Zijn we goed voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering? Als je een ‘NAPPER’ bent en denkt dat verhuizen naar een gebied boven NAP voldoende is, ben je naïef of gewoon slecht op de hoogte. Welke andere risico’s er zijn rondom ‘wonen’ doet journaliste Christel Don ons stevig en smeuïg uit de doeken in haar boek Klimaatgetto’s uit 2025. Door een verhoogd risico op wateroverlast, brand en andere ellende, zullen de huizenprijzen in bepaalde regio’s dalen en de kosten stijgen. Wist je dat er al 900 ‘klimaatkwetsbare’ wijken in Nederland zijn? Woon jij in eentje?

De banken en verzekeraars zijn al een tijdje bezig met het inschatten van de invloed van klimaatrisico’s op de huizen en de huizenprijzen. Maar wij, burgers, hebben er een blinde vlek voor. Ook is er nog steeds te weinig onderzoek naar gedaan. Toch zijn er al legio voorbeelden van klimaatschade die onverzekerd bleek of onverzekerbaar is. En het zullen de armeren zijn die niet kunnen verhuizen, niet kunnen verbouwen, en gevangen zullen zitten in klimaatgetto’s. Maar het raakt ook ‘de rest’ van ons. De onderbouwing van Christel’s waarschuwingen is stevig, en de ‘slachtofferverhalen’ zijn smeuïg en overtuigend.

Het maatschappelijke boek Klimaatgetto’s …

… is een actiegids die ons meer bewust moet maken van de klimaatrisico’s door enerzijds kennis en data beter toegankelijk te maken, en anderzijds handelingsperspectief te geven door lessen te trekken uit bekende kleine en grote rampen. Christel gebruikt de ervaringen van klimaatslachtoffers én de kennis van experts om concreet te maken hoe die klimaatrisico’s ons allemáál kunnen raken. Met financiële experts vertaalt ze de risico’s naar onze portemonnee. Het boek sluit af met de acties om ‘voorbereid, veerkrachtig en weerbaar’ te zijn, waar je direct mee aan de slag kunt.

Wateroverlast

De eerste ramp die Christel ons voorschotelt is Valkenburg, 2021. Op 13 juli, een mooie, droge, zomerdag, begon het daar te stortregenen: code oranje. De volgende dag gaf de KNMI code rood. De rivier de Geul trad buiten haar oevers, een waterbom bleef hangen, 2300 huizen raakten beschadigd, net over de grens verdronken 200 mensen. Een kolkende rivier van 2 meter hoog sleurde alles mee: geliefde bezittingen, het wachtwoordenboekje, vakantiefoto’s. Voedsel werd onbereikbaar. Wie was er verantwoordelijk, of wordt in de toekomst verantwoordelijk om zulke rampen te voorkomen? En met beekverruiming en hoogwatertunnels alleen red je het niet. Burgers moeten eigen verantwoordelijkheid nemen, een noodkoffertje klaar hebben, de verzekering checken, etc. In Valkenburg duurde de afwikkeling van de schade lang en was erg bureaucratisch. Niet alles werd vergoed. Dat je het weet.

Fundering

Voor de tweede ramp neemt Christel ons mee naar Rotterdam, anno nu. Daar zijn veel huizen niet onderheid, hebben maar een ondiepe fundering. Die zakken mee met de bodem. En steeds dichter naar het grondwater toe! Het vocht trekt op, de riolering loopt over ….. en de waarde van de huizen keldert. Alsnog onderheien is vreselijk duur, en moet met alle buren tegelijk, huurders én eigenaren, té complex dus.  De klimaatverandering zorgt ervoor dat de grond steeds meer beweegt: krimpt bij droogte, zwelt op bij regen. En die beweging is slecht voor de fundering. Daarbij een tegenovergesteld probleem: lage grondwaterstanden zorgen ervoor dat houten paalfunderingen kapot gaan. Gevolg van de verzakkingen: scheve vloeren, schimmel en stank. En erger: huizen die instorten. Rotterdam heeft 30.000 niet-onderheide woningen en 120.000 woningen op houten paalfunderingen. Herstel gaat zo’n 4 miljard kosten. Tel er verduurzaming en achterstallig onderhoud bij, en je komt op 18 miljard. Dat geld is er niet.

Hitte

De derde ramp: Nijmegen, anno nu. Een prachtig nieuwbouwcomplex uit 2010 met grote ramen en een schitterend uitzicht. Maar het wordt er snel warm, té warm. De woningcorporatie geeft niet thuis, de bewoners moeten zelf folie, zonwering of een airco kopen. Dat is prijzig, maar de hittestress zal de komende jaren alleen maar toenemen.

Niet alleen zeespiegelstijging is een risico

Deze verhalen tonen aan dat klimaatrisico’s verder gaan dan zeespiegelstijging. Deze rampen, overstromingen, hittegolven, droogte, zullen frequenter voorkomen. De financiële reserves van bewoners nemen af, bij ondernemers zal het leiden tot faillissementen. Eigenaren kennen deze risico’s vaak niet, en als ze die wel kennen, investeren ze niet meer in het huis, en melden het niet bij verkoop. Jammer, want hoe langer we het op z’n beloop laten, hoe urgenter het probleem wordt en hoe hoger de schade.   

Natuurbranden

Nog niet gebeurd, maar dat lijkt een kwestie van tijd, is een grote natuurbrand in Nederland. Door de droogte wordt het risico op een echt grote brand, zoals het afbranden van de hele Utrechtse heuvelrug, steeds groter. En dan kunnen ook huizen vlam vatten, niet alleen door het vuurfront, maar ook door vliegvuur, brandende deeltjes zoals schors of bladeren. Wat nodig is om dit te voorkomen is niet alleen een beter beheer van het landschap, inclusief gecontroleerde branden, maar ook weerbaarheid van de bewoners.

Hittegolven

Hittegolven zijn ook natuurrampen, in 2003 en 2006 hadden we die, en er overleden in Nederland 1400 respectievelijk 1000 mensen door. Jaarlijks overlijden gemiddeld 250 mensen aan hittestress en het aantal hittegolven neemt toe. Onze doorzonwoningen waren leuk voor de periode 1945 tot 1980, maar daarna niet meer. De helft van Nederland woont inmiddels in een huis dat dreigt te warm te worden, naar de huidige normen. Daarbij: onze nieuwbouwnormen voor hitte zijn gebaseerd op het huidige klimaat, en houden geen rekening met de toekomstige hogere temperaturen. De hitteproblemen komen trouwens niet alleen daardoor, maar ook door steeds betere isolatie. Warmte die eenmaal binnen is raken we niet makkelijk weer kwijt! We moeten zorgen voor minder en kleinere ramen (aan de zonkant), zonwering en nachtventilatie. Een kostbare zaak, en (daarom) ook weer neergelegd bij de bewoners.

Financiële risico’s

Aan al deze risico’s hangt dus een prijskaartje. Naast preventieve kosten (zoals zonwering) en herstelkosten (funderingsherstel, al snel EUR 120.000!) gaat het dan om hogere verzekeringspremies, lagere verkoopprijzen van huizen en lagere hypotheken. Hogere energiekosten als de airco vaker aan moet. Hogere doktersrekeningen als er schimmel op de muren staat.

In Nederland valt de klimaatschade momenteel nog wel mee, hoewel er een sterk stijgende trend is, en daarom kijken we graag weg. Maar laten we eens naar de VS kijken, om een idee te krijgen wat ons mogelijk te wachten staat. In Florida verVIERvoudigen de verzekeringspremies door hogere orkaanrisico’s. Zonder verzekering krijg je geen hypotheek. Californië idem, maar daar door natuurbranden. En wist je dat de premies van mondiale herverzekeraars omhoog gaan als de frequentie stijgt van rampen érgens ter wereld? Die worden ook aan ónze verzekeraars doorberekend. En die verzekeraars in Nederland kijken natuurlijk naar mogelijke toekomstige risico’s en leggen buffers aan. De premies gaan in ieder geval omhoog, zoveel is zeker.

Het effect op de huizenprijzen is nog diffuus. Door de krappe woningmarkt stijgen de prijzen nog steeds, maar eigenaren kunnen opeens in de problemen komen door klimaatschade. Een klimaatlabel kan die ‘pijn’ spreiden over de jaren en het bewustzijn van bewoners verhogen. Er is echter nog geen consensus over de invoering van zo’n label. Klimaatrisico’s zijn regio- en buurtgebonden, en niet zozeer een individuele verantwoordelijkheid van de huizenbezitter, wat zo’n label lijkt te impliceren. Toch heeft het label nut door concrete acties aan te zwengelen: neem bijvoorbeeld een tegelvloer in een overstromingsgebied, in plaats van parket. Dát het huis in overstromingsgebied staat, daar kun je natuurlijk weinig aan doen. Moet dat dan toch in het label? Of zou dat iets zijn voor het kadaster?

Klimaatongelijkheid

En, zijn er klimaatgetto’s in Nederland? Toch wel. In Valkenburg kunnen mensen hun huis niet verkopen. In Nijmegen zou men willen verhuizen, maar hoe krijg je zomaar een andere huurwoning?  Met name mensen met lage inkomens zitten vast.  En het is een vicieuze cirkel: op kwetsbare plekken zijn de huizen goedkoper, daar wonen armere mensen, die kunnen geen preventieve of herstelkosten betalen, het huis wordt nog minder waard, zijn alleen aantrekkelijk voor mensen die nóg armer zijn, etc.  

Wat kunnen we doen?

En nu de actiekant: wat kunnen we doen? Alleen preventieve maatregelen zijn niet meer genoeg. En als je alle klimaatrisico’s op de kaart plot is er in elke gemeente wel wat. Je woont nergens meer compleet veilig. Maatregelen treffen is bovendien complex, wat voor het ene risico werkt, werkt op het andere juist averechts (denk aan het grondwater). Wat voor het ene type woningen werkt, werkt voor het andere type niet. De ene bewoner heeft geld voor maatregelen, de andere niet. Belangen staan tegenover elkaar, huizenbezitters tegenover banken, huurders tegenover corporaties. De wens om veel woningen te bouwen tegenover klimaatbestendig bouwen. En we willen de sociale ongelijkheid niet vergroten, dus is een solidaire aanpak nodig.

Naast maatregelen treffen voor adaptatie en preventie, moeten we leren leven met de pijn, pijn in de zin van materiële schade, verlies van je gevoel van veiligheid, de impact op je gezondheid, je leven. We moeten dus inzetten op zelfredzaamheid en veerkracht. Daarnaast moeten we ons realiseren dat normen en modellen niet heilig zijn; het onvoorstelbare kán gebeuren. Ook moeten we de risico’s voor onze huizen in kaart brengen: overstromingen & wateroverlast, funderingsissues, oververhitting, natuurbranden. Hiervoor maatregelen treffen én op de hoogte zijn van regionale initiatieven, projecten en subsidies. Er zijn dus acties nodig op 3 niveaus: individueel, collectief (met buren, VVE) en beleidsmatig (w.o. communicatie over subsidies verbeteren, bureaucratie verminderen).   

Mijn evaluatie van Klimaatgetto’s

Klimaatgetto’s is een mooie mix van schokkende, emotionele verhalen van slachtoffers van kleine en grote rampen, statistieken, en de inzichten van allerlei experts op bouwkundig en financieel gebied. Het effect is dat het je wakker schudt, vertrouwen wekt voor de omvang van de klimaatrisico’s en de urgentie van maatregelen door de grote mate van detail, en je ook nog eens motiveert om concrete acties op te pakken. Die acties zijn in het laatste deel gedetailleerd beschreven.

Met net een paar zeer hete dagen achter de rug, een overstroming in Texas op de voorpagina’s en de niet aflatende discussie over woningbouw kan ik niet anders zeggen dan dat dit boek bijzonder relevant is. Christel’s oproep om vooral ook inclusief te werk te gaan en het ontstaan van klimaatgetto’s te voorkomen is de slagroom op de taart. Klimaatongelijkheid bestrijden, ook in ons eigen land. Wetgeving en beleid is natuurlijk steeds in beweging, erg goed dus dat er ook een bijbehorende website is waarop Christel aanvullende informatie deelt, zodat we bijblijven.

Het boek puilt uit van de voorbeelden, niet alleen Valkenburg, Rotterdam en Nijmegen komen voorbij, maar bijzonder veel rampen én initiatieven uit de hele wereld. Dat schudt je zéker wakker, want zó ver van ons bed is dat allemaal ook weer niet. Dat die voorbeelden ook vaak bij name genoemde personen als verhalen-verteller hebben, maakt de impact alleen maar groter. Goed gedaan.

Christel’s schrijfstijl is prettig, toegankelijk. Wel viel me op dat er best wel wat herhaald wordt, wat in deel I (door de slachtoffers) aangestipt wordt, wordt in deel II (door de experts) uitgewerkt. Dat heeft voor- en nadelen, en hangt natuurlijk samen met de gekozen structuur van het boek. Op zich kan ik me er in vinden, beginnen met de rampen schudt je wakker en maakt je receptief voor het theoretische deel. Ook tussen deel II en deel III (actiegids) zit overlap.

Het boek is goed geredigeerd, en vrij sober: geen illustraties of tabellen.    

Mis je wat als je dit boek niet leest? Niet echt, het is goed voor het bewustzijn, maar alle informatie is openbaar vindbaar.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 1/2*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Klimaatgetto’s duurzaam …

• via de (online) bibliotheek; 
• digitaal en gratis via Kobo Plus (dat deed ik ook!)
• of uit een minibieb!

Koop Klimaatgetto’s duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!