Roxane van Iperen hield een voordracht bij de herdenkingsbijeenkomst 4 mei 2021; Daan Rovers schreef een essay voor 5 mei 2021, beiden in opdracht van Het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Beide stukken zijn gebundeld in een klein boekje: de Dubbeluitgave 4 en 5 mei 2021 met Stemmen uit het diepe en Het fundament van vrijheid. Ik las het op 7 oktober 2025, 2 jaar na de aanval van Hamas op Israëlische burgers, en na 2 jaar onafgebroken oorlog in Gaza met een potentieel vredesakkoord in de coulissen.  

Er zitten interessante filosofische punten ter overdenking in beide stukken. Over de waarheid niet willen weten, en over de pijlers van vrijheid. Over dingen goedpraten, en vrijheid van meningsuiting.

Het maatschappelijke boekje Dubbeluitgave 4 en 5 mei 2021  …

… is onderdeel van een serie, elk jaar komt er zo’n boekje uit. En elk jaar zijn er weer andere schrijvers. In het jaar 2021 waren dat een van mijn favoriete auteurs: Roxane van Iperen, en een voor mij onbekende ‘denkster’: Daan Rovers.

Stemmen uit het diepe

Roxane gaat in op het volhouden van ons niet-weten, het niet willen luisteren naar álle stemmen. Ze wijst ons erop dat de Nederlandse joden volledig geïntegreerd waren: ze spraken de taal, leefden al eeuwen tussen ons. En tóch werd 75% van hen vermoord. Ze waren tóch inferieur. In Duitsland werden 200.000 ouderen, zieken en mensen met een beperking vermoord, want ‘nutteloze eters’. Het Duitse volk protesteerde niet. In Apeldoorn werd het Apeldoornse Bosch, een Joodse instelling voor psychiatrische patiënten, ontruimd, 1250 mensen. In Apeldoorn werd er nooit over gesproken. Wist u het? ‘Nee, ik niet. Nee’.

We willen domweg niet alle stemmen horen, die vertellen ons misschien iets wat we niet willen weten. In Roxane’s huis (’t Hooge Nest) zaten ooit onderduikers, en zij vraagt mensen of ze iets over die tijd weten, over onderduikers, treinen naar vernietigingskampen, NSB-ers. ‘Nee, ik niet. Nee.’

Pas na publicatie van haar boek komen de verhalen los, van mensen die het meegemaakt hebben, maar erover zwegen. We kunnen niet leven in een mythe van ‘weerbaar volk’, we moeten weten hoe het écht was. Het verzet was zeker geen nationaal verzet, ons zelfbeeld is vals. We waren zwijgende omstanders. Het is (nog steeds?) te pijnlijk om dieper te gaan.

Het fundament van vrijheid

Daan bespreekt de inperking van vrijheden die de coronacrisis met zich meebrengt (2021, weet je nog wel). We vinden ‘vrijheid’ een belangrijke waarde. Keuzevrijheid, bewegingsvrijheid, vrijheid van meningsuiting. Spinoza roemt in de 17-de eeuw ons staatsbestel: hoe verschillend de burgers ook zijn qua mening, religie, gebruiken, ze worden allemaal gelijk behandeld. Jouw vrijheid mag niet ten koste gaan van de vrijheid van en ander.  

Tijdens de coronacrisis werd de bewegingsvrijheid beperkt, maar de vrijheid van meningsuiting niet. Dat is het verschil met een bezetting, zoals in de Tweede Wereldoorlog. Maar het toont aan dat vrijheid kwetsbaar is. De fundamenten van de vrije samenleving, zoals onafhankelijke rechtsspraak en principiële gelijkheid moeten we blijven beschermen en versterken.

Mijn evaluatie van Dubbeluitgave 4 en 5 mei 2021

In een half uurtje een aantal punten voor urenlange overdenking aangereikt krijgen, wie wil dit nu niet?

Ik gaf het, wegens de geringe omvang, geen rating.

Lees Dubbeluitgave 4 en 5 mei 2021  duurzaam …

• via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
• of uit een minibieb!

Koop Dubbeluitgave 4 en 5 mei 2021 duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• niet meer beschikbaar bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!