Je bent hoogste baas bij de AFM, de toezichthouder op de financiële sector, inclusief de accountancy, mijn vakgebied. Een belangrijker baan is er bijna niet in Nederland. En dan neem je ontslag, want je wilt docent in het speciaal onderwijs worden. De hele sector is stomverbaasd, en ik ook. Waarom zou je dát nou doen. Merel van Vroonhoven, want over haar heb ik het nu, legt het uit in haar autobiografie De Stap, uit 2021. En nu snap ik het. Een beetje.

De stap gaat over pijlsnel carrière maken, over ambitie, maar ook over een toenemende behoefte om iets te doen met maatschappelijk belang. En over een zoon met autisme, die pas opbloeit op het speciaal onderwijs. Over zij-instromen, en hoe moeilijk dat wordt gemaakt. En over je netwerk en je ervaring inzetten voor het onderwijs. Boeiend, soms een tikje arrogant, en toch vaak herkenbaar en inspirerend. Een voorbeeld van ‘morele ambitie’.  

De autobiografie De stap …

.. begint in 1994, als Merel na haar studie mijnbouwkunde een baan zoekt. Ze heeft een uitnodiging om te promoveren afgeslagen. Maar het solliciteren wil niet lukken, wat weet ze weinig van het bedrijfsleven af! Via het netwerk van haar vader kan ze aan de slag als trainee bij ING, en na een half jaar kennismakingsstages krijgt ze haar eerste uitdaging: teamleider bij verzekeraar RVS. Daarna volgen nog een aantal andere leidinggevende functies bij verschillende onderdelen van ING. In 1999 doet ze een MBA bij INSEAD en woont een jaar in Frankrijk. Merel vertelt over een college waarin zij een ‘passievol betoog’ houdt tegen het neoliberalisme en het opneemt voor het milieu en voor mensen die wat minder geluk hebben.

Carrière maken bij ING

In 2006 is ze één van de top 200 van ING en woont een ING-top-conferentie bij, waarbij Jack Welch gastpreker is. Bestuursvoorzitter Tilmant wil dat ING zijn voorbeeld qua managementstijl volgt, het gaat ten slotte alleen maar om groei en winst. Toch? Merel voelt zich er niet senang bij en trekt zich vroeg terug.  Inmiddels heeft ze, na een doodgeboren kindje, twee zoons gekregen. De oudste, Job, blijkt autisme te hebben. Merel’s man, Rein, is muzikant en organisator van het thuisfront. Het huwelijk loopt niet meer lekker. Uiteindelijk scheiden ze in 2008 en worden co-ouders. In deze periode wordt ze ook lid van de Raad van Toezicht van de TU Delft. De kredietcrisis barst los en Tilmant verlaat ING. Roerige jaren!

In de Raad van Bestuur van NS

Terwijl Merel zich afvraagt of ze nog wel een baan heeft bij ING, wordt ze gehunt voor de NS: lid van de Raad van Bestuur. Dat spreekt haar aan: meer maatschappelijk belang én een stap omhoog op de carrièreladder. Ze begint daar in 2009. Het Fyra-drama wordt uitgebreid uit de doeken gedaan, inclusief de wat onfrisse rol van de politiek daarin. Tegelijkertijd heeft ze bestuursfuncties in meerdere verenigingen en instanties, waaronder een aantal die zich bezighouden met autisme.

Hoogste baas bij de AFM

In 2014 wordt ze gehunt voor de rol van bestuursvoorzitter van de AFM. Dat is natuurlijk de kers op de taart, de hoogste functie bij een bedrijf! En dat haar inkomen met 60% naar beneden kukelt neemt ze voor lief. Maar in datzelfde jaar is de parlementaire enquête over het Fyra-debacle, en ze voelt dat de media haar afmaken. De berichten zijn vooringenomen en tendentieus, zegt ze. Wat ze van de Fyra-affaire leerde is het herkennen van tunnelvisie, maakbaarheidsdenken, controledrang.

De twijfel slaat toe

In 2016 geeft ze op een basisschool weer een gastles over geld. Ze geniet. Misschien word ik nog wel eens juf, denkt ze. En ze wordt verliefd op Frans. In 2017 loopt haar eerste termijn bij de AFM af, en ze wordt gevraagd voor een tweede termijn. Ze doet een halfjaar zelfonderzoek en praat met veel mensen. Ze zegt ja, met het voorbehoud dat ze die tweede termijn misschien niet helemaal vol zal maken. Ze vindt het werk bij AFM betekenisvol, maar voelt een grote afstand tot diegenen waar het allemaal voor is, de klanten van de financiële instellingen.

In 2019 maakt ze een lange wandeling, die we bijna van kilometer tot kilometer kunnen volgen, waarin ze alles overdenkt. Ze wil iets doen voor de mensen voor wie de kansen niet voor het oprapen liggen, en denkt aan Job, haar autistische zoon. En dat tikt ze op haar iPad in: Hoe word je leraar in het speciaal onderwijs?

Het boek begint en eindigt met korte hoofdstukjes over haar opleiding bij Inholland en de stage op een basisschool en een school voor speciaal onderwijs. Maar ook weet de politiek haar direct te vinden: of ze aanjager wil worden van de aanpak van het lerarentekort. Daar komt haar netwerk en haar bestuurservaring goed van pas.

Tussen de diverse hoofdstukken door zijn een paar van haar Volkskrant-columns opgenomen.

Mijn evaluatie van De stap

Het eerste wat me opviel is het tempo waarin ze leeft. De functies bij ING volgen elkaar snel op, een jaar, misschien twee, en dan weer door. Ze is een tijd leidinggevende van een vestiging in Polen, leert Pools, wordt zwanger, problemen met de zwangerschap, terug naar Nederland tot de bevalling, weer naar Polen, dan weer een andere functie in Nederland, alles binnen 1 ½ jaar. Zware functies die ze combineert met toezichts-bijbanen, co-ouderschap, een zoon met autisme, veel reizen en vakanties in haar eentje. Ik snap oprecht niet hoe ze dat allemaal organiseerde en aan alles voldoende aandacht kon geven.

Het tweede wat me opviel is hoe het zoeken van betekenis toch lang ondergeschikt wordt gemaakt aan haar ambitie. Telkens een stap hoger is waar ze van droomt. Eerlijk gezegd vond ik de passages over haar aversie tegen het neo-liberalisme bij INSEAD en tegen Tilmant en Jack Welch niet super geloofwaardig. Anderzijds heeft ze van 2021 tot 2025 inderdaad als leraar gewerkt. Het was dus geen opwelling. Nu heeft ze een tussenjaar waarin ze als invalkracht werkt in verband met haar verhuizing. In augustus 2026 gaat ze weer als leraar aan de slag, naast een  flink aantal toezichtsfuncties, en het schrijven van een derde boek. Zo kun je dus je carrière betekenisvoller maken.

Het derde wat me opviel is natuurlijk hoe het er aan toeging bij de bedrijven waar ze werkte. De focus op groei en winst, wat bij ING ( en andere instellingen) leidde tot het woekerpolis schandaal. De gang van zaken bij NS en AFM. Je krijgt een fijn inkijkje in de bestuurskamers. Best leerzaam.

De weg naar de stap

De stap zélf is vrij summier beschreven, we lezen niet zoveel over haar ervaringen als leerkracht. Daarover heeft ze waarschijnlijk haar tweede boek geschreven. Dit eerste boek, over de weg naar de stap, komt op mij over als een rituele afsluiting van haar corporate leven, met bekendheid en status, misschien om niet helemaal in de vergetelheid te verdwijnen.

In de korte hoofdstukjes over de 2 jaar ná de stap beschrijft ze naast haar ervaringen op de scholen, haar verbazing over de opleiding, de eisen die aan de zij-instromers worden gesteld. Ook een zij-instromer met een PhD moet onderzoeksvaardigheden ‘leren’, zijzelf als TU Delft ingenieur moet het verplichte rekenexamen op basisschoolniveau doen. Zo is de drempel voor omscholing (4 jaar in de schoolbanken!) hoog en wordt ervaring niet gewaardeerd.

Merel heeft een prettige manier van schrijven, met veel details. Ik vind haar wel regelmatig behoorlijk arrogant overkomen, van zichzelf overtuigd en bepaald niet zelfkritisch. Gelukkig is ze ook niet kritisch over de meeste van haar medebestuursleden, er is geen sprake van ‘iedereen is gek behalve ik’.

Het boek is netjes en verzorgd, met foto’s van Merel aan de binnenkant van de omslag. De structuur is goed, hoewel ik de columns van de Volkskrant niet zoveel vond toevoegen en de plek van de eerste column wat misplaatst vond.   

Mis je iets, als je dit boek niet leest? Nee.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd +, Relevant 0, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur 0, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees De stap  duurzaam …

• via de (online) bibliotheek; 
• digitaal en gratis via Kobo Plus;
• of uit een minibieb (dat deed ik ook!).

Koop De stap duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!