2026 door estroocloeck

8 maart: Vrouwendag! Een goede reden om weer mijn favoriete zakelijke boeken van vrouwelijke auteurs uit te lichten. De top 11 van wat ik afgelopen jaar las, en de rest van mijn ‘beste 101’.  Ik vond de eerste 5 uitstekend, dus als je krap in je tijd zit: lees dan in ieder geval deze 5! Over fusies, leidinggeven, complottheorieën, duurzaamheid, antropologie, Big Tech, psychologische veiligheid, en nog veel meer! Lekker gevarieerd leesvoer dus. Lees eens wat vaker een boek van een vrouw!

Eind 2023 viel me op dat ik relatief weinig van vrouwelijke auteurs las: van mijn hele historische leesproductie van 450 boeken destijds, was maar 29% (!) van een vrouw. Dus lees ik sindsdien bewust meer van vrouwen, om op 50% te komen. En dat is in 2025-2026 bijna gelukt: 32 van de 66 boeken was van een vrouw. En dat gerichte lezen was bepaald geen straf, want er zijn zát goede boeken van vrouwen! Deze mooie lijst van 101 boeken geeft inspiratie.

De 11 beste boeken van vrouwelijke auteurs die ik afgelopen jaar (8 maart 2025 – 2026) las.

1. In voor- en tegenspoed van ‘nicht’ Danielle Braun (2025) – 4 1/2 *

Uit mijn recensie: Wat is een fusie anders dan een huwelijk? Wat is een samenwerking anders dan samenleven? Als je hier eens goed over nadenkt, blijken er best veel overeenkomsten te zijn! En als je dit boek leest, blijk je van het huwelijk, samenleven en scheiden veel te kunnen leren voor een zakelijke fusie, overname en ontvlechting. En dan heb ik het nog niet eens over de gewoonten in andere culturen dan de onze. Dat geeft héél andere perspectieven. Ja, ook dit nieuwe boek van Danielle is weer een genot om te lezen. Niet in het minst door de prachtige foto’s en de uitzonderlijke hoeveelheid interessante weetjes over andere landen. Maar ook, of juist, door de vele voorbeelden van samenwerking die toch mislopen, om velerlei redenen, en hoe je daar mee om kunt gaan. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

2. De nieuwe macht van Jacinda Ardern (2025) – 4 1/2 *

Uit mijn recensie: Wie kent haar niet? Jacinda Ardern, oud-premier van Nieuw-Zeeland. Ik herinner mij de introductie van de Welzijns-index, naast het bbp, om de staat van het land te meten. En de Christchurch-aanslag. Natuurlijk ben ik heel nieuwsgierig hoe zij, jong, vrouw, haar leiderschap in die periode heeft ingevuld. Jacinda geeft hier in haar boeiende autobiografie De nieuwe macht uit 2025 uitgebreid antwoord op. De autobiografie beperkt zich zeker niet tot haar politieke carrière, de eerste 100 pagina’s gaan over haar jeugd. Die periode geeft veel aanknopingspunten voor haar manier van leiden. Lees verder mijn recensie | Koop bij Libris

3. Dit kan geen toeval zijn van Lisa Loeb (2025) – 4 1/2*

Uit mijn recensie: Als je écht wilt weten hoe iets in elkaar zit, moet je er niet alleen over lezen, nee, je moet er mee aan de slag. Al doende leert men. Dus ga je eigen complottheorie bouwen! Dat is het uitgangspunt van dit leuke boek, wat Lisa samen met man Daniel Paarlberg schreef. Ze geven je gedetailleerde instructies én heel veel voorbeelden in dit uitstekende boek, wat een best-wel-moeilijk-onderwerp uiterst smakelijk uitdiept. Lees mijn recensie | Koop bij Bol

4. Niet het einde van de wereld van Hannah Ritchie (2024) – 4 1/2*

Uit mijn recensie: Een boek in de stijl van Feitenkennis van Hans Rosling, en dat is geen toeval. Hannah ziet Rosling als haar voorbeeld, kijkt óók naar de positieve trends in data, als onderzoeksleider bij Our World in Data. In dit boek gebruikt ze die trends om een einde te maken aan het doemdenken. Waarom? Omdat die doemverhalen vaak niet waar zijn, worden gebruikt om urgentie te creëren maar het vertrouwen in de wetenschap juist omlaaghalen, en ons verlammen. Goed uitgangspunt! Lees mijn recensie | Koop bij Bol

5. Hoop voor de toekomst van ‘tante’ Jane Goodall (1999) – 4 1/2 *

Uit mijn recensie: Jane‘s spirituele autobiografie, de vertaling van Reason for Hope, A Spiritual Journey, stond al een tijdje in mijn tsundoku-boekenkast, maar verhuisde na het overlijden van Jane in oktober 2025 naar de top van mijn lees-stapel. Het is een prachtig verslag van haar leven, met de nadruk op de spirituele kant: haar mystieke ervaringen, haar hoop voor de toekomst, haar innerlijke kracht, die haar tot op het eind de wereld rondstuurde om haar boodschap van hoop te verkondigen en geld voor natuurbehoud in te zamelen. Lees mijn recensie | Koop bij Bol  

6. Geschenken van het krentenboompje van ‘nicht’ Robin Wall Kimmerer (2025) – 4 *

Robin schreef in juni 2025 een essay in de stijl van haar bestseller Een vlecht van heilig gras, met dezelfde boodschap. Geschenken van het Krentenboompje is de vertaling van The Serviceberry. De boodschap is weer: laten we dankbaar zijn voor wat de aarde ons geeft, het als een geschenk zien. Prachtig geschreven: je ziet deze bessenstruik voor je, je proeft de bessen, voelt het respect voor de levenswijze van inheemse volkeren, en hoopt met Robin mee voor een groei van de geschenkeneconomie. En leert ‘op te slaan in de buik van je broeder’. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

7. De tech coup van Marietje Schaake (2024) – 4*

Dit is een boek over de impact van digitale disruptie op de democratie, zegt Marietje over haar boek. We hoeven niet te kiezen wie de meeste schade aan de democratie toebrengt: een autocratische leider of Big Tech. Ze versterken elkaar. Technologie kan niet worden tegengehouden, en het kan ons veel brengen. Maar er is wel een goede balans tussen technologie en democratie nodig, en die is er nu niet. De impact van Big Tech en digitalisering in het algemeen op de democratie wordt gedetailleerd uiteengezet, met een internationale blik. Ook haar overzicht van het gebrek aan wetten, of de ineffectiviteit ervan, is zeer leerzaam. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

8. Limitarisme van Ingrid Robeyn (2023) – 4 *

Uit mijn recensie: Ingrid schreef een ‘pleidooi tegen extreme rijkdom’. Natuurlijk was ik nieuwsgierig naar de limiet, en ook naar haar motivatie, die met name de mensen die al extreem rijk zijn, of het heel graag willen worden, mee moet krijgen. Eerlijk, ik was wat sceptisch. Onterecht! Het betoog is bepaald overtuigend, en staat ook nog eens vol met observaties die het overdenken meer dan waard zijn.  Als je denkt dat de conclusie van het boek een bedrag is, kom je bedrogen uit. Ingrid pleit in de kern voor rechtvaardigheid, voor vermindering van vermogens- en inkomensongelijkheid. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

9. Giftig gedoe op de werkplek van Caroline Koetsenruijter (2024) – 4*

Uit mijn recensie: Managementboek van het Jaar 2024! Dat zegt al genoeg, toch? Ik las dit boek van Caroline en Hans van der Loo met veel belangstelling alsnog. Want ik ben dan wel gepensioneerd, ook in vrijwilligersomgevingen komt giftig gedoe voor. Is dit boek daarvoor ook bruikbaar? Jazeker, de analyses van giftig gedoe en de aanbevelingen om een veilige cultuur te scheppen zijn universeel toepasbaar. Daarbij heeft het heel veel voorbeelden van verschijningsvormen van giftig gedoe, die je waarschijnlijk zó herkent, en tips en tools om te komen tot een veilige omgeving. Ik schrok van de statistieken die Hans en Caroline presenteren. Weliswaar van 2021, maar vast niet spectaculair gedaald, wat met 2 miljoen (!) mensen die geraakt worden door giftig gedoe wél zo wenselijk is. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

10. Goed fout van Amy Edmondson (2023) – 4*

Uit mijn recensie: Amy is bekend van haar werk over psychologische veiligheid, een cultuur waarin het veilig is om je uit te spreken en je fouten naar voren te brengen. Maar dat is maar één aspect van het leren van fouten. Over de individuele belemmeringen om van je fouten te leren gaat dit boek, wat ook methoden geeft om die belemmeringen te overwinnen. De combinatie van een analyse van soorten fouten en missers met heel veel voorbeelden én wetenschappelijk onderzoek is heel leerzaam en aantrekkelijk. De indeling van missers en fouten in drie categorieën, die verschillende oorzaken hebben, maar ook verschillende reacties vereisen, vond ik een eye opener. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

11. Top-inspiratie van ‘nicht’ Katja Staartjes (2008) – 4 *

Uit mijn recensie: Na Hoog spel en Topteams pakte ik vorige week Katja’s Top-inspiratie van de stapel. Dit prachtig uitgevoerde boek focust op het halen van je persoonlijke doelen, en wie kan ons hierbij beter inspireren dan de vrouw die als eerste Nederlandse op de top van Mount Everest stond? Zij haalde haar, bepaald ambitieus te noemen, doel en leidde daarna nog vele expedities naar andere hoge toppen. Haar inzichten in alle aspecten van succes en leiderschap zijn gegrond in bijzondere ervaringen.  Het eerste wat opvalt zijn de prachtige foto’s van bergen en beklimmingen. Daarna de combinatie van praktijk en theorie: vanuit haar ervaring bij verschillende expedities leidt Katja zinnige en bekende adviezen af. Lees mijn recensie | Koop bij Bol

Nummer 12 en 13 vond ik geweldig, en zijn dat nog steeds, al zijn ze wat ouder.

12. Onzichtbare vrouwen van Carolina Criado Perez (2019) 5 * (recensie).

13. Een vlecht van heilig gras van ‘nicht’ Robin Wall Kimmerer (2013) 5* (recensie)

En 14 tot en met 48 zijn ook uitstekend, de meest recente staan bovenaan:

14. Gekaapt door het kapitaal van Mirjam de Rijk (2024) – 4 1/2 * (recensie)

15. Tricky tijden van ‘nicht’ Jitske Kramer (2024) – 4 1/2 * (recensie)

16. De bacterie en het brein van Iris Sommer (2023) – 4 1/2* (recensie)

17. Het happy 2050 scenario van ‘nicht’ Babette Porcelijn (2023) – 4 1/2 * (recensie)

18. Goede gespreksstof van Stijntje Jaspers (2023) 4 1/2* (recensie)

19. Groen en gevangen van Else Boutkan (2023) 4 1/2* (recensie)

20. The Shame Machine van Cathy O’Neil (2022) 4 1/2* (recensie)

21. Het klimaatboek van Greta Thunberg (2022) 4 1/2* (recensie)

22. De 9 succesfactoren van de BV Natuur van Ylva Poelman (2021) 4 1/2* (recensie)

23. Moonshot van ‘nicht’ Mariana Mazzucato (2021) 4 1/2* (recensie)

24. Thrive van Shinta Oosterwaal e.a. (2021) 4 1/2 * (recensie)

25. Patronen van ‘nicht’ Danielle Braun (2021) 4 1/2*(recensie)

26. De mythe van de staatsschuld van Stephanie Kelton (2021) 4 1/2 * (recensie)

27. Wat bomen ons vertellen van Valerie Trouet (2020) – 4 1/2 * (recensie)

28. Een nieuw kapitalisme van Rebecca Henderson (2020) 4 1/2* (recensie)

29. Hoe economie de wereld kan redden van Esther Duflo e.a. (2020) 4 1/2* (recensie)

30. Werk heeft het gebouw verlaten van ‘nicht’ Jitske Kramer (2020) 4 1/2* (recensie)

31. Seeing around corners van ‘nicht’ Rita McGrath (2019) 4 1/2* (must read) (samenvatting)

32. De waarde van alles van ‘nicht’ Mariana Mazzucato (2018) 4 1/2* (recensie) (samenvatting)

33. Pioniers van de nieuwe welvaart van ‘nicht’ Nadine Maarhuis e.a. (2018) 4 1/2 * (recensie)

34. Hooggeëerd publiek van Judith de Bruin (2018) 4 1/2 * (recensie)

35. Nice girls don’t get the corner office van Lois P. Frankel (2018) 4 1/2* (recensie)

36. Building tribes van ‘nicht’ Jitske Kramer en ‘nicht’ Daniëlle Braun (2018) 4 1/2 * (recensie)

37. Mindset van ‘tante’ Carol Dweck (2017) 4 1/2 * (recensie) (samenvatting)

38. Donuteconomie van ‘nicht’ Kate Raworth (2017) 4 1/2 * (recensie) (samenvatting)

39. IK2 van ‘nicht’ Margriet Sitskoorn (2016) 4 1/2* (recensie)

40. Weapons of Math Destruction van Cathy O’Neill (2016) 4 1/2 * (recensie)

41. Deep democracy van ‘nicht’ Jitske Kramer (2015) 4 1/2 * (must read) (samenvatting)

42. De culture map van Erin Meyer (2014) 4 1/2 * (recensie)

43. De kracht van kwetsbaarheid van ‘nicht’ Brené Brown (2013) 4 1/2  (recensie)

44. Lean in van Sheryl Sandberg (2013) 4 1/2 * (recensie)

45. Stil van ‘nicht’ Susan Cain (2012) – 4 1/2* (recensie)

46. De shockdoctrine van ‘nicht’ Naomi Klein (2007) 4 1/2 * (recensie)

47. No logo van ‘nicht’ Naomi Klein (2000) 4 1/2 * (recensie)

48. De kracht van Atlantis van Ayn Rand (1957) 4 1/2  (recensie)

En ook nummers 49 tot en met 101, gesorteerd op jaar, zijn gewoon allemaal goed:

49. De groene actiegids van ‘nicht’ Nadine Maarhuis (2024) – 4* (recensie)

50. Leuker kunnen we het niet maken van Renske Leijten (2024) – 4* (recensie)

51. Autocratie van Anne Appelbaum (2024) – 4 * (recensie)

52. Da’s gek van ‘nicht’  Danielle Braun (2024) 4 * (recensie)

53. Mijn ego heeft altijd gelijk van ‘nicht’ Roos Vonk (2023) – 4* (recensie)

54. Als alle breinen werken van Saskia Schepers (2023) 4 * (recensie)

55. Als alle stemmen spreken van Sandra Bouckaert (2023) 4 * (recensie)

56. Don’t push me! van Genieke Hertoghs (2023) 4 * (recensie)

57. Rechten voor de natuur van Jessica den Outer (2023) 4 * (recensie)

58. De consultancy-industrie van ‘nicht’ Mariana Mazzucato (2023) 4 * (recensie)

59. Zo bedenk je de perfecte post op LinkedIn van Ina Boer (2023) 4 * (recensie)

60. Er is hier maar één de baas! van Angelique Kunst (2022) 4 * (recensie)

61. Het boek van hoop van ‘tante ‘ Jane Goodall e.a. (2022) 4 * (recensie) (samenvatting)

62. Eigen welzijn eerst van ‘nicht’ Roxane van Iperen (2022) 4 * (recensie)

63. Spelen werkt van Karen Sikkema (2022) 4 * (recensie)

64. De verfrissende smaak van zure appels van Mathilde Maas Kuper (2021) 4 * (recensie)

65. Drinkbare rivieren van Li An Phoa (2021) 4 * (recensie)

66. Dieren kunnen de pest krijgen, en dan? van Esther Ouwehand (2021) 4 * (recensie)

67. De notenkraker van Anne Kloosterboer (2021) 4 * (recensie)

68. Hoe-boek voor wendbaarheid van Hanneke Moonen (2021) 4 * (recensie)

69. Macht aan de aardige mens van Pacelle van Goethem (2020) 4 * (recensie)

70. Tribaal kantoorgedoe van ‘nicht’ Daniëlle Braun (2020) 4 * (recensie)

71. Teken het maar van Sanne Slopsema (2020) 4 * (recensie)

72. Inspirerend leiderschap op afstand van Godelieve Meeuwissen (2020) 4 * (recensie)

73. Het grote 50+ werkboek van Anne-Marije Buckens (2020) 4 * (recensie)

74. Work hard, travel harder van Suzanne van Duijn (2020) 4 * (recensie)

75. Artifcial intelligence in actie van Muriel Serrurier Schepper (2019) 4 * (recensie)

76. Spelen met samenwerken van Felice de Charro (2019) 4 * (recensie)

77. Hersenhack van ‘nicht’  Margriet Sitskoorn (2019) 4 * (recensie)

78. Jam Cultures van ‘nicht’  Jitske Kramer (2019) 4 * (recensie)

79. Topteams van ‘nicht’ Katja Staartjes (2019) 4 * (recensie)

80. Products that last van Conny Bakker (2019) 4 * (recensie)

81. Brand! van ‘nicht’ Naomi Klein (2019) 4 * (recensie)

82. Meer dan de som der delen van Brechtje Kessener (2019) 4 * (recensie)

83. The positive sum game  van An Maes e.a.  (2019) 4 * (recensie)

84. Het kleine innovatieboek van Kim Spinder (2019) 4 * (recensie)

85. Niemand is te klein om het verschil te maken van Greta Thunberg (2019) 4 * (recensie)

86. Eerste hulp bij klimaatverandering van Anabella Meijer (2018) – 4 * (recensie)

87. De employee journey van Sasha Becker (2018) 4 *

88. Opsoek naar Ubuntu van Annette Nobuntu Mul (2018) 4 * (recensie)

89. Rebel Talent van Fransesca Gino (2018) 4 * (recensie)

90. Nee is niet genoeg van ‘nicht’  Naomi Klein (2017) 4 * (recensie)

91. De verborgen impact van ‘nicht’ Babette Porcelijn (2016) 4 * (recensie)

92. De kanarie in de kolenmijn  van Marianne Thieme e.a.  (2016) 4 * (recensie)

93. De corporate tribe van ‘nicht’ Danielle Braun en ‘nicht’ Jitske Kramer (2015) 4 * (recensie) (samenvatting)

94. Een jaar lang Ja van Shonda Rhimes (2015) 4 * (samenvatting)

95. Geld stuurt de wereld van Anne Marie Rakhorst (2015) 4 * (recensie)

96. Big magic van Elizabeth Gilbert (2015) 4 * (recensie)

97. Retail theater  van Carin Frijters en Femke Cuijper (2015) 4 *  (recensie)

98. Zakendoen in de nieuwe economie van Marga Hoek (2013) 4 * (recensie)

99. Ik wil wat van jou, jij wilt wat van mij van ‘nicht’ Margriet Sitskoorn (2012) 4 * (recensie)

100. Menselijke gebreken voor gevorderden van ‘nicht’ Roos Vonk (2011) 4 * (recensie)

101. Het maakbare brein van ‘nicht’ Margriet Sitskoorn (2006) 4 * (recensie)

Geplaatst in diversiteit, Maatschappij | Tags: , , | Plaats een reactie

Familie: ‘nicht’ Japke-d. Bouma

Geplaatst op 7 maart 2026 door estroocloeck

Ken je dat? Dat je filmacteurs zó vaak een goede rol ziet spelen dat je naar ál hun films wilt? Dat je álle wedstrijden van je favoriete sporter wilt zien? En dat je ze volgt op sociale media? Dat ze voelen als familie? Dat heb ik nu met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken, zonder op de recensies te wachten.  Ik volg ze op social media en lees hun nieuwsbrieven. Ze zijn familie, mijn bureau staat vol met hun foto’s! Ik stel elke maand een familielid aan je voor. Deze maand: mijn ‘nicht’ Japke-d. Bouma.

Waar schrijft Jake-d. Bouma over? 

De kantoorjungle, ons taalgebruik, allerlei maatschappelijke rariteiten plus de dagelijkse politiek. De meeste van haar boeken zijn bundels van haar columns. Haar meest recente column in NRC, van 2 maart 2026 gaat over ons nieuwe kabinet, met 10 reden voor het mislukken ervan én 8 redenen waarom het lukt. Die rijtjes zie je vaker bij Japke-d. Haar column van 23 februari 2026 gaat over omgaan met je nieuwe baas, met 15 tips hoe het niet moet. Denk aan slijmen (Roos Vonk zou het hier niet mee eens zijn), inconsistenties in haar of zijn cv aantonen …. Eerdere columns gingen over vliegen (waarom zou je dat nog willen? Krappe stoelen, trombose, jetlag én maar één piloot, dus onveilig), mensen die niet kunnen autorijden. kinderen krijgen, de supermarkt, de sportschool, daten, en ga zo maar door.  ‘Kantooramazone’ Japke-d. heeft overal een mening over én deelt tips uit, op haar eigen vileine wijze. Kantoortuinen, rijstwafels én verkleinwoordjes (pun intended) moeten het regelmatig ontgelden.

Heeft ‘nicht’ Japke-d. andere zakelijke activiteiten?

Nou, ze schrijft dus columns voor het NRC. En ze geeft ook in 2026 weer Theatercolleges.

Wat valt er nog meer over Japke-d. te vertellen?

‘Nicht’ Japke-d. (Japke Doutzen) is geboren in Arnhem, maar mijn oom is een Fries en mijn tante Groningse, dus hoe kwamen ze daar nu terecht? Oom wilde uit Zandvoort weg, waar hij in een kosthuis zat, en tante wilde weg uit Groningen. Zij had mooie herinneringen aan een schoolreisje naar Arnhem, koos een mooie dag uit om die stad aan oom te laten zien, en de rest is geschiedenis. Japke-d. ging daar naar het lyceum, en ging daarna naar de universiteit om economie te studeren. In Groningen, tante koos een mooie dag uit om die stad aan Japke-d. te laten zien …. Groningen is Japke-d.’s grote liefde gebleven: het uitgaansleven, de cultuur, en de vrienden voor het leven die ze daar maakte.

Via zo’n vriend, Hugo, ging ze stukjes (sorry Japke-d., dat waren natuurlijk stukken) schrijven voor het faculteitsblad, en dat leidde weer tot een postdoctorale studie Dagbladjournalistiek aan de Erasmusuniversiteit. Ze liep stage bij het AD, maar werd daarna bij geen enkele krant aangenomen. Ze werd verkoopster bij de Bijenkorf. Daarna stapte ze over naar een softwarebedrijf, en maakte kennis met de kantoortuin. Ze werd er fysiek misselijk van! Na een jaar bij de Volkskrant, ook geen succes, ging ze aan de slag bij NRC als mediaredacteur en verslaggever en schreef over van alles. Toen startte ze bij de nieuwe uitgave NRC Next, en haar onderschriften bij een fotoserie over kantoor (wat anders) groeide uit tot een vaste column. En de rest is geschiedenis … hoewel ik niet mag vergeten te melden dat ze ook jaren tegelijkertijd als eindredacteur werkte.

Haar favoriete auteur is thrillerschrijver Michael Connoly. Diens personages zijn bijna familie zegt ze: Harry Bosch, Mickey Haller, Jack McEvoy, en Rachel Walling. Verder houdt ze van de muziek van Robert Palmer en haar favoriete film is Groundhog Day.

Ze woont in Utrecht met haar twee katten Bingo en Mazzel, en heeft een studerende dochter die, net als zijzelf zo’n 40 jaar geleden, in Groningen woont en studeert.

Welke boeken schreef Japke-d. Bouma ?

‘Nicht’ Japke-d. schreef tussen 2013 en 2026 12 boeken. Ik las en recenseerde er 3, en heb nog een paar op de plank staan voor heel binnenkort. Want ja, dat doe je met familie!

Een vrouw als baas geeft alleen maar gezeik (2025)

Nog niet gelezen dus flaptekst! In wat voor wereld leven we? ‘Nicht’ Japke-d. zet het allemaal op een rijtje. Want moet je nu wel of niet reageren op een seksistische opmerking? Welke grappen kun je nog maken? Hoe kom je van je telefoonverslaving af? Geen vraag, taboe of kwestie is Japke-d. te gek. Waarom Mannendag hard nodig is, bijvoorbeeld, en een vakantie in je eentje echt een aanrader. Waarom het imposter-syndroom geen zwakte is, maar juist twijfelkracht. En natuurlijk staan er in dit hilarische boek weer volop onmisbare tips. Voor als je een baan zoekt, hoe je als man ongevraagd dingen aan vrouwen kunt blijven uitleggen, of voor een succesvol eindejaarsgesprek. Koop bij Bol

Wanneer ben je officieel een ouwe zak? (2024)

Nog niet gelezen dus flaptekst! Of je nou boomer bent of gen Z’er, we kunnen allemaal wel wat hulp gebruiken. Gelukkig is er Japke-d. Bouma. Koningin van de kantoorjungle, maar ook een vraagbaak en een allesweter over het dagelijks leven. Hoe ga je om met een verbouwing (het wordt altijd drie keer zo duur), wat moet je weten voor je kinderen krijgt (de roze wolk bestaat niet), wat zet je op je dating profiel (liever geen dooie vissen), hoe overleef je de werkborrel (eet vooraf een pannenkoek), moeten we uitdrukkingen als ik besef me gaan accepteren? Japke-d. is van alle markten thuis. Niet alleen in de kantoortuin, ook daarbuiten is ze een reddingsboei, een luisterend oor, geeft ze tips én biedt ze soms een beetje troost. Koop bij Bol. 

#Lovemyjob (2023)

De beste 200 columns van ‘nicht’ Japke-d. zijn nu gebundeld in deze hilarische en leerzame dikke pil. Leerzaam voor werknemers, maar ook voor werkgevers, vooral diegenen die nog géén idee hebben wat een hél het kantoor kan zijn. Japke-d. maakt gebruik van crowd-sourcing: vrijwel alle onderwerpen en meningen komen van haar grote schare volgers op X/Twitter. Dat maakt de columns niet alleen superleuk om te lezen, maar ook herkenbaar. Behalve misschien voor ‘die l*l van Sales’, die in menig stukje figureert.…  Je blijft lezen, want na elk vileine column kun je haast niet anders dan aan de volgende beginnen, en de volgende. Lees mijn recensie (3 1/2*). Koop bij Bol. 

Ik kan nu niet bellen want ik zit in een call (2022)

Nog niet gelezen dus flaptekst!: Het zijn spannende tijden. Corona en #metoo hebben het leven definitief veranderd. Ook op kantoor dient met het ‘hybride werken’ de nieuwe tijd zich aan. Maar hoe gedraag je je op je werk als je maanden thuis hebt gezeten? Werk je thuis, of op kantoor, of allebei? Hoe krijg je als manager iedereen mee? Wat doe je met mensen die niet meer terug willen? Wat doe je met mensen die juist heel graag terug willen, maar niet elke dag mogen? Maar ook: hoe benader je je collega’s? Hoe geef je complimenten? Kun je nog zeggen wat je wilt, of moet je oppassen? In dit hilarische boek laat Japke-d. zien hoe we overleven in die spannende, moderne tijd. De wereld is veranderd, maar de expertise van nicht Japke-d. sleept ons er gelukkig als vanouds doorheen.  Koop bij Bol.

De 19 dingen die je nooit met collega’s moet doen (2021)

Een verzameling van 135 lijstjes uit eerder columns in NRC. Genieten! Zoals van die over de emoji’s. Ik verbaasde me over haar nogal cryptische opmerking over de aubergine. Dus googlede ik dat, en heb hardop zitten lachen. Ik beperk me voortaan tot het standaard lachende gezichtje, de rest is véél te gevaarlijk. Ook moest ik lachen om de columns over zoomen. Dit boekje is vlak na Corona geschreven, en dat kun je merken aan de hoeveelheid columns over thuiswerken en zoomen. Maar omdat we dat nog steeds (maar iets minder) doen, blijven ze relevant. Als zij ‘zuigzooms’ beschrijft, weet iedereen wat daarmee bedoeld wordt: het zuigt alle energie uit je.  Lees mijn recensie (3 1/2*). Koop bij Bol. 

Hoe vind je zélf dat het gaat? (2020)

Nog niet gelezen dus flaptekst!: Hoe overleef je de groepsapp van je werk? Wat is ‘governance’? Waarom zeggen sommige managers ‘dagdagelijks’? Hoe begin je een zakelijke mail? Hoe schrijf je een goede vacature? Moet je nou écht agile werken? Wat trek je aan voor een zakelijke zoomvergadering? Dat is allemaal nog best lastig. Is het niet door het coronavirus, dan wel door break-outsessies, innovaties die handen en voeten moeten krijgen of een hands-on-mentaliteit die nu hands-off moet worden. Gelukkig is er ‘nicht’ Japke-d., in deze ontwrichtende tijd is zij ons baken op het werk én op de thuiswerkplek. Vakkundig leidt ze ons langs brown paper sessies, deep dives en daily scrums. Koop dit boek bij Bol. 

Mag ik even iets tegen je aanhouden? (2018)

Nog niet gelezen dus flaptekst!: Waarom praten we zo raar? Waarom vind je ‘passie’ tegenwoordig bij de bakker, hebben volwassen vrouwen het over hun ‘mannetje’ als ze hun volwassen vent bedoelen en komen ze bij de politie ‘ter plaatse’ in plaats van dat ze ergens arriveren? Gek wordt een mens ervan! Gelukkig hebben we nicht Japke-d. , die zich hier samen met ons hooglijk over verbaast en telkens weer de juiste vragen stelt. Want waarom eigenlijk al dat Engels? Hoezo zeggen we ‘cashback’ als we ‘geld terug’ bedoelen? Wat komt er voor taal uit de oven van Heel Holland Bakt? Waarom klinken jeukwoorden als ‘living’ en ‘master bedroom’ op Funda ineens wel lekker? Op rake en uiterst geestige wijze neemt nicht Japke-d. onze taal onder de loep: de grootste taalergernissen, maar ook de pareltjes. Een heerlijk stukje taalbeleving. Koop dit boek bij Bol. 

Werken doe je maar thuis (2018)

Nog niet gelezen dus flaptekst!: Hoe overleef je kantoor? Iedereen die er weleens gewerkt heeft, weet dat dat bijna onmogelijk is. Als je al een flexplek hebt weten te veroveren, moet je vaak eerst naar de managementpraatjes van je baas luisteren, áls je die al kan verstaan door alle herrie van je collega’s – kantoor is vaak de hel. Daarom dit boek. Hierin staan de beste tips voor op je werk handzaam op een rij. ‘Nicht’ Japke-d. laat niet alleen zien hoe je vergaderingen, heidagen en afscheidsborrels doorstaat, maar ook of je slippers aan mag op kantoor en of je nou wel of niet moet zoenen op de nieuwjaarsreceptie. Het beste advies? Weg met de flexplek en werken doe je maar thuis! Dit boek is onmisbaar voor elke kantoortijger.  Koop dit boek bij Bol. 

Ga lekker zélf in je kracht staan (2017)

Nog niet gelezen dus flaptekst!: Flexwerken, punten op de horizon, centraal stellen, scrummen en agile werken: we worden elke dag overspoeld door kantoorclichés op ons werk. Maar worden we daar nou beter van, vraagt ‘nicht’ Japke-d. zich af. Is het nou wel zo goed om ‘lean’ te zijn of om te durven dromen? Werken zelfsturende teams? Moeten de neuzen eigenlijk wel dezelfde kant op? En is succes écht een keuze? Ze rekent af met de ergste en hardnekkigste trends en laat zien hoe het óók kan op kantoor. Vroeger was de klant nog gewoon koning. Tegenwoordig ‘staat hij centraal’ of erger nog: wordt hij ‘centraal gezet’. “Ik weet niet waar dat is misgegaan en wie ermee begonnen is; ik weet wel dat het behoorlijk druk geworden is op Centraal. Want niet alleen de klant staat daar tegenwoordig, ook ‘de leerling’, ‘de burger’, ‘de docent’, ‘het kind’, ‘de verbinding’ en dan was er nog dat seminar waar laatst ‘uw uitdaging’ centraal stond “. Koop dit boek bij Bol. 

Uitrollen is het nieuwe doorpakken  (2016)

Nog niet gelezen dus flaptekst!: Tackelen, pitchen, inkoppen, stuurgroepen en klankborden. Maar ook innovatie, corebusiness en sabbatical: het leven op kantoor is een woud van jeukwoorden. Managers die de regie pakken om hun collega’s in hun kracht te zetten, kwaliteitsbewakers die uitdagingen aanvliegen, professionals die processen aanjagen, gamechangers met een can-do-mentaliteit, gedreven teamplayers die trajecten ingaan en stakeholders die in een constante dialoog met je willen zijn. Nicht Japke-d. verzamelde de ergste jeukwoorden op kantoor en laat zien hoe het wél moet. Koop dit boek bij Bol. 

Survivalgids voor de kantoorjungle (2015)

Nog niet gelezen dus flaptekst!: ‘Nicht’ Japke-d. is onze gids in het universum waar velen van ons hun dagelijks leven slijten: het kantoor. Ze leert ons hoe je omgaat met de snelle jongens van sales, de nerds van automatisering, de drammerige baas en die indrukwekkende collega tegen wie je niets durft te zeggen. Ze laat ons niet alleen zien hoe je zonder kleerscheuren assessments, heidagen en afscheidsborrels overleeft, maar ook hoe je op kantoor de feestdagen kunt vieren of het wk voetbal. Vergaderen, ziekmelden, salarisonderhandelingen, overwerken, glazen plafonds, haperende kopieermachines: alle aspecten van het avontuurlijke leven in de kantoorjungle komen aan bod. Koop dit boek bij Bol. 

Gids voor de kantoorjungle (2013)

Uit mijn recensie: In 2019 kwam er eindelijk een nieuwe druk uit van de allereerste bestseller van Japke-d., die altijd de idiote gebruiken op kantoor en vooral het jargon op de hak neemt. Het boek staat boordevol heerlijk gechargeerde typetjes die je in de kantoortuin, oftewel de kantoorjungle tegenkomt, maar neemt ook de typische gebruiken onder de loep. Ons gedrag bij de koffie-automaat bijvoorbeeld, het kantoortoilet en de kantoortaal. Ik heb me vooral vermaakt met typetje ‘De Carrièretijger’ en zijn sjampoepel (champagne?). Natuurlijk was hij een ‘hipo’, en speelde hij polo om een wit voetje bij de baas te halen. Wat hij doet? Toegevoegde waarde leveren! Ook de bijbehorende Wist-u-dat? is leuk, ik kan bijna niet geloven dat het waar is: hoe meer uren je werkt, hoe vaker je sex hebt. Lees mijn recensie (3 1/2*). Koop dit boek bij Bol. 

Verantwoording

(Deze informatie komt uit  denuk.nl, Bol.com, Managementboek.nl, LinkedIn.)

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari (update maart 2026) nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober (update maart 2026) nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari (update maart 2026) nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni (update maart 2026) nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
  32. Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
  33. In september (update februari 2026) stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
  34. En in oktober nicht Roxane van Iperen
  35. In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
  36. December was voor tante Carol Dweck.
  37. In januari 2026 stelde ik neef Hans van der Loo aan je voor.
  38. En in februari nicht Katja Staartjes.

Geplaatst in Maatschappij, management | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Familie: ‘nicht’ Roos Vonk

Geplaatst op 4 maart 2026 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand is dat mijn ‘nicht’ Roos Vonk.

Waar schrijft ‘nicht’ Roos Vonk over? 

‘Nicht’ Roos heeft het in al haar boeken over ons ‘zelf’. Over ons ego, over zelfkennis,  ego, zelf-affirmatie, ego, en alles wat daar in brede zin mee te maken heeft. Wat altijd terugkomt in haar schrijfsels is de spindoctor, het ego, ons psychologisch afweersysteem, ons ego, onze verhalenverteller, en steeds weer ons ego.  En ook ‘slijmen’, bij de baas bijvoorbeeld. Daar heeft ze extra onderzoek naar gedaan. Dat alles, maar vooral het ego, levert héél herkenbare voorbeelden in al haar boeken op!

Heeft ‘nicht’ Roos Vonk andere zakelijke activiteiten?

‘Nicht’ Roos is hoogleraar op de Radboud Universiteit. Twee dagen per week besteedt ze aan het doceren aan de diverse jaarlagen studenten in aspecten van de sociale psychologie, én doet ze onderzoek op het gebied van zelfwaardering en zelfverheffing, mens-dier relaties en empathie met dieren, sociale dominantie-oriëntatie en systeem-rechtvaardiging, en gedragsverandering en weerstand. De resterende tijd is ze zelfstandige en geeft ze lezingen en webinars, schrijft ze columns, doet podcasts, en wat al niet meer.

Hoe ziet het persoonlijke leven van ‘nicht’ Roos Vonk er uit?

Roos is in 1960 geboren in Leiden en groeide op in het oosten van het land. Ze ging in Ede naar de basisschool (de bijzondere Calluna school) en daarna in Wageningen naar het VWO.  ‘Nicht’ Roos studeerde daarna in Leiden, waar ze ook promoveerde. Ze bleef daar nog 13 jaar om research te doen, te doceren en promovendi te begeleiden. Daarna ging ze naar de Radboud Universiteit in Nijmegen waar ze sinds 1999 werkt.

De interesse in mens-dier relaties is opvallend, en nicht Roos is zeer fel en betrokken hierbij. Zo was ze 3 jaar voorzitter van Wakker Dier. In 2010 was ze initiator en coördinator van een pleidooi voor een meer duurzame veehouderij van meer dan honderd Nederlandse hoogleraren uit diverse disciplines. In het pleidooi werden problemen van uitstoot van broeikasgassen, effecten van te veel mest/stikstof, dierziekten (bv. Q-koorts) en dierenwelzijn uitvoerig beschreven. In haar voor-laatste boek, ‘Mijn ego heeft altijd gelijk’ komt deze mens-dier relatie ook aan bod.

Ze is natuurlijk fan van Frans de Waal en kritisch op ons antropo-centrisme. En zo grappig: ze houdt zelf dieren: kippen. Ze vraagt zich ook regelmatig af hoe we de manier waarop we met dieren omgaan moreel kunnen verantwoorden. En zullen we in de toekomst als criminelen worden gezien? Veel van haar berichten gaan over natuur, duurzaamheid en biodiversiteit. Maar ze heeft ook veel verrassende posts, zoals eentje die Dela quote, met: ‘als je ook ná de dood duurzaam wil zijn, laat je je composteren, i.p.v. begraven of cremeren’.  Ze is ook (natuurlijk) ook behoorlijk politiek geëngageerd met een duidelijk linkse signatuur. Ik volg haar op BlueSky, daar zit ze heel veel op.

Welke boeken schreef ‘nicht’ Roos Vonk?

Nicht Roos schreef  tussen 2006 en 2026 9 boeken, plus een ‘omnibus’, een bewerking van haar eerste 2 boeken.  Ik las er drie van, schreef daar recensies over, en schreef van één ook nog een Impressie. De rest staat uiteraard op mijn TBR. Ze is tenslotte familie!

O nee, dit gaat over mij (2024)

Uit mijn recensie: Ha ha ja, dit gaat over mij! Dat dacht ik regelmatig toen ik de nieuwste bundel van Roos las. Het is een selectie uit de columns voor Psychologie Magazine van de laatste 5 jaar. Ik lees het PM niet, en vond de stukjes (dus) verrassend, vaak lekker pittig, soms hilarisch maar altijd leerzaam. Roos, hoogleraar sociale psychologie, put voor haar columns vaak direct uit allerlei onderzoek, maar ook geeft ze ons regelmatig haar, uiteraard in haar vakgebied gefundeerde, mening. Een bijzonder grappige column gaat ook over onzekerheid, nu die bij mannen over de grootte van hun penis. Haar tip? Blijf weg van porno … en vlees. Lees mijn recensie (3 1/2 *) |  Koop bij Libris 

Mijn ego heeft altijd gelijk (2023)

Uit mijn recensie: ‘Nicht’ Roos laat ons zien hoe het komt dat we onszelf, elkaar en de wereld niet écht zien, maar een beeld hebben dat beïnvloed wordt door ons ego. Dat beïnvloeden gebeurt in ons onbewuste, we merken er vaak niets van. Roze bril. Zelfbedrog. Zijn we dan machteloos? Nee, je kunt er wel iets tegen doen: met zelfacceptatie en zelfcompassie. Zo kom je tot zelfkennis. En red je de planeet …Ehhh, wat? Red je de planeet? Jazeker. Het boek leidt ons in diverse hoofdstukken die allemaal over ons individuele, vaak onbewuste gedrag gaan, naar het effect wat dat gedrag heeft in groepen en in onze samenleving. En daarmee naar het effect op onze planeet, op onze omgang met andere soorten.  Een boeiend betoog in een prima boek! Lees mijn recensie | Koop bij Libris | Koop mijn Samenvatting

Sociale psychologie (5de druk – 2022)

(Roos deed de redactie). Flaptekst: Hoe vormen mensen zich een beeld van anderen? Wat is de rol van stereo typen en vooroordelen? Hoe kun je groepsbeslissingen en -prestaties verbeteren? Wanneer helpen mensen elkaar en waarom? Deze en nog veel meer vragen over hoe mensen elkaars gedrag, gedachten en gevoelens beïnvloeden, worden beantwoord in dit boek. Naast wetenschappelijke theorieën worden ook prikkelende experimenten en herkenbare situaties beschreven uit het dagelijks leven en de actualiteit. Aan de orde komen onder meer: zelfbeeld, eerste indrukken, aantrekkingskracht en relaties, beslissen, beïnvloeding, groepsgedrag, stereotypen en pro- en antisociaal gedrag. De hoofdstukken in dit boek zijn geschreven door Nederlandse en Vlaamse hoogleraren en deskundigen. Op mijn TBR!  Koop bij Bol. 

Je bent wat je doet (geheel herziene editie – 2019)

Wie kent het niet: je neemt je iets voor en er komt niets van terecht. We willen wel maar het komt er niet van. ‘Later’, zeggen we dan. En we sjoemelen vrolijk door. Dat dit een bekend probleem is, bleek wel uit het succes van de bestseller ‘Je bent wat je doet’, die in 2019 geheel herzien is. Met humor en veel voorbeelden laat nicht Roos zien hoe we onszelf in de weg zitten en de regie over ons leven in handen kunnen nemen. Als leesboek biedt ‘Je bent wat je doet’ een boeiende kijk op de kronkels van de mens, maar het is ook een werkboek met tips en opdrachten om het beste uit jezelf te halen. Heb je gewacht op het goede moment om je leven ter hand te nemen? Dít is het: aan de slag! En ja, ik zette het direct op mijn TBR!  Koop bij Bol. 

Collega’s en andere ongemakken (2015)

Niets menselijker dan de mens op de werkvloer. Bazen dekken zich in met onbegrijpelijk taal, charismatische salesmanagers verkopen kletskoek per kilo, een narcistische collega die jouw idee pikte krijgt de promotie waar jij op zat te wachten. En jij? Jij wilt gewoon leren van kritiek. Totdat je het krijgt. Met veel kennis van zaken en met scherpe observaties laat nicht Roos onze psychologische valkuilen op de werkvloer zien: van macht en seks tot zelfoverschatting en faalangst, van hypocrisie en kuddegedrag tot roddelen en afschuiven. Met de inzichten uit dit boek kun je het beste uit je collega’s halen, maar ook uit jezelf, want: een goede collega begint bij zichzelf…  En ja, ik zette het direct op mijn TBR!  Koop bij Bol. 

Liefde, lust en ellende (2013)

Verliefdheid, de jacht op de ware, bindingsangst, verleiding, ruzie en liefdesverdriet: de liefde houdt ons allen bezig. In Liefde, lust en ellende presenteert nicht Roos prikkelende inzichten en herkenbare observaties op basis van ervaring en wetenschappelijke kennis. Scherp, luchtig en onderhoudend ontkracht Roos valse wijsheden en clichés over de liefde en geeft treffende eyeopeners. Ze biedt relativering – een knipoog, een ruimere blik, een andere wending – en geeft tips over bijvoorbeeld daten, man-vrouw verschillen, seks, trouw en schoonfamilie. Voor de vernieuwde editie van 2016 zijn nieuwe hoofdstukken en nuttige tips toegevoegd. En ja, ik zette ook deze op mijn TBR!  Koop bij Bol. 

De eerste indruk (2006 – herzien in 2017)

Als je iemand voor het eerst ontmoet, heb je binnen een halve minuut een indruk. Maar is die eerste indruk altijd de beste? Waarom is er soms meteen een klik? Wat is de rol van vooroordelen? Is lichaamstaal echt doorslaggevend? En hoe kom je goed over bij een sollicitatie of een date? We vormen voortdurend indrukken van anderen en anderen doen dat ook bij ons. In ‘De eerste indruk’ ontrafelt nicht Roos beide aspecten van indrukvorming aan de hand van wetenschappelijk onderzoek en herkenbare voorbeelden. In de volledig vernieuwde editie van 2017 komt ook aan bod hoe we online indrukken vormen en hoe we onszelf presenteren via sociale media. Oeps, staat nog steeds op mijn TBR!   Koop bij Bol. 

Ego’s en andere menselijke gebreken (2011)

Dit is een e-book wat bestaat uit Ego’s en andere ongemakken en Menselijke gebreken voor gevorderden (zie hieronder). Een digitale verzameling psychologische columns en korte artikelen die je in elke volgorde kunt lezen. Dit is te danken aan een systeem van links die op elke pagina de lezer verwijzen naar andere pagina’s waar iets over het onderwerp staat. Op deze manier hoeft het e-book dus niet lineair gelezen te worden. In plaats van referenties zoals in de papieren boeken, bevat dit e-book ook links naar artikelen, YouTube-films en achtergrondinformatie op internet. BELANGRIJK: vanwege het kleurgebruik (illustraties, aanklikbare links naar internet) is dit e-book het best te lezen op tablets met internetverbinding zoals de iPad en op de pc of laptop, beter niet op ereaders. Ik zette dit boek niet op mijn TBR, want eentje al gelezen. Koop bij Bol. 

Menselijke gebreken voor gevorderden (2011)

Uit mijn recensie: Hoezo voor gevorderden? vroeg ik me af. Dat zit zo: Roos refereert in elk stuk de verschillende psychologische theorieën naar de vermelding elders in het boek én naar de betreffende column in haar vorige boek: Ego’s en andere ongemakken, wat psychologie voor beginners zou zijn. Is dit boek dan ingewikkeld? Nee zeker niet, het is heel toegankelijk geschreven met goede uitleg en heel aansprekende en grappige voorbeelden. En als je dus meer wil weten over een bepaald ‘gebrek’ kun je heel snel verder de diepte in. Slim bedacht! Psychologie lijkt een vakgebied te zijn waarin we wel steeds méér weten over hoe ons brein nu eigenlijk werkt, maar waarin iets oudere theorieën niet snel onzin blijken te zijn.  Lees mijn recensie (4 *). Koop bij Bol. 

Ego’s en andere ongemakken (2006)

We herkennen vaak wel de opgeblazen ego’s van anderen, maar niet die van onszelf. Treffend beschrijft nicht Roos de dwalingen van de menselijke geest, zoals de illusie dat je later wél tijd hebt, waarom seks op economie lijkt, waarom slijmen werkt, hoe machtige mensen hun realiteitszin verliezen, hoe bonussen het ego behagen en de wijsheid ondermijnen, waarom politici discussiëren over besluiten die ze allang genomen hebben, waarom mensen volharden in onbeantwoorde liefdes, waarom brainstormen effectief líjkt maar het niet is, waarom  ‘jezelf zijn’  zo moeilijk is, en vele andere herkenbare psychologische verschijnselen uit het dagelijks leven.
Bundel columns. Op mijn TBR!  Koop bij Bol.

Andere publicaties: 

  • The cognitive representation of persons. A multivariate study of implicit personality theory, impression formation, and person judgments (proefschrift Universiteit Leiden), 1990
  • Vonk, R. (1998). The slime effect: Suspicion and dislike of likeable behavior toward superiors. Journal of Personality and Social Psychology, Vol 74(4), Apr 1998, 849-864.
  • Neff, K. D., & Vonk, R. (2009). Self‐compassion versus global self‐esteem: Two different ways of relating to oneself. Journal of personality, 77(1), 23-50.
  • Vonk, R., Radstaak, M., De Heus, P., & Jolij, J. (2019). Ironic effects of feedback on contingency of self-worth: Why self-reports of contingency are biased. Self and Identity, 18(2), 183-200.
  • Stel, M., Van Baaren, R. B., & Vonk, R. (2008). Effects of mimicking: Acting prosocially by being emotionally moved. European journal of social psychology, 38(6), 965-976.
  • Vonk, R. (1996). Negativity and potency effects in impression formation. European Journal of Social Psychology, 26(6), 851-865.
  • Vonk, R. (1999). Impression formation and impression management: Motives, traits, and likeability inferred from self-promoting and self-deprecating behavior. Social Cognition, 17(4), 390-412.
  • Heijmer, T., & Vonk, R. (2002). Effecten van een regionaal accent op de beoordeling van de spreker. Nederlands Tijdschrift voor de Psychologie, 57, 108-113.

(Deze informatie komt uit Roos’ LinkedIn, Wikipedia, eigen website en Bol.com)

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari (update maart 2026) nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober (update maart 2026) nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni (update maart 2026) nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
  32. Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
  33. In september (update februari 2026) stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
  34. En in oktober nicht Roxane van Iperen
  35. In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
  36. December was voor tante Carol Dweck.
  37. In januari 2026 stelde ik neef Hans van der Loo aan je voor.
  38. En in februari nicht Katja Staartjes.

Dit delen:

Geplaatst in psychologie | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Familie: ‘nicht’ Danielle Braun

Geplaatst op 3 maart 2026 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand is dat mijn ‘nicht’ Danielle Braun.

Waar schrijft ‘nicht’ Danielle Braun over? 

Cultuur, bedrijfscultuur om precies te zijn. En hoe je dat in kaart brengt en verandert. Verandermanagement dus. En natuurlijk ook leiderschap. Dit alles onder de verzamelnaam Corporate antropologie. Kenmerkend voor haar boeken is de vergelijking tussen cultuur bij bedrijven, en die bij verre, vreemde volken. Bedrijven kunnen leren van wat die volken al weten. Vergaderingen worden kampvuurgesprekken. Het bedrijf wordt een tribe. En alle rituelen die bij de cultuur van zo’n volk horen, vinden we ook, in een of andere vorm, bij bedrijven terug. En als dat niet zo is … is er dus een probleem. Maar ook: veel wat er in ons eigen privé leven gebeurt, zien we in één of andere vorm bij bedrijven terug. Denk aan een huwelijk (fusie) en scheiding (ontvlechting). Aan samenleven (samenwerken) en vreemdgaan.

Heeft ‘nicht’ Danielle Braun andere zakelijke activiteiten?

Danielle is oprichter van de Academie voor Organisatiecultuur, en adviseert met haar team bedrijven en overheden. De Academie organiseert ook leergangen voor allerlei onderdelen van de Corporate antropologie. Denk aan kampvuurgesprekken, ranking, Deep Democracy.

Daarnaast is ze een zeer veelgevraagde spreker op seminars en andere bijeenkomsten. Ook organiseert ze grootschalige events, waarbij er méér sprekers zijn. Zo is daar het event Luchtkastelen, wat gaat over de kracht van verhalen, met een zeer passende locatie: de Efteling!

Hoe ziet het persoonlijke leven van ‘nicht’ Danielle Braun er uit?

Nicht Danielle studeerde culturele antropologie aan de VU, en promoveerde in 1996 aan diezelfde VU op corporate antropologie. Haar promotie-onderzoek ging over de politie-organisatie. In die tijd werkte ze als adviseur bij de politie, en als senior consultant bij EY. Ze vervolgde haar carrière als bestuurder bij het COA en als topambtenaar bij de gemeente Huizen.

In 2003 begon ze voor zichzelf als adviseur en spreker, en in 2013 richtte ze de Academie voor Organisatiecultuur op. Ze was columniste voor diverse bladen en deed een theatertour. Ook had ze een talkshow: Double Date. Ze werkte samen met Jitske Kramer, en schreef met haar 2 boeken.

Ook werkte Danielle veel samen met antropoloog/ journalist Joris Luyendijk en met psychiater Esther van Fenema.

Spreken doet ze overal: kleine zaaltjes, grote podia, kerken en …. in het bowlingcentrum.

Wat valt op aan Danielle? Haar reizen! Als antropoloog én privé reist Danielle naar alle uithoeken van de wereld. Haar foto’s van Oezbekistan waren zo gaaf, dat ik zelf ook die kant op ging. Ook opvallend is haar serie ‘rare beestjes’ op LinkedIn.  Zo leren we het rare en gekke waarderen.

Danielle is getrouwd met Marleen en heeft 2 kinderen. Vaak zie ik op LinkedIn ook foto’s van de prachtige reizen die zij samen maken.

Welke boeken schreef ‘nicht’ Danielle Braun?

Danielle schreef tussen 2015 en 2026 7 boeken.  Ik las en recenseerde er 6, en schreef van 1 een Samenvatting! Die ene ongelezene is de ‘oude’ versie van Da’s gek, en gote kans dat ik die tóch nog ga lezen, ook al is er een nieuwe versie! Je bent familie, of niet.

In voor-en tegenspoed (2025)

Uit mijn recensie: Wat is een fusie anders dan een huwelijk? Wat is een samenwerking anders dan samenleven? Als je hier eens goed over nadenkt, blijken er best veel overeenkomsten te zijn! En als je dit boek leest, blijk je van het huwelijk, samenleven en scheiden veel te kunnen leren voor een zakelijke fusie, overname en ontvlechting. En dan heb ik het nog niet eens over de gewoonten in andere culturen dan de onze. Dat geeft héél andere perspectieven. Ja, ook dit nieuwe boek van Danielle is weer een genot om te lezen. Niet in het minst door de prachtige foto’s en de uitzonderlijke hoeveelheid interessante weetjes over andere landen. Maar ook, of juist, door de vele voorbeelden van samenwerking die toch mislopen, om velerlei redenen, en hoe je daar mee om kunt gaan. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Da’s gek (2024)

Hoe vaak had jij vandaag al een oordeel over iets? Over iets dat je raar vond, of ongewoon? Da’s gek neemt je mee op reis en laat je met de blik van een antropoloog kijken naar de wereld, naar de zorg, naar werk en naar relaties tussen mensen.  In 25 verhalen geeft Danielle Braun antropologische levenslessen, met daarbij prikkelende vragen. Door haar frisse blik op de mens raak je prettig in de war en wordt je leven nooit meer hetzelfde. Je maakt kennis met het tegendraadse vogeltje Harry, leert hangen in het ‘ondertussen’, gaat paradijsvogels waarderen en leert ‘bubbel-polygaam’ en ‘radicaal-realistisch’ te zijn. Elk verhaal sluit af met antropologische tools en reflectieve vragen voor thuis en op je werk. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Patronen (2021)

Patronen. Ze zijn er altijd en overal. Landen en volkeren hebben eigen patronen, ingebed in oeroud geloof, in de volkscultuur en in oude rituelen en waardesystemen. Organisaties hebben patronen die samenhangen met hun ontstaansgeschiedenis en hun product of dienst. Families hebben patronen die van generatie op generatie worden doorgegeven. En ook ieder individu heeft een patroon: een samenhangend persoonlijk systeem van overtuigingen en gedrag. Je kunt aan patronen allerlei namen geven: je kunt spreken van een systeem, cultuur, fractaal patroon of organisatie-DNA … Hoe je ze ook noemt, belangrijk is dat je ze leert herkennen. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Tribaal kantoorgedoe (2020)

We willen zo graag verlicht zijn. Democratisch, rationeel, meelevend, open, transparant. Maar dat zijn we nog maar heel kort. We zijn homo sapiens. Tribale wezens. Onze prefrontale cortex is nog maar kort geleden ontstaan. Als het spannend is, schakelen we over op ons oerbrein, reptielenhoofd, mammoetjagersinstinct. In kantoorpanden nemen we ons tribale wezen mee. Regelmatig popt het op. Dan stelen we paperclips, duiken het archief in met de sexy baas, declareren we extra kilometers, pesten we de nieuwe collega met een raar Drents accent weg.  Verzameling columns. Lees mijn recensie | Koop bij Bol

Building Tribes (2018)

Uit mijn recensie: Hoe schep je een excellente cultuur, hoe maak je een tribe van je organisatie, welke antropologische lessen kun je toepassen als leider, veranderaar, consultant? Voor dit boek reisden Danielle en co-auteur Jitske Kramer de wereld over om in verschillende culturen antwoorden te vinden op veelgehoorde organisatievraagstukken. Via prachtige verhalen maak je kennis met leiders, tribe-leden en veranderaars van over de hele wereld. Je neemt plaats op hun stoel en kijkt hoe ze dialogen voeren, besluiten nemen en van een groep mensen een tribe maken. De auteurs interviewden o.a. op Sumatra de kleindochter van een Batakkoning over koppensnellen (en concurrentie in de boardroom) … Lees mijn recensie | Koop bij Bol. 

Da’s gek  (2018)

Hoe vaak had jij vandaag al een oordeel ergens over? Vond je iets raar, of ongewoon? In Da’s gek neemt Danielle je mee op reis en laat je met de blik van een antropoloog kijken naar werk, relaties en zelfs naar wat we tussen de lakens doen. Daarbij betoogt ze dat ‘normaal’ soms best gek is, en ‘gek’ soms behoorlijk normaal. Of iets gek is hangt af van de context. In twintig verhalen geeft ze antropologische levenslessen, met daarbij prikkelende, reflectieve vragen. Door haar frisse blik op de mens raak je prettig in de war, je leven zal nooit meer hetzelfde zijn. Je wordt, kortom, zelf een beetje antropoloog. Van je eigen leven. Dit boek staat nog op mijn leeslijst.  Koop dit boek bij Bol. 

De Corporate Tribe (2015)

In zo’n dertig meeslepende verhalen wordt een andere blik op organiseren en organisaties gegeven. Exotisch, maar met praktisch toepasbare denkwijzen, tips en verandermodellen. Door het lezen raak je prettig in de war én goed toegerust met een antropologische blik en een gereedschapskist om met de eigen organisatiecultuur of die van klanten aan de slag te gaan. Danielle en co-auteur Jitske Kramer gaan op zoek naar de onderstroom van organisaties, de bezieling, de mogelijkheden voor natuurlijke transitie en de soms bizarre rituelen die maken dat samenwerken, leiden en veranderen lastig, maar zeker niet onmogelijk is. Wie dit boek leest, wordt een beetje antropoloog en kijkt nooit meer hetzelfde naar organisaties. Lees mijn recensie | Koop dit boek bij Bol | Koop mijn Samenvatting.

Verantwoording

Deze informatie komt uit  academievoororganisatiecultuur.nl,  Bol.com, Libris.nl, en LinkedIn.

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari (update maart 2026) nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober (update maart 2026) nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
  32. Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
  33. In september (update februari 2026) stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
  34. En in oktober nicht Roxane van Iperen
  35. In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
  36. December was voor tante Carol Dweck.
  37. In januari 2026 stelde ik neef Hans van der Loo aan je voor.
  38. En in februari nicht Katja Staartjes.

Geplaatst in Maatschappij, management | Tags: , , , | Plaats een reactie

Familie: ‘nicht’ Jitske Kramer

Geplaatst op 2 maart 2026 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand is dat mijn ‘nicht’ Jitske Kramer.

Waar schrijft ‘nicht’ Jitske Kramer over?

Jitske schrijft voornamelijk over diversiteit en inclusiviteit. Maar ook over leiderschap, verandering, Deep Democracy.  Haar stijl zou ik willen omschrijven als energiek en verrassend. Veel van de boeken, met name de meer recente, zijn prachtig uitgevoerd, hetzij met schitterende foto’s, hetzij met haar eigen gedichtjes en gevoelens. Lezen én kijken, leren én genieten dus. De foto’s van andere culturen uit De Corporate Tribe en Buildings Tribes vond ik geweldig.

Jitske’s boeken worden goed gewaardeerd, één van haar boeken werd zelfs Managementboek van het Jaar 2016: De Corporate Tribe, wat ze samen met ‘nicht’ Danielle Braun schreef!

Heeft ‘nicht’ Jitske Kramer andere zakelijke activiteiten?

Ze is oprichter van Human Dimensions, een adviesbureau op het gebied van organisatiecultuur.

Jitske is ook spreker, key note spreker. En regelmatig geeft ze openbare Masterclasses, bijvoorbeeld over Building Tribes en privé Masterclasses met artiest Typhoon, Rhythm of Life.  Ze geeft zeer regelmatig allerlei seminars (en wint daar prijzen mee!).

Hoe ziet het persoonlijke leven van ‘nicht’ Jitske Kramer er uit?

Jitske ging naar het gymnasium en studeerde daarna Culturele Antropologie in Utrecht. De jaren erna bekwaamde ze zich in Deep Democracy, Voice Dialogue en Psychodrama. Na haar studie ging ze als trainer en consultant bij Boertien aan de slag. En toen begon ze voor zichzelf … als oprichter van Human Dimensions. Ze werkte een paar jaar samen met ‘nicht’ Danielle Braun bij de Academie voor Organisatiecultuur.

Jitske doet veel samen met anderen:

  • Ze stond samen met neuropsychologe Elke Geraerts in de Masterclass De Resilient Tribe;
  • Ze werkte samen met Typhoon aan de openbare masterclass Rhythm of Life;
  • Met Dolf Janssen gaf ze in 2025 ’theatercolleges’.

In 2024 schreef ze columns voor het magazine van managementboek.nl.

Met veel verschillende dingen bezig zijn geeft haar energie, denk ik. Toen ik haar in 2018 eens sprak, vertelde ze aan drie boeken tegelijk bezig te zijn!  (En dat bleek te kloppen …).

In januari 2026 trouwde ze met Dolf Janssen.

Welke boeken schreef ‘nicht’ Jitske Kramer?

Jitske schreef tussen 2009 en 2026 maar liefst 9 boeken, waarvan ik er 6 las en recenseerde, en van 2 daarvan een Samenvatting schreef. De andere 3 staan natuurlijk hoog op mijn leeslijst!

Tricky tijden (2024)

Elke grote transformatie gaat gepaard met het loslaten van het vertrouwde, het verleggen van grenzen, het uitdagen van de gevestigde orde, het bespotten van heilige symbolen en het ter discussie stellen van autoriteiten. Tricky Tijden toont ons de fascinerende dynamiek van verandering, waarin we ons verschuilen achter schijnzekerheden en ons gemakkelijk laten verleiden door illusies, wilde verhalen en mooie beloftes. De onzekere tussentijd van verandering is het speelveld van verleidelijke tricksters, experts in het manipuleren van de waarheid. Het grootste gevaar schuilt echter niet in hen, maar juist in degenen die te weinig weerstand bieden. En dat zijn we bijna allemaal. Lees mijn recensie (4 1/2*).  Bestel het boek hier. 

Werk heeft het gebouw verlaten (2020)

Jitske schreef Werk heeft het gebouw verlaten tijdens de tweede corona-lockdown in oktober 2020, in een enorm tempo. Zo knap! Het boek gaat over hoe corona ons in een collectieve cultuurshock stortte en wat de impact hiervan is op ons werkende leven. Het thuiswerken kreeg een vlucht, wat vraagt om meer dan houtje-touwtje-online-kantoortje spelen. Hoe pas je jouw organisatiecultuur hierop aan? Hoe geef je leiding op afstand? Wat kun je nu doen om er op de lange termijn beter uit te komen? Hoe behoud je de trots op de organisatie en de verbinding met je team, ook als je elkaar weken en soms maanden alleen digitaal kunt zien? Met kennis vanuit de antropologie, ervaringen in organisaties en inspiratie uit vele reizen, biedt zij houvast voor deze vreemde tijd. Lees mijn Recensie (4 1/2*). Koop dit boek bij Bol

Jam Cultures (2019)

We wonen en werken samen met mensen uit allerlei culturen en met allerlei achtergronden. Het maakt inclusie, goed omgaan met macht en verschil, een van de grootste uitdagingen van deze tijd. Conflicten ontstaan doordat we elkaar niet begrijpen. Mensen worden uitgesloten vanwege hun kleur, geloofsovertuiging, leeftijd of seksuele geaardheid. Inclusie is een hot topic. Het gaat over aanpassen, over wie mee mag doen en wie vooral niet. Dit zijn onderwerpen waar we niet licht en opgewekt over spreken met elkaar.  Je leert kijken naar inclusie als een jamsessie waarbij je elkaar met lef en verbinding ontmoet. Samen jammen, apart en toch samen. Lees mijn Recensie. Koop dit boek bij Bol

VooDoo (2019)

Nee, deze las ik nog niet, dus hierbij de flaptekst: Is voodoo net zo duister als het imago doet vermoeden? Reis met Jitske af naar Togo en deel haar verwondering, zoeken, irritatie, vreugde en ontroering. Leef mee met de vragen die zij zichzelf en daarmee de lezer stelt. Dompel je onder in de wereld van voodoo en kom vooral jezelf tegen. Jitske beschrijft in VooDoo haar persoonlijke zoektocht. De ervaringen zullen je niet snel loslaten. Word een beetje antropoloog en ontdek hoe dat wat vreemd is, vertrouwd kan worden. En dat wat vertrouwd is vreemd. Als je ergens niet in gelooft, kun je er dan bang van zijn? Kun je een beetje in iets geloven? Hoe gemakkelijk geef jij je over aan het onbekende? Koop dit boek bij Bol

Building Tribes (2018)

Hoe schep je een excellente cultuur, hoe maak je een tribe van je organisatie, welke antropologische lessen kun je toepassen als leider, veranderaar, consultant? Voor dit boek reisden Jitske en co-auteur Daniëlle Braun over de wereld om in verschillende culturen antwoorden te vinden op veelgehoorde organisatievraagstukken. Via prachtige verhalen maak je kennis met leiders, tribeleden en veranderaars van over de hele wereld. Je neemt plaats op hun stoel en kijkt hoe ze dialogen voeren, besluiten nemen en van een groep mensen een tribe maken. De auteurs interviewden op Sumatra de kleindochter van een Batakkoning over koppensnellen (en concurrentie in de boardroom) …… Lees mijn recensie (4 1/2 *)  Koop dit boek bij Bol

De Corporate Tribe (2015)

Managementboek van het Jaar 2016! Jitske schreef dit met Danielle Braun. In zo’n dertig meeslepende verhalen wordt een andere blik op organiseren en organisaties gegeven. Exotisch, maar met praktisch toepasbare denkwijzen, tips en verandermodellen. Door het lezen raak je prettig in de war én goed toegerust met een antropologische blik en een gereedschapskist om met de eigen organisatiecultuur of die van klanten aan de slag te gaan. Wie dit boek leest, wordt een beetje antropoloog en kijkt nooit meer hetzelfde naar organisaties. Lees mijn Recensie. Koop dit boek bij Bol. Koop mijn Samenvatting.

Deep Democracy (2014)

Herken je dat? Dat mensen ‘ja’ zeggen en ‘nee’ doen? Dat een democratisch genomen besluit door bijna de helft van je team niet loyaal wordt gesteund? Dat het resultaat sneller was bereikt als je ook had geluisterd naar je medewerkers die niet altijd het hoogste woord hebben?  Deep Democracy is een manier van besluiten nemen waarbij de wijsheid van de minderheid wordt meegenomen in het meerderheidsbesluit. Het biedt praktische handvatten en technieken om met uitersten om te gaan, vanuit de overtuiging dat de krachtigste besluiten ontstaan door de aanwezige diversiteit aan kennis, talenten, ervaringen en emoties te combineren. Lees mijn recensie | Koop dit boek bij Bol. | Koop mijn Samenvatting

Wow wat een verschil! (2012)

Ik las dit boek nog niet, maar het staat op mijn leeslijst! Het geeft acht inclusieprincipes die leiden tot een open werkcultuur. Praktische theorieën uitgelegd in maximaal 650 woorden. Diversiteit gaat over verschillen en overeenkomsten. Inclusie over het inzetten van ieders uniekheid. Over kijken vanuit een opvallend perspectief. Zonder automatische piloot. Nieuwsgierigheid. Lef om van de gebaande paden af te wijken. Een kwestie van mentaliteit. Het gewone uitdagen. Vragen stellen. Elke dag. Openstellen. Exploreren. Creëren. Om het veilig te maken om anders te mogen en kunnen zijn. Om te genieten van elkaars verschillen. En deze te benutten.  Koop bij Bol

Normaal is anders! (2009)

En ook dit boek, Jitske’s eerste, staat nog op mijn leeslijst. Flaptekst: Werken in een multiculturele omgeving geeft vaak een unieke dynamiek aan teamwerk. Een dynamiek die ervoor kan zorgen dat teams excelleren, of juist onderpresteren. Verschillen kunnen creativiteit doen bloeien, maar zorgen soms ook voor onzekerheid. Hoe stuur je als leider de dynamiek in een cultureel diverse groep? En waar moet je op letten? Normaal is anders! geeft antwoord op deze vragen. Jitske heeft een helder model ontwikkeld om de dynamiek in een team te sturen, en laat zien hoe je een teamcultuur kunt creëren die prettig, passend en effectief is. Het resultaat: onderling vertrouwen, participatie en teamloyaliteit; noodzakelijke ingrediënten voor excellent teamwerk. Koop dit boek bij Bol

Weetje: Zoek je op Bol bij Jitske Kramer , dan kom je haar ook tegen bij de kinderboeken van Piet Prins, uit de 80-er jaren. Dat is zeker niet mijn nicht. De illustraties bij deze boeken werden gemaakt door J. Kramer, soms Jaap, soms Jolanda, soms Jitske. Maar niet onze Jitske, zo goed tekent mijn nicht niet hoor!

Verantwoording

Deze informatie komt uit LinkedIn, JitskeKramer.nl, Bol.com.

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari (update maart 2026) nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
  32. Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
  33. In september (update februari 2026) stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
  34. En in oktober nicht Roxane van Iperen
  35. In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
  36. December was voor tante Carol Dweck.
  37. In januari 2026 stelde ik neef Hans van der Loo aan je voor.
  38. En in februari nicht Katja Staartjes.

Dit delen:

Geplaatst in management | Tags: , , , | Plaats een reactie

Familie: ‘nicht’ Katja Staartjes

Geplaatst op 26 februari 2026 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand is dat mijn ‘nicht’ Katja Staartjes.

Waar schrijft ‘nicht’ Katja Staartjes over?

‘Nicht’ Katja was de eerste Nederlandse vrouw op de top van Mount Everest. Haar ervaringen tijdens die beklimming en allerlei andere beklimmingen en voettochten leveren inzichten en leerpunten op voor persoonlijk succes en teamgeest. Haar boeken zijn dan ook een mix van prachtige ‘berg’-verhalen en advies voor individuen, teams en managers.

Katja zegt: “Een expeditie is feitelijk een project, met een kop en een staart. Je werkt een periode intens met elkaar samen en moet in korte tijd het beoogde resultaat zien neer te zetten. Net als tijdens een expeditie komen er allerlei onzekerheden op je pad.”

Heeft ‘nicht’ Katja Staartjes andere zakelijke activiteiten?

‘Nicht’ Katja is (team)coach en spreker. Vóór haar Everest beklimming werkte ze als facilitymanager, en van veel beklimmingen is zij de expeditieleider geweest. Dat levert de nodige ervaring op, met een bijzondere touch, want klim-expedities zijn levensgevaarlijk. Bij haar coaching kiest ze vaak voor wandelcoaching, niet verrassend als je haar voorliefde voor trekking en klimmen kent. Ze gebruikt ook Management Drives, toevallig (of niet, als familie) was ook ik daarvoor gecertificeerd. Haar lezingen zijn altijd gelardeerd met de prachtigste foto’s van haar tochten.

Hoe ziet het persoonlijke leven van ‘nicht’ Katja Staartjes er uit?

‘Nicht’ Katja werd geboren in 1963 en groeide op in Castricum. Na het VWO daar ging ze naar Wageningen om levensmiddelentechnologie te studeren. Tijdens haar studie deed ze fanatiek aan atletiek, ze deed in de Nederlandse ploeg mee aan een aantal interlands.

Na haar studie ging ze in 1988 bij Campina aan de slag. Eerst in de kwaliteitszorg, daarna werd ze manager productie. De volgende stap was manager facilitaire dienst bij UMC Utrecht. In 1998 zegde ze haar baan op om te focussen op de beklimming van Mount Everest. In die tijd scheidde ze ook van haar eerste man, en moest ze verhuizen. Een onzekere en stressvolle tijd, zegt ze hierover.

Op 13 mei 1999 bereikte ze als eerste Nederlandse vrouw de top van Mount Everest. Daarna organiseerde ze, samen met haar tweede man Henk Wesselius, diverse expedities naar ‘achtduizenders’ en andere bergtoppen. Tussen 2011 en 2013 liepen zij, deels samen met een Nepalese gids, de 1700 kilometer lange Great Himalaya Trail. Ze breidden dit uit met een trektocht in het uiterste westen van Nepal, en noemden het totaal de Nepal Traverse: 2000 kilometer, met 22 bergpassen boven de 5000 meter.

Tot 2016 deed ‘nicht’ Katja veel interim-managementopdrachten. Altijd interim, om genoeg tijd over te houden voor expedities!

‘Nicht’ Katja heeft twee theatertours gedaan: Lopen langs de grens in 2018/2018 en Manaslu Kwadraat 2020/2022.

Ze brengt (dus) veel tijd in Nepal door, en dat land heeft haar hart gestolen. Ze doet veel vrijwilligersprojecten en is in 2015 door de Nepalese overheid benoemd tot goodwill-ambassadeur. Vanaf 2019 is ze ook ambassadeur van de Nepal Federatie Nederland.

Welke boeken schreef ‘nicht’ Katja Staartjes?

‘Nicht’ Katja schreef 4 boeken, allemaal met het thema bergen, klimexpedities en daaruit af te leiden adviezen. De expedities zijn altijd het meest prominent. Ik las ze allevier! Katja’s meest recente boek, Topteams, stond op de shortlist van Managementboek van het Jaar 2020. Ik zat destijds in de jury, het was mijn eerste kennismaking met de boeken van Katja.

Ik vind het trouwens wel weer tijd voor een nieuw boek …. Over de top? Hoe je je leven succesvol en plezierig houdt als je fysiek en/of anderszins ‘over je top’ bent, of denkt te zijn? Zoals Katja zelf zegt: “De top bereiken is de kroon op alle inspanningen. Daarna gaat het om de bestendiging van het resultaat, te beginnen met een veilige afdaling. Pas dan kan het teamsucces worden gevierd. Constant doorrennen en op de toppen van je kunnen presteren houdt niemand vol.”

Topteams (2019)

Uit mijn recensie: Zelden heb ik zo ademloos (pun intended) een managementboek zitten lezen! Niet omdat de hierin beschreven 8ste eigenschap van Covey nu zo boeiend is, of het persoonlijkheidsmodel van Management Drives. Wèl omdat deze en veel andere managementlessen ingebed zijn in de bergbeklim-ervaringen van Katja. In dit boek word je meegenomen op een klimexpeditie. De management- en teamlessen die Staartjes beschrijft kunnen net zo goed gebruikt worden in de Himalaya als in een saaie kantoorbaan. NB: shortlisted voor Managementboek van het Jaar 2020. Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Lopen over de grens (2014)

Ik ben op dit moment op 3/4 van dit boek (van 470 pagina’s) en ik vind het gewéldig. De foto’s, de beschrijvingen van de natuur en de Nepalese mensen, en niet te vergeten de uitdaging van zo’n lange, avontuurlijke en uitdagende (bepaald een eufemisme) trek: de Great Himalaya Trail, plus een extra 300 km. Geen managementlessen, wel een mee-loop-ervaring, waarbij je reflecteert op je eigen grenzen. Koop bij Libris

Peak performance (2009 – herdruk 2023)

Dit is de Engelse vertaling van Top-inspiratie, wat niet meer nieuw verkrijgbaar is. Maar dit boek wel! Flaptekst: You are capable of more than you think. Peak Performance, the climb to success, is a book that describes with honesty what it takes to get what you want. Mountain climber Katja Staartjes inspires you to transform your dreams into concrete goals, and then go out and reach them.A climbing expedition is life in a nutshell. The route to a summit over 8,000 metres high not only tests you physically, it demands mental resilience. Katja draws parallels with everyday situations where passion, goals, leadership, teamwork, trust, uncertainty and dealing with setbacks are part of life. Koop bij Katja zelf.

Top-inspiratie (2008)

Uit mijn recensie: Na Hoog spel en Topteams pakte ik vorige week Top-inspiratie van de stapel. Dit prachtig uitgevoerde boek focust op het halen van je persoonlijke doelen, en wie kan ons hierbij beter inspireren dan de vrouw die als eerste Nederlandse op de top van Mount Everest stond? Zij haalde haar, bepaald ambitieus te noemen, doel en leidde daarna nog vele expedities naar andere hoge toppen. Haar inzichten in alle aspecten van succes en leiderschap zijn gegrond in bijzondere ervaringen. Het eerste wat opvalt zijn de prachtige foto’s van bergen en beklimmingen. Daarna de combinatie van praktijk en theorie. En dan de zinnige adviezen voor je persoonlijke leven. Lees mijn recensie | Koop bij Bol

Hoog spel (2000, herdruk 2023)

Uit mijn recensie: Meer dan 200 mensen zijn omgekomen tijdens een beklimming van Mount Everest. Dat weet Katja Staartjes in 1999, als zij zelf een poging waagt. De teller staat dan al op 160. Ze speelt hoog spel met haar leven, weet ze, en haar boek over dit avontuur uit hetzelfde jaar heet niet voor niks Hoog spel. Waarom dan toch? Omdat de berg een enorme aantrekkingskracht heeft, omdat ze nieuwsgierig is, en voor de uitdaging, haar grenzen leren kennen. En onderweg leert ze ook over vertrouwen, en teamwork. Ze schrijft daar nóg 4 boeken over. Als ervaringsdeskundige ….Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Verantwoording

Alle informatie is ontleend aan Wikipedia, LinkedIn, Libris, en Katja’s eigen website

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
  32. Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
  33. In september (update februari 2026) stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
  34. En in oktober nicht Roxane van Iperen
  35. In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
  36. December was voor tante Carol Dweck.
  37. In januari 2026 stelde ik neef Hans van der Loo aan je voor.
  38. En in februari nicht Katja Staartjes.

Geplaatst in Uncategorized | Plaats een reactie

Recensie: Het water komt – tijd voor strijd!

Geplaatst op 23 februari 2026 door estroocloeck

Het water komt van Rutger Bregman uit 2020 is …. een brief. Een brief aan alle Nederlanders, zo zegt de ondertitel. Een klein, dun boekje met een grote, belangrijke, goed geformuleerde boodschap die nog steeds geldt: we zijn niet voorbereid op de zeespiegelstijging. Ondanks alle klimatologen en andere kenners, die ons blijven waarschuwen … Klinkt bekend? Voor de echte ouderen onder ons waarschijnlijk wel.

Want hetzelfde gebeurde ons vóór 1953. Rutger gebruikt het levensverhaal van Johan van Veen om de gebeurtenissen rond die tijd lekker levendig te schetsen. Ik had nog nooit van Johan van Veen gehoord, maar hij is de ‘vader van het Deltaplan’. Hij voorspelde de Watersnoodramp van 1953. Niet één keer, maar 20 jaar lang. We deden niks. Nou ja, we bouwden de Deltawerken. Ná de ramp. En nu is er wéér strijd nodig. Tegen het water én tegen onze apathie.

Het maatschappelijke boekje Het water komt …

…. bouwt een spannend verhaal op. Over de dijk bij Nieuwerkerk, die het water moet tegenhouden. Want als dat niet lukt staat heel Zuid-Holland onder water. De dijk houdt het …. niet. Door een serie toevalligheden wordt toch een nóg grotere ramp voorkomen. Want: het springtij was laag, de wind matig, de Rijn en Maas stonden laag. En een schip ziet kans in het gat in de dijk te varen.  Was één van die toevalligheden niet opgetreden, dan had het water tot in Amsterdam gestaan.

We hadden mazzel.

Dat hebben we waarschijnlijk de volgende keer niet. Daar gaan de volgende hoofdstukjes over. Over de klimaatmodellen, en welke zeespiegelstijging ze voorspellen. Over het smelten van de ijskappen, wat nú al gebeurt. Over kantelpunten.

Ná 1 februari 1953 werden alle gaten in dijken razendsnel gedicht. We bouwden de Deltawerken, waarvan men eerst dacht dat het onmogelijk was. “We moesten eerst kwaad worden …”. Kosten: meer dan 20% van het BBP.

Gaat ons dat weer gebeuren? Pas ná een ramp oplossingen, die er allang zijn, preventief toepassen en maatregelen tegen zeespiegelstijging nemen?

Dat is de vraag die Rutger álle Nederlanders stelt.

Mijn evaluatie van Het water komt

Rutger’s beschrijving van de watersnoodramp leerde mij nieuwe dingen: alle waarschuwingen die genegeerd werden, de toevalligheden die nóg erger voorkwamen, ik kende die helemaal niet. Dat we weer een zeespiegelstijging tegenmoet kunnen zien, is me niet onbekend. Hoe hoog die zal zijn, sja, dat weet ik niet precies. En de experts ook niet, de scenario’s veranderen continu, er zijn veel verschillende modellen. De modellen waarmee Rutger zijn betoog onderbouwt, waren misschien de slechtst denkbare, of zijn inmiddels weer aangepast. Maar één ding is zeker, het water komt.

Geeft Rutger adviezen? Ja, natuurlijk gericht op het beperken van de opwarming van de aarde. Allemaal optimaal duurzaam leven in Nederland zal zeker niet lukken, dat vergt teveel investeringen. Er moeten 8 miljoen gebouwen van het gas af, 9 miljoen auto’s van benzine af, 75 miljoen zonnepanelen aangesloten …. Het kan wel, en is ook betaalbaar als we er op tijd mee beginnen. Nu, zeg maar. Daar is te weinig draagvlak voor in Nederland, we stemmen niet voldoende op partijen die dit stimuleren. We kunnen beschermwallen opwerpen voor de kust … ook kostbaar, en daar hoor ik helemáál niets meer over.

Er is waarschijnlijk weer een ramp nodig om het onmogelijke tóch voor elkaar te krijgen. Niet zo’n langzame ramp, als klimaatverandering, maar een plotselinge grote ramp. Geen prettig vooruitzicht.

Rutger’s oproep aan ons Nederlanders is te doen wat we kunnen. Hij is daarin niet de eerste, en zal ook de laatste niet zijn. Hij heeft wél een bijzonder aantrekkelijke manier gevonden om de boodschap over te brengen. Goed geschreven, leuk uitgevoerd.

Mis je iets, als je deze brief niet leest? Nee, het is een bekend verhaal. Maar … wist je dat de Deltawerken maar een zeespiegelstijging van 40 cm aankunnen? En er nu zo’n 2 meter wordt verwacht? Nee?

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boekje  3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Het water komt duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek;
  • digitaal via Kobo;
  • of uit een minibieb (dat deed ik ook!)!

Koop Het water komt duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij, Sustainability | Tags: , , , | Plaats een reactie