Het derde alternatief is synergie, en synergie is de optimale oplossing bij conflicten. Niet mijn manier, niet jouw manier, niet iets ertussenin waarbij we allebei moeten inleveren. Nee, iets erboven, béter dan jouw idee of mijn idee. Ons idee! 1 + 1 = 10 of 100 of 1000. Een aantrekkelijk en verstandig uitgangspunt van Stephen R. Covey uit 2011 alweer, maar relevanter dan ooit. Van harmonie bij het kerstdiner tot wereldvrede.

Mijn manier, mijn mening, mijn team, wat hoort bij mijn mindset, bij mijn identiteit ook. Als je kritisch bent op mijn mening, kom je aan mij. Dat leidt tot conflicten en zelfs tot oorlog. Maar met een streven naar synergie kun je hieruit komen. Niet heel makkelijk, en daarom heeft Stephen ook 400 pagina’s nodig om een gedetailleerd proces hiervoor uit te werken, gelardeerd met vele herkenbare en ook verrassende voorbeelden waaruit blijkt dat het kán.

Het managementboek Het derde alternatief …

… pakt het probleem van mijn mening tegenover jouw mening heel breed op. Het grootste deel gaat over synergie bereiken in een zakelijke context, op het werk. Daarna volgen kortere hoofdstukken over andere domeinen waar conflicten voorkomen: thuis, op school, binnen de rechtsspraak, de gemeenschap, de wereld. Dat laatste hoofdstuk heeft het Israël – Palestina conflict als kern, hoe relevant. En zijn synergievoorstel voor dat conflict is iets waar nog steeds aan wordt gewerkt.

Ik zie mijzelf en ik zie jou

Het betoog begint met een uitleg van het proces. We starten met de uitgangssituatie: 2 kampen, 2 tegenstanders met tegengestelde meningen. Stephen noemt dat 2-alternatieven denken, 2AD. De eerste stap is jezelf eens goed onder de loep nemen: Ik zie mijzelf. Ik ken mijn diepste motieven, mijn onzekerheden en mijn vooroordelen. Ik ben ook klaar om mijn ‘authentieke zelf’ aan jou, mijn ‘tegenstander’ te tonen. De tweede stap is: Ik zie jou. Ik waardeer je als mens, niet als een verzameling gedragingen, houdingen. Ik accepteer je en geef om je als medemens.

Het ‘zien’ van jezelf en de ander is een belangrijk punt. Het staat haaks op Ik stereotypeer je (als ‘links’, als ‘verkoper’, als ‘egoïst’, als ‘blauw’, enzovoorts). Het ‘zien’ is de eerste fase in het Zien-Doen-Krijgen model. Als je iemand als mens ziet, toon je authentiek respect en krijg je een sfeer waarin synergie mogelijk is. Als je iemand ziet als deel van een groep, dan negeer je die persoon of doe je alsof je respect hebt, en dan krijg je een sfeer van vijandigheid. Dit model komt in alle hoofdstukken in toegespitste voorbeelden terug. Het elkaar ‘zien’ als mens is ontleend aan Ubuntu, de Bantu groeten elkaar met ‘Ik zie je’.

Ik zoek je uit en ik bereik synergie

De derde stap is Ik zoek je uit. Je hebt empathie voor de ander nodig, echt begrijpen wat het standpunt is van de ander. Niet om te veroordelen, maar om ermee te kunnen werken. Je zegt: ben je het niet met me eens? Dan moet ik naar je luisteren! En je bedoelt: Als iemand die zo intelligent en bekwaam is als jij het niet met me eens is, dan moet er iets zijn dat ik niet begrijp, een perspectief dat ik moet onderzoeken. Je gaat dus niet in de verdediging, moeilijk he? Deze drie stappen moeten natuurlijk van twee kanten komen. De vierde stap is Ik bereik synergie met je (I synergize with you). Je kent jezelf en de ander, waardeert de ander en begrijpt zijn overwegingen én je bent ervan overtuigd dat er meerdere alternatieven zijn waar jullie beiden nog niet aan gedacht hebben. Jullie gaan samen aan de slag. Denken in het derde alternatief: 3AD.

Welke vaardigheden heb je nodig om tot synergie te komen?

Je hebt niet alleen de goede mindset nodig, maar ook vaardigheden om die synergie te bereiken. Die vaardigheden kun je vertalen in 4 stappen: vragen, definiëren, creëren, bereiken.

• Vragen wil zeggen dat je aan je partner vraagt: Wil je samen zoeken naar een oplossing die beter is dan dat wat ieder van ons nu denkt? Bij ja hoef je niet meer te onderhandelen, is er al geen conflict meer. Er is (een beetje) vertrouwen. Een simpele vraag, maar hij draait de situatie om.
• Definiëren gaat over het vaststellen van de criteria voor succes, onderzoeken wat de onderliggende issues zijn. De criteria moeten gelden voor álle betrokkenen, rechtvaardig en zo volledig mogelijk zijn.
• Je maakt een Magic Theater (naar Herman Hesse) waar iedereen kan bijdragen, waar geen idee te gek is, waar niet geoordeeld wordt.
• En dan bereik je hét 3^de alternatief! Je merkt het aan de opwinding in het theater, aan het verdwijnen van oude gevechten, aan hoe goed het kan werken. Vaak heeft het helemaal niks te maken met de oorspronkelijke meningen en ideeën.

In de volgende hoofdstukken worden deze modellen en processen uitgewerkt, in theorie en met veel voorbeelden. Ik geef een paar voorbeelden die mij opvielen.

Synergie op het werk

Conflicten zijn niet erg, het geeft aan dat mensen nadenken over hun werk, dat ze betrokken zijn. Gebruik hun ideeën in een Magic Theater. Hier doe je aan prototyping, maar ook countertyping, waar je een veronderstelling of normaal gebruik helemaal omdraait. Edward de Bono had een leuk idee voor de huizenmarkt. Stel dat je nú een huis koopt voor de prijs van over 1 of 2 jaar. Als de huizenprijs daalt krijgt de koper het verschil, als de prijs stijgt, de verkoper. Dit voorkomt speculatie en leegstaande huizen.

De grootste barrière voor synergie is trots, of nog erger: hubris, hoogmoed. En het gaat vaak om GET: Gewin (ga ik geld of rechten verliezen), Emotie (ben ik een loser), Terrein (wat gebeurt er met mijn headcount, mijn budget).

Een mooi voorbeeld van 3AD is de oplossing van het probleem hoe vaccins bij mensen in onderontwikkelde landen te krijgen. Vaccins moeten gekoeld worden bewaard en in dat soort landen is elektriciteit niet betrouwbaar of helemaal afwezig. 2AD vochten over hoe die landen aan energie kunnen komen, renewables versus fossiel, enzovoorts. Dat duurde allemaal veel te lang. Het 3^de alternatief was een thermosfles met vloeibare stikstof, waar de injectiespuiten uit schieten zonder de verzegeling te verbreken …. simpel, goedkoop en snel te maken. Het team wat dit bedacht bestond o.a. uit experts in koffieautomaten en … wapens.

Synergie thuis

Een scheiding is vaak het gevolg van ‘verschillen’, die steeds meer irritatie opleveren. ‘Ik word gék van hem.’ Hoe herkenbaar … Wat als je die verschillen juist inzet voor een 3^de alternatief? Er is ‘space between stimulus and response’. In die ruimte kun je kiezen, word je boos, verdrietig? Of kies je voor compassie? We luisteren ook niet vaak genoeg en goed genoeg naar elkaar. De Xhosa lossen conflicten op met een xotla, een open bijeenkomst waarin iedereen zijn ei kwijt kan, wat soms dagen duurt. Je kunt de Talking Stick-vorm van communicatie gebruiken: degene die de Stick (fysiek of virtueel) heeft is aan het woord en mag niet onderbroken of tegengesproken worden. De luisteraars mogen alleen zijn standpunten herhalen of hem aanmoedigen. Als hij klaar is, niets meer weet te zeggen, gaat de Stick naar de volgende.

Synergie op school

De scholen willen hun studenten wetenschappelijk vormen, ze leren na te denken. De bedrijven willen graag werknemers die op school iets geleerd hebben wat direct nuttig is voor het werk. Conflict! Het 3^de alternatief van Stephen is … leiderschap. Studenten zijn geen ‘inwisselbaar product’. Met leiderschap bedoelt Covey: ze niet klaarstomen om CEO te zijn, maar zorgen dat ze de leiding kunnen nemen over hun eigen leven. En meer specifiek: scholen moeten zorgen dat kinderen zich succesvol voelen, want als dat niet lukt verlaten ze school en sluiten zich bij bendes aan. Er is in de VS een school die De 7 eigenschappen gebruikt om dat leiderschap te ontwikkelen. Deze casus is beschreven in Stephen’s boek The Leader in Me, maar Stephen verwijst ook naar de Nederlandse Stenden Hogeschool die een focus heeft op leiderschap.

Een issue binnen onderwijsinstellingen is dat de studenten zich opstellen als consumenten: ze willen gemak, kwaliteit, betaalbaarheid en service, alsof het over een bank gaat. Maar als scholen juist hierop focussen en ze voldoen niet aan de eisen, dan zijn ze kwetsbaar voor overname door een private partij, zoals in de zorg gebeurt. Anderzijds is er een stroming die het academische gehalte belangrijker vindt, maar het verwijt krijgt van teveel focus op vaste aanstellingen van de hoogleraren, publicaties en dergelijke, en te weinig focus op de ontwikkeling van de studenten. Ook hier 2AD! Stephen herhaalt dat hoger onderwijs hun studenten moet leren denken, en ze leiderschap moet leren, zodat de studenten een bijdrage aan de samenleving leveren.

Synergie in de rechtspraak

Als er ergens sprake is van een winnaar-verliezer mentaliteit, dan is het wel in de juridische wereld in de VS, met hun krankzinnige zaken met nog krankzinniger advocaatkosten en enorme schadevergoedingen. De juristen zelf zien vaak ook de zin van hun werk niet meer, het is een van de depressiefste beroepsgroepen in de VS. Het idee van klager-beklaagde is typisch 2AD, als de rechtsspraak zich meer zou richten op vredestichten zou dat een mooi 3^de alternatief zijn. En dan niet mediation zoals we dat nu kennen, met compromissen waar geen van de twee partijen echt gelukkig van wordt, maar écht met een synergetische oplossing komen.

Synergie in de maatschappij

Het grootste 2AD in de maatschappij is links versus rechts, democraten versus republikeinen. Links gaat voor afhankelijkheid, rechts voor onafhankelijkheid, het 3^de alternatief is natuurlijk onderlinge afhankelijkheid, interdependence. Op een lager niveau gaat 2AD over de misdaad. Stephen heeft een mooi voorbeeld van een politie-bestuurder die in zijn district de misdaad moet verminderen. De ene kant van zijn district roept om strengere straffen (terwijl we weten dat dat niet helpt), de andere kant om verbetering van de samenleving, minder armoede, (waarvan het effect niet zichtbaar is). Het 3^de alternatief is misdaad voorkomen door je óók te richten op een positieve houding naar specifieke (potentiele) misdadigers, naar ze luisteren, een band tussen hen en de politie smeden.

Ook behandelt Stephen de zorg. 2AD is kosten versus kwaliteit, het 3^de alternatief is de combinatie van vergaande standaardisatie en specialisatie, wat zowel kosten vermindert als kwaliteit verhoogt.

Stephen’s stuk over milieuvervuiling verbaasde me, hij lijkt nog niet overtuigd (in 2011) van het bestaan van opwarming van de aarde. In ieder geval weet hij veel begrip op te brengen voor de kant van fossiel. Te veel, naar mijn smaak, waaruit blijkt dat ik hier erg in 2AD vastzit.

Interessant is zijn verhandeling over armoede, waarbij hij de uitersten ‘helikoptergeld’ en ‘moeten ze maar een baan zoeken’ aanstipt. Zijn 3^de alternatief is zorgen voor respect voor en zelfrespect van de armen, en als voorbeeld geeft hij het microkrediet-initiatief van Yunus.

Synergie in de wereld

Dat Stephen de oorlogvoering bij de kop pakt is logisch, en hij neemt als voorbeeld Palestina – Israël. Als voorbeelden van 3^de alternatieven geeft hij o.a. Zwitserland. Ooit verdeeld door taal, religie én buurlanden die het onderling wilden verdelen, is het nu een succesvol geheel, gestoeld op empathie voor elkaar en op referenda, waarmee duidelijk wordt dat met ieders mening rekening wordt gehouden.

Synergie in het leven

Wat ga je doen als je ouder wordt? Met pensioen, niks meer doen en hele dagen naar de golfbaan? Of gewoon doorwerken? Het 3^de alternatief is een bijdrage leveren aan de maatschappij, met vrijwilligerswerk of iets anders zinvols. Want na het secondary succes (geld en status) komt primary succes (liefde, vertrouwen en dankbaarheid van degenen aan wie we dienstbaar zijn). Je belangrijkste werk ligt in de toekomst, is Stephen’s motto, hij noemt dat Leven in crescendo. Hier verscheen onlangs, postuum, een boek over van hem en zijn dochter.

Het derde alternatief en de 7 eigenschappen

Mooi betoog, maar wat is er nodig om met 3^de alternatieven te komen? Stephen heeft ook hier een lijstje voor: Wees niet trots, wil niet altijd gelijk hebben, verontschuldig je en meen het, vergeef anderen snel, wees integer, houd je aan je beloften, spendeer tijd in de natuur, lees van alles, doe lichamelijke oefeningen, eet gezond, slaap genoeg, enzovoorts, enzovoorts. Deze lijst is natuurlijk ontleend aan alle aanbevelingen uit De 7 eigenschappen, met name het onderdeel Houd de zaag scherp, waar ook een afzonderlijk boek over verscheen.

Mijn evaluatie van Het derde alternatief

Ik vind het knap hoe Stephen weer een breed onderwerp pakt en dat vrij gedetailleerd uitwerkt met modellen, theorie, veel links naar zijn gedachtengoed uit andere boeken, en vooral heel veel voorbeelden. Die voorbeelden zijn heel concreet, en vaak ontleend uit bestaande casussen, waardoor het onderbouwd én overtuigend is. Bijzonder is dat de voorbeelden ook nauwelijks gedateerd zijn, het gaat bijvoorbeeld over Mandela en Gandhi, over algemene problemen zoals misdaad en zorg die bepaald niet opgelost zijn, over de oorlog Palestina – Israël, waar de posities nog nauwelijks veranderd lijken. Nu vond ik niet álle voorbeelden even overtuigend, maar dat kan aan mijn 2AD liggen… Het boek is door alle voorbeelden ook vrij dik, sja elk voordeel heeft z’n nadeel.

Ik word wel altijd een beetje kriebelig van de voorbeelden uit zijn eigen gezin, zo goed, zo braaf, en misschien is dat ook wel zo. Het zijn mormonen, en veel van wat Stephen adviseert behoort bij het mormoonse geloof. Toch komt het op mij wel een beetje té heilig over.

Zoeken naar innovatieve oplossingen is niet bepaald een heel origineel onderwerp, maar Stephen vliegt het wel origineel aan. Vóórdat je met z’n allen in een Magic Theater gaat brainstormen, moet je elkaar eerst volledig begrijpen, vertrouwen en waarderen. Zo’n voorwaarde zie ik in het bedrijfsleven toch niet vaak, we gaan gewoon direct met een brown paper sessie aan de slag. Het is wel volledig in lijn met zijn gedachtegoed van ‘eerst begrijpen, dan begrepen worden’ en ‘win-win’ uit De zeven eigenschappen.

Ik gaf het boek 3 1/2*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Koop Het derde alternatief

o.a. bij

Managementboek.nl

of

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie. Zonder provisie:

• Boekwinkeltjes, lekker duurzame exemplaren-met-ervaring
• Pik het op in een minibieb
• Of lees het via je (online) bibliotheek

Keus genoeg!

Elly Stroo Cloeck schrijft recensies en samenvattingen van managementboeken.

Abonneer je hier op de kwartalige nieuwsbrief of op de wekelijkse blog-updates!