Meer dan 200 mensen zijn omgekomen tijdens een beklimming van Mount Everest. Dat weet Katja Staartjes in 1999, als zij zelf een poging waagt. De teller staat dan al op 160. Ze speelt hoog spel met haar leven, weet ze, en haar boek over dit avontuur uit hetzelfde jaar heet niet voor niks Hoog spel. Waarom dan toch? Omdat de berg een enorme aantrekkingskracht heeft, omdat ze nieuwsgierig is, en voor de uitdaging, haar grenzen leren kennen. En onderweg leert ze ook over vertrouwen, en teamwork. Ze schrijft daar nóg 4 boeken over. Als ervaringsdeskundige ….

Ik las de laatste ervan: Top Teams, wat op de shortlist van Managementboek van het Jaar 2020 terecht kwam. Erg goed, en ik wilde wel wat meer over haar inspiratie ervoor weten. Nu pas realiseer ik me dat zij lessen geleerd heeft met gevaar voor eigen leven. Geen theorie, maar ijskoude, keiharde praktijklessen. Het boek leest als een trein, en naast de lessen over haarzelf en teams, leren we over de tradities van Nepal, de omgeving, de organisatie van zo’n tocht, en waarom het zo gevaarlijk is. En natuurlijk over haar succes: ze is de eerste Nederlandse vrouw op de top. Wát een prestatie!  

Het biografische boek Hoog spel …

… dekt de periode 25 maart – 15 mei 1999 af. Ja, 6 weken, zoveel tijd is nodig voor de beklimming van de Everest. Het begint met een trekking van 2 weken, deels omdat de ingeplande vlucht door weersomstandigheden niet doorgaat. In die trek klimt het team van 2700 naar bijna 5000 meter, het is dus ook acclimatiseren.

Tradities

In die eerste 2 weken leren we ook veel over Nepalese tradities. Een paar maanden voor de start heeft Katja al toestemming aan de berg, Chomolungma, de Moedergodin van de Wereld, gevraagd om haar te mogen beklimmen. Dat is voor westerlingen niet gebruikelijk, begrijpt ze van de sjamaan. Maar zij voelt verbondenheid, bijna vriendschap met de bergen die ze beklimt. Ze krijgt via de sjamaan van de berg wat opdrachten mee, die ze, zo blijkt uit het boek, tijdens de beklimming. nauwkeurig volgt. Tijdens een rustdag op 1 april gaat ze naar een gompa voor een persoonlijke inzegening, uit liefde voor de berg én respect, want het wordt levensgevaarlijk. De ceremonie is mooi beschreven. Later volgt een groeps-inzegening, waarbij ook de uitrusting wordt gezegend.

Teams

Bij de kennismaking met de andere teamleden, 14 in totaal, moppert Katja wat af: niet iedereen is er, er wordt weinig informatie gedeeld door de gidsen, het komt allemaal niet zo professioneel over. Men lijkt door haar vragen geïrriteerd. En het verbetert niet, bijna elke dag is er wel iets wat haaks staat op Katja’s ideeën en ervaringen met klim-teams. Ze doet het immers niet voor het eerst. In je eentje in een compleet verlaten kamp aankomen, bijvoorbeeld, dat lijkt niet écht normaal. En na de beklimming is er de twijfel en het schuldgevoel. Want: één teamlid is verdwenen op de berg en dus dood. Had dat voorkomen kunnen worden? Hadden er betere afspraken gemaakt kunnen worden? Kenden ze elkaar wel goed genoeg om voor elkaar te kunnen zorgen? Ze zelf heeft ze ook ervaringen die met een hecht team vast niet waren voorgekomen: in je eentje verdwalen op een gletsjer, bijvoorbeeld. En na de beklimming is zomaar iedereen verdwenen, er is geen teamspirit. 

Hoe belangrijk afspraken en zorgzaamheid zijn wordt duidelijk als zij over de Zone des Doods vertelt: het gebied boven de 7500 meter. Dan kun je niet meer helder denken, je bewegingen zijn bijna ongecontroleerd, onder meer door zuurstoftekort. Ad hoc beslissingen nemen is heel moeilijk. Wat ik niet wist: de meeste sherpa’s gaan niet mee naar grote hoogten. Ze was dus afhankelijk van de expeditieleider, die ziek werd en bovendien de persoonlijke gids van één teamlid was, dus niet zo heel veel aandacht voor de rest had. Hoe eenzaam en onzeker kun je je dan voelen. En dat ze op een dag besluit in haar eentje iets verder omhoog te klimmen en dan dus ook alleen weer helemaal naar beneden moet, was ook niet zo heel verstandig. Want waar is het pad? En als ze nu een ongeluk krijgt … Had iemand haar moeten tegenhouden?

Stress en ziekte

Over haar persoonlijke omstandigheden en emoties is ze vrij uitgesproken. Ze heeft een heel recente scheiding achter de rug. Ze heeft haar baan opgezegd om deze uitdaging aan te kunnen gaan. En ze heeft net het echtelijke huis verlaten. Dat geeft de nodige onzekerheid hoe het ná de tocht verder moet. Verder krijgt ze gedurende de tocht bronchitis, door de stress waarschijnlijk.  Ze wordt geadviseerd om op een minder hoog gelegen plek te herstellen, waar meer zuurstof is. Dat vertikt ze, omlaag en later weer omhoog zal erg veel energie kosten. Ze blijft, maar is bloednerveus.

Voorbereiding en motivatie

De organisatie en omstandigheden zijn gedetailleerd omschreven en superboeiend. Wel 8 liter vocht per dag moeten drinken. En dan ’s nachts moeten plassen, de tent uit, alle lagen dons uit, op grote hoogte. Bepaald geen pretje, maar ze klaagt niet, ze kent dit. Het klaarmaken van eten in je tentje, eerst sneeuw scheppen om te ontdooien. Ze komt zeer goed voorbereid en erg gedisciplineerd over.

Haar motivatie om te klimmen is erg aanstekelijk omschreven. De prachtige omgeving, blauwe lucht en witte toppen. Ze begint in 1983 met wandelingen in Oostenrijk, met vrienden wild kamperen, ver weg van toeristen. De trektochten worden zwaarder, en in begin jaren 90 komen er gletsjertochten bij. Later klimt ze op rots en ijs. In de bergen heeft ze het gevoel dat alles vanzelf gaat, het leven is heel simpel. Geen telefoon, geen drukke agenda. Fysiek inspannen, eten, slapen. Overweldigende natuur, relativering van dagelijkse problemen. Confrontatie met je zwakke kanten, rijker terugkomen.

Doorzettingsvermogen

Natuurlijk is het stuk waarin ze op 13 mei 1999 de top bereikt ontroerend. Na alle tegenslag en inspanning is het écht een prestatie, helemaal als je weet dat maar 6 van de 14 teamleden de top halen, en zij de enige vrouw in het team is.  Goede voorbereiding ja, ambitie ja, maar ook en vooral veel doorzettingsvermogen. Petje af.

Mijn evaluatie van Hoog spel

Ik las het boek vooral als context voor Top Teams en Top Inspiratie, twee van haar latere boeken. Naast haar ervaringen rond het werken in teams en wat daarin belangrijk is, was ik vooral onder de indruk van haar minutieuze voorbereiding en haar opgaan in het leven in Nepal en de bergen, haar aanpassingsvermogen. Daarnaast leerde ik veel over zuurstoftekort, hoogteziekte, de Hillary steps, afval op de Everest en George Mallory, die misschien als allereerste de top bereikte, maar verdween. Interessant is dat zijn lichaam juist tijdens Katja’s beklimming gevonden werd aan de Chinese kant.  

De beschrijvingen zijn in de vorm van een dagboek, en uiterst gedetailleerd. Niet alleen de omgeving, maar ook de teamleden leer je zo goed kennen. Het zou een prima filmscript zijn! Aan het begin van het boek zijn kaartjes opgenomen van de locatie, de verschillende kampen, en een tijdlijn met de verschillende hoogten. Opvallend is hoe vaak (5x!) het team teruggaat naar een lager kamp om te herstellen, voordat uiteindelijk de top-poging wordt gedaan. En midden in het boek is een serie kleurenfoto’s van het hele traject opgenomen, leuk om te zien. Katja weet alle klimervaringen goed te beschrijven, zonder zichzelf als de heldin te profileren, ze is juist heel bescheiden.

Mis je iets als je dit boek niet leest? Nee, maar als je een fan bent van Into Thin Air mag je dit boek niet laten liggen.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant 0, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Hoog spel duurzaam …

• via de (online) bibliotheek; 
• uit de bibliotheek van een vriend (dat deed ik);
• of uit een minibieb!

Koop Hoog spel duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!