Zó! Dit was wel een héél leerzaam boek, en dat had ik niet verwacht, want ik heb een financiële achtergrond. Maar Geld genoeg, maar niet voor jou van Thomas Bollen uit 2025 behandelt zóveel aspecten van ons geld en in zóveel detail dat er in elk hoofdstuk wel wat te leren viel voor mij. Bijzonder knap om deze, op het oog wat droge, materie feitelijk en tóch smeuïg te behandelen.  

Het boek draait uiteindelijk om het nut en de noodzaak van een digitale euro, het lijkt wel een biografie daarvan. De invoering ervan speelt nu, en is dus heel relevant om meer van te weten, om daar eens goed uitleg over te krijgen. En Thomas kan héél goed uitleggen! Hij legde cartograaf Carlijn Kingma uit hoe de geldstromen eruit zien voor haar geweldige tekening ‘Het waterwerk van ons geld’. De samenwerking mondde overigens uit in een liefdesrelatie en een zoon. Zover kwam het bij mij niet, ik ben wel héél enthousiast geworden, van het boek dus.  

Het maatschappelijke boek Geld genoeg maar niet voor jou …

… vond ik lekker provocerend en bijzonder leerzaam, ik schreef flink wat blaadjes vol met uitspraken uit het betoog van Thomas. Een greep hieruit, per hoofdstuk. Geen samenvatting dus, losse stukken die je een indruk geven van de aspecten die zoal aan bod komen:

Proloog

In de proloog lees ik wat prikkelende zinnen: Geld = macht, een concentratie van die macht is niet goed voor marktwerking, competitie, rechtvaardige verdeling, duurzaamheid en democratie. De kwesties rondom ons geld krijgen te weinig aandacht, en dat komt door het gebruik van jargon. Thomas doet er wat aan: uitleg zónder jargon.

Geld op je bankrekening is niet jouw geld, het is je tegoed op de bank. Soms kun je er niet bij.

In het ‘Fort Knox van Europa

Hoofdstuk 1 heet ‘In het ‘Fort Knox’ van Europa’. En dat Fort Knox is het cashcentrum van DNB, wat Thomas in 2024 mag bezoeken. Hij ziet rekken en rekken met goudstaven. Was metaal het allereerste geld? Niet echt, vóór het gebruik van munten werden tegoeden en schulden op kleitabletten geschreven, geld was de rekeneenheid. Sinds munten zijn vervangen door biljetten, kan de geldhoeveelheid makkelijk meebewegen met de economie, zodat de euro zijn koopkracht behoudt.

Met de verschuiving van contant geld naar banktegoed is het geld eigenlijk geprivatiseerd, het wordt beheerst door private banken. De Centrale Bank (in Nederland dus DNB) is voor de beheersing van de geldhoeveelheid afhankelijk van die private banken. Die private banken kunnen failliet gaan, dat is slecht voor de samenleving en daarom is er een vangnet in het leven geroepen. De kosten van dat vangnet zijn publieke kosten, wij belastingbetalers betalen dat, terwijl de winsten van de banken naar de aandeelhouders gaan.

Private Equity koopt van alles op met leningen van die banken. De macht van financiële instellingen op de politiek wordt steeds groter. Conclusie van dit hoofdstuk: er is monetaire hervorming nodig.

Wakker worden in de Truman show

Hoofdstuk 2 ‘Wakker worden in de Truman show’ zoomt in op de oorzaken van de kredietcrisis van 2008 en vraagt ons of we wel begrijpen, of willen begrijpen, hoe het echt zit. Of zullen we onze ‘fake wereld’ weer accepteren?

De FED en de ECB lenen geld aan de banken, en die keren zichzelf bonussen uit. De belastingbetaler draait op voor de tientallen miljarden. Dit is in feite politiek bedrijven door de CB-en. De politiek zélf kent de omvang van het reddingsprogramma niet, hoe kunnen zij dan goed hervormen? Er moet iets veranderen om de sector zélf voor de rekening te laten opdraaien.

De toren van Basel

Hoofstuk 3 ‘De toren van Basel’ gaat over de Basel-regelgeving (duh) . Na de kredietcrisis moet de verhouding Eigen Vermogen / Vreemd Vermogen bij de banken omhoog, maar Basel III krijgt een enorme bankenlobby over zich heen en uiteindelijk gebeurt er nauwelijks iets.

Wij zijn de 99%

Hoofdstuk 4 ‘Wij zijn de 99%’ haalt de protesten aan, na al het baanverlies. Denk aan Occupy Wall Street van David Graeber. Maar boosheid is niet hetzelfde als goede ideeën. Is een digitale munt, zoals de bitcoin, dan wél een oplossing? Er is dan geen bank nodig om betalingen te doen. Maar … je hebt geld nodig om bitcoins te kopen of veel IT-vaardigheden om het te minen, en die heeft ‘de 99%’ niet.

Thomas introduceert in dit hoofdstuk ook Luuk de Waal Malefijt, die ‘Ons Geld’ opricht, gebaseerd op het Britse  ‘Positive Money’. Doel: het privilege om geld te scheppen weghalen bij de banken en weer terugleggen bij de overheid.

In de ban van schuld

Hoofdstuk 5 heet In de ban van schuld. Geld en schuld zijn twee zijden van dezelfde medaille. Bij het verstrekken van een lening stijgt zowel de schuldenberg als de hoeveelheid geld.

De Westerse wereld leent geld aan ontwikkelingslanden en krijgt daarvoor veel rente retour. Dat heeft niks met ontwikkelingsHULP te maken, soms betalen ze meer rente dan het oorspronkelijke bedrag van de lening, en blijven een restschuld houden.

Bancaire geldschepping had private schulden veroorzaakt, en die weer de kredietcrisis. Positive Money stelt voor om ook de creatie van tegoeden in de bankboekhouding te verbieden, net zoals de creatie van bankbiljetten. Beide creëren immers ‘geld’? En dat mag niet volgens de Britse Banking Act van …1844.

De vergeten wetenschap

Hoofstuk 6, getiteld De vergeten wetenschap, leert ons dat dit idee niet nieuw is, het werd ook rond 1933 in de VS onderzocht, ten tijde van de bankencrisis daar: Full Reserve Banking, alleen geld uitlenen dat je ook hebt, dus géén geld creëren. Het idee haalde het niet, maar er kwam wel een scheiding tussen zakenbanken en consumentenbanken. Het probleem had namelijk de aandacht van de politieke top. Ook wetenschappers lieten van zich horen. Dat gebeurde na 2008 niet. Iets anders dan de status quo was niet salonfähig en dus niet publiceerbaar, sterker nog, academische zelfmoord voor wetenschappers. In 2010 is er even een opleving via een econoom van het IMF. Helaas gaat het idee weer ter ziele na een oratie van Boonstra, hoogleraar aan de VU en hoofdeconoom van de Rabobank, in 2023.

Buitenbeentjes in actie

In hoofdstuk 7 ‘Buitenbeentjes in actie’ lees ik hoe het verder gaat met Ons Geld: er komen economen in de Raad van Advies, de sfeer wordt diplomatieker, en minder revolutionair. De Waal kijkt jaloers naar het succes van de crypto-community, maar zij hebben een andere doelstelling dan Ons Geld: ze willen de overheid helemaal buiten spel zetten, ‘het einde van de democratische rechtsstaat inluiden’. Zijn idee is eerder: een crypto-munt die door de staat wordt uitgegeven. Hij schrijft in 2014 zijn bachelor-scriptie over ‘NL coin”. En in januari 2015 start Ons Geld een burgerinitiatief om het idee in de Tweede Kamer te bespreken, ze komen zelfs in DWDD.

De saaiste bank van Nederland

Hoofstuk 8 ‘De saaiste bank van Nederland’ begint met het deposito-garantiestelsel. Dat ontmoedigt een bankrun, maar geeft daarmee banken de ruimte om meer risico te nemen. Dat is niet rechtvaardig.

We maken een historisch uitstapje naar de Amsterdamse Wisselbank van rond 1600. Deze bewaarde munten en gaf hiervoor ‘tegoedpapier’, wat verhandelbaar was. Een mooi voorbeeld van Full Reserve Banking. Maar … eind 18^de eeuw gaat het toch leningen uitgeven, aan de VOC. Helaas gaan we in 1780 voor de vierde keer oorlog voeren tegen Engeland, de handel van de VOC keldert en de VOC kan geen rente meer betalen. De bank valt om in 1820. Richard van der Linde wil zo’n wisselbank wel weer opzetten, niet met munten, maar met digitaal geld, de Depositobank NL. Hij komt in contact met Ons Geld. Samen lanceren ze het idee en hebben 2500 ‘launching customers’. Nu nog een bankvergunning. Maar daarvoor is het vereist dat je leningen verstrekt en dat wil Depositobank NL juist niet. En omdat ze aan Full Reserve Banking doen, willen ze ook niet bijdragen aan het deposito-garantiestelsel, want ze dragen toch geen risico? Ze krijgen dus geen bankvergunning én mogen een naam met ‘bank’ erin niet voeren. Het wordt ‘Stichting Full Reserve’.

De grote doorbraak

Dit innovatieve project wordt verder gevolgd in hoofdstuk 9: De grote doorbraak. In 2016 is er hierover een kamerdebat, Minister van Financiën Dijsselbloem snapt het idee, de meeste andere politici niet. Wel komt er een onderzoek van de WRR. En een motie om de Stichting een bankvergunning te geven wordt aangenomen. Op dat moment besluit Thomas dat hij dit onderwerp wil blijven volgen en hij gaat voor Follow The Money werken.

De Europeese doomsday machine

In hoofdstuk 10, De Europeese doomsday machine, gaan we weer terug in de tijd, naar de Eurocrisis van 2012.  De economie stagneert. De ECB gaat geld in de economie pompen, ze koopt staatsleningen en later bedrijfsleningen op. Quantative Easing, dat is eerder in de VS en Japan gedaan. De rente in Zuid-Europa stijgt hard, en de EU koopt hun staatsleningen op. Via een geitenpaadje, want direct van de landen kopen mag niet. Dus de landen doen een uitgifte, de banken kopen het op en de ECB koopt het weer van de banken. In 2016 worden bedrijfsobligaties gekocht (direct, want dat mag wel), en alleen van de grote multinationals, dat is het meest efficiënt: grote stappen snel thuis. Naar de maatschappelijke bijdrage van die bedrijven wordt niet gekeken, en ook de holdings van de superrijken vallen onder de regeling. Het MKB en de gewone man grijpen naast dit ‘gratis geld’. De multinationals gebruiken het geld o.a. voor dividenduitkeringen en share buy back, niet de bedoeling natuurlijk. Maar uiteindelijk dalen de rentes. De inflatie blijft hoog.

Duidelijk is dat geld injecteren in de financiële sector niet hetzelfde is als in de reële economie. Maar ja, daarvoor waren geen tools beschikbaar, hoe bereik je snel honderdduizenden kleine bedrijven en miljoenen individuen? Thomas legt uit dat banken het geld van de ontvangen Centrale Bankreserves niet kúnnen uitlenen omdat individuen en bedrijven geen rekening bij de Centrale bank hebben. De bedoeling was dat banken hun kredietverstrekking uit eigen commerciële overwegingen zouden vergroten, maar dat gebeurde niet. Ik vond dit een vrij technisch stuk, en begrijp dat zelfs mensen in het wereldje deze structuur niet snappen. Maar de conclusie vloeit er rechtstreeks uit voort: om geld direct in de reële economie te injecteren moeten mensen dus een rekening bij de CB hebben. Dan kun je helikoptergeld uitdelen. QE zorgt dan voor meer geld op die individuele rekeningen.

De ontdekking van digitaal centralebankgeld

Hoofdstuk 11, De ontdekking van digitaal centralebankgeld, start weer bij Ons Geld. Er is wat steun voor hun hervormingsplan over geldschepping, maar het schiet niet op. De banken zijn natuurlijk tegen. Maar zou crypto geen oplossing kunnen zijn voor een alternatief naast, niet in plaats van, de banktegoeden? Digitaal CB-geld? Als extra betaaloptie? CBDC is geboren: Central Bank Digital Currency. Heel belangrijk om de concurrentie binnen de bankenwereld te verhogen.

Wat het licht niet verdraagt, woekert in de schaduw

‘Wat het licht niet verdraagt, woekert in de schaduw’, is de intrigerende titel van hoofdstuk 12. Het gaat over ‘schaduwbanken’: PE, investeringsbanken, hedgefunds, die allerlei juridische structuren optuigen, en vaak niet eens bank zijn. Ze opereren in het ongereguleerde deel van de financiële wereld, nemen meer risico en maken meer rendement. Ze ‘romen de waarde van de reële economie af’ en waren een cruciale factor voor het ontstaan van de kredietcrisis. Maar dat leidde niet tot extra regulering, terwijl de reguliere banken wel relaties met die schaduwbanken hebben, ze lenen elkaar geld.

In 1999 wordt onder Bill Clinton het onderscheid tussen zakenbanken en consumentenbanken opgeheven. Dit, en de grote verknooptheid tussen die banken en de schaduwbanken, verhoogde de systeemrisico’s verder.

De bankiers van de cryptowereld

Hoofdstuk 13 gaat over ‘De bankiers van de cryptowereld’. Ik schreef op dat zelf je eigen bitcoins beheren onhandig is, met complexe en superlange wachtwoorden, en dat er daarom een bewaardienst is, de cryptobeurs, een soort online bank waar je je cryptomunten kunt bewaren, verhandelen, omruilen voor banktegoeden, en leningen mee kunt afsluiten. Een nieuwe tak van het schaduwbancaire systeem.

In 2018 valt Thomas’ oog op Tether, zij hadden stablecoin tether in de markt gezet. Tether beloofde dat er voor élke tether een traditionele currency in de reserves zat. Maar die belofte verdween van de website, en zij schikten in een rechtszaak over fraude: zij zouden de omvang van die reserve overdreven hebben. Zo ontstaat ook bij crypto het risico op een bankrun, en dat gebeurde ook in 2022 bij FTX. Die ging failliet, en er verdampte 650 miljard dollar. Tether is er nog, marktleider in de stablecoin-industrie. Het maakt winst op rentedragend uitlenen en investeren, goedkoop gefinancierd met direct opvraagbare tegoeden. Maar behalve risico’s heeft crypto ook voordelen: razendsnel transacties vereffenen met lage transactiekosten. Waarom niet de louche crypto-ondernemers vervangen door een betrouwbare partner: de overheid? En zo kan de overheid toch de maatschappelijke geldhoeveelheid beïnvloeden, ook al stapt het publiek massaal over op crypto.

Het antwoord is nee

Maar het antwoord is nee, zo lees ik in hoofdstuk 14. Bij een Zwitsers referendum over ‘Vollgeld’ is er een stevige bankenlobby, de politiek is tegen en de pers heeft er helemaal geen aandacht voor. Het publiek begrijpt niet hoe kredietverlening en geldschepping werken, de activisten hebben dat niet duidelijk kunnen maken.  Ook de depositobank komt maar niet van de grond, er is een wetswijziging én verandering in EU-regelgeving nodig. In 2019 komt de WRR met een analyse die de inzichten van de activisten steunt, maar ze adviseren géén stelselwijziging. Het advies is vaag, want ‘politiek gezien het meest haalbare’, maar behelst wel een alternatief: digitaal centralebankgeld en een private of publieke depositobank.

Bij de ECB is men ook niet van plan te experimenteren met een CBDC. Draghi is bang dat het publiek bij het hebben van een superveilige betaalrekening bij de ECB, het vertrouwen in de banken verliest en er bankruns komen. Vervelend, want bij gebrek aan een veilige haven gaan veel burgers nu al naar onveilige havens. Wetenschappers die vóór wijziging van het huidige systeem zijn, worden genegeerd.

One coin to rule them all

En dan: is het antwoord ja. Het ECB gaat tóch onderzoek doen. In One coin to rule them all, hoofdstuk 15 inmiddels, gaat Thomas in op de stablecoin Libra, de ‘digitale wereldmunt’ van Mark Zuckerberg. Zijn consortium sluit de banken buiten, maar werkt wel samen met platforms als Spotify, met Visa en Mastercard, Paypal, Coinbase. Een enorm gebruikersnetwerk dus, daar kan geen bank tegenop. Libra was een wake-up call. In de VS staat het Congres én President Trump (ondanks Mark’s toezeggingen voor hulp bij zijn campagne in 2020) er negatief tegenover: het is een aanval op de monetaire soevereiniteit. Zowel in de VS als in de EU staat de ontwikkeling van CBDC opeens hoog op de agenda. Niet door de doorwrochte analyses van de activisten, nee, door de noodzaak zich te verdedigen tegen techbedrijven. En vóór de banken.

Karaktermoord

In Karaktermoord, hoofdstuk 16, lezen we hoe het idee van iedere burger een rekening bij de CB vakkundig onderuitgehaald wordt door de bankenlobby, door de grootste voorvechter daarvan in de VS voor communist uit te maken. Ze wil véél te veel overheid.

Publiek geld naar private zakken

In hoofdstuk 17 gaat het over de Corona-periode, toen er veel publiek geld naar private zakken ging. Want alweer worden staats- en bedrijfsobligaties opgekocht om aandelenkoersen te stutten. Ook de banken krijgen leningen. En zelfs de schaduwbanken, de activiteiten van de financiële instellingen, kunnen op het vangnet terugvallen. En ook nu weer profiteren met name de miljardairs.

En de banken hadden weer meer centralebankreserves, ontvingen meer rente van de Europese staten, maar verhoogden de rente op spaarrekeningen niet, terwijl dat nu juist de bedoeling was. Zonder twijfel waren er tussen de banken onderling afspraken gemaakt. Risicoloos rendement, kadootje van de CB’s. Thomas is hier erg kritisch op DNB en andere Centrale Banken, want vroeger waren die reserves helemaal niet rentedragend, dit veranderde in de VS in 2008, voor het VK in 2006. Waarom dit niet (deels) terugdraaien? In 2024 horen we dat van de ECB: ‘onzekerheid over de winstgevendheid van de bankensector op de middellange termijn’. De CB en de banken zitten in dezelfde bubbel, het algemeen belang wordt verward met het belang van de banken. De enorme overwinst van de banken ging naar hun aandeelhouders.

Chantage door de tech-miljardairs

Chantage door de tech-miljardairs is het onderwerp van hoofdstuk 18. Ik lees een ongelofelijk verhaal over de SVB, nee niet onze SVB, maar de Silicon Valley Bank. Daar zaten veel durfinvesteerders. In 2023 daalt de aandelenkoers van SVB scherp, er is een bankrun! En ja, de SVB is failliet. Een paar weken ervóór had SVB de aandeelhouders om een bijstorting gevraagd, wegens een ‘onverwacht’ verlies. De techbro’s halen als de wiedeweerga hun tegoeden weg. Op Twitter klagen ze tegen hun miljoenen volgers over de beperkte bescherming van hun tegoeden, en uiten ze twijfels over de betrouwbaarheid van het héle banksysteem in de VS. Je kunt als spaarder dus zomaar je geld kwijt zijn! Ze willen dat de overheid ingrijpt (nu opeens wel) en ál hun tegoeden garandeert. En Biden doet dat.

En in Zwitserland gebeurt iets vergelijkbaars: Credit Suisse valt om, UBS neemt het over, gegarandeerd door de overheid. Risico nemen betekent dus verliezen naar de belastingbetaler, winsten naar de aandeelhouders.

“Zeg nee tegen de CBDC”

In hoofdsuk 19 gaan we weer terug naar de CBDC. Er is wantrouwen tegen de CBDC, angst dat de overheid het gaat gebruiken om je te bespioneren, contant geld af te schaffen of het als controlemiddel gaat inzetten. Niet zo gek: tijdens Corona had de Canadese overheid de bankrekeningen van demonstranten geblokkeerd, om het verzet tegen vaccinatiedwang neer te slaan. En een variant van CBDC is in China het verst gevorderd … ook niet goed voor de reputatie van een staatsmunt.

In juni 2023 komt de Europese Commissie met een voorstel: de CBDC wordt wettig betaalmiddel, als aanvulling op contant. Het betalingsverkeer moet hierdoor minder afhankelijk worden van buitenlandse spelers als Mastercard, Visa, Paypal. Verder goede privacybescherming. Maar ook: een maximumbedrag per persoon, denk aan EUR 3000. Sparen kun je vergeten, dure vakanties of een auto ermee betalen dus ook. Niet zo bruikbaar, een dergelijke munt. Maar …. zónder limiet een te grote concurrent voor de banken. Die lopen dan de  gegarandeerde tegoeden mis die ze voor hun kredietverlening gebruiken. De bankenlobby is zeer sterk!

De radicale keuze

En dan het laatste hoofdstuk, nummer 20, die De radicale keuze heet. Het begint met de familie Trump, die goudgeld verdient met hun stablecoin-bedrijven, terwijl DJT de wetgeving hierover beïnvloedt, door de staats-CBDC te verbieden. De huidige financiële structuur wordt overeind gehouden door structurele publieke kosten, waar de rijken het meest van profiteren, denk ook aan de SVB, QE tijdens krediet- en Corona-crisis, enzovoorts. PE leent tegen lage kosten veel geld om onze zorginstellingen en kinderdagverblijven over te nemen, die daarna alleen maar duurder worden. Beter toezicht vereist ook meer investeringen, en dat wil het publiek niet. Intussen is de verstrengeling van ecommerce en finance in volle gang. De activisten, in diskrediet gebracht door hen radicalen te noemen, Positive Money, Ons Geld, hebben de strijd gestaakt.

Welke gebeurtenis zal het momentum geven voor systeemverandering? Geopolitieke spanningen? Afhankelijkheid van de US$ wat niet langer wenselijk is? Dominantie van de VS-betaalsystemen die risico’s oplevert als gevolg van America First? We hebben straks de WERO, wat een alternatief is voor MC, Visa en Paypal. Maar ja, dit loopt wel weer via de machtige banken. Wat gebeurt er in de rest van de wereld? In Brazilië gebruiken ze Pix, een gratis, publiek digitaal betaalsysteem. DJT was er niet blij mee …  China heeft de digitale yuan, die in Afrika veel gebruikt wordt. De BRICS-landen koppelden hun CBDC’s.  

Monetaire soevereiniteit staat opeens hoog op de Europese agenda. De wereld van vandaag vraagt om een keuze. Nou, zegt Thomas, in een ‘geldwereld in beweging’ is niet hervorming, maar juist stilstand de radicale keuze. Die ons irrelevant op het monetaire wereldtoneel zal maken.

Mijn evaluatie van Geld genoeg maar niet voor jou

Zo! Dit was voor mij toch wel het leerzaamste boek van de afgelopen maanden. Schandalig hoe weinig ik, met een financiële achtergrond, wist van dit onderwerp. Mijn persoonlijke highlights hierboven geven de complexiteit absoluut niet goed weer, maar Thomas heeft in zijn boek alle aspecten zeer behapbaar opgediend. Met veel historische verwijzingen, en met eigenlijk vrij weinig mening en zeer veel feiten. Het barst van de verwijzingen en voetnoten, en af en toe las ik wat dingen na op Wikipedia (Vollgeld, bijvoorbeeld). Het hoofdstuk over Quantitative Easing vond ik het lastigst, maar blijkbaar heeft zelfs de top van onze financiële sector er moeite mee, en zijn de politici helemaal afgehaakt (hoe gevaarlijk is dit!). Het boek eindigt met een cliffhanger: wat gaat Europa besluiten?  

Inmiddels is er een besluit gevallen, begrijp ik, en gaan we in 2029 de CBDC verwelkomen, mét limiet, om de banken hun enorme winsten niet af te pakken. De verwachting is dat CBDC ook de afhankelijkheid van de VS zal verminderen. Hard nodig, want de VS heeft inmiddels ook haar lange arm laten zien en sancties opgelegd aan 4 rechters van het Internationaal Strafhof, die daardoor geen betalingen meer kunnen doen. Over relevantie heb ik niet te klagen. Omdat bij elk onderwerp ook uitgebreid wordt ingegaan op de historie is het een soort tijdloze biografie van de CBDC geworden, heel interessant!

Leesbaar, levendig en streng voor streng opgebouwd

Een groot deel van het boek volgt Ons Geld, Positive Money, en de personen die hiermee verbonden zijn of waren. Gedeelten lezen als een biografie van De Waal. Ook andere sleutelfiguren komen aan bod, en deze worden uitgebreid beschreven, waardoor het betoog heel levendig en menselijk wordt. Zeker geen opeenstapeling van droge feiten! De opzet deed me een beetje denken aan een Franse vlecht: je begint met één streng en pakt er iedere keer een streng bij, waardoor de vlecht steeds dikker wordt. Elke streng is een nieuw stuk informatie, een nieuw aspect, en zo wordt het betoog keurig, streng voor streng, opgebouwd. Heel goed gedaan, gezien de complexiteit van het onderwerp.

Er zijn flink wat actiepunten voor politiek en de financiële sector in het boek te vinden, maar niet voor ons, simpele burgers. Maar misschien kunnen we met ons stemgedrag toch wat invloed uitoefenen op Europees niveau (ik schrijf dit op 18 maart). Attentiepuntje voor mezelf: vaker de stukken van Follow The Money lezen, dan blijf ik een beetje op de hoogte over dit dossier.

Thomas heeft dit hele verhaal, ‘hoe werkt geld’, uitgelegd aan Carlijn Kingma, cartograaf en bekend van Het waterwerk van ons geld, wat zij samen met Thomas en  Martijn van der Linden, ook één van de hoofdpersonen uit het boek, maakte. Dit boek is weer geschreven naar aanleiding van die tekening. (Leuk weetje: de samenwerking mondde uit in een relatie, inmiddels hebben Thomas en Carlijn een zoontje.) Het waterwerk van ons geld won veel prijzen, een deel ervan staat op de cover. Verder heeft het boek geen illustraties, wat best jammer is. Ik las het eBook, en dat is gewoon sober uitgevoerd. Geen typo’s, af en toe een rare zin (‘uit het oog raken’). Verder leuk en vlot geschreven, zeer goed leesbaar met een snufje cynisme.

Mis je wat, als je dit boek niet leest? Ja, voor een beter begrip van de digitale Euro is dit boek een Must Read.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO +. 

Ik gaf het boek 4 1/2 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Geld genoeg, maar niet voor jou duurzaam …

• via de (online) bibliotheek; 
• digitaal en gratis via Kobo Plus (dat deed ik ook!);
• of uit een minibieb!

Koop Geld genoeg, maar niet voor jou duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• niet meer beschikbaar bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!