Recensie: Alledaags activisme – andere vorm, bekende inhoud

Geplaatst op 11 februari 2026 door estroocloeck

Chris Julien schreef Alledaags activisme in 2024, ik las het pasgeleden pas. Het is een vrij compacte samenvatting van bekende klimaatfeiten en menselijk gedrag, overgoten met een filosofische saus. Dat is een wat andere vorm dan wat ik gewend ben, maar het kon me niet zo bekoren. De schrijfstijl was me té abstract, en gaf me geen nieuwe kijk op de bekende inhoud. Wél inspireerde het me om, of liever, het herinnerde me aan de noodzaak om me uit te spreken over mijn overtuigingen en het moeilijke gesprek te voeren. Want een kritische massa bereiken voor actie, dát is het doel waar ook dit boek aan bijdraagt.

Klimaatverandering is elke dag in het nieuws, je kunt je er nauwelijks aan onttrekken. De feiten die in het boek uitgewerkt zijn, zijn niet nieuw, maar leggen een basis voor acties die tot systeemverandering kunnen leiden. Activisme is niet alleen goed om je onmacht te overwinnen, het is ook nodig om anderen te laten erkennen dat zij er óók zo over denken. Als een meer filosofische benadering van dit argument je over de streep trekt, dan is dit boek voor jou. Wel even over de redactionele missers heenlezen …

Het maatschappelijke boek Alledaags activisme …

… bestaat uit 3 delen: deel I heeft als titel De ontmoeting van feiten en emoties, en gaat over WAT en WIE. Deel II heet Van onrust naar actie, en gaat over HOE. Deel III is Toekomst maken. Je zou kunnen zeggen dat dit over WAAROM gaat, want Chris stelt dat activisme je perspectief verandert.

Quote uit de inleiding: “Alledaags activisme gaat niet zozeer over je verzetten tegen het systeem, (je bent er onderdeel van) je kunt je niet tegen jezelf verzetten. Wat wel kan is jezelf gebruiken als verzet, als hefboom voor het ómduwen van systemen waar je deel van uitmaakt.” Dit vond ik al een lastige zin, en daar bleef het niet bij …..

Feiten over klimaatverandering

Deel I is een korte samenvatting van feiten die iedereen die wel eens wat leest over klimaatverandering al kent. ‘We leven in het Klimaattijdperk’, stelt Chris in hoofdstuk 1. Nog nooit eerder heeft het klimaat c.q. klimaatverandering zóveel impact gehad op ons leven. Hoe geven we (het nieuws over) deze hachelijke situatie een plaats in ons alledaagse leven, zonder vast te lopen in onmacht, verdriet, depressie. We blijven er het liefst verre van. Onze uitdaging is emotioneel: liefst ontkennen we het probleem, we voelen ons machteloos. We moeten een balans vinden tussen ‘Het beest in de bek kijken’ en onszelf ontzien. We moeten genoeg doen om te weten waar we het verschil kunnen maken. Het beest in de bek kijken is ook opluchting, het een plek geven, ons niet meer machteloos voelen. Urgentiebesef komt niet alleen voort uit angst voor wat we dreigen te verliezen, maar ook uit betrokkenheid voor wat we willen behouden. Betrokkenheid begint bij je eigen perspectief. Zo zagen we in 2022 smeltende gletsjers en …. groene pistes. Als je wintersport belangrijk vindt, werkt zoiets goed om de ernst duidelijk te maken en je de feiten eigen te laten maken. En zo verbreed je je kennis over klimaatverandering.

Klimaatverandering als threat multiplier

Klimaatverandering is inmiddels zichtbaar en voelbaar, laat hoofdstuk 2 zien. Dat kan actie én weerstand opleveren, of gelatenheid. Daarbij is er sprake van een shifting baseline, we zien niet wat er al verloren gegaan is sinds één generatie geleden.  Wat merken we nu wél? Bijvoorbeeld de toename van natuurbranden: het zijn er meer, ze zijn heter, duren langer en zijn omvangrijker. Klimaatverandering is een threat multiplier. Dan zijn er ook nog de stapelrisico’s en de cascades. Branden die de vegetatie verwoesten, en dan een storm met regen die door niets meer tegengehouden wordt, met als gevolg modderstromen. Ook de impact van vlees eten is niet mals (pun intended). We moeten leren handelen conform het voorzorgsprincipe: mitigerende maatregelen nemen ondanks allerlei onzekerheden.

Kantelpunten en kantelcascades

Hoofdstuk 3 geeft aan dat er kantelpunten en kantelcascades op ons afkomen. Chris beschrijft er een aantal. Maar veel hierover is nog onbekend, en (daarom) wordt het niet meegenomen in allerlei IPCC-scenario’s. We moeten de feiten én de hiermee samenhangende emoties toelaten, ze zijn een motor voor moed en betrokkenheid.

Van individueel naar samen

Deel II heet van onrust naar actie, en zelfs bij mij is die onrust er nu wel, ook al las ik niks nieuws. Dat ongemak moeten we omzetten in actie. En die actie begint bij het loslaten van het idee dat iemand anders het wel zal oplossen. Overheden doen veel te weinig, dat blijkt wel uit de COP’s die nauwelijks voortgang laten zien. Systeemverandering is te moeilijk met bedrijven en overheden die de status quo in stand willen houden. En het lijkt alsof onze individuele acties een druppel op een gloeiende plaat zijn. We moeten een koppeling zien te maken tussen ons dagelijks handelen en systeemverandering. We moeten wat doen aan vlees eten, gif spuiten en olie oppompen. Die koppeling is: samen.

Activisme en je netwerk inzetten

In hoofdstuk 4 wordt De ijsberg gepresenteerd. De zichtbare top is straatactivisme. Je gebruikt jezelf, je lichaam, voor protest, voor systeemverandering. Dit is nuttig: je voelt je minder machteloos, je wordt weerbaarder en je leert moeilijke gesprekken te voeren. Daaronder zitten de minder zichtbare acties: in clubverband, bij bedrijven en overheidsinstanties. Tijdens het sporten, op ouderavonden. Activisme als onderdeel van alledaagse activiteiten. Zorgen dat de normen, prioriteiten en percepties van wat mogelijk is, verschuiven. Klimaatonderwijs op de school van je kind, het reisbeleid op je werk, de energievoorziening van je club. Dan een opstapje naar een branchevereniging, de locale overheid, om succesvolle initiatieven op re schalen.

Hefbomen om op te schalen

In hoofdstuk 5 gaat het over hefbomen. Dat gaat in op HOE je alledaagse acties opschaalt, hoe je van micro naar macro komt: via de meso-laag. De branchevereniging, locale overheid, woonwijken dus. De eerste hefboom is het verminderen van onwetendheid, dus het eerlijke verhaal vertellen. En dan is er het fenomeen conditional cooperators: mensen komen alleen in actie als anderen dat ook doen. Mensen willen niet uit de toon vallen, en ze overschatten hoeveel mensen in de groep een andere mening hebben dan die van henzelf. Je uitspreken is dus daarom óók nuttig! De tweede hefboom is het gebruikmaken van sociale, zichzelf versterkende kantelpunten. Als een kritieke massa achter een alternatieve norm gaat staan, kan de hele groep omslaan. Die kritieke grenswaarde, de committed minority, is zo’n 25%. Je moet dus zorgen dat je een kwart van een groep meekrijgt …

Inspirerende voorbeelden van succesvolle acties

En dan hoofdstuk 6, wat een overzicht geeft van allerlei acties. De Amsterdamse ambtenaren kregen het voor elkaar dat ‘duurzaamheid’ een verplicht onderwerp werd in beleid en begroting van alle directies. Politie-agenten demonstreerden mee met XR. Boswachters zorgden ervoor dat Natuurmonumenten overstapte op een duurzamere bank. IJmonders gingen de uitstoot van Tata Steel meten. Dit geeft andere groepen inspiratie om óók vanuit het alledaagse verandering te bewerkstelligen.

Activisme als normaal onderdeel van de samenleving

Deel III is toekomst maken. Onderdeel zijn van iets dat groter is dan jezelf geeft je het vuur voor activisme. Mooi gezegd, en dit superkorte deel staat dan ook vol met filosofische stukken over ‘intergenerationeel vuur’ en een ‘focus op al wat leeft’. Het doel is om activisme te normaliseren, onderdeel te maken van de samenleving, van het alledaagse leven. ‘Een cirkel die zich zo sluit, wordt weer een opening voor iets anders’.  

Mijn evaluatie van Alledaags activisme

De combinatie van niet echt iets nieuws en een behoorlijke filosofische stijl van schrijven werkte voor mij niet. Ik ben niet zo onderlegd in filosofie en had daar wellicht wat van kunnen leren, maar dat is niet gebeurd. Het resulteerde alleen in het herlezen van stukken: Wat zégt hij hier nu precies? Natuurlijk zijn de feiten rond klimaatverandering, kantelpunten en kantelcascades gebaseerd op wetenschappelijk bewijs en veelal ontleend aan IPCC. En ik zal ook niet ontkennen dat het oproepen tot activisme zeker relevant is. Voor degenen die nog weinig van klimaatverandering weten, of die nog steeds in de ontkenning zitten is het eerste deel zeker een goede samenvatting van wat er op dit moment speelt.  

Waar het gaat om activisme, mensen meekrijgen, bottom-up het systeem veranderen: dat heb ik de laatste jaren ook al vaak gelezen. Ik zag hierin ook geen nieuwe uitgangspunten of briljante, unieke voorbeelden. Natuurlijk brengt het nieuwe inspiratie, mogelijk laat het jouw vuur weer oplaaien. Maar nieuw? Nee. De voorbeelden zijn goed, en omdat het bekende zaken zijn, kun je na wat googlen makkelijk de details nog eens nalezen. De structuur van het boek is op zich duidelijk, deel I over het wat en wie, deel II over het hoe, en deel III sja, dat zegt wat over hoe activisme je perspectief kan veranderen, hoe je anders naar de toekomst kunt kijken en (opnieuw) enthousiast kunt worden. Ook dat het systeem niet ‘één monumentaal ding is’, maar een verzameling deelsystemen met verschillende oorzaken, en je kunt wél grip krijgen op zo’n deelsysteem.  En diversiteit in het activisme, in het aanpakken van een deelsysteem is nodig, een ‘veelsoortige ecologie van praktijken’. Een behoorlijk filosofisch stuk, dat deel III. Nu was ik gewaarschuwd door de flaptekst, maar toch viel het me tegen wat ik ermee kon. Nu is het wel weer een andere vorm van overtuigen dan de meeste andere klimaat-boeken, dus dat is lovenswaardig. Diversiteit is goed, ook in invalshoeken.

Qua uitgave is het een sober boek, ik las het eBook, maar het fysieke boek heeft ook geen illustraties. Jammer genoeg is het ook niet echt goed geredigeerd. Lisa Doelland? Arme Lisa, collega-filosoof. Je grenzen overschrijven? Dat proberen de Russen nu. De titels van krantenartikelen volledig in hoofdletters? Dat doet alleen de Telegraaf.

Mis je wat als je dit boek niet leest? Nee, ik denk niet dat je nieuwe inzichten opdoet, die je niet elders hebt gelezen of kunt lezen.  

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend +, Verzorgd -, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl 0

FOMO -. 

Ik gaf het boek 2 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Alledaags activisme duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek;
  • digitaal en gratis via Kobo Plus (dat deed ik ook!);
  • of uit een minibieb!

Koop Alledaags activisme duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij, Sustainability | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: Superfreakonomics – grappige feiten én fictie

Geplaatst op 10 februari 2026 door estroocloeck

Ik was laaiend enthousiast over Freakonomics, en las dus bijna direct de opvolger: Superfreakonomics, weer van Steven D. Levitt en Stephen J. Dubner. De ondertitel geeft aan dat het gaat over hoeren, terroristen en de afkoeling van de aarde. En hoewel ik wat minder enthousiast was (legde ik de lat te hoog?), heb ik toch weer een hoop opgestoken van je bijzondere statistieken en onderzoeken die worden gepresenteerd. Het boek is uit 2009, dus een béétje gedateerd … vooral als hoeren en terroristen dit boek óók gelezen hebben.

Het boek gaat over gedrag in de VS, wat misschien wat anders is dan in Europa, en in Nederland in het bijzonder, maar toch ook weer niet zó anders. De meeste weetjes zijn erg interessant en leuk geschreven. Die vergeet je echter ook weer snel. Wat me bijbleef waren de stukken over seks en klimaatverandering. En juist die stukken bleken meer gebaseerd op persoonlijke verhalen en minder op grootschalige onderzoeken. En, niet verrassend, de stukken over klimaatverandering zijn inmiddels wel achterhaald.  

Het economische boek Superfreakonomics …

…. begint met een ontnuchterende (pun intended) vaststelling: je kunt beter dronken achter het stuur zitten, dan de auto laten staan en dronken gaan lopen. De kans dat je al lopend het leven laat is zo’n 8 keer groter, en als je de onschuldige slachtoffers van een dronken automobilist meetelt, nog steeds 5 keer groter. Het is te berekenen uit allerlei data en vooronderstellingen en grappig geschreven, zoals alle stukken. Natuurlijk geeft het ook twee andere opties: taxi of niet drinken.  De fiets komt er niet in voor …

De prijs van seks

En dan de seks, waar het boek mee verder gaat en ook mee eindigt. Een hoer in het Chicago van rond 1900 verdiende (omgerekend) zo’n $430.000 per jaar. He? Sja, weinig aanbod: prostituee was een illegaal en schaamtevol beroep. En een hoge vraag: de klanten worden niet vervolgd. Tegenwoordig is de vraag gedaald want er is meer gratis seks op de markt: ‘seks voor de lol’, en seks vóór het huwelijk. De prijs ging dus omlaag. Nog een weetje: orale seks is erg populair: minder kans op ziekten, en hoeren kunnen snel wegrennen als er politie in aantocht is. Daarbij is er nu geen taboe meer op deze dienstverlening, die nu (2009 dus) 55% van het totaal uitmaakt. Interessant.

Dan de huidige prijsstelling: de prijzen variëren niet zozeer per hoer, maar per soort seks, ras van de klant, met/zonder condoom, binnen/buiten, etc. Prostituees met een pooier zijn duurder want die pooiers zorgen voor bescherming tegen politie en de hoer houdt ‘netto’ toch meer over. Op feestdagen is de vraag naar seks hoger, dit is dan ook de verklaring van de hoofdstuktitel: de overeenkomst tussen een prostituee en de kerstman, die het dus beiden moeten hebben van de feestdagen. En omdat de prijs van seks omhoog gaat, doen opeens ook amateurs, vrouwen met een gewone baan, mee.

Het stuk gaat dan vrijwel naadloos over in een analyse waarom (gewone) vrouwen minder verdienen dan mannen (dat heeft alles met kinderen krijgen te maken) en dan weer vrijwel naadloos in een persoonlijk verhaal van een escort, Allie. Hoog opgeleid en knap. Vindt mannen leuk en seks lekker. Ze rolt bijna per ongeluk in het vak, vraag $50 voor een uur. Ze is zó succesvol dat ze binnen een jaar $500 kan vragen. Raar maar waar: er zijn véél minder escorts dan hoeren. Waarom kiezen niet méér vrouwen deze carrière, vragen de heren zich schijnbaar serieus af. Zoveel geld compenseert de negatieve kanten toch? Nou ja, Allie wordt wat ouder, en geld is niet meer genoeg compensatie voor de negatieve kanten. Ze wil een goed betaalde baan, zonder geheimen. Ze gaat economie studeren. Ik fronste: interessante weetjes voor iedereen die dit vakgebied niet kent, maar wat is de moraal van dit verhaal?

Terroristen

Een volgend hoofdstuk gaat over de opsporing van terroristen. Er wordt geëxperimenteerd met het analyseren van demagogische data van opgepakte terroristen én met data van hun bankrekeningen.  Allerlei algoritmen worden gebouwd .. en één aanwijzing springt eruit: terroristen sluiten nóóit een levensverzekering af. Hiermee zijn potentiële terroristen dus op te sporen. (Inmiddels niet meer, lijkt me, en sja met crypto ben je snel uitgeanalyseerd).

Altruïsme

Het bekende verhaal van Kitty Genovese, die werd vermoord terwijl 38 toeschouwers niet ingrepen, is deel van een hoofdstuk over altruïsme. En net als de onderzoeken die laten zien dat we heel altruïstisch zijn, werd dit verhaal al snel gedebunked. De toeschouwers waren niet zo onverschillig als het verhaal gaat, en we zijn alléén altruïstisch als er iemand kijkt.   

Afkoeling van de aarde

En dan komt in hoofdstuk 4, naast veel andere items, de afkoeling van de aarde aan de orde, in het bijzonder het oppervlaktewater van de oceanen, nuttig om orkanen te voorkomen. De werking van een ‘Salter Sink’ wordt in detail uitgelegd. Ik had er nog nooit van gehoord! Dus gegoogled, en ik zie dat er na 2011 ook niet meer over geschreven wordt. Of het moet onder een andere naam zijn, want er gebeurt veel in geo-engeneering.

En daar gaat dan ook een deel van hoofdstuk 5 over. Als een vulkaanuitbarsting zwaveldioxide in de stratosfeer schiet en zo voor een beetje afkoeling kan zorgen, kunnen we zelf óók wat in de lucht spuiten, toch? De ‘uitvinder’ van de Salter Sink is ook hierbij berokken: Nathan Myhrvold. Maar hij lijkt ook dit niet te hebben opgepakt, Nathan liefhebbert nu in koken, en schreef een paar kookboeken. Sja. Googlen leverde het volgende op: zwaveldioxide in de stratosfeer tast de ozonlaag aan, inmiddels wordt er gekeken naar andere ‘deeltjes’. Ook dit onderdeel van het boek is niet tijdloos gebleken. Maar wel tijdloos is de opmerking dat gedragsverandering tegen klimaatverandering te moeilijk is omdat er te weinig korte termijn beloningen zijn, en dat dáárom naar technische maatregelen moet worden gekeken.

Overigens: dit hoofdstuk uit het boek heeft enorm veel kritiek gekregen, lees ik op Wikipedia. En Nathan’s bedrijf, Intellectual Ventures, is een PE organisatie en koopt en licenseert patenten, ze vinden niet echt zelf iets uit. In 2009 werd IV Labs opgericht, daaruit zijn wel een flink aantal startups ontstaan.

Apenprostitutie

In de epiloog gaan we terug naar seks. In een experiment werd kapucijneraapjes geleerd hoe met geld om te gaan. Ze  konden er pudding en appels van de onderzoekers mee kopen. Dat snapten ze na verloop van tijd heel goed! Zo goed, dat ze er seks van de apenvrouwtjes mee gingen kopen. Apenprostitutie! Het experiment is gelijk gestopt.

Mijn evaluatie van Superfreakonomics

Dit vervolg op Freakonomics staat weer boordevol interessante weetjes, ik heb er dus weer een hoop van geleerd. Niet alles even nuttig, maar wel leuk! Na het succes van Freakonomics kregen de auteurs veel ‘aanmeldingen’ van mensen die dachten iets bijzonders te vertellen te hebben. Dat maakt de verhalen wat minder op statistieken gebaseerd, bijvoorbeeld de stukken over Allie en over Nathan. Die vond ik (daarom) wat minder interessant. Het bronnenoverzicht is zeer uitgebreid, alles is onderbouwd, maar niet alles wetenschappelijk. Wel zijn er een aantal onderwerpen opgenomen waarin je kunt lezen dat wetenschappelijk onderzoek regelmatig debunked wordt met vervolgonderzoek, wat ook uit de stukken over Kitty Genovese en altruïsme blijkt. En de stukken over klimaatverandering tonen dat inmiddels óók aan. Dat maakt de relevantie van dit wat oudere boek minder, de observaties zijn bepaald niet (allemaal) tijdloos. De overall conclusie waarschijnlijk wel: zonder incentives krijg je de gemiddelde mens niet in beweging.

De onderwerpen zijn wel allemaal zeer leuk en gedetailleerd beschreven, met bijna altijd met name genoemde personen in de hoofdrol. Daarom leef je je snel in de onderzoeken in. Ik vond Allie niet echt herkenbaar, maar bijvoorbeeld de altruïsme-onderzoeken dan weer wel. De verhalen lopen op onverwachte manieren in elkaar over, het ziet er uit als van de hak op de tak, en toch zit er (meestal) logica in de structuur. De hoofdstuk- en paragraaftitels zijn leuk gevonden en heel uitnodigend: ‘De gevaren van baren’, en ‘Knikkeren met schedels’, bijvoorbeeld. Het boek is goed verzorgd, met hier en daar een tabel. Er is ook een geïllustreerde versie, maar die las ik niet.

Mis je wat als je dit boek niet leest? Nee, Freakonomics moet je zeker lezen, dat is echt een klassieker. Deze minder.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant 0, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur 0, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Superfreakonomics duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • digitaal via Kobo;
  • of uit een minibieb (dat deed ik ook)!

Koop Superfreakonomics duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , , , | Plaats een reactie

Recensie: goed fout – goed!

Geplaatst op 6 februari 2026 door estroocloeck

Amy Edmondson is bekend van haar werk over psychologische veiligheid, een cultuur waarin het veilig is om je uit te spreken en je fouten naar voren te brengen. Maar dat is maar één aspect van het leren van fouten. Over de individuele belemmeringen om van je fouten te leren gaat haar Goed fout (Right Kind of Wrong) uit 2023. Het boek geeft ook methoden om die belemmeringen te overwinnen. De combinatie van een analyse van soorten fouten en missers met heel veel voorbeelden én wetenschappelijk onderzoek is heel leerzaam en aantrekkelijk.

De indeling van missers en fouten in drie categorieën, die verschillende oorzaken hebben, maar ook verschillende reacties vereisen, vond ik een eye opener. Basale fouten moet je  gewoon vermijden, op complexe missers kun je je voorbereiden, en intelligente fouten, ja, dáár kun je heel wat van leren. Vooral van die van anderen … En daarom is het open zijn over fouten ook zo belangrijk, zéker in een team. Even over je schaduw heenstappen ….

Het psychologische boek Goed fout …

… begint met het allereerste begin: een onderzoek naar … cockpitbemanningen. Het onderzoek was gericht op vermoeidheid: maken vermoeide teams, die al 3 dagen aan het vliegen zijn, meer fouten dan frisse teams, die net aan een driedaagse beginnen? Je zou zeggen van wel. Maar nee. De vermoeide individuen maakten wel meer fouten, maar ze werden gecorrigeerd door hun teamleden, en als team maakten ze daardoor minder fouten. Teamwork is dus heel belangrijk. Amy, dan nog promovenda, gaat hetzelfde experiment doen met ziekenhuisartsen.  

Haar resultaten zijn echter helemaal anders, terwijl de criteria voor goed teamwork hetzelfde zijn als bij de cockpitbemanningen. Hoe effectiever het teamwork, hoe groter het foutenpercentage! Wat bleek: het foutenpercentage waar Amy mee werkte was niet juist. Alle info was uitgevraagd met questionnaires. De fouten kwamen uit rapportages, niet uit objectieve metingen, zoals bij de cockpitbemanning. Amy concludeert dat de goede teams niet meer fouten máákten, ze rapportéérden meer fouten. Het verschil niet zien tussen maken en rapporteren was een ‘intelligente mislukking’, een ‘goede misser’ omdat het tot een nieuwe ontdekking zou leiden. Amy past haar hypothese aan met de impact van cultuur, en krijgt bewijs daarvoor. Betere teams zijn beter in staat fouten te bespreken, want: psychologische veiligheid. En met dit onderzoek wordt Amy beroemd. Door een fout in haar oorspronkelijke onderzoek. Een fout? Ja, maar niet zomaar een fout.

Mislukkingen, missers, fouten, vergissingen en overtredingen

Voor dit boek maakt ze onderscheid tussen mislukking/misser enerzijds en fout/vergissing anderzijds. Een mislukking/misser is een afwijking van de gewenste resultaten, gebrek aan succes. Een fout/vergissing is een onbedoelde afwijking van vooraf vastgestelde normen, zoals regels of beleid. En dan is er nog een overtreding, een opzettelijke afwijking van de regels. Helaas gebruikt Amy (of de vertaler) mislukking/misser en fout door elkaar heen, wat een beetje verwarrend is.

Van missers en fouten moet je leren, dan worden het goede fouten, goede missers. Maar leren van fouten is moeilijk. Waarom? Eerst onderscheidt Amy 3 soorten missers.

  1. Basale mislukking, hoort bij een consistente context, bijvoorbeeld een lopende band, veel kennis is aanwezig, de onzekerheid is laag.
  2. Complexe mislukking, hoort bij een variabele context, bijvoorbeeld de operatiekamer, veel kennis aanwezig maar er zijn wel onverwachte gebeurtenissen, en dus een matige onzekerheid.
  3. Intelligente mislukking, hoort bij een nieuwe context, denk aan een wetenschappelijk laboratorium, beperkte kennis aanwezig en dus hoge onzekerheid.

Je gaat ook anders om met deze verschillende soorten: basale missers moet je vermijden, je kunt anticiperen op complexe missers, en zorg voor het verlangen naar intelligente missers. Maar hoe?

Missers leiden tot aversie, verwarring en angst

We reageren verschillend op missers: met emotionele aversie, cognitieve verwarring en met angst voor afwijzing. Dit zijn barrières voor de kunst van ‘goed’ fouten maken. Die barrières zijn te slechten:

  1. Aversie verminder je door reframen om gezonde opvattingen over fouten maken op te bouwen.
  2. Verwarring verminder je met een kader om soorten mislukkingen te onderscheiden.
  3. Angst verminder je door psychologische veiligheid.

Door aversie gaan we creatief om met basale fouten. We zeggen: ‘dat zou iedereen hebben gedaan’. Of: het is de schuld van een externe factor. De navigatie-app bijvoorbeeld. Of ‘de stoplichten sprongen net vóór mijn auto op rood’. We beschermen liever ons zelfbeeld dan dat we fouten toegeven. We zoeken naar oorzaken om ons handelen te rechtvaardigen. En zo leer je er natuurlijk niet van!

Leren van fouten

Je zelfbeeld is de reden dat we beter leren van de fouten van anderen, dan wordt ons ego niet bedreigd. En het verklaart ook waarom we meer leren van onze successen dan van onze fouten.

Een andere manier om meer te leren van je fouten is reframen, een voorbeeld komt van Brené Brown. Je schamen over een fout helpt niet, want schaamte gaat over wie je bent, ‘slecht in iets’. Het is beter het te framen naar schuldgevoel: je hebt iets (niet) gedaan. Dat triggert je verantwoordelijkheidsgevoel, en ga je ermee aan de slag. Ook nuttig: je eigen frames ter discussie stellen, je automatische reactie uitstellen, waarbij Amy verwijst naar Weten wat je niet weet van Adam Grant. En natuurlijk is de statische mindset van Carol Dweck óók een frame. Daniel Pink onderzocht Spijt, en concludeerde dat mensen achteraf meer spijt hebben van niet-genomen-risico’s dan van een mislukking bij een wél-genomen-risico.

De tijd nemen om te reageren op een misser is belangrijk: stop met wat je doet, denk rationeel en kritisch na, en kies dan een reactie die je dichter bij je doel brengt. Het voorbeeld dat Amy erbij geeft, over een mantelzorgster en haar invalide vader, is zeer treffend. Later lezen we over Toyota, waarbij bij élk project, hoe succesvol ook, gesproken wordt over hoe het nóg beter kan. Missers en mislukkingen zijn normaal, en als team werken aan verbetering ook, als een gemeenschap van wetenschappers, altijd zoekend.

Maar hoe leer je van fouten?

Dus, hoe doe je het goed? De eerste stap is zelfacceptatie: fouten maken hoort erbij. Verder je reactie afstemmen op het soort misser, weet je nog? Basale missers vermijden, anticiperen op complexe missers, en verlangen naar intelligente missers.

Realiseer je dat je het recht hebt om te mislukken. Helaas is het wel zo dat dit recht makkelijker uit te oefenen is door een witte (man) en lastiger voor minderheidsgroeperingen omdat voor hen de mislukking als representatief voor de hele groep wordt gezien. Dat brengt Amy op inclusiviteit: ondanks dat inclusiviteit en psychologische veiligheid op elkaar lijken, is er toch verschil. Psychologische veiligheid, het gevoel dat het veilig is om je uit te spreken, is een onderdeel van het gevoel erbij te horen. Inclusiviteit, erbij horen, is een individueel gevoel, terwijl psychologische veiligheid een eigenschap van een groep is.

De tweede stap is oefenen, gewoon meer risico’s nemen, meer experimenteren, meer fouten maken. Daar wen je dan aan. Je moet dus volharden na mislukkingen, reflecteren op je fouten, verder verantwoording afleggen dus jezelf ‘de schuld’ geven, en als laatste (goede) excuses maken.

Een cultuur pro mislukkingen

Hoe creëer je nu de goede cultuur om te mislukken?

  1. Aandacht geven aan de context – hoe moeilijk een activiteit is, hoe complex de omgeving.
  2. Stimuleren van het delen van mislukkingen – in plaats van alleen maar opscheppen.
  3. Een goede misser belonen – het gaat om de openheid die hiermee samenhangt, het nemen van risico – en mensen zonder ook maar één misser ontslaan!  

Door vaak je mislukkingen onder ogen te zien, te analyseren en ervan te leren, train je je beoordelingsvermogen qua soorten missers en hoe ermee om te gaan. En daarmee verbeter je je kans op succes.  

Mijn evaluatie van Goed Fout.

Dit is een uitzonderlijk leerzaam boek, wat ‘van je fouten leren’ tot in de details uiteenrafelt. De vele voorbeelden, van de individuele mantelzorger tot de teams bij Toyota, geven veel onderbouwing en inspiratie. Naast die voorbeelden geeft Amy ook veel wetenschappelijke onderzoeken weer, en niet alleen die van haarzelf, hoewel die wel als startpunt worden gebruikt. Tenslotte maakte ze een fout in haar hypothese! Ook interessant is haar beschrijving hoe open zijn over je missers en fouten je relatie met anderen kan verbeteren, ook wel handig. Prettig is dat ze aan het eind een aantal richtlijnen geeft hoe je kunt oefenen in ‘goed fout zitten’. Daarmee geeft ze een aanvulling op haar werk over psychologische veiligheid, wat voornamelijk de cultuur betreft, en wat minder je individuele gevoelens bij het maken van fouten. De aversie, de verwarring en de angst zijn heel herkenbaar.

Het betoog is duidelijk opgezet, verschillende soorten missers worden in afzonderlijke hoofdstukken uiteengerafeld. Ik had nooit zo nagedacht over basaal, complex en intelligent, en dit verschil is zeker zinnig om in het oog te houden. Qua redactie ben ik wat minder enthousiast, naast de incidentele typo stoorde ik me wat aan het gebruik van mislukking, misser en fout door elkaar heen. Van het voorbeeld Citibank heb ik de hele casus op Google nagelezen, want het ‘basale’ ervan was mij niet zo duidelijk. En zo waren er nog wat vraagtekens. In het boek staan een paar tabellen en figuren, verder is het vrij sober. Amy’s schrijfstijl is prettig, geen jargon, wel humor.   

Mis je iets, als je dit boek niet leest? Nee. Amy’s boek De onbevreesde organisatie is een klassieker, deze (nog) niet. Wél was het Business Book of the Year 2023 van de Financial Times, dat dan weer wel.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd 0, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Goed fout duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • digitaal en gratis via Kobo Plus;
  • of uit een minibieb!

Koop Goed fout duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Ik kreeg een recensie-exemplaar.

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in psychologie | Tags: , , | Plaats een reactie

Recensie: Dit is fascisme – compact betoog

Geplaatst op 2 februari 2026 door estroocloeck

Het fascisme is terug. Niet met nazivlaggen, maar met MAGA-petjes. En niet alleen in de VS, wereldwijd. Dat is de ongemakkelijke boodschap van Dit is fascisme van Rosan Smits uit 2025. En zij is niet de enige die het zegt: veel deskundigen slaan alarm, omdat zij het patroon herkennen. Rosan zag het eerder in andere landen, die zij als wetenschappelijk conflictonderzoeker bezocht: Iran, Palestina, Soedan, Rwanda. En toen zag ze de eerste tekenen in het westen … Ze stapte over naar de journalistiek, omdat ze zó meer impact kan maken. En met dit boek máákt ze impact.

Het heeft nut om fascisme te herkennen en te benoemen, ook al roep het weerstand op (‘zo erg als Hitler is hij toch niet’). Het laat zien wat we er tegen kunnen doen. Want het fascisme krijgt geen kans als er voldoende mensen zijn die begrijpen wat het is en zich mobiliseren. Dit boek weet kort (140 pagina’s) en krachtig duidelijk te maken wat het is, hoever het al doorgedrongen is in de westerse wereld (spoiler: vér) en wat er nog aan gedaan kan worden. Die acties vond ik eerder symptoombestrijding dan het aanpakken van de oorzaak. Maar dat laatste is dan ook een meer ideologische opgave, en levert weinig handelingsperspectief op. En dat laatste is óók belangrijk voor ons verzet tegen het fascisme.

Het maatschappelijke boek Dit is fascisme …

…. geeft dus handvatten hoe we ons kunnen mobiliseren, ons ertegen kunnen verzetten, in de laatste 3 hoofdstukken. Maar eerst besteedt Rosan 5 hoofdstukken aan een analyse van het hedendaagse fascisme. Ik pikte er wat highlights voor mezelf uit.

Een keiharde definitie geven van fascisme is lastig, het is eigenlijk een vergaarbak van ideologieën waar de fascisten selectief in winkelen, zo stelt Rosan in hoofdstuk 1. Je herkent het aan wat ze met die ideologieën doen, hun acties. Het fascisme ontvouwt zich stap voor stap, Robert Paxton (van The Anatomy of Fascism) onderscheidt 5 stadia.

  1. Ontstaan: voedingsbodem leggen in tijden van crisis of onvrede
  2. Organisatie: een partij en een leider
  3. Machtsverwerving: toegang tot politieke macht via verkiezingen
  4. Machtsuitoefening: regeringsmacht, afbreken van grondrechten
  5. Radicalisering of verval

Het radicaal-rechtse populisme zien we al in de eerste 2 stadia. Als ‘normaal’ rechts dit populisme accepteert om kiezersgunst te verkrijgen zitten we al in stadium 3. Dat antidemocraten democratisch gekozen worden, is cynisch, maar sinds mensenheugenis de realiteit. Als de oppositie onschadelijk wordt gemaakt is dat alweer stadium 4, de democratie wordt afgebroken.  Een illiberale democratie als eindpunt, zoals we in Turkije of Hongarije zien, is een vorm van radicalisering. Het kan uitmonden in extreem gewelddadig gedrag, in binnen- en buitenland. Zoals Hitler, inderdaad.

Draaiboek

Fascisten gebruiken een draaiboek met 10 instrumenten om ‘het volk’ te mobiliseren, volgens Jason Stanley in How Fascism Works:

  1. Mythisch verleden.
  2. Propaganda en leugens
  3. Anti-intellectueel, het ondermijnen van wetenschappers, journalisten, kunstenaars
  4. Alternatieve waarheid creëren, consistentie is niet noodzakelijk
  5. Hiërarchie in de maatschappij, witte/ man versus zwarte/ vrouw, discriminatie
  6. Slachtoffer spelen van een complot
  7. Gendernormativiteit, traditionele genderrollen
  8. Arbeidsideaal, verschil maken tussen hardwerkende burgers en profiteurs
  9. Kloof stad – platteland
  10. Van het recht een wapen maken, zichzelf boven de wet stellen

Ik zie het Trump doen, maar schrik van de voortgang in Nederland. Daar móéten we wat aan doen, voor het te laat is.

Fascisme in de VS

Over Trump gaat hoofdstuk 2. Rosan geeft een overzicht van de gebeurtenissen van zijn 1e jaar. De voedingsbodem voor het ontstaan lag al klaar, maar er is niets gedaan om het te voorkomen, door partijbelangen van de ‘gematigde’ Republikeinen en de Democraten. Het verzet groeit, maar brengt ook grote risico’s met zich mee.

Fascisme in Europa

Hoofdstuk 3 gaat over Europa. De ‘rechtse’ landen, Hongarije, Italië, werken samen om de EU te ontmantelen. In 2024 behalen de rechtse partijen in de EU een aanzienlijke verkiezingswinst, de drie rechtse fracties hebben samen 25% van de zetels. En ze krijgen het midden mee. Er zijn veel extreem-rechtse events die door Trump en Vance worden gesteund, zij willen natuurlijk ‘regime change’ in de EU. The Heritage Foundation, de denktank achter Trump’s beleid, heeft ook een document geschreven voor Europa: The Great Reset. Onderdeel hiervan is de internationale rechtsorde ondermijnen. Die is al wat gehavend door de genocide in Palestina, waar geen land tegen optreedt. Stel je voor dat je voor antisemitisch wordt uitgemaakt! Project Esther, ook van de Heritage Foundation, zet protest tegen genocide weg als terrorisme. Ook in Europa worden demonstraties onderdrukt en vreedzame demonstranten gearresteerd.

Maar: waaróm wordt de internationale rechtsorde ondermijnd? Omdat de landen met liberale economieën en vrije marktwerking dit als norm opdrongen aan alle andere landen: Rusland China, Iran, Venezuela. Voor deze autocratische landen is ‘winstbejag het hoogste geopolitieke streven’, en zij steunen elkaar om hun macht te vergroten. Ook Trump en Orbán bewegen die kant uit. En de staatskas plunderen verhoudt zich niet met internationale afspraken. De miljardairs in de VS hebben zich dáárom verbonden met Trump. Onze verdedigingslinies, de Europese instituties, zijn robuust maar liggen onder vuur. Lidstaten houden zich niet aan afspraken waar ze zélf voor tekenden.

Fascisme in Nederland

Hoofdstuk 4 zoomt in op Nederland. De PVV onder Wilders voldoet aan het 10-punten draaiboek. De vorige coalitie maakte van zijn ideeën ‘serieuze opties’. Dat was deels tactiek (‘we waren het eens’) om Wilders het slachtofferschap af te nemen. Maar hierdoor is het polder-fascisme weer een stap dichterbij.  

Verzet in de samenleving

‘Samen tegen fascisme’ is de titel van hoofdstuk 5. Fascisme ontstaat vanuit de huidige existentiële bedreigingen van klimaatverandering, ongelijkheid en technologische revolutie. Eindtijd-fascisme noemt Naomi Klein het. Het heeft de vorm van een donkere wolk die overal aanwezig is en tegelijkertijd ongrijpbaar is, ‘cloud-fascisme’ volgens Ece Temelkuran. We kunnen het stoppen door: nooit op voorhand te gehoorzamen aan autocratische leiders,  feiten boven fictie te stellen, verbinding boven verdeling, en medemenselijkheid boven ontmenselijking te stellen, morele moed te tonen, geweldloos verzet te bieden, en vooral stand te houden. Hiervoor zijn een aantal instituties nodig, zoals de politiek en journalistiek.

Verzet in de politiek

Hoofdstuk 6 gaat dan ook over strijdbare politiek. Denk aan het verbieden van ondemocratische politieke partijen (ja, dat is wél democratisch), het uitsluiten van samenwerking met uiterst rechts, alert blijven op alle instrumenten van het fascistische draaiboek, collega politici verdedigen tegen ongefundeerde verdachtmakingen, en het stoppen van zelfverrijking en witwassen.  En: zaai hoop,  geen haat. O ja, de rechtsstaat beschermen, last but not least.

Verzet in de journalistiek

Hoofdstuk 7 gaat over de journalistiek. En dat hoofdstuk begint met diezelfde rechtsstaat: journalisten moeten zorgen dat ze niet meewerken aan ondermijning ervan. Neutraliteit in dat kader bestaat niet, hoe kunnen ze neutraal staan tegenover vijanden van de democratie? Ze moeten niet normaal maken wat niet normaal is.  Wederhoor mag geen zendtijd voor leugens worden. Live uitzendingen kunnen voor propaganda worden gebruikt. En ze moeten voorzichtig zijn bij fact-checken, niet doen alsof het waar had kúnnen zijn. De fascist debiteert alleen maar leugens om een bepaald frame te creëren, en door het serieus te nemen helpen ze daarbij. Interessant: Rosan herinnert deze beroepsgroep eraan dat minderheden op redacties ondervertegenwoordigd zijn. Denk je als journalist dat het allemaal wel meevalt, dan behoor je waarschijnlijk tot een bevoorrechte groep die de klappen (nog) niet voelt.

Verzet door onszelf

En dan wij, in hoofdstuk 8: Een solidaire samenleving. Mensen onderschatten het gevaar te lang. En als het misgaat denken ze dat ze er niets aan kunnen veranderen. Fout. Verzet je. Gebruik geen verhullende taal, zoals oorlog als het over genocide gaat, vrijheid van meningsuiting bij censuur. Maak contact met minderheden en andersdenkenden, bekend maakt bemind. Steun journalisten, de kunsten, goede doelen. Vorm een netwerk met gelijkgestemden, dat maakt je sterker.

En ga stemmen, maar niet op een fascist.  

Mijn evaluatie van Dit is fascisme

Dit onderwerp is niet nieuw, de kranten en social media staan er vol mee. Rosan is er in geslaagd om dit brede onderwerp samen te vatten in zo’n 140 pagina’s (de rest is een bronnenoverzicht), dat vind ik knap. Elk punt wat wordt aangedragen wordt gelinkt aan wetenschappelijk werk (o.a. van Timothy Snyder, dé expert op dit gebied, en Anne Applebaum) en daadwerkelijke voorbeelden. Zo gaat het veel over Trump, maar ook over Europa en Nederland, en de parallellen zijn soms schokkend. Het draaiboek wordt ook hier uitgerold. Haar waarschuwing dat je nooit te vroeg kan zijn met ingrijpen is relevant, het lijkt er op dat de VS dat punt al zijn gepasseerd: er is al zoveel ontmanteld, dat wederopbouw van de democratie jaren kan kosten. Maar hoe relevant dit boek ook is, de gebeurtenissen gaan zo snel, dat er nu, 4 maanden na publicatie, alweer veel veranderd is, en niet ten goede. Misschien dat dit boek een leven gaat leiden als tijdsdocument: tóen was verzet nog mogelijk ….

De uitwerking van het betoog is grondig, met veel voorbeelden uit binnen- en buitenland. De acties van verzet zijn praktisch en haalbaar. Daar wringt voor mij iets, in het betoog wordt ook duidelijk gemaakt dat het onderliggende systeem van macht en geld, vooral geld, het fascisme faciliteert. Of er een systeemverandering moet komen, het weren van geld uit de politiek, de structuur van de EU, en het verminderen van ongelijkheid en al die andere zaken uit de ‘voedingsbodem’ waar ze haar betoog mee begint, daar geeft het boek geen antwoord op. Te groot? Te rigoureus? Verder is het betoog goed geschreven en qua structuur ook goed te volgen. Ik las het eBook, wat qua uitvoering sober is, maar goed geredigeerd.

Mis je iets als je dit boek niet leest? Nee. Maar als je niet overtuigd bent van de dreiging van het fascisme is dit een uitstekende inleiding om je er eens verder in te verdiepen.   

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Dit is fascisme  duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
  • digitaal via Kobo;
  • of uit een minibieb!

Koop Dit is fascisme duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , | Plaats een reactie

Familie: ‘neef’ Hans van der Loo

Geplaatst op 29 januari 2026 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand is dat mijn ‘neef’ Hans van der Loo.

Waar schrijft ‘neef’ Hans van der Loo over?

Over teamdynamiek, motivatie en cultuurverandering. Energie en psychologische veiligheid. Aandacht en plezier. En ook over bijzondere mensen, zoals Elon Musk en Taylor Swift. Een paar boeken van de ongeveer 20 springen eruit: *Vaart maken: over teams die aan de Volvo Ocean Race, een zeilwedstrijd, deelnemen. *De race om het coronavaccin, wat in feite ook over vaart maken gaat. *Paradoxen van Modernisering, een academisch werk. *Buurt in balans Oudwijk wat zo specifiek is dat ik me afvraag of de auteur geen naamgenoot is geweest. Even ‘neef’ Hans bellen …

Op dit moment schrijft hij, samen met ‘buddy’ Patrick Davidson, een nieuw boek over Elon Musk. Na Musk Mania uit 2016, wat focuste op Musk’s succesfactoren, kijken de heren nu specifiek naar het aspect psychologische veiligheid. Het heet Musk Modus en komt in september 2026 uit.

Heeft ‘neef’ Hans van der Loo andere zakelijke activiteiten?

‘Neef Hans heeft zijn eigen adviesbureau, Vierloos, en is ook verbonden aan EnergyFinder, Bindje en Hi Teaming. Daarnaast is hij spreker en geeft seminars en cursussen, ik heb ook eens bij hem ‘in de klas’ gezeten. Recent was hij key note spreker op de Conferentie vitaliteit.

‘Neef’ Hans geeft ook regelmatig lezingen in het buitenland. Niet vreemd, want hij spreekt vloeiend Engels, Duits en Frans.

Verder is hij een zeer productieve en succesvolle auteur.

Hoe ziet het persoonlijke leven van ‘neef’ Hans van der Loo er uit?

‘Neef’ Hans is geboren in Luxemburg, in 1954 en inmiddels dus ruim boven de AOW-leeftijd. Maar gepensioneerd is hij niet, o nee!

‘Neef’ Hans studeerde aan de Sorbonne, deed een master sociologie aan de universiteit van Groningen en de Universiteit van Utrecht en studeerde daar af op Brand Management. Daarna studeerde hij aan Harvard.

Van 1978 tot 1992 werkte ‘neef’ Hans als universitair hoofddocent op het gebied van toekomstscenario’s aan de Universiteit van Utrecht. Daarnaast was hij tijdelijk gastdocent aan universiteiten in de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Zweden.

Als scenario- en marktonderzoeker zette hij zich enkele jaren in voor de researchafdeling van KPN, daarna maakte hij de switch naar het advies. Als partner bij &Samhoud van 1997 tot 2006, en bij Pentascope tot 2008, hield hij zich in binnen- en buitenland bezig met gedrags- en cultuurverandering. Visie- en merkontwikkeling, strategieformulering en de vertaling daarvan in aangepast gedrag en gewenste prestaties waren zijn hoofdthema’s. Hij verrichtte opdrachten voor bedrijven en organisaties in zo’n beetje alle economische en maatschappelijke sectoren.

In 2015 richtte hij samen met Patrick Davidson twee adviesbedrijven op: betterday (gericht op versneld veranderen) en EnergyFinder (gericht op het krijgen en behouden van energie).

‘Neef’ Hans woont in Utrecht. Hij is getrouwd en heeft twee zoons: Casper en Joran (deze werkt als adviseur duurzaamheid).

Welke boeken schreef ‘neef’ Hans van der Loo?

‘Neef’ Hans schreef zo’n 20 boeken, de laatste jaren elk jaar wel één. Ik las daar 9 van en schreef van 4 recensies. Zijn boek Giftig gedoe op de werkplek werd Managementboek van het Jaar 2024. En nummer 21 staat alweer op stapel.

Samen safe (2025)

Er is veel gezegd en geschreven over psychologische veiligheid, en er zijn ontelbare projecten opgetuigd. Toch heeft al die aandacht niet gebracht wat het zou moeten. ‘Neef’ Hans rafelt uiteen wat de oorzaak hiervan is en geeft ons een nieuwe aanpak, reset en update. De ondertitel verklapt de kern van de nieuwe aanpak: kleine gewoontes. Ik vond het boek lekker praktisch. Hans geeft het bouwen aan psychologische veiligheid ook 5 nieuwe uitgangspunten, 5 x S:  Snel, Systemisch, Subtiel, Samenspel en Slagvaardig. Samen met 3 dimensies, 10 regels en 10 knoppen, plus 150 kleine gewoontes, heeft Hans een gestructureerde aanpak uitgewerkt. Lees mijn recensie | Koop bij Libris.

 

Taylor Swift (2024)

Ik las dit boek nog niet, daarom een deel van de flaptekst: Taylor Swift heeft zich ontwikkeld tot een muzikaal, maatschappelijk en zakelijk fenomeen. Hoe heeft ze dit voor elkaar gekregen? Taylor Swift is geen brutale rockchick. Ze is nog even bescheiden en vriendelijk als toen ze haar carrière begon, maar de girl next door is volwassen geworden. Dankzij haar vermogen om persoonlijke ervaringen om te zetten in songs, raakt ze honderden miljoenen mensen over de hele wereld. Met haar albums en concerten breekt ze alle records. Ze heeft een gigantische menigte fanatieke Swifties om zich heen verzameld. Met haar even originele als persoonlijke aanpak verdient ze als zakenvrouw miljarden. Koop bij Libris.

Giftig gedoe op de werkplek (2023)

Uit mijn recensie: Managementboek van het Jaar 2024! Dat zegt al genoeg, toch? Ik las het daarom met veel belangstelling alsnog. Want ik ben dan wel gepensioneerd, ook in vrijwilligers-omgevingen komt giftig gedoe voor. Is dit boek daarvoor ook bruikbaar? Jazeker, de analyses van giftig gedoe en de aanbevelingen om een veilige cultuur te scheppen zijn universeel toepasbaar. Daarbij heeft het heel veel voorbeelden van verschijningsvormen van giftig gedoe, die je waarschijnlijk zó herkent, en tips en tools om te komen tot een veilige omgeving. ‘Neef’ Hans schreef het met Caroline Koetsenruijter. Lees mijn recensie | Koop bij Libris.

Teaming (2022)

Uit mijn recensie: Dit moet toch wel het Magnum Opus zijn van ‘neef’ Hans en Patrick Davidson. Alles wat je over teaming zou kunnen bedenken staat in dit boek. Theorie, voorbeelden en een deel werkboek. Wat wil je nog meer? Naast volledigheid, sprak ook de structuur mij aan. Het geheel is opgehangen aan een fijn model. De theorie wordt afgewisseld met interessante, goed uitgewerkte cases. Elk hoofdstuk is prettig samengevat. Het werkboek is expliciet gelinkt aan de theoretische hoofdstukken. Verder uitgebreide referenties, een lange literatuurlijst en een indrukwekkend overzicht van geïnterviewde experts. Erg goed gedaan! Lees mijn recensie | Koop bij Libris.

De race om het Corona vaccin (2021)

Ik las dit boek (nog) niet, dus hierbij de flaptekst: Toen iedereen nog dacht dat het allemaal wel meeviel met corona, werkten vaccinmakers al maandenlang aan een nieuw vaccin. Daarbij wisten zij het bestaande ontwikkelrecord voor een werkend vaccin met een factor vijf te verpulveren. ‘Neef’ Hans vertelt het opmerkelijke verhaal van vaccinmakers die erin slaagden om tegen alle verwachtingen in pijlsnel een werkend vaccin te ontwikkelen, inclusief de vertragende bureaucratie rondom het daadwerkelijk vaccineren. Dit boek sleept je mee in de woelige wereld van wetenschap, politieke belangen, commerciële motieven en persoonlijke emoties. Koop bij Libris

Veldgids psychologische veiligheid (2021)

Dit boek, wat ‘neef’ Hans samen schreef met Joriene Beks, las ik nog niet. De flaptekst dus: Een boek boordevol praktische ideeën die écht werken! Het gevoel hebben erbij te horen. Zeggen wat je op je lever hebt. Fouten openlijk durven bespreken. Onbevreesd presteren. De boel uitdagen en in beweging brengen. En tegelijkertijd zorgen voor een positieve sfeer. Deze Veldgids biedt je praktische ondersteuning bij het ontwikkelen van safe zones binnen jouw organisatie met krachtige vragen, prikkelende werkvormen (‘nudges’), voorbeeldgedragingen en praktijkscripts. Een boek dat je aanspoort om meteen aan de slag te gaan. Concreet. Samen. Effectief. Koop bij Libris

Psychologische veiligheid (2020)

Ook dit boek, wat ‘neef’ Hans samen schreef met Joriene Beks, las ik nog niet. Dus ook hier de flaptekst: Het best bewaarde geheim om teams vleugels te geven? Psychologische veiligheid. Het zorgt voor een klimaat waarin onderling vertrouwen gekoppeld wordt aan vrijmoedigheid en het verlangen om verschil te maken. En waarin je ook in verwarrende tijden samen kunt overleven en aan de weg blijft timmeren. Psychologische veiligheid geeft medewerkers het gevoel erbij te horen, moedigt ze aan hun mening te uiten, gemaakte fouten openlijk te bespreken en veelbelovende ideeën aan te dragen. Het leidt tot aantoonbare verbeteringen in eigenaarschap, samenwerking, leren, creativiteit en presteren. Koop bij Libris

Werkvuur (2019)

Uit mijn recensie: Zoals alle boeken van deze auteurs, ‘neef’ Hans en Patrick Davidson, is dit weer een zeer vlot leesbaar boek met veel herkenbare voorbeelden en een aantal (ook herkenbare) stappen die je kunt nemen om in de Zinzone te komen. Daarom is het eerder een boek over persoonlijke effectiviteit dan over verandermanagement. Werkvuur is de energie die we hebben op het werk. Omdat we onze identiteit ontlenen aan het werk wat we doen, hebben we een brandend verlangen om aan werk te komen. Maar eenmaal aan het werk, lekt die energie weg. Hoe dat komt en wat er tegen te doen, zetten de auteurs uiteen in 3 delen: Werk, Vuur en Werkvuur. Mooi gevonden. Lees mijn recensie  | Koop bij Libris.

Musk mania (2016)

‘Neef” Hans schreef dit boek samen met Patrick Davidson. Ik las dit boek vorig jaar, maar schreef geen recensie. Daarom de flaptekst: Elon Musk, de man achter Tesla, PayPal en SpaceX, is de ultieme wavemaker: een leider die niet alleen meesurft op de golven van vernieuwing, maar ze het liefst zelf veroorzaakt. Aan de hand van vijf even waanzinnige als toepasbare succesprincipes lees je over *De grensverleggende prestaties van Musk op een rij. *Een kijkje in de mindset en drijfveren van een wereldveranderaar. *Musk-Minimasterclass: pas de succesprincipes van Musk zelf toe. Koop bij Libris

Waar haal je de energie vandaan? (2016)

‘Neef’ Hans schreef dit boek weer samen met Patrick Davidson. Ik las het, maar schreef geen recensie, dat deed ik toen nog niet. Dus de flaptekst: Energie is de beste voorspeller van succes. Energieke mensen zitten beter in hun vel, gedragen zich actiever en presteren beter. Maar waar haal je die energie vandaan? In dit praktische boek lees je hoe je je mentale, emotionele en sociale energiebronnen vindt én activeert. Op basis van jarenlang onderzoek leggen de auteurs op heldere en aansprekende wijze uit hoe je dagelijks met 100% energie aan de slag kunt gaan. Koop bij Libris

Kus de visie wakker (2015)

‘Neef’ Hans schreef dit boek samen met Jeroen Geelhoed. Ik las het, maar láng voordat ik recensies schreef. Daarom de flaptekst: Visie is hot. Een visie bindt mensen en geeft richting. Het is een bron van energie en draagt bij aan een verhoogde effectiviteit. Het is het kloppend hart van een organisatie. Maar wat houdt visie nu precies in? Aan de hand van een inspirerende methodiek laten de auteurs zien hoe u met succes een visie ontwikkelt en realiseert en hoe u betrokkenheid en draagvlak creëert binnen uw organisatie. Naast de vele praktijkvoorbeelden geeft Kus de visie wakker een overzicht van alle relevante literatuur en van recente onderzoeksgegevens. Koop bij Libris

Vaart maken (2014)

En ja, ook dit boek van ‘neef’ Hans las ik zonder te recenseren. Dus de flaptekst: Dwars door de hoogste golven heen versnellen en to the max presteren. Dat is wat oceaanzeilers die aan de Volvo Ocean Race deelnemen doen. Onder loodzware omstandigheden en met een prestatielat die torenhoog ligt, weten ze telkens weer het onmogelijke te realiseren. Wat is hun geheim? Hoe slagen ze erin om onder grote druk continu op volle kracht vooruit te koersen en topprestaties te leveren? Koop bij Bol

Plezier en prestatie (2003, herziene uitgave 2014)

Nou ja zeg, dit boek is mij volstrekt onbekend! Dus de flaptekst: Plezier in het werk leidt tot betere bedrijfsresultaten. Dat laten meerdere succesvolle bedrijven zien. Gebrek aan plezier in het werk leidt tot verwaarloosde organisaties met slechte – of opgepoetste – resultaten. Hoog tijd dus voor een aanpak die plezier en prestatie structureel met elkaar verbindt.
Plezier & prestatie laat zien hoe plezier in het werk én het behalen van resultaten elkaar kunnen versterken, in goede en in slechte tijden. Centraal staat het concept dat de auteurs ‘pleziermanagement’ noemen: het managen van werkplezier met het oog op tevreden klanten en betere bedrijfsresultaten. ‘Neef’ Hans schreef het samen met Jeroen Geelhoed.
Koop bij Libris

Energy boost (2013)

En ja, ook gelezen, maar niet gerecenseerd. Flaptekst: Wat doe je als de prestatielat steeds hoger wordt gelegd en de omstandigheden alsmaar zwaarder worden? Je geeft plankgas, of je gaat juist op de rem staan. Beide reacties leiden tot fors energieverlies en tot afnemende prestaties. Gemiddeld lekt meer dan de helft van alle menselijke energie weg uit organisaties, zo blijkt uit onderzoek. ‘Neef’ Hans laat zien wat je kunt doen om energielekken te dichten, bestaande energie beter te benutten en nieuwe energie te creëren. Aan de hand van zestien praktische krachtlessen – en inspirerende voorbeelden van Accor Hotels, het Koninklijk Concertgebouworkest, Google, Handelsbanken, Starbucks en tal van andere organisaties – onthult hij hoe je de knop op groen zet. Koop bij Libris

We hebben er zin in! (2011?)

We hebben er zin in! Zo dus: – Aandacht in plaats van automatismen – Positieve verbinding in plaats van negativisme – Ambitie in plaats van aanpassing – Gedrevenheid in plaats van passiviteit. Zin is een gigantische, maar dikwijls onderschatte energiebron. Wanneer je er zin in hebt, ben je aandachtiger op ontwikkelingen in je omgeving. Dan ben je positiever gestemd en ga je eerder verbindingen met anderen aan. Dan ben je sneller geneigd om een zelfgekozen ambitie te verwezenlijken. En dan ga je met meer gedrevenheid aan de slag. In dit boek geen zware kost of zweverige praatjes. Naast een stevige theoretische basis bevat We hebben er zin in! een aantal eenvoudige principes om de slagkracht van je organisatie te vergroten. Koop bij Bol

Maak van je organisatie een crisiskampioen (2010)

Weer iets onbekends! Een luisterboek uit de serie ‘Management Topics’. Waar een crisis is, zijn verliezers. Maar er zijn ook altijd winnaars. Ondanks alle ellende die een crisis veroorzaakt. Denk maar aan Coca-Cola, Proctor & Gamble, IBM en Hero na de depressie van de jaren twintig, Southwest Airlines na de aanslagen op 11 september 2001. Ook in de huidige crisis staan er bedrijven op die zich als ware crisiskampioenen ontpoppen. De vraag is nu wat sommige bedrijven tot winnaar maakt. Waarom lukt het de één om van de crisis te profiteren, terwijl de ander alleen maar dieper in het moeras zakt? Wat kenmerkt de winnaars? Koop bij Bol

Buurt in balans Oudwijk (?)

Ik wist niet dat ‘neef’ Hans dit boek geschreven had, laat staan wanneer! En … heeft hij het wel geschreven? Ik ga op onderzoek uit …. De flaptekst: Oudwijk ontwikkelde zich de afgelopen jaren van een traditionele volksbuurt tot een bonte buurt. Deze Utrechtse buurt is een ontmoetingsplaats van bewoners met zeer uiteenlopende levensstijlen geworden. In veel vergelijkbare stadsbuurten in Nederland ging dit gepaard met blijvende conflicten en problemen. In Oudwijk echter, werd de plaats van oude omgangsvormen langzamerhand ingenomen door nieuwe. Oudwijk ontwikkelde zich tot een buurt in balans. Koop bij Bol.

Paradoxen van modernisering (1990?)

‘Neef’ Hans schreef dit boek samen met Willem van Reijen. Ik lees dat het een filosofisch / sociologisch boek is, maar meer informatie vind ik niet. .

Een wenkend perspectief (1984)

Hier heb ik zelfs geen cover van gevonden. ISBN
9789061842262. Is het wel van ‘Neef’ Hans? Al 42 jaar oud, zou het een bewerking van een afstudeerscriptie zijn? Ik ga het onderzoeken!

Wavemakers (2022?)

Samen met Martijn Arets en Patrick Davidson schreef ‘neef Hans het boek Wavemakers in 2017 of 2022. Er is weinig te vinden over dit boek, alleen de flaptekst bij Managementboek: De wereld golft en is woeliger dan ooit. Wavemakers gedijen niet alleen op golven van verandering, ze slagen er in zelf golven te veroorzaken en daarmee hun dromen te verwezenlijken, hoe waanzinnig die ook klinken. Het zijn leiders met specifieke leiderschapskwaliteiten die positieve en waarde gedreven energie kunnen opwekken. Met focus op ambities. En die slim gebruik weten te maken van de kracht van mensen. Jarenlang onderzoek en honderden interviews vormen de basis voor het framework dat de auteurs bieden om je te ontwikkelen tot een Wavemaker. Het boek is nergens leverbaar. Is het wel gepubliceerd? (ISBN 9789462761681).

‘Neef’ Hans schreef ook een bijdrage voor Perspectieven op leiderschap, uit 2018.

Verantwoording

Alle informatie is ontleend aan Goodreads, en diverse sprekerbureaus. Hans’ eigen website is al enige tijd off-line.

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
  32. Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
  33. In september stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
  34. En in oktober nicht Roxane van Iperen
  35. In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
  36. December was voor tante Carol Dweck.
  37. In januari stelde ik neef Hans van der Loo aan je voor.

Geplaatst in management, Persoonlijke effectiviteit, Teamwork | Tags: , | Plaats een reactie

Recensie: Hoog spel – praktijklessen

Geplaatst op 26 januari 2026 door estroocloeck

Meer dan 200 mensen zijn omgekomen tijdens een beklimming van Mount Everest. Dat weet Katja Staartjes in 1999, als zij zelf een poging waagt. De teller staat dan al op 160. Ze speelt hoog spel met haar leven, weet ze, en haar boek over dit avontuur uit hetzelfde jaar heet niet voor niks Hoog spel. Waarom dan toch? Omdat de berg een enorme aantrekkingskracht heeft, omdat ze nieuwsgierig is, en voor de uitdaging, haar grenzen leren kennen. En onderweg leert ze ook over vertrouwen, en teamwork. Ze schrijft daar nóg 4 boeken over. Als ervaringsdeskundige ….

Ik las de laatste ervan: Top Teams, wat op de shortlist van Managementboek van het Jaar 2020 terecht kwam. Erg goed, en ik wilde wel wat meer over haar inspiratie ervoor weten. Nu pas realiseer ik me dat zij lessen geleerd heeft met gevaar voor eigen leven. Geen theorie, maar ijskoude, keiharde praktijklessen. Het boek leest als een trein, en naast de lessen over haarzelf en teams, leren we over de tradities van Nepal, de omgeving, de organisatie van zo’n tocht, en waarom het zo gevaarlijk is. En natuurlijk over haar succes: ze is de eerste Nederlandse vrouw op de top. Wát een prestatie!  

Het biografische boek Hoog spel …

… dekt de periode 25 maart – 15 mei 1999 af. Ja, 6 weken, zoveel tijd is nodig voor de beklimming van de Everest. Het begint met een trekking van 2 weken, deels omdat de ingeplande vlucht door weersomstandigheden niet doorgaat. In die trek klimt het team van 2700 naar bijna 5000 meter, het is dus ook acclimatiseren.

Tradities

In die eerste 2 weken leren we ook veel over Nepalese tradities. Een paar maanden voor de start heeft Katja al toestemming aan de berg, Chomolungma, de Moedergodin van de Wereld, gevraagd om haar te mogen beklimmen. Dat is voor westerlingen niet gebruikelijk, begrijpt ze van de sjamaan. Maar zij voelt verbondenheid, bijna vriendschap met de bergen die ze beklimt. Ze krijgt via de sjamaan van de berg wat opdrachten mee, die ze, zo blijkt uit het boek, tijdens de beklimming. nauwkeurig volgt. Tijdens een rustdag op 1 april gaat ze naar een gompa voor een persoonlijke inzegening, uit liefde voor de berg én respect, want het wordt levensgevaarlijk. De ceremonie is mooi beschreven. Later volgt een groeps-inzegening, waarbij ook de uitrusting wordt gezegend.

Teams

Bij de kennismaking met de andere teamleden, 14 in totaal, moppert Katja wat af: niet iedereen is er, er wordt weinig informatie gedeeld door de gidsen, het komt allemaal niet zo professioneel over. Men lijkt door haar vragen geïrriteerd. En het verbetert niet, bijna elke dag is er wel iets wat haaks staat op Katja’s ideeën en ervaringen met klim-teams. Ze doet het immers niet voor het eerst. In je eentje in een compleet verlaten kamp aankomen, bijvoorbeeld, dat lijkt niet écht normaal. En na de beklimming is er de twijfel en het schuldgevoel. Want: één teamlid is verdwenen op de berg en dus dood. Had dat voorkomen kunnen worden? Hadden er betere afspraken gemaakt kunnen worden? Kenden ze elkaar wel goed genoeg om voor elkaar te kunnen zorgen? Zelf heeft ze ook ervaringen die met een hecht team vast niet waren voorgekomen: in je eentje verdwalen op een gletsjer, bijvoorbeeld. En na de beklimming is zomaar iedereen verdwenen, er is geen teamspirit. 

Hoe belangrijk afspraken en zorgzaamheid zijn wordt duidelijk als zij over de Zone des Doods vertelt: het gebied boven de 7500 meter. Dan kun je niet meer helder denken, je bewegingen zijn bijna ongecontroleerd, onder meer door zuurstoftekort. Ad hoc beslissingen nemen is heel moeilijk. Wat ik niet wist: de meeste sherpa’s gaan niet mee naar grote hoogten. De expeditieleider werd ziek en was bovendien de persoonlijke gids van één teamlid, had dus niet zo heel veel aandacht voor de rest. Niet ideaal. Hoe eenzaam en onzeker kun je je dan voelen. En dat ze op een dag besluit in haar eentje iets verder omhoog te klimmen en dan dus ook alleen weer helemaal naar beneden moet, was ook niet zo heel verstandig. Want waar is het pad? En als ze nu een ongeluk krijgt … Had iemand haar moeten tegenhouden?

Stress en ziekte

Over haar persoonlijke omstandigheden en emoties is ze vrij uitgesproken. Ze heeft een heel recente scheiding achter de rug. Ze heeft haar baan opgezegd om deze uitdaging aan te kunnen gaan. En ze heeft net het echtelijke huis verlaten. Dat geeft de nodige onzekerheid hoe het ná de tocht verder moet. Verder krijgt ze gedurende de tocht bronchitis, door de stress waarschijnlijk.  Ze wordt geadviseerd om op een minder hoog gelegen plek te herstellen, waar meer zuurstof is. Dat vertikt ze, omlaag en later weer omhoog zal erg veel energie kosten. Ze blijft, maar is bloednerveus.

Voorbereiding en motivatie

De organisatie en omstandigheden zijn gedetailleerd omschreven en superboeiend. Wel 8 liter vocht per dag moeten drinken. En dan ’s nachts moeten plassen, de tent uit, alle lagen dons uit, op grote hoogte. Bepaald geen pretje, maar ze klaagt niet, ze kent dit. Het klaarmaken van eten in je tentje, eerst sneeuw scheppen om te ontdooien. Ze komt zeer goed voorbereid en erg gedisciplineerd over.

Haar motivatie om te klimmen is erg aanstekelijk omschreven. De prachtige omgeving, blauwe lucht en witte toppen. Ze begint in 1983 met wandelingen in Oostenrijk, met vrienden wild kamperen, ver weg van toeristen. De trektochten worden zwaarder, en in begin jaren 90 komen er gletsjertochten bij. Later klimt ze op rots en ijs. In de bergen heeft ze het gevoel dat alles vanzelf gaat, het leven is heel simpel. Geen telefoon, geen drukke agenda. Fysiek inspannen, eten, slapen. Overweldigende natuur, relativering van dagelijkse problemen. Confrontatie met je zwakke kanten, rijker terugkomen.

Doorzettingsvermogen

Natuurlijk is het stuk waarin ze op 13 mei 1999 de top bereikt ontroerend. Na alle tegenslag en inspanning is het écht een prestatie, helemaal als je weet dat maar 6 van de 14 teamleden de top halen, en zij de enige vrouw in het team is.  Goede voorbereiding ja, ambitie ja, maar ook en vooral veel doorzettingsvermogen. Petje af.

Mijn evaluatie van Hoog spel

Ik las het boek vooral als context voor Top Teams en Top Inspiratie, twee van haar latere boeken. Naast haar ervaringen rond het werken in teams en wat daarin belangrijk is, was ik vooral onder de indruk van haar minutieuze voorbereiding en haar opgaan in het leven in Nepal en de bergen, haar aanpassingsvermogen. Daarnaast leerde ik veel over zuurstoftekort, hoogteziekte, de Hillary steps, afval op de Everest en George Mallory, die misschien als allereerste de top bereikte, maar verdween. Interessant is dat zijn lichaam juist tijdens Katja’s beklimming gevonden werd aan de Chinese kant.  

De beschrijvingen zijn in de vorm van een dagboek, en uiterst gedetailleerd. Niet alleen de omgeving, maar ook de teamleden leer je zo goed kennen. Het zou een prima filmscript zijn! Aan het begin van het boek zijn kaartjes opgenomen van de locatie, de verschillende kampen, en een tijdlijn met de verschillende hoogten. Opvallend is hoe vaak (5x!) het team teruggaat naar een lager kamp om te herstellen, voordat uiteindelijk de top-poging wordt gedaan. En midden in het boek is een serie kleurenfoto’s van het hele traject opgenomen, leuk om te zien. Katja weet alle klimervaringen goed te beschrijven, zonder zichzelf als de heldin te profileren, ze is juist heel bescheiden.

Mis je iets als je dit boek niet leest? Nee, maar als je een fan bent van Into Thin Air mag je dit boek niet laten liggen.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant 0, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Hoog spel duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • uit de bibliotheek van een vriend (dat deed ik);
  • of uit een minibieb!

Koop Hoog spel duurzaam … 

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Biografie | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: Een links verhaal – boeiend

Geplaatst op 21 januari 2026 door estroocloeck

‘Met het materieel verheffen van haar kiezers, verloor PvdA ze.’ Een zin die me raakte, uit het boek Een links verhaal van journalist Coen van de Ven uit 2025. Het verklaart veel, heeft zijdelings te maken met het onderwerp: het vierjarige proces om tot een fusie tussen PvdA en GroenLinks te komen. Met portretten van alle belangrijke spelers, zowel getekend als in tekst, de twijfels over wat de kiezers ervan zouden vinden, de ledenvergaderingen, en vooral: veel gesprekken en mooie sfeertekeningen. Zeer boeiend!

De cultuurverschillen tussen PvdA en GroenLinks spelen natuurlijk de hoofdrol. Want die verschillen waren overal: bij de politieke top, tussen de fracties, tussen de ledengroepen, tussen de kiezers. In kleding, manier van vergaderen, tempo. En natuurlijk in de politieke standpunten en speerpunten. Maar de noodzaak was duidelijk: er was een links blok nodig om tegenwicht te bieden. En de eerste verkiezing met een gezamenlijke lijst leverde inderdaad zetelwinst op: 1 + 1 = 2,5. Maar het was niet genoeg … Coen levert een puik stukje werk af, met veel aandacht voor de emoties gedurende die 4 jaar.

Het politieke boek Een links verhaal …

… begint bij Jesse Klaver. Inmiddels weten we dat het ook bij hem eindigt, maar het boek reikt zover niet. In 2017 boekt hij de hoogste zetelwinst voor GroenLinks (GL) ooit. Hij kan aanschuiven aan de onderhandelingstafel. Maar het doel is niet helder: meeregeren of vasthouden aan alle principes? Jesse laat het afhangen van de inhoud, en struikelt op … asiel. Zijn compromisvoorstel wordt niet eens besproken, GL heeft ‘geen politieke bereidheid’ zeggen de onderhandelingspartners. GL komt weer in de oppositiebankjes terecht, naast PvdA, die hun deelname aan Rutte II heeft moeten bekopen met enorm zetelverlies, van 38 naar 9. Ze concurreren. In 2021 draait alles om het toeslagenschandaal, wat tijdens Rutte II begon, met toen een PvdA-minister op Sociale Zaken: partijleider Asscher. Klaver gaat er hard in en dat verzuurt de relatie nog meer.

Toenadering in 2021

In 2021 is de verkiezingsuitslag voor PvdA weer niet best, en Lilianne Ploumen besluit dat samenwerking met GL de beste weg voorwaarts is. In het tuinhuisje van Lilianne, ook wel Camp David of de datsja genoemd, worden de uitgangspunten besproken. Jesse ziet in dat hij beter kan samenwerken dan concurreren. De verschillen tussen de partijen zijn direct duidelijk: Jesse bespreekt alles met zijn fractie, Lilianne twijfelt of zij genoeg steun heeft, en zegt niks. En inderdaad, als het uitlekt, wil haar partij er niet in mee. Lilianne vertelt het Jesse pas aan de formatietafel, en het resultaat is dat zij beiden uit de formatie worden gedrukt. Ook intern bij GL broeit het, niet iedereen is blij dat Jesse de kans om te regeren heeft laten lopen vanwege de samenwerking.

Verdeeldheid bij de leden

De volgende stap richting een fusie moet nu snel genomen worden, vindt GL. Als er voor medio 2022 geen voortgang is, stoppen ze ermee. Veel GL-afdelingsvoorzitters van grote steden, en de EU-delegatie zijn tegen. Binnen de PvdA is de verdeeldheid nog groter. Interessant zijn hier de beschrijvingen van de cultuurverschillen: bij de PvdA is veel debat, bonje, veroorzaakt door hun oorsprong uit de vakbonden. Bij GL gaat men meer uit van de relatie, zijn er intern wel open gesprekken, maar blijven de deuren naar buiten gesloten, door hun ontstaan vanuit de protestbeweging, zo stelt Coen.

Wie gaat de partij leiden?

Als de meningen steeds meer richting het doorzetten van de fusie gaan, komt natuurlijk het leiderschap ter sprake. Daarbij wordt Marjolein Moorman geïntroduceerd, die ik helemaal niet zo kende, dus mooi om haar te zien en over haar te lezen. De PvdA spreekt een veto uit over het leiderschap van Jesse, die heel graag wil. Zij kandideren Marjolein én Frans Timmermans. Maar 2 kandidaten is wat veel, GL dwingt hen tot een keuze. Ze laten Marjolein vallen, haar teleurstelling spat van de bladzijden.  

Frans pakt de handschoen op

Frans zit dan nog in Europa, en twijfelt. Hij wordt gewaarschuwd voor het Kaag-effect: een haatcampagne. Frans wil de fusie laten slagen, en denkt dat hij met zijn PvdA achtergrond én groene passie beide partijen kan vertegenwoordigen. Jesse en Marjolein kunnen dan minister worden … Het komt geen moment bij ze op dat ook deze verkiezingen niet tot regeringsdeelname zal leiden.

Frans is een emotioneel mens en krijgt de boodschap die emoties onder controle te houden. Hij doet langzaam aan, wil vertrouwen wekken. Dit zet de toon, het ongetemde enthousiasme is weg. De fusiepartij gaat qua standpunten meer naar het midden, daar zitten de kiezers die gewonnen moeten worden. En dat lijkt te lukken … tot Het debat van Nederland, met Cindy. Vervolgens gaat een heel hoofdstuk over Cindy en haar achtergrond, boeiend!

Winst én verlies

De verkiezingen van 2023 lijken het succes van de fusiepartij te onderstrepen:  1 + 1 = 2,5! Maar de PVV is het grootst geworden, tot ontzetting van iedereen. De top zit met het hoofd in de handen, als de fracties nog staan te juichen over de zetelwinst. Ze gaan weer de oppositie in. Het heeft Frans nog onzekerder gemaakt, hij is snel gekwetst en voelt zich schuldig. De zetelwinst heeft er wel toe geleid dat de EU-delegatie om is, deze extreemrechtse beweging vraagt om een sterk links blok. Er komen ook veel nieuwe leden bij.

PVV-VVD-PvdA

Coen gaat het land in, met PvdA- en GL-leden praten. De PvdA-leden zijn nog steeds niet allemaal gecharmeerd van de fusie, vooral in Noord Nederland, vroeger het ‘rode bastion’. Hier stemmen nu veel mensen PVV. Die PVV-kiezers waren niet ex-PvdA-kiezers, maar komen wél uit een rood nest. Ze zijn helemaal vóór de PvdA-standpunten, maar missen de verbinding die ze bij PVV wel voelen. Dat is het grootste probleem voor links: de mensen voor wie ze het allemaal doen, moeten hen niet.

Coen bezoekt ook een paar Vinex-wijken, waar de ooit-VVD-stemmers nu PVV stemmen. Hij ziet grote huizen, 2, soms 3 auto’s per gezin. Huiseigenaren die het bovengemiddeld goed hebben. In de jaren ‘90, toen de wijken werden gebouwd, stemden ze vaak nog PvdA. Ze hadden hun eerste huis met premie-A gekocht, en waren zo opgeklommen. En hun stemgedrag veranderde. Wiegel zag het aankomen, schaterlachend vertelt hij het later aan Coen: ‘met het materieel verheffen van die (Vinex-)mensen, verloor PvdA ze’. Hoe cynisch!

2025: de fusie gaat door

De leden spreken zich medio 2025 positief uit: 90% is voor! De fusie zal in 2026 geformaliseerd worden. Het verhaal eindigt bij de mastodonten van de PvdA, die de partij verlaten omdat ze tegen de fusie zijn. Bij GL zijn het juist de gemeentefracties die niet willen fuseren. Die willen als ‘vooroplopers’ door, niet zo paternalistisch en volks zijn als de PvdA. En fuseren hoeven ze ook (nog) niet … Ze zullen er wel door hun eigen achterban toe gedwongen worden, denk de landelijke partijtop. Wanneer ook de Israël-Palestina kwestie niet meer zo’n splijtzwam is…….

Wat is de stand van zaken nu? Intussen is ook Frans opgestapt als partijleider, en is Jesse de nieuwe voorman. De cirkel is rond. Nu nog een keertje meeregeren …

Mijn evaluatie van Een links verhaal

Ik heb de fusieperikelen niet zo meegekregen eerlijk gezegd, dus bijna alles wat ik las was nieuw. Dat geeft me nu wel meer inzicht in de verhoudingen tussen de partijen, ook nu. In één fractie zitten wil niet zeggen dat je het overal over eens bent. De beschrijving van het hele proces is zeer gedetailleerd, en dat kan omdat Coen overal zelf bij is geweest, en daarnaast met veel spelers en ex-spelers heeft gesproken. Van sommigen moest hij wél 4 jaar zijn mond erover houden. De stukken over het debacle van 2017, waar het boek mee begint, zijn zinnig, het verhaalt over de tegenstrijdige adviezen die Jesse krijgt: regeren of principes volhouden. Impact kunnen maken als minister, of kiezers winnen als oppositie.

De beschrijvingen van de spelers zijn heel goed uitgewerkt, vooral die van Jesse, Marjolein en Frans. Leuk dat er ook getekende portretten bij staan, dat maakt het hele proces nóg meer mensenwerk. Het verhaal is chronologisch, alleen voor de persoonsbeschrijvingen wordt teruggegrepen op het verleden. De structuur met de afzonderlijke hoofdstukken, die ook fasen in het hele proces zijn, is prima. Verder is het boek goed verzorgd, geen typo’s of grammaticale fouten.

Ik zag één rare zin: in een speech van Monika Sie gaat het over haar bezoek aan het Nationaal Museum in Beijing, waar ook ‘De eeuw van Vernedering’ wordt belicht. ‘Die zou zijn ingeluid door de Britten die met kanonnen de opium kwamen halen die de Chinezen ze niet wilden geven’. Dat klinkt alsof de Britten Chinese opium wilden importeren, maar het is juist andersom. De Britten exporteerden het illegaal, maakten miljoenen Chinezen verslaafd. De Chinese overheid stopte de invoer en nam de voorraad in beslag. Die voorraad kwamen de Britten halen, en zij dwongen China op de knieën. Zo kregen ze óók het recht om opium te exporteren, nu legaal. Anyway, het is een verhaal van onmacht en pijn, dat wordt gevolgd door een nieuw verhaal: ‘De Weg naar Heropleving’. Na tegenslag is er voorspoed, dat is het verhaal dat erbij hoort, en daar moet links van leren. Welk verhaal gaan ze vertellen om de ‘diep pessimistische Nederlanders’ weer hoopvol te krijgen. Er moet een goed migratieverhaal komen, is de boodschap van Sie. Onmacht omzetten in controle.

Zou de nieuwe strijdkreet ‘Solidariteit’ nu ook de ‘verheven Vinexers’ aantrekken? Daar geeft het boek geen antwoord op. Maar ik ken iemand die ooit een premie-A-woning had, daarna even VVD stemde en inmiddels GL, dus het kan wél …. GL-PvdA als levensloopbestendige politieke partij. Best een goed idee, denk ik.

Mis je iets als je dit boek niet leest? Niet direct.  

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Een links verhaal  duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek;
  • digitaal via Kobo;
  • of uit een minibieb!

Koop Een links verhaal duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: De tech coup – relevant

Geplaatst op 19 januari 2026 door estroocloeck

Dit is een boek over de impact van digitale disruptie op de democratie, zegt auteur Marietje Schaake over haar De tech coup uit 2024. We hoeven niet te kiezen wie de meeste schade aan de democratie toebrengt: een autocratische leider of Big Tech. Ze versterken elkaar. Technologie kan niet worden tegengehouden, en het kan ons veel brengen. Maar er is wel een goede balans tussen technologie en democratie nodig, en die is er nu niet.

De impact van Big Tech en digitalisering in het algemeen op de democratie wordt gedetailleerd uiteengezet, met een internationale blik. Ook haar overzicht van het gebrek aan wetten, of de ineffectiviteit ervan, is zeer leerzaam. Marietje was 10 jaar Europarlementariër en werkte o.a. aan de Europese Digitale Agenda, ze weet dus waarover ze spreekt. Ze eindigt haar betoog met een aantal aanbevelingen, die hoopvol stemmen, maar toch wat beperkt aanvoelen: wetten, regels, voorwaarden, verantwoordelijkheden. Systeemgericht dus. Ik vond het erg interessant, schreef veel op, en maakte daar eerder Booknotes van.

Het maatschappelijke boek De Tech Coup …

…. laat zien dat Big Tech meer macht heeft dan overheden. Dat dit ten koste gaat van de democratie. En dat we door het gebruik van allerlei technologie moreel afglijden. Want: democratische landen verkopen én onderhouden monitoring-technologie en -software aan autocratische landen die het gebruiken voor mensenrechtenschendingen. Sterker nog: die (zogenaamd) democratische landen gebruiken het zelf óók, tegen verdachten én tegen leden van de oppositie. Wetgeving rond gebruik loopt achter, de overheden besteden hun toezichtstaken uit aan Big Tech en krijgen geen inzicht in wat software nu precies doet, dat wordt afgeschermd onder het mom van Intellectuele Eigendom.

De macht van de tech-bedrijven moet genormaliseerd worden, en Marietje stelt voor inspiratie te halen bij …. de auto, eens óók zo’n disruptief product. We hebben rijbewijzen, veiligheidsvoorschriften, milieu-eisen, duidelijkheid rond de verantwoordelijkheid van de producent. Er zijn normen en regels. We doen testen en audits. Waarom kan dit niet voor digitale technologieën? In de volgende hoofdstukken gaat Marietje gedetailleerd in op een aantal onderwerpen. Ik geef je de hoofdlijnen:

De code

De digitale wereld is vanaf het begin vrij van toezicht geweest, tech-pioniers wilden de wereld veranderen: niet via politiek maar via hun softwarecode. De grondleggers van Internet, Cerf en Berners-Lee, hadden een ideaal: het internet zou emanciperen en de grote gelijkmaker worden. Voor én door iedereen. Organische groei zonder centrale controle, en gericht tégen de staat. Ze voorzagen de macht en dwang van het huidige Big Tech niet.

De stack

Tussen de mailapp op onze telefoon en die van de ontvanger van je mail zit een behoorlijke laag infrastructuur: de stack. Van microchip naar antenne naar GSM-mast of router naar glasvezelkabels naar datacenter, naar kabels etc. Onze afhankelijkheid van al die onderdelen is groot, en de politiek is nooit ver weg.

Wat betreft de microchips, er zijn maar een paar bedrijven die ze produceren, 90% wordt geproduceerd in Taiwan. Maar voor die productie zijn aardmetalen nodig en daarvan heeft China het monopolie. En voor de lithografiemachines die voor de productie nodig zijn, heeft de EU ASML. Daardoor staan microchips in het middelpunt van de huidige geopolitieke strijd.

Dan de kabels. Daar kunnen we kort over zijn: spionage, ondermijning, controleovername, vernieling, en politiek belang van de eigenaren van die kabels, voor 66% Big Tech.

Steeds meer data, meer cryptomining en steeds meer AI leidt tot steeds meer datacenters. Die slurpen energie en verbruiken veel water. Daartegenover staat maar een beperkte creatie van banen. De ‘clouds’ die erop draaien zijn in private handen, en 60% ervan is in handen van Amazon, Microsoft en Google.

Alles wordt een wapen

We sluiten allerlei slimme apparaten op het internet aan, en de cyberrisico’s vliegen omhoog. Alles wat gedigitaliseerd is, kan tot wapen worden gemaakt. De verantwoordelijkheid voor cyberveiligheid ligt niet duidelijk vast. Cyberveiligheid is een bedrijfsmodel geworden: black hat hackers (de ‘schurken’) verhuren zich aan wie er maar wil betalen, ook overheden die hun activiteiten onder de pet willen houden. Bedrijven maken winst door het verkopen van hun beveiligingsproducten en -mensen, maar de schade door falen komt ten laste van de samenleving.

Het einde van het publieke belang

Een aantal kerntaken van de overheid is in handen gekomen van de tech-bedrijven. Denk aan monetair beleid versus cryptovaluta, grondrechten van de burgers versus gezichtsherkenning-software en nationale veiligheid versus data integratie.

Door cryptovaluta is er een alternatief financieel systeem ontstaan wat buiten bereik is van overheidstoezicht. Maar veel overheden omarmen crypto: Dubai, El Salvador, Argentinië. (En inmiddels ook de VS). Niet toevallig landen met autocratische leiders. Cryptomining is bijzonder slecht voor het milieu. Overheden kunnen er wel wat tegen doen. Helemaal verbieden, zoals China. Zelf een cryptomunt uitgeven, mét garanties, zoals de CBDC.

Dan gezichtsherkenningsoftware. Wetshandhaving leunt nu óók al op Big Tech. En gezichtsherkenningssoftware maakt veel matchingfouten: tot 34% bij vrouwen van kleur! Dat heeft gevolgen, je zit zomaar onterecht in de gevangenis. Moeten we zulke onbetrouwbare en privacy-schendende software wel gebruiken?

Palantir is een grote naam als het gaat om data-integratie, het ontvangt data van veel verschillende instanties en analyseert en combineert deze tot bruikbare inzichten. Een bekende afnemer van die ‘inzichten’ is ICE, die hiermee immigranten zonder papieren opspoort.  Maar ook de EU koopt bij Palantir, overheden hebben de mensen en de kennis niet (meer) om zelf dergelijke innovaties te ontwikkelen. En zo verliest de burger zijn rechten. 

Technologie aan de frontlinie

Cyberoorlog valt niet onder de reguliere definitie van oorlog terwijl het door staten wel degelijk als zodanig gebruikt wordt. Bedrijven kunnen wel naar staten als Rusland en China wijzen bij cyberaanvallen en spionage (commerciële attributie), ze kunnen niets doen om de daders te straffen, dat kan alleen een overheidsinstantie (publieke attributie). Echter, de politieke wil daarvoor ontbreekt vaak en verantwoordingsmechanismen voor cyberspace ook. Willen we dat cyberspace een wetteloze, gevaarlijke plek wordt?

De framers

Cambridge Analytica was cruciaal bij de overwinning van Trump in 2016, de verhoren bij de Senaat en het Europees Parlement waren niet zo effectief als ze hadden kunnen zijn, maar wierpen wel de schaduw van regelgeving voor mondiale tech-bedrijven vooruit. Daar kwamen de tech-bedrijven tegen in het geweer. Ze gebruikten taal om zichzelf als helden te framen en wetgevende instanties als boosdoeners. De tweede verdedigingslinie was zelfregulering, maar die stelt in de praktijk weinig voor. Big Tech ging ook flink lobbyen om regelgeving tegen te houden.

Soevereiniteit terugwinnen

In 2019 kwam het initiatief voor een Europese cloud: Gaia-X, een poging om Europese soevereiniteit te creëren, maar Amazon, Google en Microsoft zijn er lid van, omdat inmiddels integratie en gedeelde cloud-standaarden wenselijk zijn. 

De EU loopt wel voor qua regulering. In 2016 de AVG, die tot een stortvloed van lobbyactiviteiten leidde van Big Tech. Vele landen hebben regelgeving aangenomen die gemodelleerd was naar de AVG. Een probleem is de beperkte capaciteit voor handhaving, zeker in vergelijking tot de budgetten van Big Tech.

In China heerst digitale repressie. De VS wilde zich daarom ontkoppelen van Chinese technologie, maar de Tech-bedrijven zien daar niets in: in China hebben ze een miljard potentiële klanten. Daarnaast zijn Big Tech afhankelijk van zeldzame aardmetalen en goedkope arbeid.

Het publieke belang eerst

De AI-wetgeving in de EU is risk-based, het focust op de effecten van AI, niet op de techniek, die toch steeds verandert. De AI-wet richt zich dan ook niet op de tech-bedrijven, hun buitensporige hoeveelheid middelen, data en rekenkracht, niet op marktdynamiek, niet op systeemrisico’s. En dus ook niet op wat te doen als de tech-bedrijven de wetten trotseren. De tech coup, de machts-overname van de tech-bedrijven, moet teruggedraaid worden.

Marietje heeft een aantal voorstellen daarvoor:

  • Als eerste het voorzorgsbeginsel. Je wil zeker weten dat er geen schade aangericht wordt, en niet wachten tot die schade zich aandient.
  • Dan beheersing van antidemocratische technologieën zoals spyware, (persoonlijke) datahandel, gezichtsherkenning, cryptovaluta. Gebruik door bedrijven moet aan banden gelegd worden. Bij cryptovaluta kun je aan licenties met toezicht denken.
  • Transparantie is de derde maatregel. Het moet bekend zijn wie er achter datacenters zitten, wanneer AI is/wordt gebruikt (label) of juist niet (watermerk), bekendmaking wie investeerders en financiers van bedrijven zijn, publicatie van milieu-effecten van ontwikkeling en gebruik, verantwoordingsplicht van de overheid.
  • Als vierde: overheden kunnen hun inkoopmacht gebruiken om ‘goede’ technologieën te stimuleren, alleen met ethische partijen zaken te doen, en bij aanbestedingen effectieve ( dat wil zeggen niet-verouderde) standaarden op te leggen.
  • De vijfde maatregel is het vergroten van de kennis bij de overheid: niet alleen experts op het gebied van recht en financiën, maar ook technologie-experts binnenhalen voor input in het wetgevingsproces.
  • Zes: bedrijven die ‘too big to fail’ zijn, zouden aan extra eisen moeten voldoen, net zoals de grote banken extra eisen hebben qua liquiditeit etc.
  • Als zevende maatregel stelt Marietje een arbitragehof voor cyberincidenten voor, wat onderzoekt en bepaalt wie er voor een cyberaanval verantwoordelijk is. Hierbij is het ook nodig om definities en normen te hebben voor beveiliging en regelgeving  van grensoverschrijdende publieke ruimten, denk aan de zeekabels en de satellieten.
  • En tenslotte nummer acht: gelijkgestemde landen moeten samenwerken, met een gezamenlijke missie, uitvoering en handhaving. Het ontwikkelen van wetgeving en handhaving moet op de schop. Er wordt te weinig gehandhaafd, deels door gebrek aan capaciteit, deels door te nauw mandaat. Meer personeel, geld en mandaat is nodig, met wetten die principle-based zijn, en sancties die overtuigend zijn.

Mijn evaluatie van De tech coup

Je zou denken dat er genoeg gepraat en geschreven wordt over de macht van Big Tech, en dat daar weinig meer aan toe te voegen is. Maar dat is niet zo. Dit boek zet op een bijzonder gestructureerde wijze de internationale afhankelijkheden en risico’s uiteen. Daarbij is Marietje, als ex-EU politica, bijzonder goed ingevoerd in de wet- en regelgeving, en vooral het gebrek eraan of de gaten er in. Dat vond ik héél verhelderend.  Vooral vond ik het plezierig feitelijk: met zeer veel bekende en onbekendere voorbeelden toont ze de risico’s aan, alles is onderbouwd.

Terwijl ik dit schrijf, is er een golf van ‘Buy en Make European’ aan de gang, in verband met de snel verslechterende relatie met de VS.  Dat de Amerikaanse Big Tech zich niet aan onze wetten wensen te houden is al erg genoeg, dat onze afhankelijkheid van hun systemen onverantwoord groot is, is pas echt een drama. Marietjes herhaalde oproep voor digitale soevereiniteit is hiermee relevanter dan ooit. Sterk van dit boek is dat zij ook concrete oplossingen voor die soevereiniteit aanlevert. Een grotere rol van de nationale, of EU-overheid is onvermijdelijk.

Het boek is heel prettig leesbaar, met name door alle voorbeelden die haar betoog ondersteunen. De schandalen kennen we nog, en Marietje pluist ze gedetailleerd uit. Als je ze allemaal achter elkaar voorgeschoteld krijgt, komt de ernst pas écht binnen.

Het boek is oorspronkelijk in het Engels geschreven, de vertaling is prima, ik kwam geen rare zinnen, typo’s of andere lelijkheid tegen. Wel is het sober, geen illustraties.  Niet in het eBook dat ik las, en ook niet in de papieren versie. Het boek stamt uit 2024, en de recente ellende is dus niet meegenomen. Maar eigenlijk is dat gewoon meer van hetzelfde, en nu nóg opvallender. In de nieuwe uitgave van dit boek, uit medio 2025, is alleen een herzien voorwoord opgenomen.

Het betoog is duidelijk, en de aanbevelingen om de risico’s te verminderen vloeien er vrij natuurlijk uit voort. Veel wordt gehaald uit de ‘papieren’ wereld: regelgeving, handhaving, licenties. Misschien dat we zo langzamerhand ook naar andere, meer technische middelen moeten grijpen?  

Mis je iets, als je dit boek niet leest? Nee, maar Marietjes aanbevelingen zijn zeer nuttig voor onze huidige problemen. Ik neem aan dat onze politici dit boek alláng gelezen hebben.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees De tech coup  duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • digitaal en gratis via Kobo Plus (dat deed ik ook!);
  • of uit een minibieb!

Koop De tech coup duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in IT, Maatschappij | Tags: , , | Plaats een reactie

Recensie: Groene supermacht – persoonlijk

Geplaatst op 16 januari 2026 door estroocloeck

Diederik Samsom mag je gerust duurzaamheidsexpert noemen. Met name zijn rol als kabinetschef voor Frans Timmermans bij het in elkaar zetten van de Green Deal binnen de EU heeft hem veel geleerd over wat en hoe. En hoe juist niet, want in Groene supermacht uit 2025 beschrijft hij niet alleen de successen maar ook de mislukkingen, en welke rol hij daarin speelde. Naast veel weetjes over klimaatverandering, energietransitie en aanverwante zaken, gaat het ook, of voornamelijk, over politiek. En hoe een goed idee met een onderbouwd plan dan toch niet doorgaat, hoe sterk je je in draagvlak kunt vergissen, hoe weinig feiten er soms toe doen. Uiterst boeiend!   

De aandacht voor duurzaamheid gaat in een golfbeweging, zegt Diederik. Duurzame technieken groeien exponentieel, de transitie vertraagt, maar klimaatverandering gaat gewoon door. Het boek gaat over de strijd hiertegen: heel veel initiatieven maar geen dirigent. Kan Europa die rol spelen? Diederik denkt van wel. Zijn betoog leunt op wat Europa in het verleden voor elkaar kreeg, en gaat gedetailleerd in op al die inspanningen. Het geeft inderdaad (wat) hoop voor de toekomst. En het is heel leerzaam, brengt op een aantrekkelijke manier ons wat kennis bij over de EU.

Het boek Groene supermacht  …

…. heeft grotendeels de vorm van een memoir. Ik zeg er gelijk bij: er is absoluut geen sprake van borstklopperij, integendeel zelfs. Diederik gaat uitgebreid in op zijn miskleunen, stelt zich kwetsbaar op. Diederik is natuurkundige, en focust op feiten en ratio. De miskleunen komen door te weinig rekening houden met de politieke wind van de dag, en te veel uitgaan van mogelijke gedragsverandering van de burgers.

Stand van zaken rond CO2 uitstoot en hernieuwbare energie

Het boek begint met de stand van zaken rond zonne- en wind-energie. Zonne-energie is de laatste jaren enorm gegroeid, en qua volume zitten we nu op 3.000 gigawatt. Wind-energie is eerder gestart, maar is moeilijker schaalbaar, en zit nu ook op 3.000 gigawatt. Het streven is te komen tot een Europees elektriciteitsnet, want ‘het waait altijd wel ergens’. Maar de energieopwekking is nu nog te onregelmatig, en dus is er opslag nodig, in de vorm van batterijen en waterstof. In Nederland is Gasunie hiervoor verantwoordelijk, en Diederik zit daar in de Raad van Commissarissen. Hij is geen voorstander van kerncentrales, wel van kleine reactoren: die zijn veiliger en minder vervuilend. De techniek hiervoor zal pas rond 2040 klaar zijn, zo schat hij in en met name geschikt voor de megasteden in Azië en Afrika. China gaat enorm hard met hernieuwbare energie, naar verwachting zullen zij in 2025 PeakCO2 hebben bereikt. En nog wat goed nieuws: AI kan worden gebruikt om nieuwe materialen te ‘berekenen’, materialen die schoner zijn, goedkoper, efficiënter, beter te recyclen, en minder zeldzame aardmetalen bevatten. Het slechte nieuws: de daling van de CO2-uitstoot gaat nog steeds niet snel genoeg. Er is niet alleen innovatie in techniek nodig, ook in beleid.

Innovatie in CO2-beleid

Die innovatie in beleid moet op Europees niveau bedacht worden. Een goed voorbeeld hiervan is het ETS (het emissiehandelssysteem) uit 2005. Het heeft echter alleen betrekking op de industrie, nog niet op andere uitstoters: auto’s, kantoren, huizen. Dit is één van de onderwerpen van de Green Deal. Diederik is in 2019 aangetreden als kabinetschef van Frans Timmermans.  Hij vind het gewéldig: zóveel jonge, ambitieuze experts die aan het werk zijn. En er ligt al heel veel, er hoeft ‘alleen maar’ een overkoepelend plan uit gedestilleerd te worden. Dat plan, de Green Deal dus, bestrijkt wél 6 departementen en 7 commissarissen en 27 kabinetschefs ……   Maar in december 2019 is de Green Deal aangenomen, en wordt gestart met het onderdeel Klimaatverandering, met 13 wetsvoorstellen. De Green Deal bevat ook de onderwerpen biodiversiteit, vervuiling, grondstoffenverbruik, en meer, die later in detail moeten worden uitgewerkt. En het betreft niet alleen de EU intern, maar ook de relaties met andere landen. Op 18 december 2022 zijn de 13 wetten voor Klimaatverandering uitonderhandeld. Het hele besluitvormingsproces is bijzonder interessant om te lezen en de ‘ontknoping’ bijna ontroerend (‘tranen over de wangen’).

De COP’s

Het boek gaat verder over de diverse COP’s, te beginnen met die van 2009, in Kopenhagen. Ik lees een geweldig stuk over de mislukking daar en ik vraag me af of dit allemaal publiekelijk bekend is /was. Of geeft Diederik een stiekem kijkje in de keuken? In Parijs volgt de ‘reparatie’, Europa trekt de kar, bemiddelt en geeft het goede voorbeeld. Diederik is er dan niet bij, hij is inmiddels partijleider van de PvdA. In 2020 in Glasgow is hij er natuurlijk wél weer bij, als kabinetschef bij de EU. Die COP klinkt als een circus, alleen Europa hield zich aan zijn ambities. Maar ja, zijn de Europese inzet en het idealisme oneindig voorradig? De politieke wind waait inmiddels uit een andere hoek, en de bereidheid neemt af.

Corona en de Green Deal

En dan is er Corona! Alleen de Klimaatwet is dan nog maar gepasseerd, alle andere maatregelen nog niet, en per 17 maart 2020 gaat iedereen in lockdown. De Europese Commissie doet héél veel aan corona, maar dat krijgt in de pers nauwelijks aandacht. Het geeft Diederik en zijn team wel de tijd en de rust om diepgravend werk te doen. Met resultaat: uiteindelijk is de Green Deal de basis voor het investeringsplan voor Corona-herstel. Er komt 750 miljoen beschikbaar voor groene en digitale investeringen. Dit levert veel bureaucratie op, want de lidstaten vertrouwen elkaar niet, Nederland voorop. En na Corona is er direct een andere crisis: in de zomer van 2021 blijkt Gazprom de gasopslagen van de EU niet te vullen, het bedrijf is verantwoordelijk voor wel 40%. Dit is de start van Project 40, de afhankelijkheid van Rusland moet naar beneden. De Lidstaten zijn niet zo overtuigd … tot 24-2-2022, als Rusland Oekraïne binnenvalt.  Project 40 wordt hernoemd in RePowerEU. Corona en Oekraïne hebben de Green Deal vooruitgeholpen, maar de steun, het gevoel van urgentie in de samenleving verdwijnt. De golf waarop de Green Deal surfte, stort in.

De urgentie is weg

Greta Thunberg’s Fridays for Future heeft veel impact in België, en dus in de Brussel: vanaf 2019 beginnen kinderen hun ouders met moeilijke vragen te bestoken. maar in 2024, bij Trump’s herverkiezing is ook die driver weg. De onderdelen circulariteit en biodiversiteit uit de Green Deal hebben geen urgentie meer. Met techniek tegen klimaatverandering is geld te verdienen, bij circulariteit en biodiversiteit is dat niet het geval. Maar de staat van de Europese natuur is erg slecht. De Natuurherstelwet is veel ingewikkelder dan de Klimaatwet, en kan rekenen op héél veel weerstand vanuit de agrarische sector. Hij komt maar nét door het Europees Parlement. Dan vertrekt Frans Timmermans, zijn vervanger Wopke Hoekstra krijgt maar een klein deeltje van zijn portefeuille. Diederik verliest 90% van zijn team.

Draghi en de Green Deal

Door Biden’s IRA met grote subsidiestromen is er druk ontstaan op de Europese industrie. Europa reageert met de Net-Zero Industry Act. De EU wil zelf groene technologie ontwikkelen, en zo 40% van wat het nodig heeft, zélf produceren. Op EU niveau is hiervoor nauwelijks geld, dat moet dus uit de lidstaten komen. Het resulteert in veel problemen en een gebrek aan samenhangende oplossingen.  Draghi schrijft vervolgens eind 2024 een gewéldig rapport, een ‘page turner’, volgens Diederik. Het bevat maatregelen voor concurrentieversteviging én klimaatambities. De innovatie moet omhoog, we kunnen onze eigen uitvindingen onvoldoende opschalen omdat Europa niet één markt is. We moeten meer investeren, want bedrijven verkassen naar de VS omdat de financiering hier vastloopt, en met name die in AI, wat de innovatie kan verhogen. Draghi wil ook de afhankelijkheid en de kosten van productie verlagen door ‘decarbonisatie’, de duurzaamheids-voorstellen zijn nu meer economisch dan moreel gedreven. Het rapport heeft een gedetailleerde analyse en een handleiding voor vervolgstappen. Nodig zijn gezamenlijk schulden van 800 miljard per jaar, waarvan 200 miljard uit publieke middelen. Diederik ziet wel wat omissies in het rapport: alleen Europa zit in de plannen, onze buren en de rest van de wereld lijken ‘een vijandige wereld’ te zijn. Verder wordt er niet gesproken over biodiversiteit omdat daar geen businesscase van te maken is. En een derde omissie is het ontbreken van een sociaal verhaal voor de samenleving, die alle veranderingen moet accepteren.

Onze buren

Diederik trakteert ons op wat persoonlijke verhalen over ‘de buren’, met wie we mooie dingen kunnen doen. Zo kwam Mauretanië met een voorstel om groen staal (ruwe ijzer) voor de EU te maken. Diederik rolt bijna van zijn stoel, hij had zo’n initiatief niet van het kleine landje verwacht. Binnen de EC zijn er steun én dilemma’s: creëren we geen nieuwe afhankelijkheden, en is dit niet een vorm van nieuw kolonialisme. Maar feit blijft dat in Afrika álles groener en goedkoper geproduceerd kan worden dan in Europa, zeker staal en chemische producten. Met Oekraïne kunnen we (later) goede zaken doen m.b.t. aardmetalen, biogas, zonne- en windenergie. Met Marokko sloten we een ‘groen partnerschap’, met Egypte praten we over zonne-energie en waterkracht. Een innige relatie met Noord-Afrika is van belang voor de economie van de EU, rond producten én migratie.

Diederik en Wopke

Nu horen we over de afstand tussen Wopke Hoekstra en Diederik: ze kennen elkaar nauwelijks, ze hebben verschillende politieke opvattingen en Hoekstra heeft nauwelijks passie voor de Green Deal. Diederik zwaait dus ná de 2040-doelstellingbepaling af als kabinetschef. Ik lees weer een mooie, wat cynische beschrijving van het proces, met lobby-groepen en consultants. In het 2040-doel zijn zowel voorstellen qua techniek als qua gedragsverandering bij burgers (LIFE) opgenomen. Wat minder vlees eten scheelt namelijk miljárden aan investeringen. Maar ja, de boeren roeren zich … en Frans is er niet meer om de EC te overtuigen. Diederik realiseert zich dat hij het taboe op dit onderdeel heeft onderschat. Wopke haalt zonder overleg met Diederik het LIFE onderdeel uit het voorstel. Je proeft de irritatie van Diederik, maar misschien was hij wel blind en doof voor de weerstand?

Degrowth en donut

Diederik vertelt altijd degrowther te zijn geweest, maar rond 2006 tot de conclusie komt dat dit helemaal niet kán, en de uitgangspunten in Kate Raworth’s donut óók niet haalbaar zijn. De impact op overheidsfinanciën, oplopende werkeloosheid, sobere sociale voorzieningen, het kán gewoon niet. Er is politiek nooit steun voor te krijgen. Wat wél kan, is de energietransitie. Er is nog heel veel zon wat niet gebruikt wordt, en we moeten tempo maken. Verder focussen op duurzame mijnbouw voor lithium en het recyclen daarvan, plus inzet van biotechnologie voor vleesproducten uit plantaardig eiwit.

Rechtvaardige transitie

De energietransitie moet wél rechtvaardig gebeuren, betoogt Diederik in het volgende hoofdstuk. Warmtenetten en ‘van het gas af’ halen levert veel weerstand op, bij bewoners en bij de politiek. Veel mensen kunnen de investering in isolatie en warmtepomp niet betalen. Verduurzaming hier is technisch haalbaar, maar de samenleving kan deze verandering niet absorberen. En daarbij: bij elke technische revolutie stijgt de ongelijkheid, het zijn steeds minder mensen die ervan profiteren en de rest wordt op kosten gejaagd en krijgt het ‘gedoe’, ook al is er een Transitiefonds. Dit verklaart de opkomst van de populisten. De aversie tegen verandering moet worden aangepakt, dat kan met gemeenschappelijke initiatieven zoals energie-coöperaties. Diederik geeft ook een voorbeeld van een radicale aanpak die goed heeft gewerkt: de wijk Wielepôlle.

Klimaatleiderschap

In het laatste hoofdstuk zet Diederik zijn visie uiteen voor het klimaatleiderschap van Europa. Onze relatie met Trump wordt gekenmerkt door afhankelijkheid, onderdanigheid en naïviteit. Dat hoeft niet, we zijn sterker dan we denken. We kunnen ons met tarieven (invoerrechten, denk ik) tegen de overproductie in China verdedigen, wat Draghi ook zegt. De relatie met China op het gebied van energie is goed, EU heeft daarin altijd een leidersrol gehad. China heeft daar nu steeds meer economisch profijt van. In het algemeen doet Europa al 30 jaar steeds de eerste stap, en doorbreekt patstellingen, ze heeft verantwoordelijkheidsgevoel. Diederik is daarom hoopvol, er zijn heel veel initiatieven die veelbelovend zijn. We hebben wel een nieuwe golf van milieu-urgentie nodig, wat zou hiervoor de aanleiding kunnen zijn? De eerste twee kwamen vanuit een Amerikaanse president en een Zweedse tiener. Misschien dat het klimaat nu zélf aan de bel trekt? Met overstromingen, en andere rampen? Hoe dan ook, er is iets nodig om weer genoeg politieke en maatschappelijke moed te creëren.  

Ik ben benieuwd … ik hoop dat het géén ramp wordt!

Mijn evaluatie van Groene supermacht

Wat ontzettend knap om zóveel informatie in zo’n compact (232 pagina’s) boek te krijgen. Ik vond het bijzonder nuttig om te lezen hoe het er bij een COP en bij de EU aan toe gaat. Misschien is die informatie bekend, maar Diederik dist het met veel persoonlijke observaties, met humor en met wat cynisme smakelijk op. Ik zág de tranen bij de Tjech, ik zág Obama zoeken naar het zaaltje. Daarnaast: ik heb me nooit zo verdiept in hoe het er bij die instanties nu precies organisatorisch aan toe gaat, ik mopper alleen over het resultaat, ha ha. Uit Diederiks beschrijvingen blijkt heel goed hoe complex het besluitvormingsproces bij de EU is. Niet zozeer bureaucratisch, maar complex: 27 landen op één lijn krijgen met een onderwerp dat allerlei commissies en departementen raakt, het is een wonder dat er überhaupt nog wat uitkomt. Met de Green Deal zijn we voorlopig nog niet klaar, en met de complexe besluitvorming ook niet, dus deze kennis zal voor mij nuttig blijven.

Hoe de wereld- en landenpolitiek invloed heeft op elk onderwerp is misschien niet verrassend, maar ik schrok hoe snel meningen en voornemens kunnen veranderen, en hoeveel er van persoonlijk statuur en passie afhankelijk is. Heel leuk is te lezen hoeveel waardering Diederik heeft voor zijn voormalige team, als er al iets niet gaat zoals het moet legt hij niet de schuld bij hen of een ander neer, behalve een beetje bij Hoekstra, wat me niet verbaast, en bij Von der Leyen, die steeds haar herverkiezing in het achterhoofd lijkt te hebben.

Diederik maakt duidelijk onderscheid tussen feiten, zoals het vermogen aan hernieuwbare energie, het Draghi-rapport en formele besluiten, en zijn persoonlijke observaties bij COP-en en Commissie-vergaderingen. Ik vond zijn terugtrekking van degrowth en donut verrassend (ik ben zelf fan), en had daar graag nog wel wat meer over willen lezen. Maar daar zoek ik dan een ander boek voor, dat kan ook niet in een hoofdstukje. Ook over het vertrek van Frans Timmermans en het aantreden van Wopke Hoekstra is hij redelijk kort. Er wordt geen kwaad woord gezegd, maar ook weinig inzicht gegeven in de effecten.

De schrijfstijl vond ik geweldig, kort en krachtig, heel persoonlijk, soms grappig of ontroerend. Nergens saai, best knap voor zo’n ‘bureaucratisch’ onderwerp. De vorm, een mix van memoir en betoog, werkt heel goed. De beschrijving van de mensen is prima, niet teveel namen, maar wel het typische gedrag (zoals de tranen van de Tjech, of de verwarring van de Deense COP-voorzitter). Ik noemde al een paar keer de kwetsbaarheid ( ‘…. achteraf schaam ik me ….’) en het gebrek aan borstklopperij, dat is gewoon heel prettig lezen, terwijl het toch voelt alsof Diederik het over zijn levenswerk heeft, en de trots als iets lukt ook duidelijk voelbaar is.

Ik las het eBook, en dat is, zoals ook de papieren versie, sober uitgevoerd. Geen kleurgebruik, wel een aantal illustraties, zoals een golvende lijn met hoogtepunten, en een bol die uit veel verschillende maten blokjes bestaat (de Green Deal). Verder is het goed geredigeerd en verzorgd. De structuur werkt goed, elk hoofdstuk is chronologisch voor het onderwerp opgezet, waardoor Diederik een aantal keren terug in de tijd gaat. En tot mijn blije verbazing: geen typo’s of rare zinnen.

Geloof ik nu in Europa als Groene Supermacht? In veel landen schuift de regering op naar rechts, en dat heeft invloed op de prioriteiten van de EU. Aan de andere kant vind ik de initiatieven die nu ontplooid worden, zoals samenwerken met Afrikaanse landen op het gebied van groene productie heel positief, ook al is het voornamelijk economisch gedreven. Niks mis mee.

En liever dat, dan een paar rampen om de golf voor milieu-urgentie weer omhoog te stuwen….    

Must Read? Niet per sé, maar meer kennis van de organisatie van de EU is voor iedereen nuttig. En dit is voor mij het eerste boek waarin dat op een duidelijke, prettige manier uit de doeken wordt gedaan. In andere boeken is het vaak een black box.

En we mopperen wat af op de EU, goed om dat voortaan met meer kennis van zaken te doen.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO 0. 

Ik gaf het boek 4 1/2*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Groene supermacht duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
  • digitaal via Kobo;
  • of uit een minibieb!

Koop Groene supermacht duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Biografie, Sustainability | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Recensie: Freakonomics – geweldig leuk

Geplaatst op 12 januari 2026 door estroocloeck

Regelmatig lees ik een ouder boek, en vraag me af: relevant of (inmiddels) rotzooi? Pareltje of papierbak? Freakonomics van Steven D. Levitt en Stephen J. Dubner uit 2005 stond al een tijdje in mijn boekenkast, evenals twee van de drie opvolgers. Opvolgers … dat moet dus een leuk boek zijn (geweest). En dat klopt! Ik leerde er veel van en moest regelmatig hardop lachen. Mijn geliefde snapte er niks van: Waar lees je over? O, over abortus en drugsdealers ….. Ja, een pareltje, nog steeds!

Levitt is econoom, maar houdt zich bezig met het dagelijks leven, stelt zichzelf vragen die een andere econoom zich nooit zou stellen. Die vragen zijn verwerkt in de titels van de hoofdstukken: Wat hebben leraren en Sumo-worstelaars gemeen? Waarom lijkt de Klu-Klux-Klan op een groep makelaars? Waarom wonen drugsdealers nog bij moeders thuis? Waar zijn alle criminelen gebleven? Zeg eens eerlijk: zou je dit ook niet willen weten? Niet alleen zijn de hoofdstuktitels grappig, het hele boek is met veel humor geschreven door econoom Levitt en journalist Dubner. En alles onderbouwd door onderzoek en statistieken.

Het maatschappelijke boek Freakonomics …

… geeft bij elk onderwerp uitgebreid de achtergronden en de cijfers en statistieken weer, en zoekt dan samen met de lezer naar de verklaring voor rare ontwikkelingen. Zo leest het bijna als een detective. Zelfs al krijg je de ‘oplossing’ aan het begin, het hele detectivewerk wordt uitgesponnen om de juistheid van die oplossing te onderbouwen.

Waar zijn alle criminelen gebleven?

Bijvoorbeeld bij de vraag over de verdwijnende criminelen. Dat hoofdstuk begint bij Roemenië anno 1966. Ceaușescu maakt abortus illegaal. Een foetus is het eigendom van de hele samenleving, beargumenteerde deze communistisch dictator die beslissing. Hij wilde bevolkingsgroei. Het geboortecijfer nam inderdaad snel toe. Maar de kinderen die in of na 1966 werden geboren, deden het op alle gebieden slechter dan de kinderen die in 1965 werden geboren: hun schoolresultaten waren minder, hun kans op werkeloosheid was hoger en de criminaliteitscijfers onder deze groep was hoger. Die kinderen gingen in 1989 de straat op, en zorgden voor de val van het regime. Karma.

In de VS was de criminaliteit in 1989 op z’n hoogst. Het was in de 15 jaar ervoor bijna verdubbeld, en na 1989 begon het weer te dalen. Supersnel! Experts konden het niet verklaren. Ze bedachten van alles: een sterke economie en lage werkloosheid? Nee, dat heeft alleen invloed op financiële misdaden zoals diefstal, niet op moord en verkrachting. En dan volgen 3 pagina’s met onderzoek en uitleg hierover. Oke, strengere straffen dan? Nou, meer gevangenisstraf een beetje, de doodstraf niet. Een andere aanpak van de politie en meer blauw op straat dan? Nee. Enzovoorts enzovoorts. Tot ze bij demografische factoren kwamen: er waren veel minder arme jongeren dan 15-20 jaar eerder. O?

Roe vs Wade

In 1973 speelde de rechtszaak Roe vs Wade voor de Hoge Raad in de VS (SCOTUS), en in het hele land werd abortus gelegaliseerd. De achtergrond: vrouwen die een abortus willen, hebben meestal goede redenen daarvoor: slecht huwelijk of ongetrouwd, verslaafd, te jong, te arm.  Vooral dat laatste is belangrijk, want met wat geld was er vóór 1973 nog wel een illegale abortus te regelen. Een kind in een arm of één-oudergezin heeft een grotere kans om crimineel te worden. Dáár kwamen er dus veel minder van.

Het hoofdstuk vervolgt met een discussie over de afweging meer abortus – minder criminaliteit, omdat dat natuurlijk niet het doel van abortus is. En kun je aan een verloren leven, dat van een foetus, en dat van een moordslachtoffer, een economische waarde toekennen? Conclusie is wel dat een vrouw goed zicht heeft of ze de foetus in kwestie een goed leven kan geven … of niet. Ik vond dit een interessant hoofdstuk, zowel de economische als de filosofische kant. En vraag me nu natuurlijk af wat het effect van het recent terugdraaien van Roe vs Wade over 15-20 jaar voor de VS zal hebben. Ik denk niet dat Trump er dan nog zit ….

Waarom wonen drugsdealers nog bij hun moeder?

Het hoofdstuk over de drugsdealers deed me erg denken aan het ‘gewone’ bedrijfsleven. De mensen op de werkvloer zijn de dealers op de straathoeken. Die verdienen een schijntje. De CEO en de topman van de drugsbende, ja, die verdienen smakken geld. En natuurlijk denken alle mensen op de vloer en de straathoek, dat zij later CEO of topman kunnen worden. Leuk van dit hoofdstuk is dat het verhaal wordt onderbouwd met de werkelijke boekhouding van een bende. Je ziet precies wat de kosten en opbrengsten van de topman is. Interessant!  

Auto-ongelukken versus vliegtuig-ongelukken

Verder: de kans dat je een ongeluk krijgt in een auto is vele malen groter dan in een vliegtuig. Maar als je het bekijkt op basis van de tijd die je er in doorbrengt, in de auto véél meer dan het vliegtuig voor dezelfde afstand, is de kans ongeveer gelijk.

Welke naam is garantie voor succes?

En ook: heeft je naam invloed op succes in je leven? Er zijn inderdaad typisch ‘zwarte’ en ‘witte’ namen, en typische namen voor rijke en arme, en hoogopgeleide versus laagopgeleide sociale milieus. De naam is dus vaak een indicator van je sociale achtergrond. En die achtergrond is wél een indicator van succes in je leven (denk aan Joris Luyendijk’s De 7 vinkjes). Maar een naam die als ‘witte’ of ‘rijke’ naam begint, wordt al snel door de armere buren aan hun baby’s gegeven. En die naam wordt dan vanzelf minder succesvol. De rijke buren verzinnen weer andere namen. Grappig: een familie gaf hun zoontje de naam Winner. En drie jaar later gaven ze zijn broertje de naam Loser. Nou, dat moet toch zeker impact hebben! Ja, Loser maakte een mooie carrière bij de politie, zijn collega’s noemden hem Lou. Winner werd crimineel. Het gezin kwam uit een arm milieu, maar dat snapte je al.

Het boek heeft veel van dit soort verhalen, alles gebaseerd op statistiek en met leuke anekdotes. Ook de Q&A aan het eind heeft grappige weetjes.

Mijn evaluatie van Freakonomics

Het boek is wat gedateerd, en alle onderzoeken zijn gedaan op universiteiten in de VS. Daarvan kun je zeggen dat de relevantie dus niet zo hoog is voor Nederland anno 2026. Maar dat klopt niet. De vele verklaringen en onderzoeken zijn m.i. zó algemeen geldend voor de westerse wereld dat je ook in het hier en nu er veel van kunt leren. Wat ikzelf met name leerde is dat voor de hand liggende verklaringen vaak niet juist zijn. Als je de oplossing hoort denk je: ja, natuurlijk. Maar het is meestal niet het eerste wat bij je opkomt. Het leerpunt is dus met name om je meningen eens goed te onderzoeken en met statistieken te staven. En dat is een tijdloos uitgangspunt.

Ik vond het boek geweldig leuk geschreven, een beetje in de stijl van Malcolm Gladwell, die later bekend werd (zijn Outliers/Uitblinkers is van 2008). Heeft hij zich laten inspireren door de freaks? Zou zomaar kunnen. De voorbeelden in Freakonomics zijn vaak hilarisch, of juist met zoveel detail uitgewerkt dat je je helemaal inleeft (zelfs in de Sumo-worstelaars). De schrijfstijl is grappig, cynisch, als een conference, en de berg statistieken nergens saai. Juist die cijfermatige onderbouwing, vaak in tabellen, geeft het detective-gevoel. Je wilt zélf ontdekken wie er fraudeert (van de leraren).  En de hoofdstuktitels zijn leuk gevonden. Ik zie nu wat Sumo-worstelaars en leraren gemeen hebben, en waarom drugdealers nog thuis wonen. Iets meer outside-the-box denken, en onderbouwing zoeken, daar ben ik weer aan herinnerd.

Mis je iets, als je dit boek niet leest? Nou, het is een bekende klassieker, ik kom het vaak tegen. Dus wil je erover meepraten, dan zéker lezen.  

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO +. 

Ik gaf het boek 4 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Freakonomics duurzaam …

  • via de (online) bibliotheek; 
  • digitaal via Kobo;
  • of uit een minibieb (dat deed ik ook)!

Koop Freakonomics duurzaam … 

  • bij de kringloop;
  • bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
  • bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
  • of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , , | Plaats een reactie