Gabriel Zucman is regelmatig in het nieuws, en daarom las ik zijn toegankelijke essay Miljardairs betalen geen inkomstenbelasting en daar gaan we een eind aan maken uit 2026, een vertaling van Les Milliardaires ne paient pas d’impôt sur le revenu et nous allons y mettre fin uit 2025. Waarom doen ze dat niet? Omdat ze genoeg geld hebben om hun vermogen te ‘organiseren’, lees belastingadviseurs en juristen te betalen voor de beste belastingontwijkings-manoeuvres. Beetje onrechtvaardig, toch?
Wat Gabriel wil is de miljardairs een minimum inkomstenbelasting van 2% over hun vermogen opleggen. Geen extra belasting dus, alleen een ondergrens. Daardoor is het niet ongrondwettelijk, het gaat niet over fictief inkomen. Nu is het hele essay gebaseerd op de Franse situatie, maar ook in Nederland hebben we miljardairs die vrijwel niets aan IB betalen, door dezelfde trucs. Gabriel houdt een best wel overtuigend betoog, wat zinnig is om nader te bespreken. In de Tweede kamer bijvoorbeeld. En dat deed hij op 2 februari, met ‘een handvol kamerleden’.
Het essay Miljardairs betalen geen inkomstenbelasting …
… staat vol met interessante weetjes, die zijn overtuiging dat de huidige situatie onrechtvaardig is, benadrukken. Ik noem wat opvallende zinsneden:
*Voor de Nederlandse (ja, Nederlandse) 0,0001% rijkste mensen is hun inkomstenbelasting zo goed als 0%. Naar schatting maken zij 6% rendement op hun vermogen.
*De superrijken willen niet betalen en stellen dat alles wat ze aan belasting betalen, ten koste gaat van hun bedrijven. Dat is onzin, het gaat om hun persoonlijke inkomen, niet van dat van hun bedrijven.
*De rijken zijn erg machtig en beïnvloeden de politiek. Daarom is er weinig politieke wil aanwezig om hen te belasten. Gabriel’s voorstel is in de Franse Senaat gesneuveld.
*De belastingontwijking en belastingvlucht is legaal, en dat hebben we (onze wetgevers) zelf legaal gemaakt.
*Het nationaal inkomen van een land is niet gelijk aan het totaal belastbaar inkomen, maar bbp -kapitaalafschrijving + inkomsten uit het buitenland. De overheid int daarvan zo’n 51% in de vorm van sociale premies en belastingen, inclusief BTW. In Frankrijk betalen álle sociale klassen zo’n 50% over hun inkomen, behalve miljardairs, die betalen maar 13%. (Berekening: hun bedrijven betalen 23% vpb, waarvan de helft in het buitenland, dus resteert zo’n 11%. Van de dividenden die worden uitgekeerd is 95% vrijgesteld, en resteert 2%). Zo’n ongelijke belastingheffing moet toch tegen de Rechten van de Mens zijn?
*De rijken beïnvloeden ook de discussie hierover in de samenleving: ze zijn eigenaar van kranten en tv-stations. Daarnaast hebben ze door al hun geld meer mogelijkheden om bijvoorbeeld huizen te kopen dan andere sociale klassen. Ze hebben meer macht in onze democratie.
*Veel rijken laten hun geld in hun Holdings zitten, ze keren nooit wat aan zichzelf uit. Je zou denken dat er ooit wel eens wordt afgerekend. Maar nee, overdracht aan de volgende generatie is belastingvrij.
*Gabriel’s voorstel is 2% belasting over het vermogen boven de 100 miljoen. Met een realiseerbaar rendement van 6% is dat vergelijkbaar met 33% inkomstenbelasting. Als hun bedrijven 23% vpb betalen komt de totale belastinglast op 50-55%, wat in lijn is met wat andere sociale klassen betalen.
*Die 2% is een minimumpercentage en kan dus niet beïnvloed worden door trusts, holdings en andere handigheidjes.
*Natuurlijk zijn er bedrijven die geen 6% rendement maken, zoals de ‘unicorns’. Die moeten tóch betalen, desnoods met aandelen. Die aandelen kunnen dan in een staatsfonds worden gestopt.
*Gabriel heeft ook nog een vrij grappige uitsmijter, ik weet niet of het zo bedoeld is: stel dat die miljardairs het land verlaten als we dit invoeren? Nou en? Ze betalen nu zó weinig dat we dat op de staatsbegroting niet eens zullen merken. En als ze vertrekken ná invoering? Laat ze dan maar afrekenen: Vermogen x 2% x 10 of 15 jaar. Doei!!!
Mijn evaluatie van Miljardairs betalen geen inkomstenbelasting …
Ik vond het een leerzaam essay, toegankelijk geschreven. De berekeningen zullen best kloppen. Nu las ik eerder De sterkste schouders, waarin het concept Vermogensbelasting uitgebreid uit de doeken wordt gedaan, mét gedetailleerde berekeningen, over de Nederlandse situatie, dus ik was al voorverwarmd zeg maar. In het essay gaat het veel hoger over, én wordt van de Franse situatie uitgegaan. Maar beide komen tot dezelfde conclusie: de huidige situatie is onrechtvaardig.
We weten dat de rijken steeds rijker worden en de armen steeds armer, en dat dit deels komt door ons belastingstelsel. Tegelijkertijd is er steeds meer geld nodig voor publieke uitgaven. Dat wringt. Aan relevantie dus geen gebrek.
FOMO? Ja. Er wordt nu zóveel over Gabriel Zucman gesproken en het essay is zó dun (80 pagina’s), dat niet lezen eigenlijk niet kan.
Het nieuwe boek van de auteur van Nice girls don’t get the corner office, zo prijst uitgever Meulenhof Nice girls don’t get what they deserve van Lois P. Frankel aan. Inderdaad, deze vertaling is van 2025, best nieuw dus. Het origineel, Nice Girls Just Don’t Get It, is van 2011, een stuk ouder dus. Desondanks zijn de meeste van de 99 tactieken nog steeds relevant, ik stak er best wat van op.
Het boek gaat over werk én privé, met een aantal verschillende thema’s. Communicatie is veruit de belangrijkste, maar handelen in overeenstemming met je waarden heeft ook een plek gekregen. De vele voorbeelden van situaties, al dan niet verzonnen, vond ik (nog steeds!) erg herkenbaar. Iedereen kan wat oppikken uit de 99 tactieken, en dat moet ook, want wij vrouwen verdienen het!
Het zelfhulpboek Nice girls don’t get what they deserve …
… in onderverdeeld in een aantal strategieën, die je moet zien als een gereedschapskist, stelt Lois. Wat wil je bereiken? De hieruit afgeleide 99 tactieken zijn het gereedschap, en gaan in op hoe je het wat kunt bereiken. Deze tactieken zijn meestal wat abstracter dan de tips die ik ken uit haar andere boeken, ‘Corner Office‘ en ‘Speak up’, maar soms ook een vrijwel letterlijke herhaling ervan.
Het boek begint met een self-assessment, zodat je kunt focussen op de gebieden die de meeste aandacht nodig hebben. Ook adviseert Lois om MBTI te gebruiken, zodat je weet wat voor type je bent. MBTI komt een aantal keren terug in het boek. Ik heb de indruk dat de populariteit van persoonlijkheidstesten in Nederland al wat op z’n retour is, maar ben er zelf nog wel een fan van.
Zacht op de relatie
Dit boek gaat over opkomen voor jezelf: op het werk, maar ook privé. Bij je vriendinnen, in vrijwilligersfuncties, bij je man en kinderen. Opvallend vond ik sommige wat ‘soft’ uitgevallen tactieken, situaties accepteren als je je zin niet krijgt. Ik vond Lois hier over het algemeen wel erg toegeeflijk, zeker in vergelijking met de toonzetting in Corner Office en Speak Up. Misschien omdat deze over privé-problemen gaan?
Zo is daar tactiek 26: Wees hoffelijk. Natuurlijk moet je niet drammerig of onbeleefd zijn. Ook hoef je je niet altijd druk te maken over kleinigheden. Wees hard op het probleem, maar lief voor de mens, zegt Lois en ja daar ben ik het ook mee eens. Maar het voorbeeld erbij, nee. “Als je man weer eens vergeet om op weg naar huis van zijn werk brood en melk te kopen, probeer dan te zeggen: Ik weet dat je een drukke dag had. Kan ik voortaan iets doen om je te helpen? Door kwaad te worden verschijnt er niet zomaar brood op tafel”, zegt ze. Op mij komt dit over als een aanbod voortaan zelf dat brood en die melk te kopen, en dat kan toch niet de bedoeling zijn. “… om je te helpen herinneren?” was misschien beter geweest.
Tactiek 37 is er ook zo een: laat iedereen een steentje bijdragen. Maria heeft een baan en kinderen én is mantelzorger voor haar moeder. Ze raakt in de knel, en bespreekt dit met haar broer en zus. Haar zus springt in door de financiën van moeders te gaan doen. “Hoewel het gesprek met haar broer niet zo goed ging als Maria had gehoopt, wist ze dat ze in ieder geval haar best had gedaan …”. Die broer komt er wel makkelijk mee weg zo. En hoewel ik weet dat dit ook nu nog de gangbare praktijk is, vind ik het in een boek over tactieken om te krijgen wat je verdient wat makkelijk.
Positief formuleren
Gelukkig zijn er ook heel wat zinnige tactieken. Als een verzoek niet uitkomt, begin dan niet met ‘nee’. Zeg ja, en geef twee alternatieven zodat je ‘al je aandacht/ tijd eraan kunt geven’. Ook in het werk kun je deze tactiek gebruiken. Ik vond dit voorbeeld briljant: “we worden vlak vóór het geven van een lezing vaak gevraagd of we een groot deel van de tekst willen aanpassen. Dat komt niet uit, maar we willen ook geen nee zeggen. We zeggen ja, en geven wat opties, bijvoorbeeld: Natuurlijk kunnen we onze presentatie aanpassen. We rekenen $500 per uur voor wijzigingen binnen 48 uur voor aanvang van de lezing. Laat ons maar weten hoeveel u hieraan wilt uitgeven. En bijna altijd zijn wijzigingen dan niet zo hard nodig. En als er toch gewijzigd moet worden, worden we in ieder geval gecompenseerd.”
Ook mooi: positieve woorden en zinnen gebruiken. Ja maar wordt ja en, nee tenzij wordt ja mits. En zo zijn er meer voorbeelden. Vergeet ook de humor niet!
Kort en bondig formuleren
Een andere goede tactiek is kort en bondig zijn. Hiervoor heeft Lois een methode, die regelmatig terugkomt in het boek. ‘Begin met een binnenkomer, de boodschap. Ik wil drie voorstellen doen om … gebaseerd op … Dan som je de drie voorstellen op. Een: we doen dit, twee: we doen ook dit, drie: dit is ook een probleem, daarom doen we ook dit. En dan een uitsmijter: Dit zijn mijn aanbevelingen, maar ik wil graag als groep de discussie aangaan, ideeën uitwisselen en een gemeenschappelijk besluit nemen.’ Dit klinkt simpel, maar vereist wel wat oefening. Less is more.
Je waarden
En zeker niet onbelangrijk, maar verbazingwekkend laat in het boek pas genoemd: de strategie van je waarden. Het gaat er niet alleen om, om te krijgen wat je wilt, maar ook om trouw te blijven aan jezelf. Tactiek 93 is Vergeet je fouten niet. Fouten laten je namelijk zien hoever je van je waarden bent afgedwaald. Je kiest bijvoorbeeld steeds foute vrienden, de ene is je ontrouw, de ander leent geld en betaalt je niet terug. Onderzoek waaróm je deze foute keuzes maakt (heb je een laag zelfbeeld?) en doe er wat aan.
Ook mooi: tactiek 96: Geef iets terug. Deel wat je hebt, wees pro-actief gul, en denk aan wederkerigheid.
Mijn evaluatie van Nice girls don’t get what they deserve
Al is dit boek vrij oud, ik heb er toch best wat van geleerd. Dat is waarschijnlijk deels te danken aan de vertaler, die duidelijk merkbaar een aantal voorbeelden naar de Nederlandse situatie heeft ‘hertaald’, en waarschijnlijk ook gedateerde onderdelen moderner heeft gemaakt. Aan de andere kant had ik al een aantal boeken van Lois gelezen, en viel me op dat er vrij veel herhalingen uit die boeken in staan.
In veel tactieken staan verwijzingen naar onderzoeken, of naar boeken waaraan de tactiek is ontleend, allemaal van vóór 2011. Daarnaast zitten er veel persoonlijke anekdotes van Lois in. Veel tactieken zijn ook echt open deuren of common sense. Maar het moet gezegd worden, ook nu nog is het nodig dat vrouwen hun ‘lieve meisje-houding’ afschudden en zich volwassen en assertief gaan gedragen. Wat dat betreft is de dubbelzinnige originele titel Nice Girls Just Don’t Get It erg goed gevonden. Als je het niet begrijpt, krijg je ook niet wat je verdient. De wat ‘softe’ tactieken vond ik daar niet altijd bij passen.
Alle tactieken zijn gelardeerd met voorbeelden, die vaak best herkenbaar zijn. Niet alle tactieken zijn zó concreet dat ze letterlijke teksten geven, maar over het algemeen geven ze daarvoor genoeg aanknopingspunten. Lois heeft een prettige schrijfstijl, soms proefde ik wat cynisme.
De structuur van het boek is oké, met de indeling in verschillende strategieën die gaan over communicatie, relaties, verwachtingsmanagement en je waarden. In latere tactieken wordt teruggegrepen op eerdere uitgewerkte methoden, dat is prettig zonder dat er teveel herhaald wordt. Wel viel me een aantal typo’s op. De lay-out van het boek (ik las het eBook) is prettig, met bullets en vetgedrukte tekst voor de tips binnen de tactieken. Het heeft geen illustraties.
Mis je iets, als je dit boek niet leest? Nee, mijn favoriet is nog steeds Corner Office.
Je bent hoogste baas bij de AFM, de toezichthouder op de financiële sector, inclusief de accountancy, mijn vakgebied. Een belangrijker baan is er bijna niet in Nederland. En dan neem je ontslag, want je wilt docent in het speciaal onderwijs worden. De hele sector is stomverbaasd, en ik ook. Waarom zou je dát nou doen. Merel van Vroonhoven, want over haar heb ik het nu, legt het uit in haar autobiografie De Stap, uit 2021. En nu snap ik het. Een beetje.
De stap gaat over pijlsnel carrière maken, over ambitie, maar ook over een toenemende behoefte om iets te doen met maatschappelijk belang. En over een zoon met autisme, die pas opbloeit op het speciaal onderwijs. Over zij-instromen, en hoe moeilijk dat wordt gemaakt. En over je netwerk en je ervaring inzetten voor het onderwijs. Boeiend, soms een tikje arrogant, en toch vaak herkenbaar en inspirerend. Een voorbeeld van ‘morele ambitie’.
De autobiografie De stap …
.. begint in 1994, als Merel na haar studie mijnbouwkunde een baan zoekt. Ze heeft een uitnodiging om te promoveren afgeslagen. Maar het solliciteren wil niet lukken, wat weet ze weinig van het bedrijfsleven af! Via het netwerk van haar vader kan ze aan de slag als trainee bij ING, en na een half jaar kennismakingsstages krijgt ze haar eerste uitdaging: teamleider bij verzekeraar RVS. Daarna volgen nog een aantal andere leidinggevende functies bij verschillende onderdelen van ING. In 1999 doet ze een MBA bij INSEAD en woont een jaar in Frankrijk. Merel vertelt over een college waarin zij een ‘passievol betoog’ houdt tegen het neoliberalisme en het opneemt voor het milieu en voor mensen die wat minder geluk hebben.
Carrière maken bij ING
In 2006 is ze één van de top 200 van ING en woont een ING-top-conferentie bij, waarbij Jack Welch gastpreker is. Bestuursvoorzitter Tilmant wil dat ING zijn voorbeeld qua managementstijl volgt, het gaat ten slotte alleen maar om groei en winst. Toch? Merel voelt zich er niet senang bij en trekt zich vroeg terug. Inmiddels heeft ze, na een doodgeboren kindje, twee zoons gekregen. De oudste, Job, blijkt autisme te hebben. Merel’s man, Rein, is muzikant en organisator van het thuisfront. Het huwelijk loopt niet meer lekker. Uiteindelijk scheiden ze in 2008 en worden co-ouders. In deze periode wordt ze ook lid van de Raad van Toezicht van de TU Delft. De kredietcrisis barst los en Tilmant verlaat ING. Roerige jaren!
In de Raad van Bestuur van NS
Terwijl Merel zich afvraagt of ze nog wel een baan heeft bij ING, wordt ze gehunt voor de NS: lid van de Raad van Bestuur. Dat spreekt haar aan: meer maatschappelijk belang én een stap omhoog op de carrièreladder. Ze begint daar in 2009. Het Fyra-drama wordt uitgebreid uit de doeken gedaan, inclusief de wat onfrisse rol van de politiek daarin. Tegelijkertijd heeft ze bestuursfuncties in meerdere verenigingen en instanties, waaronder een aantal die zich bezighouden met autisme.
Hoogste baas bij de AFM
In 2014 wordt ze gehunt voor de rol van bestuursvoorzitter van de AFM. Dat is natuurlijk de kers op de taart, de hoogste functie bij een bedrijf! En dat haar inkomen met 60% naar beneden kukelt neemt ze voor lief. Maar in datzelfde jaar is de parlementaire enquête over het Fyra-debacle, en ze voelt dat de media haar afmaken. De berichten zijn vooringenomen en tendentieus, zegt ze. Wat ze van de Fyra-affaire leerde is het herkennen van tunnelvisie, maakbaarheidsdenken, controledrang.
De twijfel slaat toe
In 2016 geeft ze op een basisschool weer een gastles over geld. Ze geniet. Misschien word ik nog wel eens juf, denkt ze. En ze wordt verliefd op Frans. In 2017 loopt haar eerste termijn bij de AFM af, en ze wordt gevraagd voor een tweede termijn. Ze doet een halfjaar zelfonderzoek en praat met veel mensen. Ze zegt ja, met het voorbehoud dat ze die tweede termijn misschien niet helemaal vol zal maken. Ze vindt het werk bij AFM betekenisvol, maar voelt een grote afstand tot diegenen waar het allemaal voor is, de klanten van de financiële instellingen.
In 2019 maakt ze een lange wandeling, die we bijna van kilometer tot kilometer kunnen volgen, waarin ze alles overdenkt. Ze wil iets doen voor de mensen voor wie de kansen niet voor het oprapen liggen, en denkt aan Job, haar autistische zoon. En dan tikt ze op haar iPad in: Hoe word je leraar in het speciaal onderwijs?
Het boek begint en eindigt met korte hoofdstukjes over haar opleiding bij Inholland en de stage op een basisschool en een school voor speciaal onderwijs. Maar ook weet de politiek haar direct te vinden: of ze aanjager wil worden van de aanpak van het lerarentekort. Daar komt haar netwerk en haar bestuurservaring goed van pas.
Tussen de diverse hoofdstukken door zijn een paar van haar Volkskrant-columns opgenomen.
Mijn evaluatie van De stap
Het eerste wat me opviel is het tempo waarin ze leeft. De functies bij ING volgen elkaar snel op, een jaar, misschien twee, en dan weer door. Ze is een tijd leidinggevende van een vestiging in Polen, leert Pools, wordt zwanger, problemen met de zwangerschap, terug naar Nederland tot de bevalling, weer naar Polen, dan weer een andere functie in Nederland, alles binnen 1 ½ jaar. Zware functies die ze combineert met toezichts-bijbanen, co-ouderschap, een zoon met autisme, veel reizen en vakanties in haar eentje. Ik snap oprecht niet hoe ze dat allemaal organiseerde en aan alles voldoende aandacht kon geven.
Het tweede wat me opviel is hoe het zoeken van betekenis toch lang ondergeschikt wordt gemaakt aan haar ambitie. Telkens een stap hoger is waar ze van droomt. Eerlijk gezegd vond ik de passages over haar aversie tegen het neo-liberalisme bij INSEAD en tegen Tilmant en Jack Welch niet super geloofwaardig. Anderzijds heeft ze van 2021 tot 2025 inderdaad als leraar gewerkt. Het was dus geen opwelling. Nu heeft ze een tussenjaar waarin ze als invalkracht werkt in verband met haar verhuizing. In augustus 2026 gaat ze weer als leraar aan de slag, naast een flink aantal toezichtsfuncties, en het schrijven van een derde boek. Zo kun je dus je carrière betekenisvoller maken.
Het derde wat me opviel is natuurlijk hoe het er aan toeging bij de bedrijven waar ze werkte. De focus op groei en winst, wat bij ING ( en andere instellingen) leidde tot het woekerpolis schandaal. De gang van zaken bij NS en AFM. Je krijgt een fijn inkijkje in de bestuurskamers. Best leerzaam.
De weg naar de stap
De stap zélf is vrij summier beschreven, we lezen niet zoveel over haar ervaringen als leerkracht. Daarover heeft ze waarschijnlijk haar tweede boek geschreven. Dit eerste boek, over de weg naar de stap, komt op mij over als een rituele afsluiting van haar corporate leven, met bekendheid en status, misschien om niet helemaal in de vergetelheid te verdwijnen.
In de korte hoofdstukjes over de 2 jaar ná de stap beschrijft ze naast haar ervaringen op de scholen, haar verbazing over de opleiding, de eisen die aan de zij-instromers worden gesteld. Ook een zij-instromer met een PhD moet onderzoeksvaardigheden ‘leren’, zijzelf als TU Delft ingenieur moet het verplichte rekenexamen op basisschoolniveau doen. Zo is de drempel voor omscholing (4 jaar in de schoolbanken!) hoog en wordt ervaring niet gewaardeerd.
Merel heeft een prettige manier van schrijven, met veel details. Ik vind haar wel regelmatig behoorlijk arrogant overkomen, van zichzelf overtuigd en bepaald niet zelfkritisch. Gelukkig is ze ook niet kritisch over de meeste van haar medebestuursleden, er is geen sprake van ‘iedereen is gek behalve ik’.
Het boek is netjes en verzorgd, met foto’s van Merel aan de binnenkant van de omslag. De structuur is goed, hoewel ik de columns van de Volkskrant niet zoveel vond toevoegen en de plek van de eerste column wat misplaatst vond.
Ik houd van de columns van Japke-d. Bouma in het NRC, maar maar af en toe mis ik er een. Hoe mooi is het dan als ze gebundeld worden! Ook Een vrouw als baas geeft alleen maar gezeik uit 2025 is weer zo’n bundel met (bewerkte) columns en het is wéér genieten. Natuurlijk gaat het over seksisme, maar niet alleen dat. Ook AI, kerstbomen, hotelkamers en in je eentje op vakantie gaan komen voorbij. En nog veel meer. Vol ironie, en een aantal ook zónder ironie.
Denk ik dan, want Japke-d. geeft in de inleiding al aan dat veel mensen haar gevoel van humor niet snappen, ironie niet herkennen en woedend worden over wat ze schrijft. Maar ze blijft het proberen, met ironie, want dat is nog de enige manier om mensen te laten nadenken. Is alles in het boek dan ironie? Nee, schrijft ze, maar vogel vooral zélf uit wat wel en wat niet. Wat voor jou waar is en wat niet. Oké, dat deed ik! En met veel plezier en af en toe een frons.
Het managementboek Een vrouw als baas geeft alleen maar gezeik …
… houdt ons weer een spiegel voor over hoe het er toegaat op kantoor, met name in de samenwerking tussen mannen en vrouwen. Niet alleen met grappige, ironische stukjes, maar ook met grappige, best serieuze stukjes. Zoals de eerste paar, waarin ik geen ironie zag.
Impostersyndroom
Het eerste gaat over het impostersyndroom, denken dat je nooit goed genoeg zult zijn. Dat komt vooral bij vrouwen voor. Maar Japke-d. stelt ook dat hoe beter mensen in hun vak zijn, hoe meer ze er last van hebben. En ook de mensen die luisteren, mensen met nuance. En de mensen die zich altijd goed voorbereiden, die experts om zich heen verzamelen, die twijfelen. Want het impostersyndroom maakt je scherp. Eigenlijk is het een superkracht. Het is helemaal geen syndroom! En mensen die het overduidelijk niet hebben, die overlopen van zelfvertrouwen, zijn die wel te vertrouwen? Of is dat juist een red flag?
Seksisme
De tweede en derde gaan over seksisme en dat mannen vaak niet begrijpen wat dat is en zich hardop afvragen of het wel bestaat. Maar ook dat vrouwen vaak geen weerwoord hebben. Voor dat laatste heeft Japke-d. wel een oplossing, ze geeft ons een paar nuttige antwoorden. ‘Het was maar een grapje’ – Humor is niet je sterkste punt he? ‘Vrouwen zijn ook seksistisch tegen mannen’- O echt? En zorgt dat voor een loonkloof met vrouwen? En minder mannelijke CEO’s? ‘Kunnen we niet gewoon gezellig met elkaar omgaan?’- Gezellig voor wie? ‘Ben je ongesteld? Wat kijk je boos?’- Zo kijk ik altijd als ik jou zie. En dan nog eentje die multifunctioneel is: Je stinkt enorm uit je bek. Grof, maar ja, dat zijn de meeste opmerkingen die je als vrouw naar je hoofd geslingerd krijgt, ook.
Een boeiende column gaat over de reacties toen NRC een vrouwelijke hoofdredacteur kreeg. Deze is wél ironisch, want de ‘feminisering’ neemt volgens Japke-d. inderdaad hinderlijke vormen aan: er worden alleen maar knappe jonge mannen aangenomen, er hangen bangalijsten getiteld ‘vers mannenvlees’ naast de koffieautomaten, én ze moeten elkaar op vergaderingen voortaan laten uitpraten. O ja, en iederéén moet de kopjes in de vaatwasser zetten. Plus nog tientallen andere enge gewoonten, heerlijk.
Algoritmen
Een ander, serieus stuk gaat over het algoritme op socmed als loverboy. Het weet precies wat je nodig hebt, maar ondertussen wordt je misbruikt. Japke-d. merkt het, maar weet ook dat jongeren, en vooral meisjes, daar nog veel gevoeliger voor zijn. Ze verwijst naar het werk van Jonathan Haidt en Stefan van der Stigchel, die causale verbanden, of tenminste correlaties aantonen tussen sociale media en depressies bij jongeren. Iets ironie, of misschien niet, komt op bij haar oplossing voor deze loverboys: sociale media verbieden, voor iedereen. Behandel het als cocaïne. Want alléén lukt afkicken niet, er is een verbod, met boetes en celstraf, nodig. En dan volgen er 8 bijzondere nuttige tips van Stefan, waarvan ik er één niet nodig heb: ga naar de wc zonder telefoon. Dat doe ik namelijk niet. Maar zou ik dat niet eens moeten uitproberen? Ik heb gelijk last van FOMO …
Kerstboom
Een andere, wel degelijk ironische column, gaat over het opzetten, en weer weghalen van de kerstboom. De ‘kerstapo’ verbiedt opzetten vóór 6 december en verplicht opruimen vóór 6 januari. Japke-d. maakte er regeltjes van, en nummer 3 vind ik wel een héél goed idee: mensen die zichzelf ‘authentiek’ noemen of ‘dicht bij zichzelf blijven’ mogen de kerstboom alleen opzetten op … 12 april. Dat ga ik zeker doen: niet omdat ik nou zo authentiek ben, maar wél jarig op die dag! Leg mijn cadeautjes er maar onder!
Hotelkamers
En dan een heerlijk stuk met 17 dingen die misgaan in een hotel. Lekker ironisch opgeschreven, en wáár! Over inchecken, de verwarming die niet uit kan en ramen die niet open kunnen, complexe doucheknoppen, beroerde ontbijtbuffetten en gesloten zwembaden, en wat je allemaal hoort in gehorige kamers …. Dan liever met de tent op pad, stelt Japke-d. Nou ….
Tjet
En als uitsmijter een column over Tjet. Want Tjet kan alles. Ook columns schrijven in de stijl van Bas Heijne. Gebruiken columnisten Tjet al? En journalisten? En cabaretiers? En zouden wij, lezers, dat accepteren als we dat wisten? Of verwachten we dat juist? Of moeten er waarschuwingen komen? ‘Deze roman kan sporen van ChatGPT bevatten.’ Zoiets? En als je op de achterflap #NOAI zet, wie gelooft je dan nog? Hoe ver zul je gaan, en wat doet dat voor je identiteit?
Mijn evaluatie van Een vrouw als baas geeft alleen maar gezeik.
De columns van Japke-d. zijn altijd scherp, grappig én leerzaam. Een mix van theater en college, en Japke-d. geeft die theatercolleges tegenwoordig óók. Daar zijn haar stukjes uitstekend voor geschikt. Ze maakt gebruik van recente gebeurtenissen, of recent gepubliceerde boeken, waardoor haar opmerkingen altijd relevant zijn, maar niet altijd tijdloos. Net als een oudejaarsconference.
Ook dit boek is weer goed verzorgd en geredigeerd. Fijne schrijfstijl, en heel herkenbaar voor de gemiddelde Nederlander, en vooral voor de vrouwelijke kantoortijgers onder ons. Ik las het eBook, dat sober is en, evenals de geprinte versie, geen illustraties heeft. Maar daar mis je niets aan, veel zie je gewoon vóór je. Zoals de feminiene redactie, de hotelkamer en de kerstboom.
Mis je wat, als je dit boek niet leest? Nou nee, maar een nar heeft zijn nut, vooral voor koningen. Dus als je de ironie van de columns niet ziet, dan is dit boekje juist iets voor jou.
Af en toe lees ik een behoorlijk oud boek, vaak een klassieker, en vraag me dan af: is het in het hier-en-nu nog relevant, het nog steeds waard om te lezen? Pareltje of oud papier? Uit 2002 stamt de klassieker De 5 frustraties van teamwork, de vertaling van The 5 Dysfunctions of a Team, van Patrick Lencioni. Ik vond het een pareltje!
Het is een businessnovelle die na 25 jaar absoluut niet gedateerd overkomt. Dat komt enerzijds omdat het product van het bedrijf, Decision Tech, niet benoemd wordt, dus geen indruk achterlaat van achterhaalde technologie. Anderzijds doordat de gebreken van dit team na 25 jaar nog steeds de gebreken zijn van heel veel huidige teams. En de oplossingen daarvoor ook nu nog steeds gangbaar zijn. Een leerzaam boek dus, nog steeds!
Het managementboek De 5 frustraties van teamwork …
… is voor 80% een businessnovelle. Lencioni geeft in de intro aan waarom hij daarvoor gekozen heeft: je verliest je in het verhaal, bouwt een band op met de personages en zo leer je sneller. Je begrijpt namelijk direct hoe de gepresenteerde theorieën en ideeën in een realistische context toegepast kunnen worden.
En? Verloor ik me in het verhaal? Jazeker! Catherine, eind 50 en zonder ervaring als hoofd van een productiebedrijf, wordt gevraagd om CEO te worden van Decision Tech, een bijna-Silicon Valley-bedrijf. Degene die dat vraagt is een kennis van haar, die voorzitter is van de Raad van Bestuur, in dit geval van een one tier board, zoals in de VS gebruikelijk. In Nederland zou hij eerder President-commissaris zijn. Hij vindt dat zij een goed track record heeft voor het aansturen van managementteams. Het managementteam van Decision Tech is stomverbaasd als ze kennismaken.
De kern van de problematiek is dat vrijwel elke manager alleen maar bezig is om zijn/haar eigen afdeling succesvol te maken, op verschillende manieren, door hun verschillende persoonlijkheden. Het resultaat is dat Decision Tech, met meer beschikbaar geld, meer ervaren managers, betere technologie en betere netwerken dan de concurrentie, het qua omzet toch verliest van twee van die concurrenten. Hoe kan dat? De visie van Catherine is dat de managers niet functioneren als een team.
5 gebreken
Ze organiseert een aantal teambuildingsessies en identificeert per sessie een gebrek, of een frustratie, maar die term vind ik niet passen. Die 5 gebreken zijn: 1. Gebrek aan vertrouwen; 2. De angst voor conflicten; 3. Gebrek aan betrokkenheid; 4. Het ontlopen van verantwoordelijkheid en 5. Te weinig aandacht voor resultaten. Die resultaten zijn niet de resultaten per afdeling, maar de gewenste resultaten van het hele bedrijf. Niet: betere marketing-brochures of meer producten, maar een x aantal meer klanten. De bedoeling is dat de afdelingen samenwerken om dat gezamenlijke doel te bereiken.
Aan het eind van het verhaal zijn een paar MT-leden vertrokken, en werkt de rest goed samen. De omzet is gestegen en één van de twee concurrenten gepasseerd. Het bedrijf zit in de lift.
Het model
De laatste 20% van het boek werkt het model meer in detail uit Wat is de oorzaak van elk van de 5 gebreken? Waarom is dat gebrek schadelijk? Wat is de invloed op het eerstvolgende gebrek? Per gebrek geeft Lencioni een korte uitleg van de onderliggende theorie, en een langere uitleg van manieren om het gebrek te verhelpen, plus oefeningen. Ook geeft hij karakteristieken van teams met en zonder dat gebrek. In een aparte paragraaf wordt ook steeds de rol van de leider belicht.
Daarnaast geeft Lencioni een korte self-assesment , die je voor je eigen team kunt gebruiken.
Ik las een paar opvallende statements in de beschrijving van het model. Zo stelt Lencioni bij Gebrek 3: Gebrek aan betrokkenheid dat bij het beslissen in situaties met lage risico’s het beter is om grondig te discussiëren dan om veel analyse of onderzoek te doen. De kwaliteit van de beslissing zal beter zijn dan gedacht, veel analyse of onderzoek zal die beslissing niet anders hebben doen uitvallen. Analyse is wel nodig, maar je moet er niet teveel waarde aan hechten. En bij Gebrek 4: Het ontlopen van verantwoordelijkheid is druk vanuit de collega’s beter dan formeel ‘bureaucratisch’ prestatiemanagement. Je wilt je teamleden, die je respecteert, niet laten vallen.
In de samenvatting zegt hij: succes is geen kwestie van het zich eigen maken van subtiele en geavanceerde theorieën. Het gaat eerder om het combineren van gezond verstand met een ongebruikelijke mate van discipline en vasthoudendheid. Teamwork is het gedurende langere tijd in praktijk brengen van een klein aantal uitgangspunten. Interessant!
Mijn evaluatie van De 5 frustraties van teamwork.
De keuze voor een businessnovelle en de manier waarop deze is vormgegeven werkt zeer goed. De casus is redelijk neutraal, waardoor het verhaal nooit gedateerd overkomt. De personages, de MT-leden, zijn erg goed beschreven, hun gedrag is herkenbaar en plausibel. Je vraagt je steeds af: hoe gaat Catherine dit gedrag aanpakken? En haar manier om haar MT-leden te confronteren en op te voeden zeg maar, is zowel geloofwaardig als effectief. Mijn puntje van kritiek: het gaat wel érg snel én het resultaat is wel érg goed. In 3 maanden heeft ze haar doel qua teambuilding bereikt. Een nieuw aangetrokken MT-lid vindt dat hij lid is van ‘een van de meest ongewone en hechte managementteams die hij ooit had gezien.’ Dat vind ik nu een staaltje typisch Amerikaanse overdrijving, maar er moet natuurlijk een mooi einde komen aan dit verhaal.
Het verhaal is opgedeeld in vele kleine hoofdstukjes van 2 tot 4 A4, die allemaal eindigen met een cliffhanger, of een blik in de toekomst (‘daar zou ze de volgende dag achterkomen’). Dit zorgt voor spanning en nieuwsgierigheid, je blijft inderdaad lezen. Ik las het boek in één ruk uit.
Wat ik erg sterk vond is dat het model in elk van de hoofdstukken even aan de orde komt, zonder dat het uitleggerig wordt. Het verhaal blijft vlot en spannend. In de laatste 20% wordt het model uitgediept, en herken je de situaties zoals beschreven in het novelle-deel. Dit is gewoon erg goed gedaan, ik heb voorbeelden gezien in andere businessnovelles van veel te veel uitleggen, de CEO als docent, en van te weinig uitleggen, een reconstructie achteraf. Ook komt Catherine absoluut niet arrogant of betweterig over, en ook dat heb ik wel eens anders gezien.
Nu is 40 pagina’s theorie wel erg weinig om als team mee aan de slag te gaan, ondanks de opmerking van Lencioni in de samenvatting. Ik denk niet dat je dit boek als handboek kunt gebruiken, wél kun je snel herkennen waar het in je eigen team aan ontbreekt, welke gebreken evident zijn. Je kunt één van de oefeningen doen, en kijken hoe het concept valt in je team. De self-assessment is snel, maar (of dus) ook redelijk simplistisch. Eigenlijk biedt het boek je op een plezierige manier awareness aan.
Het boek is degelijk uitgevoerd, goede redactie, en heeft een paar illustraties van het model, die niet bijster veel toevoegen. Lencioni geeft geen onderbouwing voor zijn model, er is geen literatuurlijst. Natuurlijk is veel van zijn model terug te vinden in andere boeken die wél onderbouwing geven, denk aan de boeken van Amy Edmondson en Hans van der Loo.
Is dit een Must Read, uit FOMO? Ja, ik vind van wel. Een zeer bekende klassieker die heel plezierig is om te lezen én je ook nog wat leert.
Wordt dit Managementboek van het Jaar 2026? Dat zou me niet verbazen, want het is een uitstekend geschreven, uiterst leerzaam boek wat ook nog eens heel relevant is in deze tijd. Ik heb niets dan superlatieven voor Even tussen mij en mij van Elke Wiss uit 2025. Het valt onder de noemer ‘praktische filosofie’, gaat over zelfonderzoek en is uiterst toegankelijk met veel oefeningen en leuke, herkenbare voorbeelden.
In dit boek leer je je eigen denken onderzoeken, wat niet alleen goed is om (nog) kritischer te denken, maar ook je relatie met anderen verbetert omdat je meer openstaat voor andere invalshoeken. Daarbij kan onze samenleving ook wel wat kritisch denken gebruiken, zowel om polarisatie te verminderen als om innovatie aan te jagen. Niet alleen een leuk boek dus, maar ook een belangrijk boek.
Het filosofieboek Even tussen mij en mij …
… weet direct mijn aandacht te pakken met de proloog: de landing van een Airbus op de Hudson rivier. Nadat de motoren waren uitgevallen door een botsing met een vlucht ganzen, verwierp gezagvoerder Sully het advies van de luchtverkeersleiding om terug te keren naar het vliegveld. Dat haalt hij niet, wist hij intuïtief. Hij landde op de Hudson. Wat heeft dit met filosofie te maken, vraag ik me af. Het antwoord volgt al snel: hij vertrouwde op zijn eigen denken. En in de epiloog lees ik dat hij daarin volkomen gelijk had, maar het pas maanden later kreeg. Simulaties achteraf wezen uit dat het vliegveld wél gehaald kon worden. In die simulaties werd echter geen rekening gehouden met de tijd tussen de botsing en het inzetten van de bocht voor de terugkeer. Alsof de piloten niet verrast waren, niet de implicaties van gestopte motoren moesten verwerken, geen checks hoefden te doen op de systemen. Toen de simulaties die paar seconden denktijd toevoegden, bleek het vliegveld niet haalbaar.
Voor dat vertrouwen in je eigen denken is een diep begrip daarvan nodig, wat je helpt om in een ‘split second’ de juiste beslissing te nemen. Dat diepe begrip bereik je door zelfonderzoek. En hoe je dat zelfonderzoek doet, dáár gaat dit boek over: het is meer een doe-boek dan een leesboek.
Reflecteren, evalueren en zelfonderzoek doen
In hoofdstuk 1 legt Elke uit wat het verschil is tussen de begrippen reflecteren, wat we allemaal wel eens doen, evaluatie en zelfonderzoek. Want: begripsonderzoek is cruciaal om je denken te leren kennen. Reflecteren is spontaan, ad hoc, en ook oppervlakkig, want stelt je waarden, overtuigingen, biases niet ter discussie. Evaluatie is toetsen aan vooraf gestelde criteria, wat gestructureerder dus. Echter, die criteria zélf bevraag je niet.
Bij zelfonderzoek ga je een slag dieper. Bijvoorbeeld: je ergert je aan je onprofessionele collega die zijn deadlines niet haalt. Je onderzoekt eerst wat je onder ‘professioneel’ verstaat. Dat is bijvoorbeeld punctualiteit. Dan bevraag je die aanname: is punctualiteit altijd belangrijk, waar baseer ik dat op en welke argumenten heb ik daarvoor? Dan bevraag je je waarden: wat maakt iemand tot een ‘goede’ collega? En dan onderzoek je je blinde vlekken: welke andere perspectieven zijn er, wat zijn argumenten tégen mijn overtuiging dat een deadline altijd gehaald moet worden?
De voordelen van dit diepgaande zelfonderzoek zijn duidelijk: 1. Je kritisch denkvermogen gaat omhoog, omdat je je zelfmisleiding en denkfouten doorziet. 2. Je verhoogt je emotionele precisie: wat voel je precies? Angst? Of machteloosheid? 3. Je maakt authentieke keuzes, in plaats van gewoonten te volgen. 4. Je mentale weerbaarheid gaat omhoog, je kunt problemen makkelijker de baas, denkt helderder bij een crisis. 5. Ook je relativeringsvermogen neemt toe. 6. Denken levert plezier op, het is leuk jezelf beter te leren kennen en het geeft meer vrijheid. 7. En je krijgt (meer) praktische wijsheid, in plaats van (alleen) kennis. Weten waaróm je iets doet.
Denken en breinsurfen
In hoofdstuk 2 gaat Elke in op het proces van ‘denken’. Piekeren, fantaseren, tobben, mijmeren, dat is niet denken, Elke noemt het ‘brein-surfen’. Denken is: het mentale proces van bewust redeneren, overwegen, beoordelen van ideeën, informatie of situaties. Bewust dus, systeem 2 voor de Kahneman-liefhebbers. De ‘praktische filosofie’ geeft concrete methoden om je gedachten systematisch te onderzoeken en te beoordelen, om je te leren gestructureerd en kritisch te denken over jezelf, de wereld en jouw plek daarin. Dat is iets anders dan de ‘academische filosofie’, die gericht is op het ontwikkelen van algemene kennis en inzicht in de wijsbegeerte zelf, wat niet direct toepasbaar is.
Wat is nodig voor goed denkwerk?
In Hoofdstuk 3 laat Elke zien wat er nodig is voor ‘goed denkwerk’. Dat is een filosofische houding, een vragende houding. Een vraag is iets waarop je het antwoord niet weet (duh), je je realiseert dat je het antwoord niet weet, je dat antwoord wél wilt weten en ook bereid bent om ieder antwoord te horen. Verder is nodig: mentale gewoontes die je dagelijks traint, specifieke denktechnieken die je als gereedschap inzet, en praktische randvoorwaarden.
Die filosofische houding vraagt: aandacht! En ook onthechting (afstand nemen), verwondering, nieuwsgierigheid, moed (want soms is het ongemakkelijk), liefde voor het niet-weten, en honger naar wijsheid.
De mentale gewoonten zijn: vertragen, observeren van je gedachten, gevoelig zijn voor taal, noem een kat een kat (en geen cavia met een snor), houd het simpel, doe een bewering in plaats van een particuliere mededeling en omarm voorlopigheid (de liminale fase). Over de gewoonte ‘bewering in plaats van mededeling’ geeft ze een interessant voorbeeld. ‘Ik voel me aangevallen door wat Robin zei’. Dat is een particuliere mededeling, het zegt iets over je gevoel of mening. Dat is moeilijk toetsen. Verander het in een bewering: ‘Robin valt me aan.’ Dit kun je onderzoeken: wat deed hij precies, welk gedrag zie je als ‘aanvallen’? Klopt het, welk bewijs heb je, zijn er tegenvoorbeelden? Dit gaat dan wel over mentale processen en zelfonderzoek, maar Elke geeft aan dat dit ook in een gesprek moet. Zo leer je je meningen onderbouwen. En ‘Ik vind’ is soft én overbodig, iedereen snapt dat dit jouw perspectief is. Mmmm.
Onderzoekstechnieken
In hoofdstuk 4 duiken we de technieken in. Die zijn ingedeeld in categorieën:
Verhelderen.
Begripsonderzoek – waar heb je het precies over
Conceptualiseren – wat is de kern van wat er speelt
Vooronderstellingen onderzoeken – wat zijn verborgen aannames
Verstevigen
Redeneren – volgt het een wel uit het ander
Argumenteren – is dit geldig
Problematiseren – is dit vanzelfsprekend, waar zitten de barsten
Vernieuwen
Dialectiek – tegenstellingen en spanningen in denken onderzoeken, van these en antithese naar synthese.
Out-of-the-box – je denken oprekken, nieuwe perspectieven. Het voorbeeld van de gemeente Gent die wat verzint tegen wildplakken is briljant!
In dit lange hoofdstuk komt elke techniek uitgebreid aan de orde, met gedetailleerde uitleg, praktische oefeningen en veel herkenbare voorbeelden. Belangrijk: schrijf alle oefeningen uit. Zo dwing je jezelf gedachten af te maken, je kunt ze beter onderzoeken, je kunt het later teruglezen, en het vertraagt je denken, maakt het preciezer.
Het hoofdstuk was oorspronkelijk nóg langer, zo lees ik. Veel oefeningen zijn verhuisd naar de appendix, nóg 20 pagina’s! Niet meer van hetzelfde, nee, andersoortige oefeningen om je denken te leren kennen. Zo is daar ‘indikken’, een probleem te beschrijven in 15-10-5-2 zinnen en dan in 1 kernwoord. Daarna reflecteren op het verlies aan nuance versus de winst aan helderheid.
Hoe doe je zo’n zelfonderzoek?
Hoofdstuk 5 maakt de stap naar de praktijk, hoe pak je zo’n zelfonderzoek nu precies aan, met al die gereedschappen? Dat kan met een vast stappenplan of via een denkgesprek, een interview, met jezelf.
Zo’n stappenplan kan er als volgt uitzien: 1. Materiaal verzamelen, wat houdt je bezig? Schrijf dat allemaal op. 2. Formuleer je vraag. 3. Kies een concrete denkopdracht. Wil je verhelderen, verstevigen, vernieuwen? 4. Onderzoek je denken met het bijpassende gereedschap. 5. Oogst je inzichten. Schrijf het zo op dat je het later ook nog begrijpt. 6. Reflecteer op het resultaat. Wat viel je op? 7. Formuleer actiepunten. Kleine, haalbare en tijdgebonden acties.
Elke geeft twee uitgewerkte, herkenbare voorbeelden die subliem zijn. Het tweede voorbeeld gaat over voor of tegen een azc in je kleine dorp zijn, hoe relevant!
Voor het ‘interview’ zijn er 5 spelregels: 1. Schrijf alles op. 2. Vertraag bewust. 3. Vraag ongemakkelijk door. 4. Benoem wat je ziet (bijvoorbeeld ‘uitstelgedrag’). 5. Beperk je antwoorden, liefst 1 zin per antwoord, dat dwingt je tot precisie. De bij deze methode horende tips zijn: doorvragen op vage termen, dwingen tot concreetheid, vragen naar tegenvoorbeelden, confronteer met tegenstrijdigheden, vertaal klachten naar vragen, confronteer, nodig uit tot zelfbeoordeling.
Ook hierbij staat een gedetailleerd voorbeeld. Toch lijkt me deze methode heel moeilijk, zeker voor de amateur-zelfonderzoeker.
Waarom doe je zo’n zelfonderzoek juist niet?
Dan hoofdstuk 6, met de intrigerende ondertitel ‘waarom je je zelfonderzoek niet doet’.
Ten eerste omdat je de motivatie niet kunt vinden het ook echt te doen: je blijft uitstellen, scrollen, smoesjes verzinnen. Te druk. Verder: angst voor wat je tegenkomt. En: een moetje, bepaald niet leuk. Gelukkig heeft Elke ook tips hoe je dit overwint.
Ten tweede omdat zelfonderzoek gewoon het antwoord niet is, bijvoorbeeld als je worstelt met een trauma, zware medicijnen slikt, urgentere zaken aan je hoofd hebt (bijvoorbeeld financiële nood).
Mij, mij en de ander.
In hoofdstuk 7 legt Elke de link tussen jezelf en de anderen, de maatschappij. Door zelfonderzoek verandert je gedrag, stel je jezelf én anderen andere vragen. En we weten dat cultuurverandering begint met één persoon die het anders doet. Zelfonderzoek heeft een domino-effect. Je stelt ‘waarheden’ aan de kaak. En ook: je bent onderdeel van het systeem, niet een slachtoffer ervan. ‘Je staat niet in de file, je maakt de file langer.’ Ook: innovatie is afhankelijk van iemand die een vanzelfsprekendheid durft te bevragen.
Elke ziet een verschil tussen de persoonlijke en publieke dialogen. Redelijk en genuanceerd zijn in de familiekring, stellig en bot op social media. In onze samenleving lijkt er geen plaats meer te zijn voor twijfel, voor collectief zelfonderzoek. Wat zijn de gevolgen? Erosie van kritisch denken, verlies van innovatiekracht, verharding van tegenstellingen, verlies van wijsheid.
Maar: als wij veranderen, verandert de samenleving.
Mijn evaluatie van Even tussen mij en mij
Ik heb weer veel woorden nodig voor deze recensie, en dat gebeurt mij vaker als ik héél veel geleerd heb van een boek. En ja, van dit boek leerde ik heel veel over praktische filosofie en hoe ik mijn kritische denkvermogen kan verhogen. Als ik nog niet het gevoel had dat dit nodig was (want ik denk toch al kritisch?) heb ik dat nu zeker wel. Ons feilbare denken (ja, Elke, ik vind dat óók een slechte titel) maakte me bewust van mijn vooroordelen en ‘shortcuts’, dit boek geeft handvatten om hier wat tegen te doen. De voordelen ervan maakt Elke zeer goed duidelijk: niet alleen voor je eigen functioneren, ook als positieve invloed op de samenleving.
Elke verwijst voor haar onderbouwing naar toegankelijk werk van o.a. Roos Vonk (Mijn ego heeft altijd gelijk) en Daniel Kahneman (Ons feilbare denken). Ik denk dat Socrates de basis vormt voor het gedachtegoed. Ik weet te weinig van filosofie om in te schatten hoeveel van bekende filosofen komt, en hoeveel van haarzelf.
In het laatste hoofdstuk zet Elke overtuigend uiteen hoe relevant de praktijk van zelfonderzoek is voor je eigen functioneren , voor je relatie met en begrip voor anderen en voor je rol in de samenleving. Ik schrijf dit terwijl Trump onze samenleving ontwricht, politiek en economisch, en heb dagelijks wel een ‘Ben ik nou gek? momentje. Daar gaat dit boek geweldig bij helpen. In de toekomst zal het nut van kritisch denken, jezelf bevragen, alleen maar belangrijker worden.
Vorm en stijl: subliem
De vorm en stijl van het boek is subliem. Ik vond de opzet erg goed, met een paar wat theoretische hoofdstukken en veel aandacht voor de gereedschappen en de aanpak van zelfonderzoek. De voorbeelden die Elke geeft zijn geweldig. Zeer herkenbaar, soms grappig, en ook zichzelf spaart ze niet. Matthijs met zijn wat eenzijdige vriendschap, Linda en het azc, Elke met haar kip: ze raken me en illustreren het punt dat ze wil maken heel goed. Over het gebruik van ‘Ik voel me aangevallen’ en ‘Robin valt me aan’ heb ik nog lang nagedacht, ik gebruik toch veel de particuliere mededeling, inderdaad om het ‘gezellig’ te houden, of om aan te geven dat het niet de heilige waarheid is, maar mijn mening. Ik ga verder ‘zelfonderzoeken’ waarom ik dat doe, en dat ook van anderen verwacht.
Het boek is erg leuk geschreven. Persoonlijk, grappig, soms spreektaal, niet wollig, geen jargon. Alsof je in een workshop van haar zit. Die humor zorgt ervoor dat voorbeelden blijven hangen, merk ik. Het boek heeft een fijne structuur, met veel bullets en lijstjes die in afzonderlijke paragrafen worden uitgewerkt. Heel prettig als je iets wil terugzoeken of nog eens nalezen. De oefeningen zijn zodanig gedetailleerd uitgewerkt dat ik zeker weet dat een zelfonderzoek goed te doen is, en je er steeds beter in wordt. Het is zelfs uitnodigend, ondanks de weerstand die het toch opwekt, ja angst voor wat je gaat ontdekken. Goed dat ze die weerstand ook expliciet benoemt, en tips geeft hoe je dit overwint.
Het boek is prima verzorgd (ik las het eBook), het is goed geredigeerd. Tussendoor zijn regelmatig ‘Even tussen jou en jou’ vragen opgenomen zodat je de voorgaande lessen even kunt oefenen. Het heeft wat illustraties, sommige supernuttig, sommige die ‘verluchtigen’ en niet zozeer nieuwe informatie toevoegen. Ik zag 1 raar woord, en vraag me nog steeds af of dat ‘ongewild’ nou de ‘fout’ was die Elke er expres in had laten zitten. Verder geen typo’s of andere rare zaken. De keus om een aantal oefeningen in een appendix op te nemen vind ik heel goed (ach, een particuliere mededeling). Die appendix pak je snel in een verloren kwartiertje erbij om een oefening te doen. Want het draait om oefenen, oefenen, oefenen. Ik zag één ding wat ik niet hoef te oefenen: de Pre-Mortem. Die doe ik meerdere malen per dag. Mijn partner noemt dat ‘je overal zorgen over maken’. Ik noem het: je goed voorbereiden.
Mis je wat als je dit boek niet leest? Ja. Het staat op de shortlist voor Managementboek van het Jaar 2026. Terecht. En op 16 april zou het zomaar Hét MBvhJ2026 kunnen zijn. Dat zou mij niets verbazen.
Mansplaining, manterrupting, manterpretation en bropriation, wie ken het niet? En hoe kom je ervan af? Ik was erg gecharmeerd van Lois P. Frankel’s bestseller Nice girls don’t get the corner office, en dus las ik onlangs de opvolger: Nice girls don’t speak up uit 2020, vertaald in 2021. Het concept is hetzelfde: zo’n 100 tips, ditmaal over de communicatie van vrouwen, met voorbeelden hoe het niet en wél moet. Nuttig!
Want, denk je dat je alles al wel eens gelezen hebt, dan tóch zul je hiertussen weer wat nieuws, wat onverwachts aantreffen. Daarbij zijn alle voorbeelden zó herkenbaar, dat het je een hart onder de riem steekt: nee, je bent niet de enige die dit meemaakt, en nee, het is niet normaal. Goed leesbaar, veel oefenmateriaal, en slechts één blunder.
Het managementboek Nice girls don’t speak up …
… kan wat overweldigend overkomen, met 107 tips in bijna 400 pagina’s! In de inleiding geeft Lois dan ook een zinnige basistip: denk na met welke vaardigheden je op dit moment het meeste moeite hebt, en prik 2 of 3 tips die voor jou hiervoor het meeste hout snijden. Less is more. En dan ga je oefenen, oefenen, oefenen. Heb je ze onder de knie, dan prik je er nog een paar. De betreffende vaardigheden heeft Lois verdeeld over een aantal hoofdstukken:
De basis. Hierin een aantal vaardigheden waarop ze in latere hoofdstukken regelmatig terugkomt. Voorbeeld: tip 7 – zeg nooit nee.
Voor jezelf opkomen. Hierin basale tips als: niet wachten op promotie, maar erom vragen, jezelf prijzen, een elevatorpitch hebben. Opvallend vond ik tip 26 – druk geroddel (over jezelf) de kop in.
Lastige situaties. Over suggestieve vragen, ruzies en meningsverschillen, een relatie verbreken, iemand ontslaan, enzovoorts. Nuttig vond ik tip 38 – praat ruzies uit. Die neiging heb ik namelijk niet.
Leiderschapsuitstraling. Dit gaat over zelfvertrouwen, kalm blijven, doortastend zijn, integriteit. In de herhaling: tip 52 – zeg de lichaamstaal van lieve meisjes vaarwel.
Communiceren met mannen. Over seksisme, mansplaining, manterruption, manterpretation, bropriation. Heerlijk herkenbaar.
Feedback geven en ontvangen. Over de sandwich (niet doen!) en opwaartse feedback (heel voorzichtig!)
Tips zonder thema. Hierin allerlei random tips bijvoorbeeld over hoe je beter niet emailt of twittert, omgaan met beledigingen, met een stugge klantenservice, en zo nog wat.
Nog enkele oneliners. Nuttig om uit je hoofd te leren!
Opvallende tips
Ik licht er een paar tips uit:
Tip 20: streef naar gelijkwaardigheid. Respect tonen en uitgaan van gelijkwaardigheid zijn twee verschillende dingen, die naast elkaar bestaan. Lois zegt onder andere dat ze altijd vraagt of ze kan tutoyeren en dat een ander haar kan tutoyeren. In de VS betekent dit: bij de voornaam noemen. Ze wil laten zien dat ze zichtzelf niet hoger acht dan anderen, en vice versa.
Tip 35: suggestieve vragen beantwoorden. De meest suggestieve vraag is wel: Heb ik een dikke kont in deze jurk? Feit is dat als iemand die vraag stelt, het antwoord bijna altijd ja is. Maar dat zeg je natuurlijk niet. Eerlijkheid schaadt de relatie. Mishandel je je vrouw nog? is ook zo’n suggestieve vraag. Elke vraag die begint met ‘Denk je niet dat …’ is een suggestieve vraag. Dus wat doe je met zo’n vraag? De bal terugkaatsen. ‘Ik denk dat niet, maar jij wel volgens mij. Waarom denk je dat?’ Of: ‘Dat is een ingewikkelde kwestie, hoe denk jij erover?’
Tip 52: zeg de lichaamstaal van lieve meisjes (nice girls) vaarwel. Deze las ik ook in haar eerdere boek, Nice girls don’t get the corner office. Het bestaat uit 5 dingen. 1. Glimlachen als het niet bij de boodschap past. 2. Het te weinig opeisen van ruimte. Maak je niet klein, met je armen tegen je lichaam. Kruip niet weg in de hoek van een volle lift. Loop heen en weer als je een presentatie houdt. 3. Te veel of te weinig gebaren maken. Gebruik meer handgebaren bij een presentatie, maar zorg dat je gebaren niet afleiden van de boodschap. Geen handenwringen! 4. Kantel je hoofd niet tijdens het praten. Dat duidt op een vraag, of geeft het signaal dat je liever luistert en haalt zo de kracht van je boodschap weg. 5. Frunnik niet aan je haar. Dat staat kinderachtig. Valt je lok steeds voor je ogen, ga dan naar de kapper.
Mansplaining, manterruption en bropriation
Tip 68: tolereer geen mansplaining. Mannen die denken dat we dom zijn en ons dingen uit moeten leggen, soms zelfs op ons eigen vakgebied. Wat doe je ertegen? Duidelijk zeggen dat je geen uitleg nodig hebt. Of je zegt vriendelijk dat je blijkbaar nalatig bent geweest in het verduidelijken van je achtergrond. Of je vraagt je publiek of omstanders of je het niet net hebt uitgelegd. Humor werkt ook: goh, geef ik geen geluid? Ik dacht dat ik dat net had uitgelegd. Je kunt natuurlijk de mansplainer ook in een privégesprek duidelijk maken dat je last hebt van zijn gedrag. En onthoud: het heeft niks met jou te maken, enkel met de man die zich superieur waant.
Tip 69: voorkom bropriation. De man (bro) eigent (appropriation) zich het idee van een vrouw toe. Als een vrouw iets zegt, reageert niemand, als een man met hetzelfde idee komt krijgt hij alle lof (van de andere mannen). Wat je hieraan kunt doen is versterken. Een vrouw zegt iets, andere vrouwen geven aan het ermee eens te zijn, herhalen het als jouw idee. Gebeurt dit niet, dan kun je de man ‘bedanken’ voor zijn steun aan jouw idee. Of je zegt: ‘hallo, ben ik onzichtbaar? Dat heb ik dus net gezegd. Ik zal het uitleggen.’ Ga niet zitten mokken, zég wat!
Tip 70: onderbreek manterruption. Vrouwen worden veel vaker onderbroken dan mannen zo blijkt uit onderzoek. En mannen onderbreken vrouwen 3 keer zo vaak als ze mannen onderbreken. Wat doe je? Je zegt: ‘sorry, maar ik was nog niet uitgesproken.’ Of een andere vrouw zegt: ‘wacht even, ze was nog niet uitgesproken.’ Spreek met andere vrouwen af dat jullie elkaar hierin steunen. En het met de betreffende man aan de orde stellen in een privé gesprek kan ook geen kwaad. Hij zal het ontkennen, maar er tóch op letten.
Mijn evaluatie van Nice girls don’t speak up
Om te beginnen: alle vertaalde boeken van Lois hebben de Engelstalige titel, of een deel ervan. Daar houd ik van, het komt krachtig over, want de gezegden over corner office en speak up zijn bijna onvertaalbaar. Dat zouden uitgevers vaker mogen doen.
Ik vond de tips bijzonder leerzaam, niet zozeer omdat opkomen voor jezelf nou zo nieuw voor me is, maar wel door de voorbeelden hóé je je wat assertiever kunt opstellen, met tekst en al. En helaas is het nog steeds nodig dat vrouwen voor zichzelf opkomen, de genderongelijkheid bestaat nog steeds in Nederland. En neemt misschien zelfs weer toe, onder VS-invloed.
Er staan wat onderzoeken in, en er is een korte literatuurlijst, met o.a. Brené Brown’s De moed van imperfectie, John Gray’s Mannen komen van Mars … en Allan en Barbara Pease’s Waarom mannen en vrouwen…. . Populair wetenschappelijk zou ik het noemen. Lois is gepromoveerd in de Psychologie, en heeft die wetenschappelijke kennis ongetwijfeld ook gebruikt, hoewel ze dat niet expliciet benoemt.
Elke tip staat in een kort hoofdstukje, met een duidelijk thema. Er zit weinig herhaling tussen de tips, wel wordt er terecht vaak gerefereerd aan één van de vaardigheden uit de basis. De situatieschetsen zijn erg goed, niet gedateerd en erg herkenbaar. De voorbeelden hoe het beter kan zijn meestal elegant, niet schofferend, wel duidelijk. Af en toe is er een VS-sausje, zoals in de tips over ontslag aanzeggen. Hierbij wordt er meer rekening gehouden met mogelijke rechtszaken, dan met de bijna ex-werknemer. Hoe Lois zelf haar huishoudelijke hulp na 20 jaar ontslaat, omdat ze na een rugoperatie minder goed werkt, is ook wel tekenend.
Misdruk
De structuur is prettig, de clustering van tips in thematische hoofdstukken zinnig. Elk hoofdstuk heeft een samenvatting van de tips, heel handig! Het leest ook heel prettig, humor en wat cynisme houden het luchtig. Het boek heeft geen illustraties maar is qua tekst goed verzorgd. Helaas las ik een misdruk. Zo’n 30 pagina’s ontbreken: p 225 tot en met 256, dat zijn de tips 55 tot en met 62. Hiervoor in de plaats is een herhaling van pagina 129 tot en met 160 opgenomen. Dus als je dit boek koopt: kijk dit eerst na!
Mis je iets, als je dit boek niet leest? Nee, maar word je als voetveeg behandeld, dat heb je er zeker wat aan!
De fraude en het faillissement van Imtech, nu zo’n 15 jaar geleden, die periode zal ik niet snel vergeten. Niet in het minst omdat KPMG, waar ik 20 jaar als accountant gewerkt heb, in het beklaagdenbankje stond. Danielle Foolen was in die periode aangetreden als hoofd Treasury en werd later CFO van een dochtermaatschappij. In 2025 schreef ze hierover Achter de schermen, wat ze presenteert als een ‘creatieve reconstructie, een gefictionaliseerd verhaal met persoonlijke inkleuring’.
Hoeveel van deze ‘businessnovelle’ uiteindelijk fictie is en hoeveel feitelijk juist, is moeilijk te bepalen. De fraude in Duisland en Polen, die is vast juist beschreven. De houding van de belangrijkste spelers, sja, dat is moeilijker in te schatten. En juist dat ‘giftige gedoe’ wordt gebruikt voor de lessen waar het boek mee afsluit. Maar het geheel is zeer plausibel, dat wel. Het verhaal over de fraude en het faillissement leest als een thriller, waarbij de persoonlijke interacties goed geschreven zijn. Qua vorm is het echter wat teleurstellend.
Het managementboek Achter de schermen …
… is geschreven vanuit het perspectief van de ik-figuur, Martina. Zij komt ná de eerste problemen als interimmer binnen op Treasury en slaat achterover van de amateuristische organisatie die zeer decentraal wordt aangestuurd. Terwijl zij haar afdeling op de Holding probeert te stroomlijnen, achter allerlei informatie aangaat en het cashmanagement probeert te structureren en centraliseren, wordt het verhaal van de fraude in Duitsland vanuit het perspectief van andere hoofdpersonen verteld. Als er een enorme afwaardering op het onderhanden werk moet worden gedaan blijkt er ook te weinig werkkapitaal te zijn om de onderneming in de lucht te houden. Nu dreigt een faillissement.
Inmiddels is Martina CFO van de Infradivisie, en probeert ze met de CEO om deze divisie zelfstandig voort te zetten. Daar heeft ze de hulp van de banken, van investeerders en van de Holding bij nodig. In dit onderdeel lijkt iedereen alleen maar bezig zijn eigen hachje te redden, ten koste van anderen. Ze redden het dan ook niet. Martina wordt zonder pardon ontslagen, er is volstrekt geen aandacht of waardering voor haar inzet.
In de laatste hoofdstukken is Martina een hele nieuwe carrière gestart, ze is nu teamcoach. Dit deel geeft veel aandacht aan haar aanpak bij het coachen.
Welke lessen kunnen hieruit getrokken worden?
De laatste 10% van het boek gaat over de leiderschapslessen die uit dit verhaal getrokken kunnen worden. Daniëlle onderscheidt 3 lagen: het ik, het wij en het systeem. ‘Het ik vraagt om zelfinzicht, emotionele beschikbaarheid en het vermogen om persoonlijke patronen te herkennen en te reguleren. Het wij draait om relationele intelligentie: het creëren van psychologische veiligheid, het delen van verantwoordelijkheid en het bouwen aan vertrouwen. Het systeem vereist systemisch bewustzijn-het vermogen om patronen, dynamieken en blinde vlekken in de organisatie te doorzien en te adresseren.’ In dit deel refereert ze in elke les terug naar bepaalde situaties uit het fraude-verhaal. Les 1 is Negeer stille signalen niet (focus: ik), les 2 (Her)ken giftige patronen (focus: wij) en les 3 Ga naar de wortel (focus: systeem). Op zich legt Daniëlle geen directe causale relatie tussen de fraude en het ‘giftige gedoe’ binnen de organisatie.
Mijn evaluatie van Achter de schermen
Het idee om van een persoonlijke ervaring een businessnovelle te maken vind ik goed. Het is dan ook al 15 jaar geleden, en Daniëlle stelt terecht dat zij niet objectief is. Het verhaal van de fraude zelf is vrij gedetailleerd weergegeven, en vrij goed te volgen, ook voor non-financials denk ik. Dat geldt echter niet voor het allereerste probleem: een post van 150 miljoen in de halfjaarcijfers. De onderneming heeft een schuldbekentenis van het pretpark-project als banktegoeden, dus als activa op de balans gezet, terwijl de accountant van mening is dat het een schuld is en dus bij de passiva thuishoort. Verdere uitleg wordt niet gegeven, en dat is jammer, want dat is nogal een fundamenteel verschil. Deze fout lijkt ook geen enkel gevolg te hebben, en dat vind ik ook vrij bijzonder.
De beschrijving van de pogingen om ná het ontdekken van de fraude het bedrijf te redden is vrij complex, met veel personages en veel verschillende activiteiten. Dit vond ik af en toe warrig en moeilijk te volgen.
Het deel over haar volgende carrière als teamcoach is biografisch misschien interessant, en misschien ook logisch na zo’n ervaring. Toch vond ik het niet bijster relevant, en het leest als een brochure voor haar bedrijf. De 10% van het boek die besteed wordt aan de 3 lessen is te hoog over, en dat komt ook omdat er te weinig aan reflectie in de businessnovelle zelf zit. Als in de les staat: ‘Toen hij kortaf reageerde …’, kan ik me dat kortaf reageren uit het verhaal echt niet meer herinneren. Al met al vond ik het beperkt leerzaam.
Vorm en structuur
Ik vond de structuur van het verhaal niet logisch. Enerzijds de ik-figuur, Martina, anderzijds heel wat hoofdstukken die vanuit het perspectief van andere functionarissen zijn geschreven, te beginnen met Harold. ‘Hij kijkt uit het raam van de taxi. Hij houdt van de oude Hanzesteden.’ Danielle heeft het er zelf ook lastig mee, op één pagina zie ik zowel een zin met ‘zegt Martina’, als ‘mijn opvolger’: de ik-persoon is soms ook een derde persoon, dat is verwarrend.
De redactie had naast de structuur ook wat meer aandacht aan typo’s kunnen geven: een leidinggevenden, et vermogen, met de mond beleiden, zijn een paar voorbeelden. Jammer.
De illustraties met de achtbaan zijn grappig, leuk gevonden bij het pretpark-debacle, maar voegen niet echt wat toe.
In Q1 van 2026 las ik weer een best wel grote stapel non-fictie boeken, klassiekers én recent gepubliceerde. Ik schreef er recensies over én gaf ze een volstrekt subjectieve rating. Hieronder vind je de 4 beste boeken van het afgelopen kwartaal. Ik gaf ze 4 1/2 * of zelfs 5*! Zoek je nog inspiratie? Lees dan zeker deze 4 of kies iets uit de 12 ‘runners up’. Ga Lekker Lezen en Efficiënt Leren!
Mijn top 4 non-fictieboeken van Q1 2026
Lopen over de grens (2014) – 5*
Uit mijn recensie: Wow, wát een boek is dit! Katja Staartjes, de eerste Nederlandse vrouw op de top van Mount Everest, hield een dagboek bij over een trektocht van 2000 kilometer over de hoogste bergpassen langs de grens tussen Nepal en Tibet: Lopen over de grens. Dit boek uit 2014 geeft een prachtige, persoonlijke beschrijving van de natuur, de Nepalese bevolking, de ontberingen en het plezier van 141 dagen lopen en klauteren. Bijna de helft van dit dikke boek is gewijd aan prachtige kleurenfoto’s. Lees verder in mijn recensie | Koop via Libris
Geld genoeg maar niet voor jou (2025) 4 1/2*
Uit mijn recensie: Zó! Dit was wel een héél leerzaam boek, en dat had ik niet verwacht, want ik heb een financiële achtergrond. Maar Geld genoeg, maar niet voor jou van Thomas Bollen uit 2025 behandelt zóveel aspecten van ons geld en in zóveel detail dat er in elk hoofdstuk wel wat te leren viel voor mij. Bijzonder knap om deze, op het oog wat droge, materie feitelijk en tóch smeuïg te behandelen. Het boek draait uiteindelijk om het nut en de noodzaak van een digitale euro, het lijkt wel een biografie daarvan. Lees verder in mijn recensie | Koop bij Libris
Groene supermacht (2025) – 4 1/2*
Uit mijn recensie: Diederik Samsom mag je gerust duurzaamheidsexpert noemen. Met name zijn rol als kabinetschef voor Frans Timmermans bij het in elkaar zetten van de Green Deal binnen de EU heeft hem veel geleerd over wat en hoe. En hoe juist niet, want in Groene supermacht uit 2025 beschrijft hij niet alleen de successen maar ook de mislukkingen, en welke rol hij daarin speelde. Naast veel weetjes over klimaatverandering, energietransitie en aanverwante zaken, gaat het ook, of voornamelijk, over politiek. En hoe een goed idee met een onderbouwd plan dan toch niet doorgaat, hoe sterk je je in draagvlak kunt vergissen, hoe weinig feiten er soms toe doen. Uiterst boeiend! Lees verder in mijn recensie | Koop bij Libris
Freakonomics (2005) – 4 1/2*
Uit mijn recensie: Regelmatig lees ik een ouder boek, en vraag me af: relevant of (inmiddels) rotzooi? Pareltje of papierbak? Freakonomics van Steven D. Levitt en Stephen J. Dubner uit 2005 stond al een tijdje in mijn boekenkast, evenals twee van de drie opvolgers. Opvolgers … dat moet dus een leuk boek zijn (geweest). En dat klopt! Ik leerde er veel van en moest regelmatig hardop lachen. Mijn geliefde snapte er niks van: Waar lees je over? O, over abortus en drugsdealers ….. Ja, een pareltje, nog steeds! Lees verder in mijn recensie | Koop bij Libris
Verder las ik deze 12 non-fictieboeken:
(op volgorde van rating, daarbinnen op publicatiejaar)
Een links verhaal van Coen van der Ven (2025) – 4* (recensie)
De tech coup van Marietje Schaake (2024) – 4* (recensie)
Goed fout van Amy Edmondson (2023) – 4* (recensie)
Een tijd voor empathie van Frans de Waal (2009) – 4* (recensie)
Topinspiratie van Katja Staartjes (2008) – 4* (recensie)
Hoog spel van Katja Staartjes (1999) – 4* (recensie)
Dit is fascisme van Rosan Smits (2025) – 3 1/2* (recensie)
Gewapend met gevoel van Elanor Boekholt-O’Sullivan (2025) – 3 1/2 * (recensie)
Het water komt van Rutger Bregman (2020) – 3 1/2* (recensie)
Superfreakonomics van Steven D. Levitt en Stephen J. Dubner (2009) – 3 1/2* (recensie)
Het spel van de populist van Bas Erlings (2025) – 2 1/2* (recensie)
Alledaags activisme van Chris Julien (2024) – 2 1/2* (recensie)
Zit er wat voor je bij?
En …. hoe staat het met mijn voornemen om minimaal 50% van vrouwelijke auteurs te lezen? Dit kwartaal 7 van de 16 boeken, nét niet genoeg. En het goede voornemen om minimaal 50% van Nederlandstalige auteurs te lezen? 13 van de 16, een beetje …. onevenwichtig.
Wil je mijn wekelijkse nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je dan hier in.
Ken je dat? Dat je filmacteurs zó vaak een goede rol ziet spelen dat je naar ál hun films wilt? Dat je álle wedstrijden van je favoriete sporter wilt zien? En dat je ze volgt op sociale media? Dat ze voelen als familie? Dat heb ik nu met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken, zonder op de recensies te wachten. Ik volg ze op social media en lees hun nieuwsbrieven. Ze zijn familie, mijn bureau staat vol met hun foto’s! Ik stel elke maand een familielid aan je voor. Deze maand: mijn ‘neef’ Malcolm Gladwell.
Waar schrijft ‘neef’ Malcolm Gladwell over?
‘Neef’ Malcolm schrijft over allerlei onderzoeksresultaten uit de (meestal sociale) wetenschap, en welke gevolgen dat heeft in de ‘echte’ wereld. Hij is het bekendst van zijn aandacht voor de gebroken-ramen-theorie, de 10.000-uur-regel, en van de leeftijdsindeling bij jeugdsporten. Zijn boeken volgen allemaal een heel herkenbare opzet, altijd startend met een ‘raadsel’, wat dan met allerlei wetenschappelijk onderzoek langzaam wordt opgelost. In 2006 zei hij daar zelf dit over: ‘Ik ben geïnteresseerd in interessante verhalen, en in interessant wetenschappelijk onderzoek. En dan kijk ik waar ze overlappen.” En dat is ook de kritiek die wetenschappers hebben op zijn boeken: hij gebruikt anekdotes teveel als bewijs.
Heeft ‘neef’ Malcolm andere zakelijke activiteiten?
‘Neef’ Malcolm schrijft (nog steeds) voor The New Yorker. Hij is vaak te zien en horen als spreker. En hij maakt podcasts, als eigenaar van Revisionist History, wat inzoomt op onbekende, rare zaken uit de geschiedenis, en van Broken Record, waarin hij met 2 andere presentatoren allerlei musici interviewt. Die podcasts worden ook verkocht, als luisterboek. Hij heeft sinds kort ook een derde podcast: The Unusual Suspects, waarin hij allerlei supersuccesvolle mensen ontvangt, zoals Dr. Dré, Brené Brown, Jimmy Kimmel.
Wat valt er nog meer over ‘neef’ Malcolm Gladwell te vertellen?
‘Neef’ Malcolm is in Engeland geboren, in 1963. Zijn moeder, tante Joyce, is Jamaicaanse, en dat verklaart Malcolm’s nogal wilde haardos. Hij zegt zelf dat zij ook zijn voorbeeld is als schrijver. In ‘Uitblinkers’ vertelt hij nog wat meer over zijn familie van moederkant, die oorspronkelijk uit Nigeria komt. Een aantal gebeurtenissen in die kant van de familie heeft hém ook zo succesvol gemaakt. Dat haar van hem leidde trouwens naar één van zijn boeken: Blink. Op een gegeven moment liet hij het groeien, het werd een rasta-kapsel. En opeens werd hij ook vaak door de politie aan de kant gezet op de snelweg, eruit gepikt bij luchthavencontroles …. Blink gaat over intuïtie … en vooroordeel.
Tante Joyce was psychotherapeute en zijn vader, oom Graham, hoogleraar wiskunde. Ze hebben, naast Malcolm, nog twee zoons. Toen Malcolm 6 was verhuisde de hele familie naar Ontario, Canada, waar ze onderdeel werden van een doopsgezinde (Mennoniete) gemeenschap. Malcolm ging als tiener mee met zijn vader naar de universiteit, waar hij in de bibliotheek ging zitten lezen. Malcolm zegt dat hij van zijn vader heeft geleerd om vragen te stellen: oom Graham had, als hoogleraar, geen last van onzekerheid en bleef doorvragen als hij iets niet begreep. Als tiener was Malcolm niet alleen een fanatiek lezer, maar ook een fanatiek sporter: hij won atletiekprijzen voor zijn school.
Malcolm haalde zijn bachelor in geschiedenis aan de Universiteit van Toronto en deed tijdens zijn studie een stage bij een journalistiek instituut. In eerste instantie wilde hij werken in de advertentie-industrie, maar hij kwam daar niet aan de bak. Toen ging hij maar aan de slag als journalist bij verschillende bladen, in 1987 begon hij bij The Washington Post, waar hij Wetenschap en Zaken in zijn portefeuille had. Na 10 jaar (‘10.000 uur en meer’, grapte hij) vond hij zich een expert en stapte over naar The New Yorker. Daar werkt hij nu, 30 jaar later, nog steeds.
In zijn eerste jaar bij The New Yorker schreef hij twee artikelen: The Tipping Point en The Coolhunt, en die werden de basis voor zijn eerste boek: The Tipping Point (Het beslissende moment). Hij kreeg maar liefst $1 miljoen voorschot! Voor zijn eerste boek! Maar dat werd dan ook een bestseller. Zijn geheim? ‘Ik begin altijd in het midden met schrijven, denk nooit na over waar te beginnen. Dat komt later vanzelf’. In de loop van zijn carrière kreeg hij diverse eredoctoraten en onderscheidingen. In 2011 werd hij benoemd als lid van de ‘Order of Canada’, een soort Ridderorde.
Malcolm houdt zijn privé leven ook heel privé. Alleen dit vertelde hij aan het grote publiek: hij is laat getrouwd en kreeg op zijn 59-ste zijn eerste kind. Later kwam er een tweede. Hij ontbijt met cappuccino, en een klein stukje croissant, en is dol op Lapsang souchong.
Welke boeken schreef ‘neef’ Malcolm Gladwell ?
‘Neef’ Malcolm Gladwell schreef tussen 2000 en 2026 9 boeken, en leverde bijdragen aan 5 andere (luister-)boeken. Ik las 5 van die eerste 9 en recenseerde daar 3 van. Van 2 schreef ik een samenvatting, zó goed vond ik ze!
The American Way of Killing (26 september 2026)
Zó nieuw, dat zelfs de omslag nog niet bekend is. Nog 6 maanden wachten, helaas. Flaptekst: Why, when it comes to lethal violence, is America so different from the rest of the globe? The United States is wealthier, better educated, more technologically sophisticated, more religious than almost any of its peers in the developed world—all of which would suggest that it should also have the lowest levels of violence. Yet the opposite is true. In this bold new book, Malcolm investigates the paradox through a series of stories—the miracle of a young gunshot victim in Washington, D.C., the legal travails of a seventeenth-century English knight, etc. Nog niet te bestellen in Nederland.
We moeten het weer hebben over de tippingpoint – Revenge of the Tipping Point (origineel 2024, Nederlandse vertaling juni 2026)
Flaptekst: Voor het eerst in vijfentwintig jaar keert Malcolm terug naar de theorie van zijn bestseller, de tippingpoint: het kritieke punt waarop een idee zo’n grote groep mensen bereikt dat er onvermijdelijk een verandering wordt ingezet. Via een groot aantal verhalen – over de misdaadcijfers in L.A., de opiatencrisis en de coronapandemie – onderzoekt Malcolm zijn theorie opnieuw. Onder welke omstandigheden verspreidt een verhaal zich? En wat betekent dat in het kader van verantwoordelijkheid, macht en ethiek? “Through a series of riveting stories, Gladwell traces the rise of a new and troubling form of social engineering.” Koop bij Libris
De bommenwerpermaffia – The Bomber Mafia (2021, Nederlandse vertaling 2022)
Flaptekst: In 1945 dwongen massale en allesverwoestende bombardementen met brandbommen op zeventig steden Japan op de knieën, waardoor een al geplande Amerikaanse invasie en daaropvolgende bloedige strijd kon worden afgewend. De prijs was echter hoog: honderdduizenden burgers vonden in de vuurzeeën de dood. Al na drie maanden werden de precisiebombardementen gestaakt en kreeg de nietsontziende generaal LeMay carte blanche om de Japanse steden te bombarderen. “… weaves together the stories of a Dutch genius and his homemade computer, a band of brothers in central Alabama, a British psychopath, and pyromaniacal chemists at Harvard to examine one of the greatest moral challenges in modern American history.” Koop bij Libris
Praten met vreemden – Talking to Strangers (2019)
Uit mijn recensie: Hoe vaak ontmoeten we niet iemand voor de eerste keer? En vellen we een oordeel over diens intenties op basis van gedrag, non-verbale communicatie? Te vaak, en dat kan verschrikkelijke gevolgen hebben. In dit boek geeft Malcolm ons weer op zijn unieke wijze inzicht in de beoordelingsfouten die we maken. Met anekdotes die lezen als een detective ….. Die anekdotes, samen met het onderliggende wetenschappelijke onderzoek, zijn een rode draad in al het werk van Malcolm. Dit boek begint met een meisje dat in haar auto rijdt. Ze wordt aan de kant gezet door de politie. Drugs? Nee. Wapens? Nee. Verzet? Nee. Even later pleegt ze zelfmoord in een politiecel. Pas aan het eind van het boek begrijpen we wat er is gebeurd. Lees mijn recensie| Koop bij Libris
David en Goliath – David and Goliath (2013)
Ik las dit boek vlak na publicatie, maar schreef geen recensie. Dus hierbij de flaptekst: Wanneer is het goed dat je een ongelukkige jeugd had? Hoe komt het dat zoveel dyslectici buitengewoon succesvol zijn? Denk nog eens goed na of je je kind wel naar de beste school wilt sturen! En waarom zijn de echte toptalenten zo vaak door diepe dalen gegaan? We weten allemaal dat de underdog soms wint: kijk maar naar het verhaal van David en Goliath. En we zien het soms zelf gebeuren – maar zien we het goed? In dit boek onthult Malcolm Gladwell de verborgen regels die bepalen wie er succes heeft. Koop bij Bol
Wat de hond zag – What the Dog Saw (2009)
Dit boek las ik nog niet. Dus de flaptekst: Alle goede ideeën, ook die voor zijn boeken Intuïtie en Uitblinkers, werden eerst in The New Yorker getoetst. Maar ná die boeken zijn er nog tientallen artikelen over, vol verrassende feiten en fascinerende onderzoeken, en die zijn nu voor het eerst in boekvorm beschikbaar, langverwacht: het verhaal over de hondenfluisteraar, over hoe je een misdadiger kunt herkennen, over ras en IQ, sollicitatiegesprekken, hoe David van Goliath won, hoe je financieel profiteert van rampen, advertenties en de geschiedenis van de wereld, het verband tussen Duitse filosofen en Saturday Night Life en over de onvermijdelijkheid van noodlottige ongelukken. Wat de hond zag en andere avonturen is Malcolm op zijn best: snel, intelligent, verrassend en enorm veelzijdig. Koop bij Bol
Uitblinkers – Outliers (2008)
Uit mijn recensie: Wat maakte de Beatles zo ongelofelijk succesvol, terwijl er zat andere bandjes waren waar we nooit wat van hoorden? Talent? Ja natuurlijk. Maar met talent alleen waren ze er nooit gekomen. Wat is er zo bijzonder aan Bill Gates, Canadese hockeyspelers, Robert Oppenheimer? Kunnen wij doen wat zij deden, en net zo succesvol worden? Nee. Een combinatie van talent of IQ, heel veel, maar dan ook heel veel oefenen, toevalligheden, het land waar je bent geboren en het gezin waar je opgroeide, de economie….alles werkt samen om van ons een succes te maken, of ons gewoon middelmatig te laten blijven. Aldus Uitblinkers. Ik vond het geweldig en schreef er ook een Samenvatting van! Ga naar de Samenvatting | Lees mijn recensie | Koop bij Bol
Intuïtie – Blink (2005)
Uit mijn recensie: Intuïtie gaat over oordeelsvorming en de rol van vooroordelen daarbij. Fascinerend! Erg veel voorbeelden passeren de revue, ontleend aan wetenschappelijk onderzoek. In Intuïtie lees je de achtergronden en resultaten van allerlei experimenten en wat dit voor ons betekent. Het is vrij ontnuchterend om te beseffen dat vrijwel elke beslissing op een of andere manier beïnvloed wordt zonder dat we dit weten. Misschien maakt dit ons eens wat minder overtuigd van ons eigen gelijk? Briljant boek, bestseller uit 2005, en heel prettig geschreven, leest als een thriller! Ga naar de Samenvatting | Lees mijn recensie | Koop bij Bol
Het beslissende moment – The Tipping point (2000, Nederlandse vertaling 2012)
Ik las dit boek natuurlijk ook, maar schreef geen recensie. Dus dan maar de flaptekst: “Het beslissende moment” van Malcolm Gladwell leest als een avonturenverhaal vol aanstekelijk enthousiasme over de macht van een nieuwe idee. Er is meestal maar een klein zetje nodig om de bal aan het rollen te krijgen. Wie het beslissende moment herkent, heeft een recept voor succes in handen. Malcolm onderzoekt waarom grote veranderingen vaak zo plotseling beginnen. Idee, gedrag, meningen en producten verspreiden zich als ziektes. Zoals een zieke een griepepidemie kan starten, zo kan een graffitimaker de criminaliteit doen toenemen of een tevreden klant de lege tafels in een restaurant vullen. Koop bij Bol
Overige boeken
I Hate the Ivy League (2022)
Luisterboek, op basis van een van zijn podcasts. Flaptekst: From Malcolm’s hit podcast Revisionist History comes a compendium about one of his greatest obsessions: education. I Hate the Ivy League: Riffs and Rants on Elite Education, upends the traditional thinking around how education should work and tries to get to the bottom of why we often reward the wrong people. The higher education system follows a hierarchy that was created to primarily benefit top-tier, elite, well-off students, but Malcolm wants to find out how we can do a better job at educating the middle and make education more affordable, fair, and open to all. Koop bij Bol
Why We Read (2022)
Malcolm is één van de 70 schrijvers die een bijdrage leverden. Flaptekst: Why read non-fiction? Is it just to find things out? Or is it for pleasure, challenge, adventure, meaning? Here, in seventy new pieces, some of the most original writers and thinkers of our time give their answers. From Hilton Als on reading as writing’s dearest companion to Nicci Gerrard on reading for her life; from Malcolm Gladwell on entering the minds of others to Michael Lewis on books as secret discoveries; and from Lea Ypi on the search for freedom to Slavoj Žižek on violent readings, each offers their own surprising perspective on the simple act of turning a page. The result is a celebration of seeing the world in new ways – and of having our minds changed. Koop bij Bol
Miracle and wonder (2021)
Luisterboek. Malcolm is een van de interviewers. Flaptekst: A musical biography unlike any you’ve ever heard: Paul Simon in conversation with Malcolm and Bruce Headlam, discussing Simon’s greatest hits, artistic struggles, and what it means to move people through music, now with a new epilogue that finds Paul in Texas continuing to wrestle songs from the universe including for his latest album Seven Psalms. This is part memoir, part investigation, and unlike any creative portrait you’ve ever heard before. Recorded over 30 hours the conversation flows from Simon’s music, to his childhood in Queens, NY, to his frequent collaborators including Art Garfunkel and the nature of creativity itself. Koop bij Bol
Do humankind’s best day lie ahead (2016)
Malcolm schreef dit boek met Steven Pinker, Alain de Botton en Matt Ridley. Flaptekst: ‘It’s just a brute fact that we don’t throw virgins into volcanoes any more. We don’t execute people for shoplifting a cabbage. And we used to.’ –Steven Pinker
‘The idea that because things have gotten better in the past they will continue to do so in the future is a fallacy I would have thought confined to the lower reaches of Wall Street.’ –Malcolm Gladwell
In a world driven by technology and globalization, is humanity approaching a Golden Age or is the notion of progress a Western delusion? Four of the world’s most renowned thinkers take on one of the biggest debates of the modern era… Koop bij Bol
Genius and Curiosity (2015)
Luisterboek. Flaptekst: Two thinkers. Two books. Two angles on genius. In Malcolm’s David and Goliath, the author of Blink and Outliers uncovers the hidden patterns that link history’s triumphant underdogs. And in Brian Grazer’s A Curious Mind, the Oscar®-winning producer of films like Apollo 13 and A Beautiful Mind explores the untold intellectual rewards of curiosity. Why does the dark horse win the race, and what are the habits of mind that get him there? Discover how genius can emerge from unexpected corners—and how it flourishes. Koop bij Bol
ESCIA - 1001boeken 
