Simon van Teutem’s De Bermuda-driehoek van talent uit 2025 doet deze weken veel stof opwaaien. In welk praatprogramma is hij nog niet geweest? Welke krant heeft er nog geen opinie aan gewijd? En zelfs de laatste aflevering van Tegenlicht ging erover. En terecht, dit is een heel belangrijk onderwerp waar al veel over geschreven is, maar waar Simon een heel eigen, leuke, draai aan geeft.

Die eigen draai is zijn persoonlijke ervaring, met zijn stage-ervaringen bij 2 van de 3 hoeken van de driehoek: zakelijke advocatuur, banken en managementconsulting. In die ‘Bermuda’-driehoek verdwijnen de talenten die altijd zeiden dat ze daar maar ‘even’ aan de slag gingen voordat ze maatschappelijke problemen gingen aanpakken. Maar ze blijven … Simon analyseert waaróm en wat daar aan gedaan moet worden in dit prima boek.

Het maatschappelijke boek De Bermuda-driehoek van talent…

… begint heel aansprekend. Simon’s vader krijgt kanker en vraagt zich af of hij in zijn leven wel de goede keuzes heeft gemaakt. Hij wilde altijd romanschrijver worden, maar het lijkt erop dat dat dus niet meer gaat gebeuren. Spijt, geen tweede kans. Het raakt Simon erg. Simon zelf ziet kans om op Oxford te gaan studeren, zijn ambitie is het uitroeien van de internationale belastingontwijking. Drie jaar later zit hij gebogen over excel-sheets bij Morgan Stanley, een bank en een hoek van de driehoek. Wat is er gebeurd?

De werving voor de driehoek

Simon onderscheidt een aantal fasen, en een daarvan is het werven van stagiaires op de universiteiten. Daar worden goedgebekte, dominante en overtuigende medewerkers van de drie industrieën (ik noem die drie maar even de Bermuda’s) naartoe gestuurd, die ‘gravitas’ hebben, respect en vertrouwen bij anderen afdwingen. ‘Effortless superiority’. Zo wordt een goede eerste indruk gewekt.

De studenten hebben een grote competitiedrang, ze waren altijd al de beste van de klas, zijn de happy few die tot een gerenommeerde universiteit zijn toegelaten, en ze willen dat uit hun volgende stap óók blijkt dat ze the best of the best zijn. De Bermuda-bedrijven staan bekend om hun uitzonderlijk selectieve aannamebeleid: duizenden melden zich aan voor een stage, en maar enkelen mogen komen. Daar wil je dus bijhoren, dat is ‘the next big thing’, daaruit blijkt hoe goed je bent. Het maakt niet uit wat je gaat doen, als je maar beter bent dan de rest. ‘Insecure overachievers’, ze hebben die status nodig als bevestiging. Ik vond dit een bijzonder verhelderend stuk.

Persoonlijke groei, keuzevrijheid, springplank

Een ander punt zijn de mogelijkheden voor snelle persoonlijke groei. En tenslotte zegt bijna iedereen dat een aantal jaren bij de Bermuda’s een geweldig cv en dus keuzevrijheid oplevert en een goede springplank naar wát je ook zou willen doen. Veel Bermuda-alumni belanden in de politiek (Macron, Hoekstra). Het levert bovendien een geweldig netwerk van alumni op, die je met van alles kunnen helpen. Het boek geeft daar een aantal indrukwekkende voorbeelden van.

De RACE winnen

Wat moet je in huis hebben om zo’n gewilde stageplek te krijgen? De race wordt gewonnen door studenten met de meeste RACE: Relevante extra-curriculaire activiteiten, Academische glorie, Communicatievaardigheden en Edge. Dat laatste is interessant: je moet iets bijzonders, iets onderscheidends hebben. Paralympische medaillewinnaar zijn, bijvoorbeeld.  

Simon blijkt de race te winnen, en doet twee stages binnen de Bermuda-driehoek: eerst bij bank Morgan Stanley, daarna bij de consultants van McKinsey.  Bij Morgan Stanley maakt hij idioot lange uren (15 uur per dag is normaal, 20 uur als het wat drukker is), en ziet hij door de lichamelijke uitputting zijn haren op zijn toetsenbord vallen. Een collegaatje is al maanden niet meer ongesteld geweest. Maar doen ze in die lange dagen wel nuttig werk? Nee, ze werken aan de perfecte powerpoints, het voelt zinloos. Daar gaat hij dus niet vast in dienst.

De tweede stage bevalt beter. Minder uren, maar niet bepaald zinniger werk. En een eigen mening hebben is bepaald niet de bedoeling. Simon krijgt last met HR over zijn (onbetaalde) columns voor o.a. De Correspondent. Hij stelt zich een gewetensvraag: is het leuker nutteloos werk te doen met superslimme mensen, of supernuttig werk met wat ingedutte mensen? Ook hier krijgt hij een aanbod …

Het manische afweermechanisme

In zijn vrije tijd doet hij mee met zijn collega’s: veel activiteiten, sporten, feesten bij de ‘high society’. Niks geen rust, het manische afweermechanisme zorgt ervoor dat je de gedachten aan onaangename emoties (die alles te maken hebben met de zinloosheid van het werk) vermijdt door een grenzeloze hoeveelheid activiteiten. En nu blijkt ook dat het werk bij de Bermuda’s toegang geeft tot de hoogste kringen, status geeft dus. Veel Bermuda-werknemers doen aan hardlopen en marathonlopen: de weglopen-van-het-werk vergelijking is snel gemaakt.

Gouden handboeien

Een herkenbaar hoofdstuk gaat over geld: het verdient heel goed bij de Bermuda’s en elk jaar komt er een flink bedrag bij. Veel starters nemen zich voor om te sparen, zodat ze na een paar jaar financieel onafhankelijk zijn en op hun gemak kunnen besluiten welk nuttig werk ze willen gaan doen. Maar zo werkt het dus niet, er is sprake van lifestyle inflation. Je gaat steeds meer uitgeven, privé ook. Zakelijk businessclass vliegen, en dan dat privé ook gaan doen. Maatpakken kopen, een blitse auto, luxe spullen in de luxe keuken. En natuurlijk een hoge hypotheek voor dat leuke appartement in die gewilde buurt. Gouden handboeien!

Maatschappelijke impact maken

Maar wie weet bevrijd je je van die handboeien en besluit je over te stappen om maatschappelijke impact te maken. Waar ga je dan heen? De overheid bijvoorbeeld. Dat blijkt nog niet zo makkelijk. Bij de Bermuda’s hoef je alleen rekening te houden met de wensen van je klant. Hoe anders is het stakeholdermanagement bij de overheid: véél meer partijen, met véél meer mensen. Trajecten duren daarom vaak heel erg lang, het heeft een andere, mindere dynamiek. Een overstap naar een groot bedrijf dan? Dan kun je dat van binnenuit veranderen. Maar dit blijkt ook een traag proces. Het derde alternatief is: zelf een start-up beginnen! En dan zegt je huidige Bermuda-werkgever, op het moment dat je ontslag neemt: maar zoiets kun je óók bij ons doen! Wij helpen je! En dan blijf je … want als je via je eigen Bermuda-bedrijf impact kan maken, waarom dan moeilijk doen?

Directe impact maken binnen de consultancy

Maar kún je binnen de consultancy wel bijdragen aan de maatschappij? De klant gaat immers altijd voor. En het maakt niet uit hoe immoreel die wensen zijn, zo blijkt uit het voorbeeld van Purdue Pharma die Oxycontin op de markt bracht. Een enorm aantal verslaafden en doden, maar de consultants gaan vrolijk door met het verzinnen van marketingtruukjes. Direct impact maken is lastig. Simon verwijst naar Bullshit Jobs van David Graeber: consultants dragen niets bij (grotendeels anekdotisch bewijs, maar dat was dan ook het uitgangspunt van het boek: wat vinden de mensen zélf?)  Ook valt hij terug op Mariana Mazzucato’s The Big Con, een veelzeggende titel (in het Nederlands: De consultancy-industrie). Zij wijst er onder andere op dat de consultants helemaal niets doen aan kennisoverdracht aan de overheid, zij houden de afhankelijkheid in stand. De overheid werkt hier graag aan mee, zo schuift ze de verantwoordelijkheid af. (Wat Simon niet noemt, is dat de consultants bij werk voor de overheid altijd de belangen van het bedrijfsleven, hun grootste klantengroep, laten meewegen, of zelfs prioriteit geven). Dat is niet maatschappelijk nuttig.

Indirecte impact en opportunity cost

Indirecte impact dan? Ja, hiervoor valt wat te zeggen. Als je als ex-partner een impact-bedrijf of maatschappelijke stichting wilt opzetten, krijg je veel steun van je ex-collega’s, en je CV opent deuren.  

De andere kant van de medaille is natuurlijk tijdsverlies, de ‘opportunity cost‘ van het bouwen van die springplank en dat netwerk. In die tijd had je direct aan maatschappelijk nuttige zaken kunnen werken. De best opgeleide mensen doen jarenlang dom werk. En het is aangetoond dat deze best opgeleiden ook zonder die springplank de beste kansen hebben om een succesvolle ondernemer te zijn.

Dit bewijst wereldverbeteraar Jack, die niet naar de Bermuda’s ging, maar na een paar jaar zijn draai zoeken, terecht komt bij de School voor Charity Entrepreneurship, die een incubatieprogramma heeft. Rutger Bregman schreef hier eerder over in zijn boek Morele Ambitie. Jack gaat aan de slag met een programma om loodvergiftiging bij met name kinderen te voorkomen, en start in Malawi. Hij heeft succes: in 2 landen is er inmiddels regelgeving tegen, in 8 andere landen is men hiermee bezig. Als wereldverbeteraar heb je wel heel veel doorzettingsvermogen nodig en moet je veel verleidingen weerstaan. Velen geven toe aan de verleidingen van de Bermuda’s, want: enorme studieschuld, statusangst (lees hierover ook het gelijknamige boek van filosoof Alain de Botton), peer pressure oftewel de mening van je leeftijdsgenoten.

Wat valt hieraan te doen? Simon adviseert de maatschappelijke instanties om het spel mee te spelen. Zorg voor wervers met gravitas, voor competitie, status, persoonlijke groei (MBA-traject?), keuzemogelijkheden en springplank. Op dit moment zijn dergelijke instanties zeldzaam. En ook: zorg voor een redelijke stagevergoeding. De VN biedt stages aan in New York, onbetaald. Moet je onder een brug slapen? Een andere oplossingsrichting is het aanbieden van beurzen en zorgen dat het salaris vergelijkbaar is met dat van het bedrijfsleven. Regel iets voor ‘zij-instromers’ en wakker onze start-up cultuur aan.

Verander je mindset

Over salaris gesproken: het moet natuurlijk niet om het geld gaan. Het moet draaien om solidariteit, verantwoordelijkheid. De maatstaf van succes moet zijn wat je doet voor andere mensen. En het moet óók niet om competitie gaan. Waarom zouden we de strijd met elkaar aangaan? We moeten juist samenwerken.

Tenslotte: vraag jezelf eens af of werken bij de Bermuda’s wel in je eigen belang is. Redeneer vanuit je sterfbed, heb je je tijd verspild? Leg je leven langs je éigen meetlat: heb je liever geld, of tijd? Vraag je eens af met wie je je vergelijkt. We is je rolmodel? ‘Wat zou Gandhi doen?’ Dezelfde tip kwam ik in Het Happinessproject tegen. Ook een mooie tip: zorg voor een Accountability-partner, iemand die jou verantwoordelijk houdt voor wat je in je leven bereikt. Simon haalde deze tip uit het boek GRIP. Tenslotte: wees conservatief met comfort, want alles went. Verder: vind een niche, een alternatief carrière-pad waar weinigen aan denken. Dan blink je ook makkelijker uit. Of ga werken op plekken met aanzien én impact, zoals de School for Moral Ambition. Of wordt leraar …

Mijn evaluatie van De Bermuda-driehoek van talent

Als je Bullshit Jobs, The Big Con, Dit kan niet waar zijn en Morele Ambitie gelezen hebt, zoals ik, misschien aangevuld met ‘When McKinsey comes to town’, dan lees je waarschijnlijk niets nieuws. En tóch biedt het boek wat extra’s, en dat is de persoonlijke ervaring van Simon. En niet alleen die van hem. Hij interviewde een groot aantal Bermuda-medewerkers en vroeg ze naar hun werk, ambities en plannen. Dit maakt het hele verhaal heel menselijk en ook schokkend. Simon’s schrijfstijl is zeer beeldend, je ziet zijn haren tussen de toetsen liggen, je ziet het hoofd onder de rok (lees hiervoor het boek!).

Simon sprenkelt wetenschappelijke feitjes en veel statistieken door zijn verhaal heen. Ik was verbaasd over het extreem lage % stagairs dat daadwerkelijk wordt aangenomen. Daarmee snap ik de verleiding van status veel beter. Ook de voorbeelden van on-maatschappelijk handelen van de grote consultancykantoren zijn bewezen, en schokkend.

De oplossingen die Simon geeft zijn oké, en zeer relevant. Ons kabinet wil minder externe inhuur. Tegelijkertijd worden er weer ambtenaren ontslagen. Het wordt tijd voor een investering in ons ambtenarenapparaat, misschien niet in kwantiteit maar dan toch zeker in kwaliteit. Doe wat aan opleiding en maak werken bij de overheid aantrekkelijker. Ook NGO’s kunnen met de oplossingen aan de slag, niet alles kost geld, het gaat ook om aanzien, zichtbaarheid. Maar inderdaad, er moet ook wat veranderen aan onze mentaliteit, wat we als succesvol zien. En minder geld uitgeven is niet alleen goed voor de planeet, consuminderen verlost ons ook van de gouden handboeien. Ik sta nog steeds verbaasd over de hoeveelheid dure kleding en schoenen die ik tijdens mijn ‘corporate carrière’ dacht nodig te hebben.

Het boek is prima verzorgd, de structuur is duidelijk, het is goed geredigeerd.  Geen kleuren of plaatjes, vrij sober. De schrijfstijl is erg leuk, met veel humor en cynisme, en ook de nodige kwetsbaarheid. Simon is duidelijk een talent, zonder dat hij hierover opschept. Hij kwam niet voor niets binnen op Oxford, bij Morgan Stanley en McKinsey. Dat is dubbel knap: the best of the best zijn én bescheiden.

Ik blijf met één vraag zitten: McKinsey deed een aanbod, Simon sloeg het af. Hij blijft schrijven. Is dat voor hem genoeg om impact te maken? Of zien we hem later nog terug in de politiek, bezig met het ontmantelen van de internationale belastingontwijking?  Is die vraag al beantwoord in zijn tv-optredens?  

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO +. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees De Bermuda-driehoek van talent duurzaam …

• via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
• digitaal via Kobo;
• of uit een minibieb!

Koop De Bermuda-driehoek van talent duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!