Recensie: Een immense wereld – immens interessant

Geplaatst op 14 oktober 2024 door estroocloeck

Wat een immens leuk en interessant boek is Een immense wereld van Ed Yong uit 2022! Met zijn gedetailleerde beschrijvingen van de zintuigen van bekende en (mij) volstrekt onbekende dieren brengt hij een belangrijke boodschap over: we bekijken de wereld enorm antropocentrisch. We hebben geen idee wat dieren zien en voelen, als we het zelf niet kunnen zien of voelen. En ondertussen veranderen we onze omgeving …. en dus die van de dieren. Veel dieren overleven dat niet.

Het veranderen van die omgeving gaat verder dan milieuvervuiling, het gaat ook over lichtvervuiling en omgevingslawaai en nog veel meer. Door Yong’s bijna liefdevolle beschrijving van de diverse bijzondere zintuigen van exotische dieren word je heel gevoelig voor de gevaren die hij pas in het allerlaatste hoofdstuk schetst. Twaalf hoofdstukken lang is het genieten en in het dertiende realiseer je je dat we de schoonheid van de natuur van onszelf afpakken.

Een immense wereld …

… staat bol van de interessante weetjes, en ik schreef er heel wat op. Lees dus vooral mijn Booknotes als je meer over de inhoud wilt lezen.

Reuk, smaak, gezichtsvermogen, kleuren

Het boek begint met de reuk en smaak. We lezen over hond Finn, over mieren, olifanten, slangen en hun reukorganen. Ruiken, of eerder geuren indelen in vies en lekker, leer je, terwijl je smaak aangeboren is. Wij proeven met onze tong, muggen met hun voetjes en de meerval met zijn héle huid.

Dan het gezichtsvermogen. We leren hoe dat werkt, met eiwitten en chromoforen. En lezen over springspinnen, primaten, leeuwen en zelfs St. Jacobsschelpen, die tientallen ogen hebben, en we hebben geen idee waarom. Ook de slangster is een mysterie.

Het derde hoofdstuk gaat over kleur, en begint met een uiteenzetting van de techniek van kleuren zien, met soorten kegeltjes. Hoe meer soorten kegeltjes, hoe meer je ziet, dat gaat met een factor honderd omhoog. Dieren hebben vaak één of twee soorten, wij hebben er drie, voor 10.000 kleuren (1 x 100 x 100). De bidsprinkhaankreeft is dodeca-chromaat, heeft dus 12 kegeltjes, en kan ook nog eens de ‘circulaire polarisatie van lichtgolven’ (heel zeldzaam) onderscheiden. Waarom deze buitensporige complexiteit bij dit dier? Alweer: we weten het niet.

Pijn, temperatuur, stroming en trillingen

Het boek gaat verder over pijn. Bij elk dier is de gevoeligheid anders, en levert morele discussies op bij experimenteren met dieren. We lezen ook over de mannelijke bidsprinkhanen, die blijven paren met vrouwtjes die hen aan het verslinden zijn. Heeft hij geen pijn? Of is zijn seks-drive sterker?

Hoofdstuk 5 gaat over temperatuur. Dieren hebben verschillende soorten temperatuursensoren. De werking wordt uitgebreid uitgelegd, met behulp van kippen, kikkers, ratten en kamelen. Maar ook met de dertienstreepgrondeekhoorn, die alles wel prettig vindt en de vuurkever, die het liefst een bosbrand heeft.

Ik lees verder over contact en stroming, waaronder snavelende kanoeten die in het zand begraven mosselen vinden, en oriputerende lamantijnen. Vergelijkbaar zijn de oppervlaktetrillingen. Ik moest lachen bij de biltrilwedstrijden van kikkers, het zanddrummen van wenkkrabben en het zingen van cicaden, die bladeren laten trillen.

Geluid, echo-locatie, electriciteit en magnetische velden.

Hoofdstuk 8 is gewijd aan geluid, en begint met het verbijsterende feitje dat de meeste insecten géén oren hebben. Over vogelgezang is heel wat te vertellen, je luistert nooit meer op dezelfde manier naar een zebravink of parkiet. Verder gaat het over zingende walvissen, muizen(!) en vleermuizen. En die vleermuizen komen daarna verder aan bod, bij echolocatie. Wist je dat ook dolfijnen en zelfs mensen echolocatie gebruiken?

Dieren die elektriciteit opwekken zijn bijvoorbeeld de meerval en de sidderaal. En zoals er echo-locatie is, is er ook electro-locatie. Dieren kunnen ook communiceren met elektriciteit: actief, door het uitzenden van pulsen, en passief, door het alleen opvangen van pulsen. Haaien bijvoorbeeld zenden zelf niet maar hebben wel receptoren om de pulsen van prooi op te vangen, tot wel 1 nanovolt (= 1 miljardste volt). Hommels pikken het elektrische veld van bloemen op.

Magnetische velden zijn er ook, en daar gaat hoofdstuk 11 over. Uiltjes (motten) en schildpadden hebben een ingebouwd kompas. En schildpadden maken ook gebruik van de inclinatie en intensiteit van het magnetische veld van de aarde. De combinatie van die twee werkt als een soort coördinaten, waarmee je een kaart van de oceaan kunt maken.

Zintuigelijke input integreren

Niet één dier gebruikt maar één zintuig tegelijk en sluit de rest af. Nee, alle input van alle zintuigen komen tegelijkertijd binnen, compenseren elkaar, vullen elkaar aan. Er is zelfs een vorm die synthesie heet: de input wordt gecombineerd. Geluiden hebben kleuren, woorden hebben smaak. Hoe ervaren het volgelbekdier en de dolfijn de verschillende soorten input? En hoe maken dieren verschil tussen input vanuit de omgeving (ze worden geduwd) en vanuit henzelf (ze duwen ergens tegenaan)?

“Om te weten hoe het is om een ander dier te zijn, moet je álles van ze weten. Van hun zintuigen, het zenuwstelsel, maar ook de rest van het lichaam, de behoeften, de omgeving, het evolutionaire verleden en ecologische heden”, zo stelt Yong.

Hoe we de omgeving van dieren veranderen

Dat brengt Yong op het behouden van de stilte en het duister. Want onze lichtvervuiling zorgt voor de desoriëntatie van vogels die migreren. Nachtvlinders stoppen met bestuiven. En door het omgevingslawaai is vogelgezang minder goed te horen, ook voor de vogels zelf. Een partner vinden wordt veel moeilijker. Door het lawaai van de scheepvaart stoppen walvissen met zingen en orka’s met fourageren.

Sommige dieren passen zich aan. Andere soorten, met langlevende generaties, kunnen dat niet snel genoeg. Het resulteert in ieder geval in minder diversiteit, ook binnen een soort. Minder kans om hun zintuigen te begrijpen en daarmee onze wereld beter te begrijpen. Want ónze zintuigen zien niet alles, horen niet alles, voelen niet alles. En zo begrijpen we ook niet wat de gevolgen kunnen zijn van het uitsterven van soorten. En we missen de kans om te leren hoe we vernietiging van de natuur kunnen omkeren, wat er nodig is om dieren terug te lokken.

Evaluatie Een immense wereld

Ik heb bijzonder veel nieuws geleerd, en dat vind ik belangrijk bij een boek. Zoveel interessante verhalen over gewone en buitenissige dieren doet mijn liefde voor de natuur groeien, en de wens om die te beschermen. Dat wens ik iedereen toe. Yong beschrijft uitgebreid de onderzoeksprojecten waaruit hij put, de onderzoekers zelf en ook de dieren die onderzocht worden en vaak een naam (en persoonlijkheid!) hebben. Heel leuk om zo over allerlei feiten te lezen die anders best droog kunnen zijn. Yong maakt onderscheid tussen wat we wetenschappelijk bewezen hebben, wat we vermoeden, en waar we werkelijk géén idee van hebben. Natuurlijk leren we steeds meer, en is dit boek over 5 jaar waarschijnlijk aan een update toe. Dan weten we wél waarom een St. Jacobsschelp zoveel ogen heeft. Of we hebben ze allemaal opgegeten en we komen er nooit meer achter, dat kan ook.

Yong heeft een heerlijke schrijfstijl, heel persoonlijk en grappig. Zelfs zijn noten zijn leuk om te lezen! Ik las het ebook, wat natuurlijk niet uitblinkt in lay-out en kleurgebruik (de paperback heeft zelfs foto’s!), maar wat goed verzorgd was, ik heb geen enkele typo of rare vertaling gevonden. Natuurlijk ben ik geen expert op dit gebied en zou een bioloog misschien wél wat vinden. Kan. Het betoog is in ieder geval zeer helder. Je raakt onder de indruk van de diversiteit van de natuur, en hoe weinig we ervan weten, en dan maakt Yong duidelijk dat we maar beter kunnen zorgen dat we die natuur beschermen, zodat we tijd hebben om verder te onderzoeken. Zijn stuk over de effecten van licht- en geluidsvervuiling is bepaald schokkend.

Het boek is in Nederland niet breed bekend, heb ik de indruk, en dat is jammer. Wel is het genomineerd geweest voor een aantal prijzen in 2022, en heeft het een hoge rating op Goodreads: 4,47. Je mist dus echt wat als je dit niet leest ….

Ik gaf het boek 5*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Koop dit boek

o.a. bij

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie. Zonder provisie:

Boekwinkeltjes, lekker duurzame exemplaren-met-ervaring

Of lees het digitaal en gratis via Kobo-Plus….. dat deed ik ook!

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de kwartalige nieuwsbrief of op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in natuur, Sustainability | Tags: , , | 3 reacties

Booknotes van Ed Yong’s Een immense wereld

Geplaatst op 11 oktober 2024 door estroocloeck

Als ik een non-fictieboek lees, maak ik notities. Soms veel, soms wat minder. Ik schrijf met name allerlei feitjes op die nieuw voor me zijn. Notities dus, of in het Engels: booknotes. Vaak schrijf ik te veel op voor een recensie. Te weinig voor een Impressie of Samenvatting. En tóch wil ik deze notities, deze ontzettend interessante dingen die ik in een boek las, met iedereen delen. Hoe? Nou, met Booknotes dus.  

Een immense wereld van Ed Yong uit 2022 staat bol van de interessante weetjes over de zintuigen van dieren en hoe zij hun omgeving, onze aarde, beleven. Een omgeving die wij ingrijpend aan het veranderen zijn. En waarover we nog zoveel te leren hebben.

Booknotes van Ed Yong’s Een immense wereld

H1. Lekkende zakken chemicaliën: geuren en smaken.

Het boek begint met de reuk en smaak. We lezen over hond Finn en zijn zeer geavanceerde reukorgaan. Over mieren en hun feromonen, die alles bepalen en die de mieren met hun antennes oppikken. Over olifanten en hun slurf, waarmee zij nog beter kunnen ruiken dan honden. Olifantenpoep dient als visitekaartje, olifanten weten precies welke olifant van de familie het heeft achtergelaten. Ze kunnen water ruiken, ook als dat diep ondergronds is en ‘ruiken’ het landschap, zoals wij het zien, en herinneren zich waarschijnlijk zó waar paden en waterbronnen zijn. Ze navigeren door te ruiken. Slangen ruiken met hun tong, die heeft géén smaakpapillen. Ze spuiten hun gif in hun slachtoffers en laten die dan wegvluchten, door de geur kunnen ze hun, inmiddels dode, slachtoffers weer vinden. En die gespleten tong heeft een functie: elke punt pikt geurmoleculen op, net iets na elkaar, en zo weet de slang waar die moleculen vandaan komen.

Er is verschil tussen geur en smaak. Geur werkt op afstand, smaak alleen bij contact, denk je. Maar het ligt wat ingewikkelder. Geurmoleculen worden door geurreceptoren eerst opgelost in vloeistof, voordat ze worden waargenomen. Ook pas bij ‘contact’ dus. Een beter onderscheid is dat smaak reflexief is, en aangeboren. We deinzen als baby terug voor bittere stoffen, en moeten echt leren om bier en koffie lekker te vinden. Geuren hebben geen betekenis, totdat je leert ze te associëren met ervaringen. Baby’s walgen niet van een poeplucht, dat leren ze als ze ouder worden. Geur- en smaaktriggers gaan dan ook naar verschillende delen van de hersenen: geur naar de voorhersenen, die leren; smaak naar de achterhersenen, waar de basisfuncties zitten.

Smaak wordt alleen gebruikt voor voedselselectie. De receptoren kunnen overal zitten: op de tong, op de voeten (bij muggen en vliegen) of zelfs op de héle huid (meerval). Smaak- en geurreceptoren zijn chemische zintuigen: ze detecteren moleculen.

H2. Eindeloze manieren van zien: licht.

Dan het gezichtsvermogen. Wist je dat springspinnen maar liefst 4 paar ogen hebben? Het centrale paar ziet patronen, vormen, kleuren. De secundaire paren zien beweging. Apart! Maar er zijn veel overeenkomsten tussen de diverse soorten ogen van alle dieren. Ze hebben allemaal foto-receptoren, die opsines, een soort eiwit, bevatten. Die opsine werkt samen met een partnermolecuul: het chromofoor. Dat chromofoor absorbeert energie van een foton, en verandert van vorm. Dan moet de opsine-partner zich aanpassen, en dat zet weer een chemische kettingreactie in gang die eindigt met een elektrisch signaal naar een neuron. Ook al is het proces voor alle dieren hetzelfde, de ogen zijn steeds anders afhankelijk van de eigenschappen van het licht waar het dier op focust.

Ons gezichtsvermogen is heel goed, we zien heel scherp, zoals alle primaten. Handig (toen) om insecten te vangen én (nu) om subtiele gezichtsuitdrukkingen te kunnen zien. Voor onze behoeften precies goed. Maar we zien geen bal in het donker. Leeuwen en hyena’s zien niet zo scherp als wij, maar wel veel beter bij minder licht, handig, want ze jagen bij dageraad en schemering. Alleen roofvogels zien scherper dan wij. Overdag dan. Iets anders: St. Jacobsschelpen hebben tientallen hoog-resolutie ogen, op beweeglijke tentakeltjes, langs de binnenrand van de schelp. Niemand weet waarom, en een mossel of oester heeft ze niet. De slangster heeft ook fotoreceptoren, maar geen ogen. Die duizenden receptoren zitten op zijn armen, het heeft geen hersenen om de input te verzamelen en er een ‘beeld’ van te maken. Wat moet het er dan mee? We hebben geen idee. We weten wél waarom de ogen van een rendier goudgeel zijn in de zomer en blauw in de winter.

H3. Rurper, grurper, yurper: kleur.

Het derde hoofdstuk gaat over kleur, en begint met een uiteenzetting van de techniek van kleuren zien, met soorten kegeltjes. Dieren hebben vaak 1 of 2 soorten: mono- of dichromie. Wij hebben 3 soorten, voor rood, groen en blauw. Dat was evolutionair gezien genoeg om het rode fruit tussen de groenen bladeren te spotten. Het verschil van één extra kegeltje is enorm groot. Een dichromaat ziet maar 1% van de kleuren die wij zien! Vogels, zoals kolibries, hebben 4 soorten, die drie van ons, plus ultraviolet. Dat UV moet je zien als een soort andere dimensie, een vogel kan honderden miljoenen kleuren onderscheiden. Goudvissen en ooit de dinosauriërs trouwens ook. En dan is er de bidsprinkhaankreeft, die dodeca-chromaat is, 12 kegeltjes dus, en ook nog eens de ‘circulaire polarisatie van lichtgolven’ (heel zeldzaam) kan onderscheiden. Waarom deze buitensporige complexiteit bij dit dier? Alweer: we weten het niet. De complexiteit van de ogen en kleuren zien, heeft invloed op het uiterlijk en communicatie. Primaten ontwikkelden rood zien voor het fruit, en pas daarna plekken op de huid die konden ‘blozen’ met bloed en zo een vaak seksuele boodschap konden overbrengen, denk aan de rode billen van de mandrils.

H4. Het ongewenste zintuig: pijn

Het boek gaat verder over pijn. Pijn is een waarschuwing voor gevaar, goed voor je overlevingskansen. Bij elk dier is de gevoeligheid anders, ze is afhankelijk van nociceptoren, die intense hitte of kou, zware druk, zuren, etc. detecteren. Die zijn bij verschillende dieren steeds anders ‘ingesteld’. Wat een willekeurig dier pijn doet is dus anders dan wat ons pijn doet. Eigenlijk moet je het splitsen: nociceptie is een zintuigelijk proces dat schade detecteert, pijn is het lijden dat daaruit voortvloeit. Daarom trek je je hand weg van een hete pan, nog vóórdat je pijn voelt. En zo is er fantoompijn, pijn zónder nociceptie. Maar omdat pijn een proces is waarbij de hersenen betrokken zijn, wordt het soms als ‘ingebeeld’ bestempeld. Onterecht, maar het feit dat pijn dus subjectief is, maakt de discussie over pijn bij dieren direct erg ingewikkeld.

Welke nociceptie veroorzaakt pijn, en welke niet? En hoeveel? Dit is een moreel, juridisch én economische discussie, die speelt bij het vangen, doden en eten van dieren, maar ook bij experimenteren met dieren. En helemaal als die experimenten tot doel hebben de pijnervaring van individuele dieren te onderzoeken, om het welzijn van de dieren in het algemeen te verbeteren. Onderdeel van de discussie is of kleine hersenen ook minder pijn kunnen verwerken, hoeveel neuronen zijn er minimaal nodig? En een andere discussie is of je het voelen van pijn altijd aan het gedrag kunt zien. De vraag is bijvoorbeeld of er bereidheid is om meer pijn te verdragen, als het om voortplanting of voedselverzamelen gaat? De mannelijke bidsprinkhaan blijft paren met vrouwtjes die hen aan het verslinden zijn. Accepteert hij de pijn als onderdeel van zijn behoefte om zich voort te planten? En is er verschil in pijnbeleving tussen een sowieso kortlevend dier en een langlevend dier, dat van zijn fouten moet leren? Of verschil tussen sociale dieren die hulp kunnen vragen en solitaire dieren? En er zijn nog veel meer vragen waarop nog geen antwoord is.

H5. Zo cool: hitte.

Hoofdstuk 5 gaat over hitte, of temperatuur in het algemeen. Dieren hebben verschillende soorten temperatuursensoren, waaronder eiwitten die TRP-kanalen heten. Het zijn poorten die opengaan bij een bepaalde temperatuur, dan gaan er ionen naar binnen en gaan er elektrische signalen naar de hersenen. De kanalen reageren op verschillende temperaturen, maar ook op chemicaliën, bijvoorbeeld capsaïcine uit chilipepers (door het ‘warmtekanaal’ TRPV1) of menthol in munt (door het ‘koudekanaal’ TRPM8). Bij kippen reageert TRPM8 bij 29 graden, bij ratten bij 24 graden en bij kikkers bij 14 graden. TRPV1 rageert bij 45 graden voor kippen, 42 voor ratten, en 38 voor kikkers. En denk niet dat een kameel lijdt in de woestijn, zijn TRP-kanalen zijn zo afgesteld dat hij die temperaturen fijn vindt. Bijzonder is de dertienstreepgrondeekhoorn: die heeft 0 en 55! Ze gedijen dus bijna overal. Andere bijzondere beesten: de melanophila (vuurkever) is dol op bosbranden, en zoekt ze op via infraroodstraling, op wel 120 km afstand. Parasieten vinden hun favoriete slachtoffer via diens lichaamswarmte, denk aan muggen en wantsen, ze hebben daar een speciaal TRP-kanaal voor.

H6. Een grof zintuig: contact en stroming.

Ik lees in dit hoofdstuk een boeiend stuk over de kanoet, die diepbegraven mosselen kan vinden door ‘tastzin op afstand’. Hij stopt zijn snavel in het zand, duwt tegen de dunne stroompjes water tussen de zandkorrels. Zo ontstaat een drukgolfje, en als er een hard voorwerp in de weg van dat golfje zit, wordt het drukpatroon verstoord. Groeven op de snavel detecteren dat, en ontdekken zo voorwerpen. Dat snavelen doet hij meerdere keren per seconde, hij is voortdurend aan het scannen. Ook de oriputerende lamantijnen zijn boeiend… 

H7. De rimpelende grond: oppervlaktetrillingen

Dan de oppervlaktetrillingen. Kikkervisjes reageren op specifieke trillingen, ze komen als een speer uit hun ei bij het naderen van een slang, niet bij de voetstappen van een mens. Zijn ze eenmaal kikker en willen ze zelf kikkervisjes maken, dan trillen ze sterk met hun billen, in een biltrilwedstrijd. Rivalen hoeven die billen niet te zien, ze voelen de trillingen. Hoe sterker de trilling, hoe groter en gemotiveerder de kikker. Wenkkrabben slaan met hun krabben op het zand en lokken zo partners. Cicaden zingen prachtige liederen via trillingen van planten: ‘diep en melodieus’. En natuurlijk spinnen en hun web.

H8. Een en al oor: geluid.

Hoofdstuk 8 is gewijd aan geluid, en begint met het verbijsterende feitje dat de meeste insecten géén oren hebben. En als ze ze wél hebben, zitten ze op de meest onverwachte plekken, namelijk daar waar de gewenste actie ook plaatsvindt. Bij vrouwelijke cicaden, die naar de zingende mannetjes lopen, dus op hun poten. Over zingen gesproken, over vogelgezang blijkt heel wat te vertellen. Bijvoorbeeld over de volgorde van de syllaben of noten: voor zebravinken irrelevant, voor parkieten juist wel. En over de fijne structuur binnen de noten, die wij niet horen, maar die de zebravinken heel wat nuttige info geven. Ook interessant: het gezang verschilt per seizoen. Het ene seizoen is de snelheid belangrijk, het andere seizoen de toonhoogte. Het gehoor wordt hier dus ook per seizoen op afgestemd, aangedreven door oestrogeen, die de haarcellen in de oren kunnen beïnvloeden. En dat kan ook nog eens verschillen tussen mannetjes en vrouwtjes.

Ook walvissen zingen, met golflengten zo lang als een voetbalveld. Hun gezang is (ook door ons) op een afstand van zeker 2400 km te horen. Met hun geluid leggen ze waarschijnlijk ‘akoestische’ kaarten van de oceanen aan. O, en ook muizen en andere knaagdieren zingen, maar met frequenties die voor ons te hoog zijn om te horen: ultrageluid. Dit is overigens wel goed te horen door veel andere zoogdieren. En om op de vogels terug te komen, de kolibri zingt zó hoog, dat hij het zelf niet kan horen. Voor wie is het dan bestemd? Insecten? Die mét oren kunnen dat horen, maar wat doen ze ermee? Ze hebben trouwens zo’n goed gehoor omdat ze zo hun vijanden kunnen horen: vleermuizen.

H9. Een stille wereld schreeuwt terug: echo’s.

En die vleermuizen komen uitgebreid aan de orde in hoofdstuk 9, wat over echolocatie gaat. Wist je dat ook dolfijnen en zelfs mensen echolocatie gebruiken? Kish, een jonge man, is al vanaf heel jong blind, en gebruikt klikken, en de echo daarvan. Zijn visuele cortex werkt nog steeds, maar is nu een echo-verwerkende cortex. Hij heeft er veel baat bij, het is dus erg jammer dat veel ouders hun blinde kinderen verbieden om ‘rare geluiden’ te maken. Dat deden die van Kish niet.

H10. Levende batterijen: elektrische velden

Hoofdstuk 10 gaat over elektrische velden. Dieren die elektriciteit opwekken zijn bijvoorbeeld de meerval en de sidderaal. En zoals er echo-locatie is, is er ook electro-locatie. Dit staat altijd aan: de dieren wachten niet op prikkels, zoals wij met onze oren, maar ze sturen zelf voortdurend prikkels uit. Een ander verschil is dat er niet op een echo gewacht wordt, zoals bij echo-locatie, maar dat het een onmiddellijk zintuig is, de input is direct. De afstand waarop dit werkt is echter klein.

Dieren kunnen ook communiceren met elektriciteit: actief, door het uitzenden van pulsen, en passief, door het alleen opvangen van pulsen. Haaien bijvoorbeeld zenden zelf niet maar hebben wel receptoren om de pulsen van prooi op te vangen, tot wel 1 nanovolt (= 1 miljardste volt). Nu wordt álle input van onze zintuigen omgezet in elektriciteit en zo naar de hersenen gestuurd, maar voor elektra-receptoren hoeft dat dus niet, hoe makkelijk en efficiënt! Geen wonder dat deze receptoren veel voorkomen, en in de evolutie steeds weer opduiken. Trouwens, ook op land: bloemen zijn negatief geladen (aarde) en groeien in positief geladen lucht, dat creëert een electrisch veld. Hommels pikken dat veld op met hun electro-receptoren: die schattige haartjes van ze.

H11. Zij weten de weg: magnetische velden

Magnetische velden zijn er ook, en daar gaat hoofdstuk 11 over. Uiltjes zijn een soort motten die het magnetische veld van de aarde gebruiken om te navigeren bij migratie. Schildpadden gebruiken het ook, ze hebben een kompas. Maar ze hebben nóg een magnetisch zintuig, wat gebruik maakt van inclinatie, de hoek waaronder de geomagnetische veldlijnen het aardoppervlakte raken (evenaar: evenwijdig, polen: haaks erop) en intensiteit, de sterkte van het veld wat óók over de hele wereld varieert. De combinatie van die twee werkt als een soort coördinaten, waarmee je een kaart van de oceaan kunt maken. En dat is precies wat schildpadden doen, dat is een aangeboren vaardigheid.

H12. Elk venster tegelijkertijd: het verenigen van de zintuigen

Niet één dier gebruikt maar één zintuig tegelijk en sluit de rest af. Nee, alle input van alle zintuigen komt tegelijkertijd binnen, compenseert elkaar, vult elkaar aan. Daarover gaat hoofdstuk 12. Er is zelfs een vorm die synthesie heet: de input wordt gecombineerd. Geluiden hebben kleuren, woorden hebben smaak. Sommige mensen hebben dit. Het is standaard bij andere wezens. Het vogelbekdier bijvoorbeeld heeft een snavel met receptoren voor elektra en andere receptoren voor aanraking. Maar in zijn hersenen ontvangen dezélfde neuronen de signalen van beide soorten receptoren. Er ontstaat dus één ‘sensatie’. Zintuigen kunnen ook convergeren: een dolfijn kan een voorwerp, wat hij eerder met echolocatie heeft gescand, visueel herkennen.

Sommige zintuigen ‘kijken’ naar binnen en informeren dieren over de toestand van hun lichaam. Er is ook proprioceptie, het bewustzijn van de stand en positie van het eigen lichaam. En er is je evenwichtsgevoel. Ook maken we onderscheid tussen zaken die wijzelf veroorzaken en die door anderen/ iets externs worden veroorzaakt. Zoals een regenworm die door de grond kruipt: de druk op zijn hoofd veroorzaakt hij zelf. Maar je kunt de regenworm ook op zijn kop drukken, dan is het extern. Het zintuig dat dit signaleert is hetzelfde, de druk is hetzelfde. Maar je moet weten waar het signaal vandaan komt, van binnen of van buiten, anders kun je je omgeving niet begrijpen. Dat probleem hebben alle wezens op dezelfde manier opgelost. Je eigen input (besluit om iets te doen) creëert een soort ‘voorspelling’ van de sensatie in het zintuig, en als de werkelijke sensatie komt weten ze of het intern (conform voorspelling) of extern is. Dit proces bestaat in de meest simpele zenuwstelsels, is al vroeg in de evolutie ontstaan.

Begrijpen hoe zintuigen van dieren werken, is niet genoeg om te begrijpen wat ze waarnemen, je moet ook de structuur van het zenuwstelsel kennen. “Om te weten hoe het is om een ander dier te zijn, moet je álles van ze weten. Van hun zintuigen, het zenuwstelsel, maar ook de rest van het lichaam, de behoeften, de omgeving, het evolutionaire verleden en ecologische heden”. En voordat zij, of wij, uitsterven.

H13. Red de stilte, behoud het duister: bedreigde sensescapes

Dat brengt Yong op zijn laatste hoofdstuk, 13, wat gaat over het behouden van de stilte en het duister. Want onze lichtvervuiling zorgt voor de desorientatie van vogels die migreren, en kost 7 miljoen vogels per jaar het leven, alleen al in de VS en Canada, door het rode licht op communicatiemasten. En dan is er de toename van het omgevingslawaai: vliegtuigen, wegen, industrie. Vogelgezang is minder goed te horen, ook voor de vogels zelf. Een partner vinden wordt veel moeilijker. Ze trekken weg. En dan is er lawaai van de scheepvaart, waardoor walvissen stoppen met zingen en orka’s stoppen met fourageren. Nachtvlinders stoppen met bestuiven door het licht, en planten dragen veel minder vrucht. Waterinsecten leggen hun eitjes op natte wegen en ramen in plaats van op het wateroppervlak.

In 2020 kwam de wereld tot stilstand door Corona. Geen vliegtuigen, cruiseschepen, auto’s die in beweging waren, mensen bleven thuis. De wereld werd donkerder en stiller … en daarna niet meer.  We kunnen actief stappen nemen, lichten dimmen of een andere kleur geven. Snelwegen herbestraten met een ander oppervlak. Minder auto’s, die ook nog eens langzamer rijden. Maar licht- en geluidsvervuiling krijgt geen aandacht, we zien het als normaal,  … en veranderingen worden dus niet afgedwongen. Sommige dieren passen zich aan. Andere soorten, met langlevende generaties, kunnen dat niet snel genoeg. Het resulteert in ieder geval in minder diversiteit, ook binnen een soort. Minder kans om hun zintuigen te begrijpen en daarmee onze wereld beter te begrijpen. Want ónze zintuigen zien niet alles, horen niet alles, voelen niet alles. En zo begrijpen we ook niet wat de gevolgen kunnen zijn van het uitsterven van soorten. En we missen de kans om te leren hoe we vernietiging van de natuur kunnen omkeren, wat er nodig is om dieren terug te lokken.

Tot slot: het gaat niet alleen om het beschermen van ‘de wildernis’, uitgestrekte landschappen, diepe kloven, indrukwekkende bergtoppen. Het gaat ook om de moerassen, graslanden, waar vrijwel geen nationale parken voor zijn. En om de omgeving die de dieren ervaren, ook al ervaren wij die niet of anders. “De wildernis van waarneming, van een achtertuin, waar bijen de elektrische velden van een bloem meten …”.

Mijn mening?

Wat ik van dit boek vond, lees je in mijn recensie (publicatie 14 oktober). 

Elly Stroo Cloeck schrijft recensies en samenvattingen van non-fictie boeken, voornamelijk over management, zelfhulp, maatschappij en geschiedenis. Ze is te volgen op Substack, waar wekelijks een te lezen én te beluisteren blog-update verschijnt. Lees / luister via de app, of via je email. 

Geplaatst in natuur | Tags: , , | 4 reacties

Elly d’r Suggesty: leestips van Q3 2024.

Geplaatst op 1 oktober 2024 door estroocloeck

In mijn Substack nieuwsbrief Elly d’r Weekly geef ik elke week (duh!) een tip voor een boek wat ik óók nog niet las, maar wel op mijn leestlijst (TBR: To Be Read) zette. Soms op basis van tips van vrienden en kennissen, soms omdat ik er een samenvatting van las, en soms op basis van recensies of een goede rating bij Goodreads. Hieronder vind je de 13 leestips van afgelopen kwartaal.

Possible van Chris Goodall uit 2024.

Dit boek kwam op mij over als een update van Bill Gates’ Hoe we een klimaatramp kunnen vermijden, wat ik een goed boek vond, want: hoopvol. (Possible is nog niet vertaald, dus vertaalde ik globaal de Engelstalige flaptekst). Hoe komen we tot net zero? We hebben de technologie om de economie te transformeren en ons te beschermen tegen de ergste effecten van klimaat-verandering. Goodall, adviseur op het gebied van klimaat-technologie, presenteert 16 uitdagingen die we moeten aangaan, en bespreekt de technologieën die dat mogelijk maken: over de productie van staal, cement en brandstoffen, het opslaan van koolstof in gezonde grond, groene waterstof en klimaatbestendige huizen, en nog veel meer. Goodall illustreert dit met veel voorbeelden en cases.

In onze tijd van Tim Fransen uit 2024

Onze wereld is wankel geworden. We leven in een tijd van crises en calamiteiten: het Calamiteitperk. In dit boek onderzoekt filosoof en cabaretier Tim Fransen ons huidige tijdsgewricht. Hij laat zien hoe het vooruitgangsdenken ons heeft misleid en vraagt zich af: hoe herstellen we de maatschappelijke fundamenten die daardoor zijn aangetast? Welke inzet is er van ons burgers nodig om een duurzame samenleving te scheppen en weer een slagvaardige democratie te worden? En welke rol spelen moraal en rechtvaardigheid daarbij? Fransen neemt de lezer op sleeptouw langs grote filosofen en verrassende denkers en komt met concrete ideeën om het tij te keren. Met ‘In onze tijd’ biedt hij handvatten voor een weerbare samenleving waarin weer volop hoop gloort.

Waarom je droomt van Rahul Jandial uit 2024

Vooraanstaand hersenwetenschapper dr. Rahul Jandial geeft antwoord op al je vragen over dromen. In Waarom je droomt verklaart Jandial het hoe en waarom achter onze dromen. We zijn gefascineerd door onze dromen, omdat ze realistisch en mysterieus zijn. Leer je dromen analyseren en ontdek wat jouw onderbewustzijn je wil vertellen. Met behulp van baanbrekend onderzoek en ervaringen uit zijn praktijk onthult Jandial alle geheimen over dromen. Wat betekenen ze, wat zeggen ze over je gezondheid en hoe kun je ze beïnvloeden? Leg je diepste verlangens bloot, leer jezelf nieuwe skills aan tijdens een lucide droom en ontdek vroegtijdige symptomen van ziektes als parkinson of alzheimer.

Een immense wereld van Ed Yong uit 2022

Wetenschapsjournalist Ed Yong leidt ons in ‘Een immense wereld’ voorbij de grenzen van onze eigen zintuigen. Hoe mensen de aarde waarnemen is maar een een van de vele perspectieven op onze wereld. Net zoals elk dier zitten wij opgesloten in onze eigen unieke zintuiglijke bubbel, en nemen we maar een heel klein deel waar van die immense wereld. Dit boek verwelkomt ons in dimensies die voorheen ondoorgrondelijk waren – de wereld zoals die wordt waargenomen door dieren. We maken kennis met schildpadden die de magnetische velden van de aarde kunnen volgen, we ontdekken dat de ogen van een reuzeninktvis geëvolueerd zijn om de glinstering van een walvis te kunnen zien en we leren wat zangvogels horen in hun melodieën. Yong laat ons de geursporen, elektromagnetische golven en drukpulsen om ons heen waarnemen.

De groene actiegids van Nadine Maarhuis uit 2024

Steeds meer burgers nemen het heft in eigen hand om een ecologische samenleving te creëren. Zij starten ecodorpen, voedselbossen, natuurscholen, ecologische bedrijven en geven hun lokale bos of rivier zelfs rechten. Dit boek neemt je mee op reis langs hun inspirerende verhalen en biedt een schat aan praktische tips om zelf aan de slag te gaan, met zowel grote als kleine groene projecten. Zo ontdek je hoe je een tiny house-gemeenschap start en een ecologische boerderij begint, maar ook hoe je verliefd wordt op consuminderen, je tuin transformeert tot groene oase, een kledingruil organiseert en nog zoveel meer. Of je nu een lichtgroene beginner bent of een doorgewinterde veranderaar, deze gids is jouw onmisbare metgezel op weg naar een groene toekomst.

The Singularity is Nearer van Ray Kurzweil uit 2024

Ray Kurzweil’s De Singularity is nabij was in 2005 een mega bestseller. Nu is er een update! Nog niet vertaald, dus hierbij mijn korte vertaling van de Engelstalige flaptekst. In dit nieuwe boek kijkt Kurzweil naar de voortgang van zijn voorspellingen en naar nieuwe ontwikkelingen rondom nanobots, levensverlenging, de combinatie van menselijke hersenen en intelligentie in de cloud, de afname van armoede en geweld en de groei van hernieuwbare energie en 3D-printing. Maar natuurlijk gaat het ook over de gevaren van biotechnologie, nanotechnologie en AI. Interessant: de ‘after life’ technologie, die overleden mensen kan reanimeren met een combinatie van DNA en data.

The Invisible Doctrine van George Monbiot e.a. uit 2024

George Monbiot is één van mijn favoriete schrijvers, ik las eerder van hem Hitte. Zij nieuwste boek stelt dat TINA (There Is No Alternative) een mythe is. Ik vertaalde globaal de Engelstalige flaptekst: We leven met een ideologie die het gemunt heeft op elk aspect van ons leven: onze opleiding en ons werk, onze gezondheidszorg en vrijetijdsbesteding, onze relaties en ons mentale welzijn, en ja, onze aarde en de lucht die we inademen. En het is zo alomtegenwoordig, dat het naamloos wordt, onvermijdbaar, als een natuurwet. Maar als je eens goed onderzoek doet, merk je dat het helemaal niet onvermijdelijk is. Het is bedacht, geïmplementeerd en daarna verborgen door de machtige elite. Het is onze taak om het zichtbaar te maken, en om een vervangend systeem te bouwen. Neoliberalisme. Wel eens van gehoord?

Land Smart van Tom Heap uit 2024

In Nederland zijn de grondprijzen enorm hoog en dat maakt de huizen duur. Tegelijkertijd is er weinig natuur en wordt landbouwgrond langzaam vergiftigd. Verrassing: dat is in het Verenigd Koninkrijk ook zo. Mijn vertaling van de Engelstalige flaptekst: We hebben voor zoveel zaken land nodig: voedsel, hernieuwbare energie, koolstofopslag en woningbouw. Al eeuwenlang ‘pikken’ we het van de natuur, maar het resultaat is het uitsterven van diersoorten en vervuiling. En het land is op. Dus hoe kunnen we meer doen met minder land? Tom Heap, een Britse tv-persoonlijkheid, toert over het platteland en praat met boeren, wetenschappers, activisten, en zelfs managers van distributiecentra. Hoe kunnen de natuur en de mensheid de ruimte krijgen om te bloeien?

May Contain Lies van Alex Edmans uit 2024.

Desinformatie, ik vind het zorgelijk, er lijkt geen ontkomen aan, wie of wat moet je geloven? Dit boek geeft aanwijzingen. Niet vertaald, dus ik vertaal globaal de flaptekst: Misinformatie is overal: in onze sociale media, de koppen in de kranten, de uitspraken van politici, ondernemers en beroemde schrijvers. En je kunt overal wel een studie of onderzoek vinden die willekeurig welke mening ondersteunt. Maar veel van die bronnen deugen niet, en zorgen ervoor dat we verkeerde beslissingen nemen. Alex Edmans is hoogleraar aan de London Business School, en helpt ons feiten van fictie te onderscheiden. Met aansprekende voorbeelden laat hij ons onze biases zien, biases die van uitspraken feiten maken. En: wat we er aan kunnen doen!

Wanneer ben je officieel een ouwe zak? van Japke-d. Bouma uit 2024

Publicatie 17 oktober. Flaptekst: We leven in turbulente tijden, veranderingen gaan razendsnel. Of je nou boomer bent of Gen Z’er, we kunnen allemaal wel wat hulp gebruiken. Gelukkig is er Japke-d. Bouma. Koningin van de kantoorjungle, maar ook een vraagbaak en een allesweter over het dagelijks leven. Hoe ga je om met een verbouwing (het wordt altijd drie keer zo duur), wat moet je weten voor je kinderen krijgt (de roze wolk bestaat niet), wat zet je op je dating profiel (liever geen dooie vissen), hoe overleef je de werkborrel (eet vooraf een pannenkoek), moeten we uitdrukkingen als ‘ik besef me’ gaan accepteren? Telefoonangst, autorijden, jeuktaal, slapeloosheid, vrouwen in leidinggevende posities, met de hilarische observaties en kraakheldere analyses van Japke-d. Bouma kunnen jij, je baas, je vrienden, familie en collega’s het leven weer aan.

Klimaatpsychologie, redactie Jaap van der Stel e.a. uit 2024.

Klimaatverandering heeft een directe invloed op het leven van alle mensen. Hoewel de Club van Rome ons al decennia geleden waarschuwde, lijkt het alsof we enigszins zijn overvallen door de klimaatveranderingen die nu in alle hevigheid losgebarsten zijn. Klimaat-psychologie is een relatief jong wetenschappelijk veld dat aspecten van omgevingspsychologie, sociale psychologie en klinische psychologie omvat. Omgevingspsychologie richt zich op de invloed van de omgeving op de mens en vice versa. Sociale psychologie onderzoekt hoe mensen reageren op de huidige situatie en hoe hun gedrag kan worden beïnvloed. Klinische psychologie behandelt fenomenen als klimaatstress en psychotrauma bij klimaatrampen. Dit boek behandelt deze drie velden.

Nexus van Yuval Noah Harari uit 2024

In Nexus neemt Yuval Noah Harari , die eerder de geweldige boeken Sapiens en Homo Deus schreef, ons mee naar het stenen tijdperk, de heiligverklaring van de Bijbel, vroegmoderne heksenjachten, het stalinisme, het nazisme en de heropleving van het hedendaagse populisme, om de complexe relatie tussen informatie en waarheid, bureaucratie en mythologie, wijsheid en macht bloot te leggen. Hij onderzoekt hoe verschillende samenlevingen en politieke systemen in het verleden informatie hebben gebruikt om hun doelen te bereiken en orde te scheppen, ten goede en ten kwade. In de 21ste eeuw kan kunstmatige intelligentie ervoor zorgen dat we geen grip meer hebben op de verspreiding van waanideeën en onwaarheden. Door weloverwogen keuzes te maken, kunnen we de ergste uitkomsten wellicht nog voorkomen.

Infectious Generosity van Chris Anderson uit 2024

Ik ken Chris Anderson van zijn De TED methode. Daar schreef ik ook een Samenvatting van. Dit nieuwe boek klinkt erg relevant en lekker hoopvol! Nog niet vertaald, dus mijn globale vertaling van de flaptekst: De laatste jaren zijn niet makkelijk geweest voor optimisten. We dachten da Internet mensen zou verbinden, maar in plaats daarvan heef sociale media ons verdeeld. Maar de TED-organisatie, waarin de origineelste denkers hun ideeën delen, inspireert Anderson om te zoeken naar een manier om weer van woede naar optimisme te komen. Kort gezegd: hoe zou een van onze fundamenteelste deugden, vrijgevigheid een rol kunnen spelen. Hoe maken we vrijgevigheid besmettelijk? We hebben altijd onze tijd, talent, verbinding en vriendelijkheid gegeven, dat maakt ons goede mensen. Nu kunnen we ze weggeven om nog meer impact te maken.

Elly Stroo Cloeck schrijft recensies en samenvattingen van non-fictie boeken, voornamelijk over management, zelfhulp, maatschappij en geschiedenis. Ze is te volgen op Substack, waar wekelijks een te lezen én te beluisteren blog-update verschijnt. Lees / luister via de app, of via je email. 

Geplaatst in Leestips, Uncategorized | Tags: , , , , , | Plaats een reactie

Strategie: Samenvatting van De weg van goed naar groots

Geplaatst op 28 augustus 2024 door estroocloeck



Zóveel boeken om te lezen, zó weinig tijd! Hoe maak je een keuze? Ik laat mij leiden door aanbevelingen van vrienden en kennissen, recensies op bijvoorbeeld Goodreads, tips in de krant en op social media en de flapteksten. Maar ook door samenvattingen van anderen, om een betere indruk van de inhoud te krijgen. Dat is dus een onderdeel van mijn strategie. Die strategie deel ik graag met je. Deze keer: De weg van goed naar groots, vertaling van Right Thing, Right Now van Ryan Holiday uit 2024.

 

Aanbevelingen

Ik volg Ryan Holiday op SocMed, en las daar zijn aankondiging. Omdat ik al eerder een boek van hem las, Ego is de vijand, en dat zó goed vond dat ik er een Samenvatting van schreef, ging zijn nieuwe boek direct op de lijst van potentieel leesvoer. 

Goodreads rating voor De weg van goed naar groots

Het Engelstalige origineel krijgt 4,22 uit 5 op basis van 1477 stemmen. Een goed reden om me verder te verdiepen. 

Flaptekst van De weg van goed naar groots

Ryan Holiday laat zien waarom het essentieel is om het juiste te doen, zelfs als dat de moeilijkste weg is. Dit boek is jouw gids in de jungle van morele keuzes en hedendaagse dilemma’s, met verhalen die je niet alleen raken maar ook tot actie aanzetten. Aan de hand van talloze historische grootheden zoals Marcus Aurelius, Florence Nightingale, Jimmy Carter en Mahatma Gandhi laat Ryan Holiday de transformerende kracht zien van leven volgens een morele code. Deze persoonlijkheden dienen als voorbeelden van vriendelijkheid, eerlijkheid, integriteit en loyaliteit.

De stoïcijnen beweerden nooit dat het leiden van een rechtvaardig leven makkelijk is, alleen dat het noodzakelijk is. En dat het alternatief – het opofferen van principes voor iets minders – alleen wordt overwogen door lafaards en dwazen. Dit boek is een krachtig tegengif tegen de morele tekortkomingen van onze moderne tijd en een handleiding voor een deugdzaam leven.

Ik ben nog steeds enthousiast, het boek stond op basis van bovenstaande ook al weer hoger op mijn leeslijst. 

Bewerkte samenvatting van De weg van goed naar groots 

Ryan verdiept zich al jaren in de filosofie van de Stoïcijnen, zoals Plato en Aristoteles. Vrijwel al zijn boeken gaan hierover, inclusief het al eerder genoemde Ego is de vijand. De laatste tijd hangt hij zijn onderzoek op aan wat de Stoïcijnen de ‘kardinale deugden’ noemen: Moed (Courage), Zelfbeheersing (Temperance), Rechtvaardigheid (Justice) en Wijsheid (Wisdom). Moed heeft hij uitgewerkt in Het geluk is met de dapperen (Courage is Calling), Zelfbeheersing in Discipline is het doel (Discipline is Destiny). Nu is het dus tijd voor Rechtvaardigheid, en dus dit boek De weg van goed naar groots (Right Thing, Right Now). 

Het gaat bij rechtvaardigheid niet om ons rechtssysteem, met advocaten en rechtbanken. Nee, het heeft betrekking op billijkheid (fairness), eerlijkheid (honesty), gerechtigheid (righteousness) en je aan je woord houden. Als we allemaal deze deugden zouden uitdragen, zouden we in een veel eerlijker en welvarender wereld leven. 

Ryan onderscheid drie domeinen voor rechtvaardigheid: het ‘ik’, het ‘wij’ en het  ‘allemaal’. 

Het ‘ik’. 

Wij kunnen persoonlijk, in ons eentje, niet heel veel doen aan de onrechtvaardigheid in de wereld. Wat we wel kunnen doen, is onze reacties hierop onder controle houden en ons houden aan onze eigen normen. Deugd begint dus met ons dagelijkse gedrag. Als we ons ethisch gedragen, geeft dit ons leven betekenis. Maar het is ook makkelijker! Immers, als je een ethische code hebt waar je je aan houdt, worden keuzes opeens veel makkelijker. Deugdzaam leven draait dus om welke keuzes we maken en wat dat over ons en onze ethische normen zegt. Rechtvaardig leven betekent dus integriteit, eerlijkheid en anderen goed behandelen. 

Als voorbeeld Harry Truman. Hij volgde de lessen van Marcus Aeurelius, een stoïcijn (niet verrassend) en een van de ‘goede keizers’ van Rome. Truman wilde dan ook leven met de vier deugden als basis en ontwierp voor zichzelf een persoonlijke code, gebaseerd op eerlijkheid, hard werken en dienstbaarheid. Toen hij de politiek inging, weigerde hij daarom steekpenningen en kickbacks. Dat was zó bijzonder in die tijd, dat hij er bijna financieel aan onderdoor ging en als politicus lang onbekend bleef. Maar, zo vertelde hij zijn dochter, zijn erfenis zou dan geen groot vermogen zijn, hij liet straks wél een goede naam achter, en daar heb je op de lange termijn meer aan. Diezelfde ethische code gebruikte hij toen hij president werd. Hij zorgde er bijvoorbeeld voor dat de rassenscheiding in het Amerikaanse leger werd afgeschaft, en hielp met de wederopbouw van Europa na WO2, wat miljarden kostte. Dat maakte hem als President bepaald niet populair in eigen land, zijn ‘approval rating’ was aan het eind van zijn termijn maar 20%. Maar in de jaren erna werden deze acties steeds meer gewaardeerd en werd hij het voorbeeld van ethisch leiderschap. 

Het ‘wij’

Karakter en zelfrespect zijn gebaseerd op je woord houden en verantwoordelijkheid nemen voor wat je doet, andere aspecten van rechtvaardig leven. Betrouwbaar zijn heeft invloed op anderen. Stel je eens voor dat de meest bewonderde mensen diegenen zijn die het meest behulpzaam zijn, het meest vergevingsgezind of het meest milieubewust. In plaats van het machtigst of het rijkst. Wow, wat een mooie wereld zou dat zijn! En waarom zouden we geen maatschappij kunnen creëren waarin ethisch leven en oprechte verbondenheid met anderen belangrijker zijn dan werk-gerelateerde prestaties? Waarom niet? 

De deugden van billijkheid en eerlijkheid hebben veel te maken met transparantie. Transparant leven is als een vaccin tegen corruptie en oneerlijkheid. Het gaat bij transparantie veel verder dan je aan de wet houden, het gaat om open en eerlijk zijn in álle transacties. 

Als voorbeeld Thomas Jefferson. In zijn privéleven was hij niet de meest deugdzame persoon, maar hij had een goed advies als het gaat om transparantie: als je niet wilt dat wat je doet algemeen bekend wordt, doe het dan niet! Gedraag je alsof de hele wereld kan zien wat je doet. Transparantie levert je vertrouwen en respect op. Houd je aan je normen, zelfs als niemand kijkt. Liegen mag misschien wettelijk wel, tenslotte hebben we vrijheid van meningsuiting, maar dat maakt het nog niet juist. Leef integer, volgens jouw eigen normen van wat juist is, niet waarmee je weg kunt komen. Integriteit kan je wat kosten, op de korte termijn; maar als je gaat samenwerken met anderen die minder integer zijn, werkt dit op den duur averechts. Stoïcijn Cato de Jongere waarschuwde voor het samenwerken met Julius Caesar, die hij ‘gewetenloos’ noemde. Maar je niet laten verleiden tot allerlei compromissen is de enige manier om je goede naam én zelfrespect te beschermen.  

Rechtvaardigheid kan je Poolster zijn, het principe dat je in de juiste richting stuurt, samen met eerlijkheid, respect, billijkheid en integriteit. Het tegenovergestelde is Pleonexia, een oud-Grieks woord dat zelfzuchtigheid of gierigheid betekent, en dat je mét ego, rijkdom, macht en roem in de verkeerde richting stuurt. En daarbij: ze gaan eens voorbij, terwijl rechtvaardigheid blijvend is. 

Je kunt het benutten van je potentieel ook zien als een kwestie van rechtvaardigheid. De schrijver Oscar Wilde geloofde dat het vervullen van je potentieel je uiteindelijke doel is, want het is een morele keuze die iedereen ten goede komt. Mensen die hun potentieel volledig benutten, zullen anderen inspireren en kansen creëren. Als je daar  niet naar streeft doe je zowel jezelf als de wereld tekort. 

Socrates zei ooit dat rechtvaardigheid ons nuttig maakt voor onszelf én anderen. In tegenstelling tot discipline, wat als een persoonlijke deugd kan worden beschouwd, is rechtvaardigheid een collectieve deugd. Het komt altijd neer op werken voor het algemeen belang, bijdragen aan de maatschappij en zorgen voor mensen buiten onze directe omgeving, dus opkomen voor de minder bedeelden, ruimte maken voor mensen met andere opvattingen en werken aan het verbeteren van de wereld voor toekomstige generaties.

Als voorbeeld Thomas Clarkson, een Engelse activist. In 1785 moest hij voor school een essay schrijven over de moraliteit van slavernij. Dat leidde ertoe dat hij zich zijn hele leven lang inspande om slavernij af te schaffen. Hij verkondigde overal welke wrede methoden er werden gebruikt en startte allerlei boycots van bedrijfstakken die afhankelijk waren van slavenarbeid. Uiteindelijk werd de slavernij afgeschaft, in het ene land wat eerder (Engeland: 1833) dan het andere (VS: 1865). Daar hebben zijn acties zeker aan bijgedragen. Dat is belangrijk om te onthouden als je eraan twijfelt of jouw inspanningen wel het verschil zullen maken. 

Rechtvaardigheid betekent ook vriendelijkheid. Behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden, met respect en eerlijkheid. De Stoïcijnen geloofden dat elke interactie een kans is om vriendelijkheid te tonen. Dat zorgt voor betere relaties en behoud van onze menselijkheid. In onze cynische wereld van vandaag is vriendelijkheid soms een daad van moed. 

Je kunt op verschillende manieren een ​​deugdzamere mindset kweken. Stap eens uit je bubbel en verdiep je in het leven van anderen. Als voorbeeld Beatrice Webb, een vrij rijke, Engelse sociologe. Ze ging ‘undercover’ in een fabriek werken. Ze schrok zich dood, al haar veronderstellingen en overtuigingen over de arbeidersklasse gingen overboord. Ze ging haar leven wijden aan collectieve arbeidsovereenkomsten en sociale zekerheid. Het leven bekijken vanuit het perspectief van een ander zorgt voor empathie en kan leiden tot sociale verandering.

Het helpen van anderen zou niet alleen maar een optie moeten zijn, het is juist onze verantwoordelijkheid. Of het nu gaat om het bestrijden van groot onrecht of het deelnemen aan het oplossen van lokale problemen, onze betrokkenheid maakt het verschil. Als we niets doen krijgt onrecht de ruimte om te groeien. 

Helpen in de vorm van geld geven is ook een manier om betrokken te raken. Anne Frank schreef: “Niemand is ooit arm geworden door te geven.” Het is geen toeval dat het Hebreeuwse woord voor “liefdadigheid”, of “tzedakah”, eigenlijk “rechtvaardigheid” betekent. Geven zou niet iets moeten zijn dat we later doen, als we het beter hebben, op grote, opvallende momenten, om een ​​schouderklopje te krijgen. Het zou één van onze Poolsterren moeten zijn, een onderdeel van onze identiteit. Geven is ook niet beperkt tot geld, we kunnen ook tijd, moeite en complimenten geven. En ook met een glimlach, een vriendelijk woord of een eenvoudig “Hoe is het?” maak je het verschil voor de ander.

Kennis delen is ook een vorm van geven. Een mentor zijn voor iemand is een vorm van geven die een langdurige, blijvende impact op de wereld kan hebben. Bijvoorbeeld Socrates, Plato en Aristoteles, zij hebben allemaal geweldige geesten onderwezen. 

En jij? Wie heb jij een kans gegeven? Geholpen vooruit te komen? Hoe vergelijkbaar of verschillend waren deze mensen van jou? Wees een mentor, een beschermheer, een sponsor, een bondgenoot of een leraar. Dat werkt besmettelijk! 

Bijvoorbeeld Angela Merkel, voormalig Duitse bondskanselier, die rechtvaardigheid, geven en vrijgevigheid van haar vader leerde, een dominee die een liefdadigheidsinstelling voor geestelijk gehandicapten leidde. Zij besloot in 2011 om een miljoen vluchtelingen uit Syrië op te nemen. Ze kreeg veel kritiek, maar geloofde dat ‘het juiste doen’ was om de meest kwetsbaren in de samenleving te helpen. En jij? Steunt je David of Goliath? Vecht je tegen tirannie of bent je een tiran? Het is onze taak om de onderdrukten te beschermen en ervoor te zorgen dat ze zonder angst kunnen leven.  Vrijheid van angst is essentieel. We moeten ervoor zorgen dat de kwetsbaren worden beschermd – omdat zij ons zijn, en wij zij.

Het ‘iedereen’. 

We maken allemaal deel uit van één grote familie. Degenen die onvermoeibaar werken voor een betere toekomst, die vechten voor de rechten van anderen en die van hun vijanden houden, maken de wereld beter. En elke stap voorwaarts maakt de volgende stap haalbaarder.

Einstein zei dat mensen een ‘optische bewustzijnsillusie’ hebben, een gevoel dat we afzonderlijke, geïsoleerde individuen zijn, ook al zijn we dat niet. Echte vrede, zo suggereert hij, komt voort uit het overwinnen van deze illusie en het erkennen van onze diepe verbinding met alles en iedereen. Dit idee is niet alleen filosofisch, ook wetenschappers, priesters en denkers toen en nu stellen dit. We delen een energie, een eenheid, die onze individuele ervaringen overstijgt. We zijn nooit echt alleen. Deze onderlinge verbondenheid is iets dat astronauten diepgaand ervaren wanneer ze de aarde vanuit de ruimte zien, en het staat bekend als het “overzichtseffect”. Dit uitzicht wekt een bewustzijn van de wereld op, waardoor ze beseffen dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten.

De Romeinse politicus Pericles benadrukte ooit dat een bloeiende gemeenschap iedereen ten goede komt, terwijl individueel succes in een falende samenleving uiteindelijk hol is. En als succes ten koste gaat van anderen, kan het dan wel echt succes worden genoemd? Wanneer we vergeten dat we allemaal deel uitmaken van iets dat groter is dan het individu, kan onrecht wortel schieten.

Albert Schweitzer had een concept genaamd “eerbied voor het leven”. Het breidt in feite de kring van zorg (circle of concern) uit naar alle levende wezens. Hij geloofde dat ware ethiek inhoudt dat je alles wat leeft helpt en schade vermijdt. Dit is een weg vooruit, omdat het niet alleen zorgt voor het heden, maar ook de samenleving beschermt voor toekomstige generaties. Natuurlijk betekent het uitbreiden van onze kring van zorg dat er mensen inzitten waar we het niet mee eens zijn. Vervelend, maar onvermijdelijk.

Bijvoorbeeld Harvey Milk, de eerste openlijk homoseksuele man die werd gekozen voor een overheidsfunctie in Californië, en dit lukte hem door contact te zoeken en bruggen te bouwen, zelfs met intolerante groepen en mensen. Een van die mensen was Dan White, een mede-politicus die Milk uiteindelijk vermoordde. Je zou kunnen zeggen dat Harvey Milk nog in leven zou zijn als hij niet zo optimistisch over anderen was geweest. Maar daar bewonderen we hem juist zo voor. Hij was bereid om in gesprek te gaan met zijn tegenstanders door zijn geloof in de potentie van ontwikkeling en verandering. Milk’s geloof inspireert ons om te blijven hopen dat gerechtigheid zal zegevieren.

Uiteindelijk is liefde de onderliggende kracht die al deze ideeën verbindt. Zoals de auteur James Baldwin schreef: “Haat … heeft nooit nagelaten de mannen die haatten te vernietigen.” Liefde beschermt en volhardt. 

Kurt Vonnegut, een Amerikaanse auteur, zei ooit dat wat het leven de moeite waard maakte, de heiligen waren die hij ontmoette – mensen die zich fatsoenlijk gedroegen in een uiterst onfatsoenlijke samenleving. Deze heiligen geven om alles en iedereen, zelfs degenen die nog geboren moesten worden, en doen wat juist is, zelfs als het hen alles kost. Ze zijn niet bovenmenselijk, maar wel volledig toewijd aan rechtvaardigheid. Laten wij ervoor kiezen om óók toegewijd te zijn aan rechtvaardigheid.

Bovenstaande samenvatting van De weg van goed naar groots is ontleend aan een Blink van Blinkist. Typisch voor de Blinks, is dat ze onvolledig zijn. Uit ervaring weet ik dat bijna de helft van de inzichten, en vrijwel alle praktische tips en voorbeelden worden overgeslagen om een relatief korte impressie te geven van een boek. Om een indruk te geven van alle onderwerpen uit het boek, heb ik hieronder de inhoudsopgave opgenomen. 

Inhoudsopgave

De vier deugden
Inleiding

Deel I: Ik (persoonlijk)
Bij koningen dienen
Houd je aan je belofte
Spreek de waarheid
Neem je verantwoordelijkheid
Wees je eigen scheidsrechter
Goed, niet groots
Wees een open boek
Wees fatsoenlijk
Doe je werk
Houd schone handen
Integriteit is alles
Besef wat je potentie is
Wees loyaal
Kies je leidend principe
De weg van goed naar groots

Deel 2: Wij (sociaal-politiek)
Geef je fakkel door
Wees gewoon aardig
Kijk naar hoe de andere helft leeft
Je moet helpen
Begin klein
Vorm bondgenootschappen
Word machtig
Wees pragmatisch
Ontwikkel bekwaamheid
Geef met gulle hand
Ontwikkel een coachingsboom
Kom op voor de kleine man
Kom in goede problemen
Blijf steeds terugkeren
Iets wat groter is dan wij…

Deel 3: Iedereen (is één geheel)
De wereld zo liefhebben
Beklim je tweede berg
Hou op met vragen om erkenning
Geef hun hoop
Wees een engel
Vergeef
Maak het goed
De grote eenheid
Breid de kring uit
Vind het goede in iedereen
Met hart en ziel
Liefde overwint
Geef het door

Nawoord
Leestips
Dankwoord

Conclusie

Na het lezen van de samenvatting ben ik geïntrigeerd. Hoe moeilijk is het écht om altijd rechtvaardig te zijn? Heel moeilijk denk ik. Zeker als je zelf risico loopt, zoals Harvey Milk. Ik ga dus zeker het boek lezen om het wat handjes en voetjes te geven. 

Koop dit boek

Koop De weg van goed naar groots bij Bol of bij Libris. .

Of beter nog, bij Boekwinkeltjes, lekker duurzame exemplaren-met-ervaring. Misschien is het er al tweedehands!

Keus genoeg!

Elly Stroo Cloeck schrijft recensies en samenvattingen van non-fictie boeken, voornamelijk over management, zelfhulp, maatschappij en geschiedenis. Ze is te volgen op Substack, waar wekelijks een te lezen én te beluisteren blog-update verschijnt. Lees / luister via de app, of via je email. 

Geplaatst in filosofie | Tags: , , | 3 reacties

Samenvatting van Marina Mazzucato’s De waarde van alles

Geplaatst op 22 augustus 2024 door estroocloeck

Links cover oorspronkelijke boek De waarde van alles, rechts cover van de Samenvatting

Over de Samenvatting van Marianne Mazzucato’s De waarde van alles

Snel

Je leest de Samenvatting in 45 minuten. Dat is exclusief de inleiding, met allerlei metadata, en exclusief de ‘uitleiding’ waarin informatie over mijzelf en de andere producten te lezen is. Vergelijk dat eens met de 7 1/2 uur van het oorspronkelijke boek! 

Goed

Mijn Samenvattingen worden goed gewaardeerd. De meeste ratings en reviews zijn te vinden bij Kobo. Deze specifieke Samenvatting kreeg 4 sterren (1 rating) bij Kobo, het kreeg (nog) geen reviews bij Bol. 

Goedkoop

Je betaalt voor mijn Samenvatting op de eBook verkoopsites rond de EUR 3. Het oorspronkelijke boek kost nieuw EUR 31 en EUR 15 voor het eBook. Natuurlijk is het ook tweedehands te koop. 

Geen AI

Ik gebruik geen AI voor mijn Samenvattingen. Enerzijds omdat ik daar zéér slechte exemplaren van heb gezien die absoluut niet weergeven wat er in een oorspronkelijk boek staat. Soms is het gewoon fout, wat er staat. En veel AI-gegenereerde Samenvattingen laten gewoon de helft van de onderwerpen weg. Anderzijds omdat ik denk een uniek smaakje aan een Samenvatting te kunnen geven, door mijn persoonlijke keuzes en een stukje humor. Ik lees het boek gewoon drie tot vier keer en zorg er bij een Samenvatting voor álle onderwerpen weer te geven en alleen te schrappen in de voorbeelden, waarbij ik die voorbeelden kies die mij met name aanspreken.   

Kopen

Koop bij Kobo.

Koop bij Bol.

Koop in mijn eigen webshop. Je krijgt dan een ePub én een PDF.

Koop bij andere aanbieders (Libris, Apple, etc.). 

Proeven

Is dit je eerste kennismaking met een Samenvatting van mij? Dan wil je misschien eerst eens ‘proeven’, er eentje uitproberen zonder dat het je geld kost. Dat kan op mijn eigen webshop, daar is een Samenvatting helemaal gratis te downloaden

Over het oorspronkelijke boek De waarde van alles

Natuurlijk wil je eerst weten waar dit boek nu eigenlijk over gaat. Lees dan vooral door!

Lees verder →

Mariana Mazzucato is een invloedrijke econome, met adviesfuncties bij de EU, VN en VS. Haar tweede boek, De waarde van alles, uit 2018, gaat over de onzinnigheid van het bbp en stelt de vraag waarom er geen waarde wordt toegekend aan alles wat gratis is. Zoals onderwijs, zelf je rotzooi opruimen, mantelzorg. Alsof dat niet bijdraagt aan welvaart. Ik was zó enthousiast dat ik er in 2021 een Samenvatting van schreef. Met 45 minuten leestijd en 9% van de oorspronkelijke omvang leer je 100% van de inzichten.

Links cover oorspronkelijke boek De waarde van alles, rechts cover van de Samenvatting

Over de Samenvatting van Marianne Mazzucato’s De waarde van alles

Snel

Je leest de Samenvatting in 45 minuten. Dat is exclusief de inleiding, met allerlei metadata, en exclusief de ‘uitleiding’ waarin informatie over mijzelf en de andere producten te lezen is. Vergelijk dat eens met de 7 1/2 uur van het oorspronkelijke boek! 

Goed

Mijn Samenvattingen worden goed gewaardeerd. De meeste ratings en reviews zijn te vinden bij Kobo. Deze specifieke Samenvatting kreeg 4 sterren (1 rating) bij Kobo, het kreeg (nog) geen reviews bij Bol. 

Goedkoop

Je betaalt voor mijn Samenvatting op de eBook verkoopsites rond de EUR 3. Het oorspronkelijke boek kost nieuw EUR 31 en EUR 15 voor het eBook. Natuurlijk is het ook tweedehands te koop. 

Geen AI

Ik gebruik geen AI voor mijn Samenvattingen. Enerzijds omdat ik daar zéér slechte exemplaren van heb gezien die absoluut niet weergeven wat er in een oorspronkelijk boek staat. Soms is het gewoon fout, wat er staat. En veel AI-gegenereerde Samenvattingen laten gewoon de helft van de onderwerpen weg. Anderzijds omdat ik denk een uniek smaakje aan een Samenvatting te kunnen geven, door mijn persoonlijke keuzes en een stukje humor. Ik lees het boek gewoon drie tot vier keer en zorg er bij een Samenvatting voor álle onderwerpen weer te geven en alleen te schrappen in de voorbeelden, waarbij ik die voorbeelden kies die mij met name aanspreken.   

Kopen

Koop bij Kobo.

Koop bij Bol.

Koop in mijn eigen webshop. Je krijgt dan een ePub én een PDF.

Koop bij andere aanbieders (Libris, Apple, etc.). 

Proeven

Is dit je eerste kennismaking met een Samenvatting van mij? Dan wil je misschien eerst eens ‘proeven’, er eentje uitproberen zonder dat het je geld kost. Dat kan op mijn eigen webshop, daar is een Samenvatting helemaal gratis te downloaden

Over het oorspronkelijke boek De waarde van alles

Natuurlijk wil je eerst weten waar dit boek nu eigenlijk over gaat. Lees dan vooral door!

Lees verder →

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , | Plaats een reactie

Recensie van In de schaduw van de mens

Geplaatst op 12 augustus 2024 door estroocloeck



Onlangs las ik In de schaduw van AI en dacht ik hé, heb ik niet nog In de schaduw van de mens op mijn plank staan? En jawel. Jane Goodall schreef dit boek in 1970, destijds onder de titel Mijn leven met chimpansees. Ik was diep onder de indruk van de beschrijvingen van de 10 jaar die ze doorbracht met het observeren van chimpansees in Gombe in Tanzania. En van haar geduld, haar liefde voor de natuur én hoeveel wij lijken op dit ‘familielid’.

Recensie In de schaduw van de mens boekcover

Jane is gepromoveerd op het gedrag van de chimpansees, haar beschrijvingen zijn dus best wetenschappelijk, en tegelijkertijd vol emotie en empathie. Het boek leest als een documentaire die vertraagd wordt afgespeeld, zó gedetailleerd geeft ze alles weer. Tegelijkertijd leren we haar leven in Gombe kennen: primitief, eenzaam, best gevaarlijk en vol enthousiasme. Uren zit ze op haar uitkijkpunt en ‘s avonds gaat ze nog even terug om te kijken welke chimp in welk nest ligt….

Het boek In de schaduw van de mens …. 

… is een kruising tussen een biografie en een natuurboek. In de 10 jaar die Jane beschrijft ontwikkelt ze zich van vakantievierder in Kenia, naar secretaresse van palaeo-antropoloog Dr. Louis Leaky, naar chimpansee-observator, naar promotie-onderzoekster. Op haar eerste opdracht wordt ze nog gechaperonneerd door haar moeder, later trouwt ze met de later aan het team toegevoegde fotograaf: de Nederlander Hugo (baron) van Lawick. Haar privé leven komt echter niet expliciet naar voren, wel hoe ze haar dagen vult met de chimps. Een deel van dit stuk is overigens bijna letterlijk overgenomen in haar recente boek: Het boek van hoop.

Geduldig en alleen op de uitkijk naar chimpansees

Ik was onder de indruk van haar geduld. Ze beschrijft hoe ze de eerste 5 maanden elke dag, de hele dag, uitkijkt naar de chimps, die zich nauwelijks van dichtbij laten zien. Als ze probeert dichterbij te komen dan zeg 60 meter, verbergen ze zich snel. Jane behelpt zich met haar verrekijker. Alles wat ze ziet wordt gedetailleerd vastgelegd in haar notitieboek, en ‘s avonds in de tent (!) uitgewerkt. Ik denk dan ‘eenzaam’, maar dat klopt niet. Alleen, ja dat wel. Als je maandenlang, jarenlang zelfs, elke dag alleen in het oerwoud zit, alsmaar rondkijkend, of klauterend naar de volgende vallei, dan verandert je relatie met de omgeving zegt ze. Ze geniet ervan, houdt ervan, en lijkt nooit bang te zijn.

De volgende 5 maanden zijn de chimps niet langer schuw, maar agressief. Dat weerhoudt haar niet om nog steeds in haar eentje op pad te gaan. Soms doodsbang, als ze op haar afstormen, en soms bekaf als ze besluit te vluchten in plaats van heel stil te blijven zitten.

Chimpansees voeren

Na deze periode zijn de chimps aan het fenomeen mens gewend. Het nadeel is dat ze nu ook de lokale vissers lastigvallen, die aan de overkant van de rivier Gombe in een dorp wonen. Het voordeel is dat Jane de chimps met bananen naar een open plek kan lokken, om ze van dichtbij te observeren. Dat loopt op den duur uit de hand. De chimps gaan niet meer weg van de voederplaats, en slopen en passant het kamp, op zoek naar zoete bananen en bezwete shirtjes, want daarop sabbelen voor het zout vinden ze heerlijk. Zelf als er nog een mens in zit. Uiteindelijk stopt Jane met de regelmatige snacks en gaan de chimps terug het oerwoud in. Ze zijn nu wel héél tolerant naar mensen geworden en laten Jane (en Hugo inmiddels) heel dichtbij komen. Dat levert prachtige foto’s op, en zeer gedetailleerde beschrijvingen van hun gedrag, beide in het boek te vinden.

Het gedrag van de chimpansees en dat van ons

Dat Jane zich heel erg verbonden voelt met de chimps blijkt onder andere uit het feit dat elke chimp een naam heeft. David Grijsbaard en Flo spelen de hoofdrol, en we leren ze héél goed kennen. Als Flo weer zwanger blijkt, korten Jane en Hugo hun huwelijksreis in om zo snel mogelijk terug te zijn in Gombe. Als Jane zelf een kind heeft, voedt ze het de eerste jaren net zo op als de chimps dat doen. Het resultaat is heel goed, maar ja, misschien was hetzelfde resultaat gerealiseerd met een andere opvoedmethode, zo schrijft ze. Haar observaties kunnen ons helpen ons eigen gedrag te analyseren, en er wat van te leren, dat is het doel van haar onderzoek. Zo is de manier waarop de chimps met trauma (de dood van een kind, ziekte) omgaan leerzaam, want de chimps hebben geen last van sociaal wenselijk gedrag, ze zijn heel puur. Jane geeft in een bijlage aan dat de studie van agressie ook erg nuttig kan zijn. (Het is nu 60 jaar later: hebben wij iets over agressie geleerd? Het lijkt alleen maar erger te worden).

Chimpansees zijn nuttig voor ons

Bepaald pijnlijk vind ik drie andere redenen die Jane noemt: als we meer weten over chimps in het wild, kunnen we beter zorgen voor chimps in gevangenschap, en ook chimps fokken als proefdier, in plaats van steeds wilde chimps hiervoor te vangen. We kunnen ook de chimps beter beschermen in Nationale parken (jammer dat er geen wilde natuur meer over is). Tenslotte kan in Gombe een observatiegebied worden ingericht voor bezoekers. (Inmiddels kun je hier als toerist 2-daagse chimpansee-safari’s boeken).

De mens overschaduwt de chimpansee, al was het alleen maar qua gebruik van werktuigen, communicatie, en zelf-bewustzijn. Anderzijds overschaduwt de chimp op dezelfde aspecten ook weer andere dieren. Als we hem de kans geven door te ontwikkelen, wie weet hoe hij zal zijn over, zeg, 40 miljoen jaar, speculeert Jane. Dan moeten we wel zorgen dat chimps niet meer gevangen worden om op te eten, en moeten we hun habitat beschermen. Saillant detail: op het moment dat ze dit schrijft is ze niet meer zo vaak in Gombe, want haar kind wordt te groot om steeds in kooien opgesloten te worden. Want ja, chimps stelen mensenbaby’s… om op te eten.

Evaluatie

Wat vond ik van dit boek? Ja, voor mij heeft het alles wat ik in een goed non-fictie boek zoek. Ik heb veel nieuwe dingen geleerd, die wetenschappelijk onderbouwd zijn. Ik las iets wat tijdloos is, de observatie van dieren om iets over onszelf te leren. Kennis van en liefde voor de natuur, inclusief al haar dieren is nog steeds relevant, het (dreigende) verlies van biodiversiteit is urgenter dan ooit. Door dit boek wordt jouw liefde voor de natuur aangezwengeld, en waar je van houdt, daar ben je voorzichtig mee. Goed voor Duurzaamheid dus.

De schrijfstijl is subliem. Je ziet de chimps voor je door de gedetailleerde en liefdevolle beschrijvingen. Flo en alle anderen voelen halverwege het boek al als goede vrienden. In het boek zijn een aantal foto’s (door Hugo gemaakt) van scenes die in het boek beschreven worden, en aan het eind is er een bijlage met tekeningen van gezichtsuitdrukkingen, met beschrijvingen van de bijbehorende emoties én geluiden. Qua lay-out en kleur is het echter vrij saai. Het boek is chronologisch geschreven, en dat is heel prettig lezen, zowel qua het steeds meer vorm krijgen van Jane’s onderzoek en haar team, als de levensloop van een chimp, van geboorte, puberteit, paren, ziek en ouder worden en sterven. Heel ontroerend en vaak ook heel herkenbaar. Daarnaast heeft Jane gewoon een goede pen, schrijft ze zonder jargon en vaak heel humoristisch.

Tenslotte: dit is echt een klassieker, en toch nauwelijks gedateerd. Jane is een icoon en haar eerste boek was een must read. In de 60-er jaren als twintiger alleen het oerwoud in, wie deed haar dat na? Anderzijds: hierna kwamen nóg een aantal boeken over Gombe en over haar leven, die een langere tijdsperiode beslaan. Die lijken me vollediger, dus nét iets meer Must Read.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd -, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Koop dit boek

Nieuw is dit boek niet meer te krijgen. Wel tweedehands en als eBook.

Bijvoorbeeld bij Boekwinkeltjes, lekker duurzame exemplaren-met-ervaring

Of lees het gratis via Kobo-Plus…..

Keus genoeg!

Elly Stroo Cloeck schrijft recensies en samenvattingen van non-fictie boeken, voornamelijk over management, zelfhulp, maatschappij en geschiedenis. Ze is te volgen op Substack, waar wekelijks een te lezen én te beluisteren blog-update verschijnt. Lees / luister via de app, of via je email. 

Geplaatst in Biografie, natuur | Tags: , | 5 reacties

Samenvatting van Berthold Gunster’s Ja maar, wat als alles lukt?

Geplaatst op 8 augustus 2024 door estroocloeck

Links cover oorspronkelijke boek, rechs de Samenvatting van Ja maar wat als alles lukt

Over de Samenvatting van Berthold Gunster’s Ja maar, wat als alles lukt?

Snel

Je leest de Samenvatting in 35 minuten. Dat is exclusief de inleiding, met allerlei metadata, en exclusief de ‘uitleiding’ waarin informatie over mijzelf en de andere producten te lezen is. Vergelijk dat eens met de 8 uur van het oorspronkelijke boek! 

Goed

Mijn Samenvattingen worden goed gewaardeerd. De meeste ratings en reviews zijn te vinden bij Kobo. Deze specifieke Samenvatting kreeg 4 sterren (1 rating) bij Kobo, het kreeg (nog) geen reviews bij Bol. 

Goedkoop

Je betaalt voor mijn Samenvatting op de eBook verkoopsites rond de EUR 3. Het oorspronkelijke boek kost nieuw E 22,50. Natuurlijk is het ook tweedehands te koop. 

Geen AI

Ik gebruik geen AI voor mijn Samenvattingen. Enerzijds omdat ik daar zéér slechte exemplaren van heb gezien die absoluut niet weergeven wat er in een oorspronkelijk boek staat. Anderzijds omdat ik denk een uniek smaakje aan een Samenvatting te kunnen geven, een stukje humor. Ik lees het boek gewoon drie tot vier keer en zorg er bij een Samenvatting voor álle onderwerpen weer te geven en alleen te schrappen in de voorbeelden. Veel AI-gegenereerde Samenvattingen laten gewoon de helft van de onderwerpen weg.  

Kopen

Koop bij Kobo.

Koop bij Bol.

Koop in mijn eigen webshop. Je krijgt dan een ePub én een PDF.

Koop bij Libris.

Koop bij andere aanbieders (Apple, etc.). 

Proeven

Is dit je eerste kennismaking met een Samenvatting van mij? Dan wil je misschien eerst eens ‘proeven’, er eentje uitproberen zonder dat het je geld kost. Dat kan op mijn eigen webshop, daar is een Samenvatting helemaal gratis te downloaden

Over het oorspronkelijke boek Ja maar, wat als alles lukt. 

Natuurlijk wil je eerst weten waar dit boek nu eigenlijk over gaat. Lees dan vooral door!

Lees verder →

Berthold Gunster is de grondlegger van het fenomeen Omdenken, wat hij kortweg omschrijft als: van Ja-maar naar Ja-en. Zijn eerste boek over dit onderwerp, Ja maar, wat als alles lukt? kwam uit in 2009 en was jarenlang een bestseller. En nog steeds is het populair, want: relevant én tijdloos. Ik was zó enthousiast dat ik er in 2017 een Samenvatting van schreef. Met 35 minuten leestijd en 7% van de oorspronkelijke omvang leer je 100% van de inzichten.

Links cover oorspronkelijke boek, rechs de Samenvatting van Ja maar wat als alles lukt

Over de Samenvatting van Berthold Gunster’s Ja maar, wat als alles lukt?

Snel

Je leest de Samenvatting in 35 minuten. Dat is exclusief de inleiding, met allerlei metadata, en exclusief de ‘uitleiding’ waarin informatie over mijzelf en de andere producten te lezen is. Vergelijk dat eens met de 8 uur van het oorspronkelijke boek! 

Goed

Mijn Samenvattingen worden goed gewaardeerd. De meeste ratings en reviews zijn te vinden bij Kobo. Deze specifieke Samenvatting kreeg 4 sterren (1 rating) bij Kobo, het kreeg (nog) geen reviews bij Bol. 

Goedkoop

Je betaalt voor mijn Samenvatting op de eBook verkoopsites rond de EUR 3. Het oorspronkelijke boek kost nieuw E 22,50. Natuurlijk is het ook tweedehands te koop. 

Geen AI

Ik gebruik geen AI voor mijn Samenvattingen. Enerzijds omdat ik daar zéér slechte exemplaren van heb gezien die absoluut niet weergeven wat er in een oorspronkelijk boek staat. Anderzijds omdat ik denk een uniek smaakje aan een Samenvatting te kunnen geven, een stukje humor. Ik lees het boek gewoon drie tot vier keer en zorg er bij een Samenvatting voor álle onderwerpen weer te geven en alleen te schrappen in de voorbeelden. Veel AI-gegenereerde Samenvattingen laten gewoon de helft van de onderwerpen weg.  

Kopen

Koop bij Kobo.

Koop bij Bol.

Koop in mijn eigen webshop. Je krijgt dan een ePub én een PDF.

Koop bij Libris.

Koop bij andere aanbieders (Apple, etc.). 

Proeven

Is dit je eerste kennismaking met een Samenvatting van mij? Dan wil je misschien eerst eens ‘proeven’, er eentje uitproberen zonder dat het je geld kost. Dat kan op mijn eigen webshop, daar is een Samenvatting helemaal gratis te downloaden

Over het oorspronkelijke boek Ja maar, wat als alles lukt. 

Natuurlijk wil je eerst weten waar dit boek nu eigenlijk over gaat. Lees dan vooral door!

Lees verder →

Geplaatst in zelfhulp | Tags: , | Plaats een reactie

Recensie: Tricky tijden – uitstekende duiding

Geplaatst op 25 april 2024 door estroocloeck

Grote veranderingen kennen altijd een overgangsperiode, een liminaliteit heet dat in de antropologie. En op dit moment zitten we volop in zo’n onzekere tijd, met de bijbehorende complottheorieën, mensen die ons misleiden, een oude structuur die niet meer werkt en een nieuwe structuur die nog vaag is. Jitske Kramer slaagt er in Tricky tijden uit 2024 uitstekend in om deze periode te duiden, ze schept orde in de chaos en verklaart wat er gebeurt. Ha, houvast, heerlijk!

We weten allemaal wel dat we afscheid moeten nemen van de manier waarop we leefden, door het falen van de vrije markt en door de klimaatcrisis. Maar we twijfelen over wanneer, hoe, wat precies, en hoe de nieuwe manier van leven eruit komt te zien. Dit boek geeft daar géén antwoord op, het is geen handboek, of een visie op hoe het gaat worden. Het is wél een soort onderzoeksverslag, met uiterst herkenbare observaties, even herkenbare emoties en vragen en, gelukkig, een onderbouwd betoog hoe normaal zo’n periode is, hoe vaak we dat meemaken. Alleen is het nu op grotere schaal dan wat we kennen. Niet anders, maar meer. Heel geruststellend.

Het managementboek Tricky tijden …

… begint met een beschrijving van ons huidige economische systeem. Daarin is Jitske niet de eerste, maar omdat ze geen econome of bedrijfskundige is, weet ze de problemen helder en jargonvrij op te schrijven. Terecht dat ze stelt dat de inrichting van de economie te belangrijk is om aan economen over te laten!

Naast een grote hoeveelheid denkers en economen haalt ze een paar keer Ayn Rand aan, die met haar filosofie van het Objectivisme aan de wieg stond van het neoliberalisme. Ik kan me niet helemaal vinden in de stelling dat in het Objectivisme ‘eigenbelang, hebzucht en begeerte vele malen belangrijker zijn dan solidariteit en harmonie’. Wel herken ik dat in het Objectivisme iedereen zijn eigen geluk nastreeft en productief werk leveren een belangrijke drijfveer en motivator is; dat het rationeel is dat het eigenbelang de bron is van actie en zelfredzaamheid centraal staat. We zijn in het neoliberalisme hiermee doorgeschoten, het is aan herziening toe.

Transformatie

De hiervoor benodigde transformatie kent in de antropologie 3 fasen, met daarin rituelen en begeleiding. 1. Als eerste de Separatiefase, denk aan relaties verbreken, afscheid nemen, ruimte geven (creating space) aan verdriet en rouw, een afscheidsritueel. 2. Dan de Liminale fase, het ondertussen, het vormen van een nieuwe cultuur. Met daarin een veilige ruimte (holding space) voor emoties, zoeken naar waar we in geloven, waarin we kunnen leren. 3. Als laatste de Integratiefase, een nieuwe werkelijkheid vormen, verbinden, de ideeën uit de vorige fase worden vanzelfsprekend. Het voelt als thuiskomen, dat moet gevierd worden.

Permanente liminaliteit

Maar als dat thuiskomen niet lukt, komen we in een permanente liminaliteit terecht (op kleine schaal kun je denken aan een eindeloze vechtscheiding, of onafgebroken oorlog). Hoe langer liminaliteit duurt, hoe meer mensen het gevoel hebben de grip kwijt te zijn, wat leidt tot wantrouwen, onjuiste overtuigingen en mogelijk complot-denken, en uiteindelijk gevaar voor de democratische rechtsstaat. Jitske concludeert dat we verdwaald zijn in een ‘langdurige liminaliteit doordat we een fixatie op onbegrensde waarden centraal hebben gezet, zoals aanhoudende economische groei, voortdurende persoonlijke ontwikkeling, eindeloze zoektocht naar je authentieke zelf’. In plaats van deze fase te benutten, blijven we er besluiteloos in hangen. Van liminaal worden ervaringen liminoid: emotioneel vergelijkbaar, maar er is geen sprake van transformatie, we leren en veranderen niet.

Tricksters

Tijdens liminaliteit zijn we extra gevoelig voor mensen die zeggen het allemaal te weten en met eenvoudige oplossingen komen: de tricksters. Van oorsprong is de trickster een mythologische figuur die de boel opschudt, ruimte creëert om dingen anders te doen, liegt en bedriegt, amoreel is. Nuttig, maar niet de leider die we nodig hebben. De hedendaagse tricksters sturen hun desinformatie de wereld in via allerlei platforms, creëren een spiegelwereld, zoals Naomi Klein dat noemt in haar Dubbelganger. Extra gevaarlijk, omdat mensen die redelijke kritiek hebben op bedrijven en overheden ook direct in het kamp van de wappies worden gezet. Die spreken zich daarom liever niet meer uit. Helaas zien we nu trickstertaktieken als leiderschapsvaardigheden. Handige marketingtrucs maken de trickster tot een held in onze cultuur van voortdurende economische groei. We zitten in een trickstercultuur.

Op zoek naar de waarheid

Willen we minder afhankelijk zijn van de tricksterstreken, dan moeten we zélf nadenken, alles onderzoeken, niet onze kennis inkopen en onze mening inhuren. We moeten naar een cultuur van oprechtheid, waarachtigheid en nieuwe spelregels. We moeten naar een nieuw narratief. Niet makkelijk, want: 1. De waarheid doet vaak pijn, en we willen fijn. 2. De waarheid verstoort de bestaande machtsverhoudingen en leiden tot een machtsstrijd. 3. We weten niet wie de waarheid spreekt, en zoeken naar zekerheid. De bestaande orde lobbyt bij de politiek en bepaalt daardoor het narratief. 4. De waarheid kan ons buiten onze groep plaatsen, en uitsluiting is pijnlijk en angstig, denk aan de klokkenluiders. 5. De waarheid is complex, en wij houden van simpel. Complottheorieën zijn vaak simpel. Om het verhaal te veranderen zullen we moeten strijden, strijden om de macht.

Macht en ranking

Hoe groter de verandering, hoe meer druk op relaties en machtsverhoudingen. Dit kan leiden tot conflicten en zelfs geweld en oorlog. We weten dat grote transformaties vaker gewelddadig verlopen dan vreedzaam. Zorgelijk! Jitske behandelt uitgebreid het onderwerp ranking, en de impact van een hoge ranking op empathie: die wordt minder, en wel door biologische oorzaken! Relaties komen onder druk te staan wanneer je overtuigingen ter discussie stelt. Sommige van die overtuigingen kunnen zelfs taboes zijn, en berg je maar als je daar iets over zegt. Maar je moet wel, als je verandering wilt. En niet alleen tégen iets zijn, maar ook iets nieuws kunnen verbeelden, echts iets gaan doen.

De goede begeleiders

Als de tricksters dan niet de goede begeleiders zijn in de liminaliteit, wie dan wel? Niet de oude leiders (veel te oplossingsgericht) en zéker niet de managers (veel te behoudend, controle- en taakgericht). Wel de moderne sjamanen (adviseurs zoals consultants, psychologen, filosofen, coaches), geholpen door de kunstenaars en de elders.  Kunstenaars zijn experts in verbeelding en schudden daarmee conventies op, geven een stem aan emoties. Denk aan Lubach en zijn Avondshow, aan Banksy. De Elders kennen de cultuur en tradities het best, zijn de verbinding met het verleden, maar hebben geen formele macht. Ze kunnen helpen bij conflicten. De moderne elders zijn hoogleraar emeritus, toezichthouder. Leiders kunnen ondersteunen en faciliteren; managers moeten niet in de weg lopen.

Verdwaald

We zijn verdwaald, doorgaan op de oude wegen is niet houdbaar. De nieuwe wegen zien we nog niet. Het is heel erg vergelijkbaar met fysiek verdwaald zijn, merkt Jitske, als ze op verdwaalcursus gaat. We geven dat aan onszelf liever niet toe, het is té beangstigend. We negeren de realiteit liever, en dat maakt onze overlevingskansen kleiner. We gaan letterlijk in cirkels lopen, komen niet verder. Het eerste wat nodig is, is accepteren dat de omgeving zich niet aan jouw vaardigheden zal aanpassen, en eerlijk zijn tegen anderen wat je wel en niet kunt. In de liminaliteit is het niet anders: deel informatie en wees eerlijk over onderzoeksresultaten. Je hebt geen nuttige kaart, dus wees nieuwsgierig, onderzoek de omgeving, ontdek patronen en maak een nieuwe kaart. We kunnen het, denkt Jitske.

Structuur aan chaos

Aan het eind van dit boek was ik bepaald opgelucht. Niet omdat het zo dik is (hoewel het best wel wat dunner had gekund) maar omdat het structuur aan de chaos geeft. Ik begrijp beter wat er gebeurt, en de vergelijking met liminaliteit op kleinere schaal, en de gebruiken van andere culturen geven handvatten hoe ons te gedragen. Nieuwsgierigheid, eerlijkheid, en vooral niet meelopen met de tricksters. Jitske geeft hiervoor een grote hoeveelheid voorbeelden en waarschuwingen.

Ik kon er niet omheen om dit boek te vergelijken met Naomi Klein’s Dubbelganger, wat over hetzelfde onderwerp gaat, en ook een onderzoeksverslag is. In dat boek ben ik verdwaald, ik zag door de bomen het bos niet meer. Tricky tijden maakt gebruik van een raamwerk uit de antropologie gestut door wetenschappelijke inzichten uit de psychologie, waardoor het een logisch opgebouwd betoog is geworden. Je ziet de bomen én het bos. Oké, nog geen bospad, dat niet.

Ik vroeg me even af of een recensie schrijven nog wel zinnig was, met de superpositieve ‘blurps’ van mijn helden Robert Cialdini, Erin Meyer en Joris Luyendijk. Maar dan is er ook die anonieme X-er die Jitske betichtte van gebakken lucht. Voor die persoon en anderen die nog twijfelen aan het nut van duiding vanuit de antropologie, ging ik er toch even voor zitten. Ik hoop wat twijfel te hebben weggenomen, net zoals Jitske wat twijfel van mij over deze onzekere tijden heeft weggenomen.

Ik gaf het boek 4 1/2*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Koop dit boek

o.a. bij

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie. Zonder provisie:

Keus genoeg!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: Het wereldschokkende en onweerstaanbaar lekkere verhaal van Tony’s Chocolonely – smakelijk

Geplaatst op 22 april 2024 door estroocloeck

Het wereldschokkende en onweerstaanbaar lekkere verhaal van Tony’s Chocolonely geschreven door Jeroen Siebelink uit 2018 is misschien niet wereldschokkend, maar zeker wel schokkend. En misschien niet onweerstaanbaar, maar wel heel leuk en interessant. Een bedrijfsbiografie die je tegelijk wat leert over kinderarbeid, fairtrade en corruptie. En daarmee Tony’s chocolade nóg aantrekkelijker maakt.

Siebelink is er open over: hij heeft deze bedrijfsbiografie in opdracht van Tony’s geschreven. Maar, zo stelt hij, wel als journalistiek en kritisch werk, met alle vrijheid qua gesprekken en het inzien van documenten én bij het schrijven. Opvallend is dat Tony zelf (Teun van de Keuken) niet mee wilde werken: ‘het put me teveel uit’. Bij Jinek, in januari 2018, stelt Teun dat het boek niet deugt, een onderdeel is van een marketingcampagne.  Maar dat Teun veel kritiek op Tony’s had en heeft is wél in het boek terechtgekomen. Zeer duidelijk is dat Teun vindt dat Tony’s te weinig doet aan ‘slaafvrij’ maken. Het boek legt uit hoeveel moeite dat kost en welke keuzes er gemaakt worden.

De bedrijfsbiografie Het wereldschokkende <…> Tony’s Chocolonely …

…. maakt in ieder geval duidelijk waar de naam, de verwarrende kleuren, de ongelijke brokken en de missie vandaan komen. Daar was ik wel nieuwsgierig naar. Het begint allemaal bij De keuringsdienst van waarde, waar de journalisten Teun van de Keuken, Maurice Dekkers en Roland Duong onethisch gedrag aan de kaak stellen. Ze bellen het informatienummer van allerlei A-merken en vragen waarom er water in de ham zit, of witte bonen in de Appelsientje. Hilarisch voor de kijkers, maar het leidt niet tot verandering. Soms wel tot juridische acties, die de drie zich niet kunnen veroorloven. Ze moeten het anders aanpakken. Een echt schandaal naar voren brengen! Een wereldschokkend en onweerstaanbaar lekker verhaal over een schandaal waar ze veel uitzendingen mee kunnen vullen. Meer impact maken door te herhalen!

Cacaoplantages

De volgende uitzendingen gaan over gedwongen kinderarbeid op cacaoplantages. Volgens de VN zijn er 2 miljoen kinderen die in de cacao werken in Ivoorkust en Ghana, die niets betaald krijgen, gevaarlijk werk doen, mishandeld worden. De chocoladeproducenten geven het toe, ja er is sprake van kinderarbeid, van slavernij zelfs. Maar ja, wat kun je eraan doen? De drie bedenken iets ludieks: Teun gaat zich aangeven bij de politie, want hij eet veel chocola en is dus medeplichtig aan die slavernij. Ze komen nergens. Wat dan? Ze gaan zélf chocola maken, slaafvrije chocola. Ze zullen Nestlé en de rest eens een poepie laten ruiken!

Ze bellen naar de VS, naar Ben & Jerry’s, een sociaal bedrijf waar ze mee willen samenwerken. Hebben die belangstelling voor stukjes slaafvrije chocola in hun ijs? Voor samen chocoladerepen maken? Dat hebben ze wel, maar in het gesprek met Teun struikelen ze regelmatig over de uitspraak van ‘Teun’. Zeg maar Tony, zegt Teun. Nu is het nadenken over de naam van hun chocola. Tony’s ligt voor de hand, maar nu nog iets met chocola erbij. ‘Chocolonely’ verzint een collega. De eenzame strijd van Tony, de eenzaamheid van de kindslaven. Het bekt lekker. Helaas trekt Ben & Jerry’s zich terug. Terug bij af. Nee, potverdorie, dan doen ze het toch helemaal zelf?!

De Tony’s Chocolonely reep

De wikkel dan, de kleur, het ontwerp. Rood moet het worden, de kleur van succes, van wereldmerken als CocaCola. Het staat voor alarm, alarm over slavernij in Afrika. Voor brutaal. Nou én, dat melkchocola in blauwe wikkels gangbaar is? Nou én, dat grote repen 180 gram zijn, en Tony’s 200 gram. En die ongelijke brokken? Die verwijzen naar de ongelijkheid in de wereld, en tegelijkertijd naar naar de geografie van de cacao-producerende landen in Afrika.

Slaafvrij

De grootste vraag die overblijft is de bewoording van slaafvrij. Op de wikkel staat niet ‘100% slaafvrij’. Zelfs niet gewoon ‘slaafvrij’. Maar: ‘samen maken we chocolade 100% slaafvrij’. De reden daarvoor vult het grootste deel van het boek. Ze dachten met het keurmerk ‘Fairtrade’ voor de cacaobonen de slaafvrije belofte waar te maken. Helaas. In Afrika worden vóór het transport alle bonen, fairtrade of niet, bij elkaar gegooid, zo blijkt uit hun éigen onderzoek in Ghana. Pogingen om de bonen van hun eigen plantages apart te houden worden gedwarsboomd door corrupte exporteurs. En als ook dat geregeld is, zitten ze nog maar op 50% slaafvrij, want van de cacaoboter, de andere helft van de chocolade, is helemaal geen oorsprong vast te stellen, niet traceerbaar. Daarom maken ze ook geen witte chocolade, dat is alléén cacaoboter.

Groeien, groeien

In de tussentijd is er een nieuwe aandeelhouder: Henk Jan Beltman. Hij stapt in als Tony’s een marktaandeel heeft van 1%. Dat is veel te weinig om enige impact te hebben, ze moeten groeien, groeien. Hij reist de wereld rond op zoek naar afzetmarkt, jaagt de omzet omhoog, verwaarloost zijn familie en krijgt een hartaanval. Hij doet een stapje terug. Teun heeft niet zoveel meer te maken met Tony’s, is geen aandeelhouder, en altijd erg kritisch. Toch wordt hij, als één van de initiatiefnemers, nog steeds overal bij betrokken. Hij blijft zeer kritisch en zelfs vilein: Tony’s heeft niets bereikt, het aantal kindslaven is zelfs nog toegenomen. Bij het 10-jarig bestaan van Tony’s in 2015 krijgen Teun, en veel personeelsleden, aandelen in Tony’s. Het maakt Teun minder vilein, maar niet minder kritisch.

Impact?

Heeft Tony’s wel wat bereikt met haar initiatief? Haar bonen en cacaoboter zijn per 2018 traceerbaar, maar de markt doet er nauwelijks aan mee. Haar boeren krijgen een eerlijke prijs, maar dat zijn er maar 4500 van de 2,5 miljoen. De andere merken volgen niet, die letten op de kleintjes. Wel komen er wat duurzame merken bij. Andere merken willen wel Tony’s traceerbare bonen kopen, maar zélf traceerbaar inkopen in Afrika? Nee. Veel te veel moeite. Steeds meer boeren vallen onder Fairtrade, maar het (iets verhoogde) loon is nog steeds te laag om van te leven. Kinderen werken nog steeds mee op de plantages, soms met onschuldige klusjes, en soms met dwangarbeid.

Om dit systeem te veranderen, is de medewerking nodig van de andere chocolaproducenten, van winkels, die kritischer moeten zijn op wat ze in de schappen leggen, van overheden die maatregelen moeten nemen en voor handhaving moeten zorgen. En van de consumenten, die betere keuzes moeten maken.

Iets is beter dan niets

Ik vond het een uitstekend geschreven verhaal wat veel informatie geeft over kindslaven en hoe het er aan toe gaat op plantages en havens in Ghana. Bepaald schokkend. Ik houd in mijn achterhoofd dat het een geromantiseerd verhaal is, en in opdracht geschreven. Misschien is Tony’s in werkelijkheid wel commerciëler en minder deugdzaam als in het boek naar voren komt. Kan. Maar dat maakt het niet minder interessant en leerzaam. En het maakte van mij een nog grotere Tony-fan. Iets is beter dan niets.

Ik gaf het boek 4 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Koop dit boek

o.a. bij

Managementboek.nl

of

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie. Zonder provisie:

  • Boekwinkeltjes, lekker duurzame exemplaren-met-ervaring
  • Of lees het gratis via Kobo-Plus…..

Keus genoeg!

Geplaatst in Biografie, Maatschappij | Tags: , , | Plaats een reactie

Familie: neef Walter Isaacson

Geplaatst op 22 maart 2024 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand: mijn ‘neef’ Walter Isaacson.

Waar schrijft Walter Isaacson over? 

Kort gezegd: ‘neef’ Walter schrijft over zwaargewichten in de politiek en techniek. Hij is met name bekend van zijn biografieën, zoals die van Kissinger (1992), Benjamin Franklin (2003), Einstein (2007), Steve Jobs (2011), Leonardo da Vinci (2017), Jennifer Doudna (2021) en Elon Musk (2023). Ja, ook Leonardo was op zijn manier een techie.

Als eerste en tussendoor schreef hij een soort verzamelbundels over (jawel) machtige politici en techies: in The Wise Men (1986) maken we kennis met 6 Amerikaanse politici (voor mij allemaal onbekenden) die grote invloed hadden op het buitenlandbeleid tijdens en na WO2. In 2009 al schreef hij korte essays over de reeds ‘gebiografieerde’ Kissinger, Benjamin Franklin en Albert Einstein, aangevuld met Reagan, Gorbachev, de Clintons, Woody Allen (beetje een buitenbeentje in dit gezelschap, maar zeker een ‘creative thinker’), Bill Gates plus nog een sliert minder bekenden in zijn American Sketches. In The Innovators (2014) komen Bill Gates en Steve Jobs weer terug, samen met andere techies van het eerste uur.

Zijn volgende boek gaat over Marie Curie. Zij was een geweldige pionierster, en de combi natuurkunde en scheikunde was grensverleggend, volgens ‘neef’ Walter. Boeiend onderwerp dus. En hij moet dan naar Parijs …. ook boeiend! En tenslotte: iemand die al 100 jaar dood is, kan jou niet meer bekritiseren ….. aldus ’tante’ Cathy.

Wat valt er nog meer over Walter Isaacson te vertellen?

‘Neef’ Walter is geboren in Louisiana en studeerde Geschiedenis en Literatuur aan Harvard. Hij kreeg daarna een beurs voor Oxford, waar hij Filosofie, Politiek en Economie studeerde. Hij ging in 1974 de journalistiek in, werkte vanaf 1978 voor Time Magazine en werd in 2001 CEO van CNN. Al snel kwam er ophef over zijn pogingen de Republikeinse gezichtspunten te begrijpen. Hij vertrok in 2003 en werd hoofd van het Aspen Instituut, een ngo voor Humanistieke studies. In 2018 ging hij daar weg om hoogleraar Geschiedenis te worden op de Tulane Universiteit in New Orleans.

Het zal je niet verbazen dat op Tulane, binnen zijn vak Geschiedenis, formeel  ‘American History and Values’  geheten, één van zijn colleges “The Digital Revolution: From Ada to Zuckerberg” is. Hij stelt dat de combinatie van ‘waarden’ en technologie één van de belangrijkste zaken van deze eeuw is. Zo schreef hij ook in zijn bio van Jennifer Doudna, die over CRISPR en genetisch aanpassen gaat, over de vraag hoe we dat aanpassen moreel zullen verwerken.

Tegelijkertijd is ‘neef’ Walter adviseur bij een investeringsbank. Tegenwoordig doet hij er advieswerk en commissiewerk voor de overheid bij. O ja, hij is ook redacteur bij een uitgeverij van geschiedenisboeken. Bezig baasje, onze Walter.

‘Neef’ Walter is getrouwd met ’tante’ Cathy en heeft een dochter, Betsy, vernoemd naar zijn moeder. Zij studeerde geschiedenis en werd journaliste ….

Andere activiteiten

Het gerucht gaat dat ‘neef’ Walter meewerkt aan een verfilming van zijn biografie van Leonardo da Vinci. De film moet in november 2024 uitkomen. Ik hoorde ook dat Leonardo di Caprio de film produceert én de hoofdrol speelt. Is een verfilming niet het grootste compliment voor een boek? Maar inmiddels i het Augustus 202 en ik hoor niets meer over een film. Jammer ….

Welke boeken schreef Walter Isaacson?

‘Neef’ Walter schreef tussen 1983 en 2023 11 boeken. Ik las en recenseerde er 3, en vond álledrie een Must Read. Van de overige 8 wil ik er heel graag nog 3 lezen. De politieke biografieën sla ik vooralsnog over. 

Elon Musk (2023)

Elon Musk is één van de invloedrijkste mensen ter wereld en er wordt veel, heel veel over hem geschreven. Maar vast niet allemaal door ervaren biografen die twee jaar lang met hem ‘meegelopen’ hebben en een enorme lijst familie, vrienden en zakenrelaties hebben geïnterviewd, naast Musk zelf, natuurlijk. ‘Neef’ Walter deed dat wel, en het resultaat is deze uitstekende biografie. Musk komt naar voren als een briljante geest, met een visie voor de mensheid, niet zozeer uit op eigen gewin, met een bijzonder moeilijke persoonlijkheid (‘maniak’, zo stelt het boek meermaals), niet vies van smerige trucs en dol op zijn kinderen. Lees mijn recensie (4 1/2*). Koop bij Bol. 

De codekraker – The Code Breaker (2021)

‘Neef’ Walter is mijn favoriete biograaf. Al zijn biografieën die ik tot nu toe las, vond ik geweldig. In 2021 schreef hij de biografie van Jennifer Douda: De codekraker. Jennifer wie? Precies. Een Nobelprijs-winnares waar ik nog nooit van had gehoord. Dus hup, aan de lees, en na 500 pagina’s was ik wéér enthousiast. Deze biografie is even boeiend en goed geschreven als Walter’s vorige pennenvruchten. De ondertitel is ‘Het revolutionaire DNA-onderzoek van Nobelprijs-winnares Jennifer Douda’, en inderdaad dat onderzoek, of liever gezegd, het onderzoek waar véél wetenschappers mee bezig waren én zijn, is het eigenlijke onderwerp. Lees mijn Booknotes | Lees mijn recensie | Koop bij Bol.

Einstein – The Man, The Genius and the Theory of Relativity (2018)

Een biografie in de vorm van een koffietafel-boek, dat zie je toch niet vaak! Einstein, The Man, The Genius and The Theory of Relativity is zo’n boek. Prachtig uitgevoerd, en met minstens zoveel persoonlijke details over Albert, als uitleg over zijn theorieën. We kennen Einstein natuurlijk van E=mc2, maar dit is maar een fractie van wat hij verzon. Wist je dat hij aan de wieg stond van de atoombom? Daar had hij, in retrospect, spijt van. En wist je dat bij bijna President van Israël was geworden? Maar als kind was Einstein bepaald geen Einstein …. Deze koffietafel-biografie is een verkorte uitgave (160 pagina’s) van zijn werk uit 2007: Einstein, His Life and Universe (600 + pagina’s). Lees mijn recensie (5*) | Koop bij Bol

Leonardo da Vinci (2017)

Leonardo da Vinci leefde rond 1500 en was het creatiefste genie ooit. Hij verbond kunst met wetenschap en zag zo verbanden en patronen. Hij vond de (voor die tijd) meest innovatieve zaken uit en kwam doorlopend met nieuwe ideeën over uiteenlopende onderwerpen. Deze biografie geeft een uitstekend overzicht van zijn leven en inzicht in welk gedrag Leonardo zo speciaal maakte. Maar het gaat ook uitgebreid in op zijn achtergelaten werk: zijn schilderijen en zijn aantekenboeken, waarin hij zijn analyses en uitvindingen tekende en beschreef.  Lees waarom ik dit een Must Read vond | Lees mijn recensie (4 1/2*) |  Koop bij Bol. 

De uitvinders – The innovators (2014)

De computer en het internet zijn de belangrijkste uitvindingen van onze tijd, maar weinig mensen weten wie ze heeft uitgevonden. Dit is het verhaal van alle pioniers, hackers, ondernemers en genieën die verantwoordelijk zijn voor de digitale revolutie. Over hoe hun geest werkte, wat ze zo creatief maakt en waarom hun vermogen om samen te werken zo belangrijk is.  Je lees over o.a. Bill Gates en Steve Jobs, Vannevar Bush, Alan Turing, John von Neumann, J.C.R. Licklider, Doug Engelbart, Robert Noyce, Steve Wozniak, Tim Berners-Lee, en Larry Page. Maar ook over Ada Lovelace, pionierster in computerprogrammering rond 1840! Bij Goodreads kreeg dit boek 4* Koop dit boek bij Bol. 

Steve Jobs (2011)

Here’s to the crazy ones. Proost op de gekken. De buitenbeentjes. De rebellen. De onruststokers. Degenen die niet op hun plaats zijn. Degenen die dingen anders zien. En terwijl sommigen ze zullen beschouwen als de gekken, zien wij genieën. Omdat mensen die zo gek zijn om te denken dat zij de wereld kunnen veranderen….degenen zijn die het doen. Think different (niet Think differently, maar different, als in Think Beauty). Deze biografie van Steve Jobs  is geweldig om te lezen, niet alleen voor Apple fans maar voor iedereen die wil kennismaken met een bijzonder mens en zich afvraagt hoe hij het fenomeen Apple voor elkaar kreeg. Lees waarom ik dit een Must Read vind. Lees mijn recensie (5 *).  Koop dit boek bij Bol. 

American Sketches (2009)

(Niet vertaald). In this collection of essays, Walter reflects on the lessons to be learned from Benjamin Franklin, Albert Einstein, Bill Gates, Henry Kissinger, Ronald Reagan, Mikhail Gorbachev, Hillary Clinton and Bill Clinton, and various other larger-than-life characters he has chronicled as a biographer and a journalist. Walter reflects on how he became a writer, the lessons he learned from various people he met, and the challenges he sees for journalism in the digital age. He offers loving tributes to his hometown of New Orleans, which both before and after Hurricane Katrina offered many of the ingredients for a creative culture, and to the Louisiana novelist Walker Percy, who was an early mentor. Dit boek krijgt bij Goodreads 4 * .   Koop dit boek bij Bol. 

Einstein, de biografie – Einstein, his Life and Universe (2007)

In Einstein beschrijft ‘neef’ Walter het leven, denken en wetenschappelijk werk van een man die onze kijk op het universum fundamenteel veranderde. Hij geeft een helder overzicht van Einsteins wetenschappelijk werk, maar besteedt ook ruim aandacht aan Einsteins vaak gecompliceerde relaties met vrouwen, aan zijn vele wetenschappelijke contacten, zijn gedwongen verhuizing naar Amerika, zijn pacifisme en zionisme. Walter besteedt veel aandacht aan de inhoudelijke details van de theorieën en de research van Einstein zonder onbegrijpelijk te worden. Ook heeft dit boek persoonlijke brieven van Einstein en andere verrassende informatie. Dit boek krijgt bij Goodreads 4*  (In 2018 schreef ‘neef’ Walter hier een verkorte versie van). Koop dit boek bij Bol. 

Benjamin Franklin  (2003)

(Niet vertaald) During his 84-year life Benjamin Franklin was Americas best scientist, inventor, publisher, business strategist, diplomat, and writer. He was also one of its most practical political thinkers. Americas first great publicist, he carefully crafted his own persona, portrayed it in public and polished it for posterity. Walter provides us with a full portrait of Franklins public and private life – his loyal but neglected wife, his bastard son with whom he broke over going to war with England, his endless replacement families and his many amorous, but probably unconsummated, liaisons. At the same time, the book examines the run up to the Revolutionary War, the intimate relations between Britain, France and the colonies and the decisive events that led to Americas independence.  Dit boek kreeg bij Goodreads 4 *    Koop dit boek bij Bol. 

Kissinger (1992)

(Niet vertaald) By the time Henry Kissinger was made secretary of state in 1973, he had become, according to the Gallup Poll, the most admired person in America and one of the most unlikely celebrities ever to capture the world’s imagination. Yet Kissinger was also reviled by large segments of the American public, ranging from liberal intellectuals to conservative activists. This book explores the relationship between this complex man’s personality and the foreign policy he pursued. It draws on extensive interviews with Kissinger as well as 150 other sources, including US presidents and his business clients, and makes use of many of Kissinger’s private papers and classified memos to tell his uniquely American story. Bij Goodreads krijgt dit boek 4 *.   Koop dit boek bij Bol. 

The Wise Men (1986)

(Niet vertaald, co-auteur is Evan Thomas). A captivating blend of personal biography and public drama, The Wise Men introduces the original best and brightest leaders from WW2 into the Cold War. W. Averell Harriman, the freewheeling diplomat and Roosevelt’s special envoy to Churchill and Stalin; Dean Acheson, the secretary of state who was more responsible for the Truman Doctrine than Truman and for the Marshall Plan than General Marshall; George Kennan, self-cast outsider and intellectual darling of the Washington elite; Robert Lovett, secretary of defense throughout the formative years of the Cold War; John McCloy, one of the nation’s most influential private citizens; and Charles Bohlen, ambassador to the Soviet Union. Bij Goodreads krijgt dit boek 4 *. Koop dit boek bij Bol. 

Andere publicaties: 

Pro and Con: Both Sides Of Dozens Of Unsettled And Unsettling Arguments. (1983) (een boek, waar ik niets over kon vinden)

How Einstein divided America’s Jews (2009) in The Atlantic (een artikel, paywall)

(Deze informatie komt uit  Bol.com, Wikipedia)

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari

Geplaatst in Biografie, Innovatie | Tags: , , , , , | 1 reactie