‘Met het materieel verheffen van haar kiezers, verloor PvdA ze.’ Een zin die me raakte, uit het boek Een links verhaal van journalist Coen van de Ven uit 2025. Het verklaart veel, heeft zijdelings te maken met het onderwerp: het vierjarige proces om tot een fusie tussen PvdA en GroenLinks te komen. Met portretten van alle belangrijke spelers, zowel getekend als in tekst, de twijfels over wat de kiezers ervan zouden vinden, de ledenvergaderingen, en vooral: veel gesprekken en mooie sfeertekeningen. Zeer boeiend!

De cultuurverschillen tussen PvdA en GroenLinks spelen natuurlijk de hoofdrol. Want die verschillen waren overal: bij de politieke top, tussen de fracties, tussen de ledengroepen, tussen de kiezers. In kleding, manier van vergaderen, tempo. En natuurlijk in de politieke standpunten en speerpunten. Maar de noodzaak was duidelijk: er was een links blok nodig om tegenwicht te bieden. En de eerste verkiezing met een gezamenlijke lijst leverde inderdaad zetelwinst op: 1 + 1 = 2,5. Maar het was niet genoeg … Coen levert een puik stukje werk af, met veel aandacht voor de emoties gedurende die 4 jaar.

Het politieke boek Een links verhaal …

… begint bij Jesse Klaver. Inmiddels weten we dat het ook bij hem eindigt, maar het boek reikt zover niet. In 2017 boekt hij de hoogste zetelwinst voor GroenLinks (GL) ooit. Hij kan aanschuiven aan de onderhandelingstafel. Maar het doel is niet helder: meeregeren of vasthouden aan alle principes? Jesse laat het afhangen van de inhoud, en struikelt op … asiel. Zijn compromisvoorstel wordt niet eens besproken, GL heeft ‘geen politieke bereidheid’ zeggen de onderhandelingspartners. GL komt weer in de oppositiebankjes terecht, naast PvdA, die hun deelname aan Rutte II heeft moeten bekopen met enorm zetelverlies, van 38 naar 9. Ze concurreren. In 2021 draait alles om het toeslagenschandaal, wat tijdens Rutte II begon, met toen een PvdA-minister op Sociale Zaken: partijleider Asscher. Klaver gaat er hard in en dat verzuurt de relatie nog meer.

Toenadering in 2021

In 2021 is de verkiezingsuitslag voor PvdA weer niet best, en Lilianne Ploumen besluit dat samenwerking met GL de beste weg voorwaarts is. In het tuinhuisje van Lilianne, ook wel Camp David of de datsja genoemd, worden de uitgangspunten besproken. Jesse ziet in dat hij beter kan samenwerken dan concurreren. De verschillen tussen de partijen zijn direct duidelijk: Jesse bespreekt alles met zijn fractie, Lilianne twijfelt of zij genoeg steun heeft, en zegt niks. En inderdaad, als het uitlekt, wil haar partij er niet in mee. Lilianne vertelt het Jesse pas aan de formatietafel, en het resultaat is dat zij beiden uit de formatie worden gedrukt. Ook intern bij GL broeit het, niet iedereen is blij dat Jesse de kans om te regeren heeft laten lopen vanwege de samenwerking.

Verdeeldheid bij de leden

De volgende stap richting een fusie moet nu snel genomen worden, vindt GL. Als er voor medio 2022 geen voortgang is, stoppen ze ermee. Veel GL-afdelingsvoorzitters van grote steden, en de EU-delegatie zijn tegen. Binnen de PvdA is de verdeeldheid nog groter. Interessant zijn hier de beschrijvingen van de cultuurverschillen: bij de PvdA is veel debat, bonje, veroorzaakt door hun oorsprong uit de vakbonden. Bij GL gaat men meer uit van de relatie, zijn er intern wel open gesprekken, maar blijven de deuren naar buiten gesloten, door hun ontstaan vanuit de protestbeweging, zo stelt Coen.

Wie gaat de partij leiden?

Als de meningen steeds meer richting het doorzetten van de fusie gaan, komt natuurlijk het leiderschap ter sprake. Daarbij wordt Marjolein Moorman geïntroduceerd, die ik helemaal niet zo kende, dus mooi om haar te zien en over haar te lezen. De PvdA spreekt een veto uit over het leiderschap van Jesse, die heel graag wil. Zij kandideren Marjolein én Frans Timmermans. Maar 2 kandidaten is wat veel, GL dwingt hen tot een keuze. Ze laten Marjolein vallen, haar teleurstelling spat van de bladzijden.  

Frans pakt de handschoen op

Frans zit dan nog in Europa, en twijfelt. Hij wordt gewaarschuwd voor het Kaag-effect: een haatcampagne. Frans wil de fusie laten slagen, en denkt dat hij met zijn PvdA achtergrond én groene passie beide partijen kan vertegenwoordigen. Jesse en Marjolein kunnen dan minister worden … Het komt geen moment bij ze op dat ook deze verkiezingen niet tot regeringsdeelname zal leiden.

Frans is een emotioneel mens en krijgt de boodschap die emoties onder controle te houden. Hij doet langzaam aan, wil vertrouwen wekken. Dit zet de toon, het ongetemde enthousiasme is weg. De fusiepartij gaat qua standpunten meer naar het midden, daar zitten de kiezers die gewonnen moeten worden. En dat lijkt te lukken … tot Het debat van Nederland, met Cindy. Vervolgens gaat een heel hoofdstuk over Cindy en haar achtergrond, boeiend!

Winst én verlies

De verkiezingen van 2023 lijken het succes van de fusiepartij te onderstrepen:  1 + 1 = 2,5! Maar de PVV is het grootst geworden, tot ontzetting van iedereen. De top zit met het hoofd in de handen, als de fracties nog staan te juichen over de zetelwinst. Ze gaan weer de oppositie in. Het heeft Frans nog onzekerder gemaakt, hij is snel gekwetst en voelt zich schuldig. De zetelwinst heeft er wel toe geleid dat de EU-delegatie om is, deze extreemrechtse beweging vraagt om een sterk links blok. Er komen ook veel nieuwe leden bij.

PVV-VVD-PvdA

Coen gaat het land in, met PvdA- en GL-leden praten. De PvdA-leden zijn nog steeds niet allemaal gecharmeerd van de fusie, vooral in Noord Nederland, vroeger het ‘rode bastion’. Hier stemmen nu veel mensen PVV. Die PVV-kiezers waren niet ex-PvdA-kiezers, maar komen wél uit een rood nest. Ze zijn helemaal vóór de PvdA-standpunten, maar missen de verbinding die ze bij PVV wel voelen. Dat is het grootste probleem voor links: de mensen voor wie ze het allemaal doen, moeten hen niet.

Coen bezoekt ook een paar Vinex-wijken, waar de ooit-VVD-stemmers nu PVV stemmen. Hij ziet grote huizen, 2, soms 3 auto’s per gezin. Huiseigenaren die het bovengemiddeld goed hebben. In de jaren ‘90, toen de wijken werden gebouwd, stemden ze vaak nog PvdA. Ze hadden hun eerste huis met premie-A gekocht, en waren zo opgeklommen. En hun stemgedrag veranderde. Wiegel zag het aankomen, schaterlachend vertelt hij het later aan Coen: ‘met het materieel verheffen van die (Vinex-)mensen, verloor PvdA ze’. Hoe cynisch!

2025: de fusie gaat door

De leden spreken zich medio 2025 positief uit: 90% is voor! De fusie zal in 2026 geformaliseerd worden. Het verhaal eindigt bij de mastodonten van de PvdA, die de partij verlaten omdat ze tegen de fusie zijn. Bij GL zijn het juist de gemeentefracties die niet willen fuseren. Die willen als ‘vooroplopers’ door, niet zo paternalistisch en volks zijn als de PvdA. En fuseren hoeven ze ook (nog) niet … Ze zullen er wel door hun eigen achterban toe gedwongen worden, denk de landelijke partijtop. Wanneer ook de Israël-Palestina kwestie niet meer zo’n splijtzwam is…….

Wat is de stand van zaken nu? Intussen is ook Frans opgestapt als partijleider, en is Jesse de nieuwe voorman. De cirkel is rond. Nu nog een keertje meeregeren …

Mijn evaluatie van Een links verhaal

Ik heb de fusieperikelen niet zo meegekregen eerlijk gezegd, dus bijna alles wat ik las was nieuw. Dat geeft me nu wel meer inzicht in de verhoudingen tussen de partijen, ook nu. In één fractie zitten wil niet zeggen dat je het overal over eens bent. De beschrijving van het hele proces is zeer gedetailleerd, en dat kan omdat Coen overal zelf bij is geweest, en daarnaast met veel spelers en ex-spelers heeft gesproken. Van sommigen moest hij wél 4 jaar zijn mond erover houden. De stukken over het debacle van 2017, waar het boek mee begint, zijn zinnig, het verhaalt over de tegenstrijdige adviezen die Jesse krijgt: regeren of principes volhouden. Impact kunnen maken als minister, of kiezers winnen als oppositie.

De beschrijvingen van de spelers zijn heel goed uitgewerkt, vooral die van Jesse, Marjolein en Frans. Leuk dat er ook getekende portretten bij staan, dat maakt het hele proces nóg meer mensenwerk. Het verhaal is chronologisch, alleen voor de persoonsbeschrijvingen wordt teruggegrepen op het verleden. De structuur met de afzonderlijke hoofdstukken, die ook fasen in het hele proces zijn, is prima. Verder is het boek goed verzorgd, geen typo’s of grammaticale fouten.

Ik zag één rare zin: in een speech van Monika Sie gaat het over haar bezoek aan het Nationaal Museum in Beijing, waar ook ‘De eeuw van Vernedering’ wordt belicht. ‘Die zou zijn ingeluid door de Britten die met kanonnen de opium kwamen halen die de Chinezen ze niet wilden geven’. Dat klinkt alsof de Britten Chinese opium wilden importeren, maar het is juist andersom. De Britten exporteerden het illegaal, maakten miljoenen Chinezen verslaafd. De Chinese overheid stopte de invoer en nam de voorraad in beslag. Die voorraad kwamen de Britten halen, en zij dwongen China op de knieën. Zo kregen ze óók het recht om opium te exporteren, nu legaal. Anyway, het is een verhaal van onmacht en pijn, dat wordt gevolgd door een nieuw verhaal: ‘De Weg naar Heropleving’. Na tegenslag is er voorspoed, dat is het verhaal dat erbij hoort, en daar moet links van leren. Welk verhaal gaan ze vertellen om de ‘diep pessimistische Nederlanders’ weer hoopvol te krijgen. Er moet een goed migratieverhaal komen, is de boodschap van Sie. Onmacht omzetten in controle.

Zou de nieuwe strijdkreet ‘Solidariteit’ nu ook de ‘verheven Vinexers’ aantrekken? Daar geeft het boek geen antwoord op. Maar ik ken iemand die ooit een premie-A-woning had, daarna even VVD stemde en inmiddels GL, dus het kan wél …. GL-PvdA als levensloopbestendige politieke partij. Best een goed idee, denk ik.

Mis je iets als je dit boek niet leest? Niet direct.  

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Een links verhaal  duurzaam …

• via de (online) bibliotheek;
• digitaal via Kobo;
• of uit een minibieb!

Koop Een links verhaal duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!