Onderweg (On The Move: A Life) uit 2015 is de autobiografie van Oliver Sacks. Wie? vraag je je misschien af. De schrijver van Awakenings, verfilm met Robert De Niro en Robin Williams, en veel andere verhalen die werden vertaald in documentaires. Maar Oliver was van huis uit neuroloog, en ook motorliefhebber, hoogleraar, drugsverslaafde, wetenschapshistoricus, bodybuilder, joods en homofiel. Al deze facetten van zijn leven komen tot uitdrukking in het boek, waarvan de cover hem toont als 28-jarige, in leer gehuld, op zijn motor. Een bijzonder mens, en zijn autobiografie leest dan ook vaak als een wat onwaarschijnlijk, met veel vaart verteld jongensboek.

De ‘onderwerpen’ van zijn boeken waren zijn patiënten, met de meest bijzondere aandoeningen. Hij schreef ook over zijn eigen ervaringen. Hallucinations, wat ik eerder las, gaat bijvoorbeeld deels over zijn trips, niet op de motor, maar onder invloed van drugs. Zijn autobiografie gaat ook vaak vrij diep in op sommige aandoeningen, interessant. Na zijn dood, in 2015, werden zijn brieven en dagboeken doorgespit, en daarin geeft hij toe dat hij vaak overdreef in zijn boeken. In zijn autobiografie vast ook, zo’n mens is hij denk ik wel: beetje egocentrisch, beetje vals-bescheiden, beetje flamboyant, beetje … kleine jongen. Kleurrijk type!

De autobiografie Onderweg …

… begint met Oliver’s verlangen naar een motorfiets, als hij een jaar of 8 is, en tijdens WO2 in zijn geboorteland Engeland op kostschool zit. Het verbeeldt zijn drang naar vrijheid. Zijn vader had vóór de oorlog een motor, en de kleine Oliver weet er alles van. En ik ook, na bladzijden vol technische details. Als hij in de 60-er jaren in de VS in een ziekenhuis werkt, maakt hij lange toertochten, honderden, duizenden kilometers in zijn eentje, bijna zonder te slapen, high van de drugs. Met veel liefde beschrijft hij de motoren die hij had. De plaatsen waar hij doorheen raast komen minder aan bod, de reis is het doel. Tempo!

Die behoefte aan snelheid zie ik ook in zijn carrière: één van zijn eerste banen is in een laboratorium in Canada. Maar labwerk ligt hem niet, zijn petrischaaltjes raken vervuild, zijn aantekeningen waaien van zijn bagagedrager. Beetje ongeïnteresseerd komt het over. Oliver weet: hij wil met échte patiënten werken.

Patiëntenverslagen

Over het behandelen van patiënten lezen we weinig. Dat lijkt hij ook niet te doen: hij behandelt ze als onderzoeksobject, focust op de diagnoses en schrijft uitgebreide patiënten-verslagen (zo’n 1000 per jaar!) die de basis voor zijn boeken vormen. Meer nieuwsgierigheid, hoe gekker de symptomen hoe beter, en niet zozeer beter maken. Zijn stuk over de psychoses van zijn broer Michael tonen wel empathie, en ik kan me voorstellen dat dit zijn belangstelling voor neurologie heeft gewekt. Zijn beide ouders waren ook arts, dat zal meegespeeld hebben.

Naast de patiëntenverslagen hield hij ook dagboeken bij, hij had er bijna duizend, en schreef meerdere autobiografieën. Zijn eerste was Uncle Tungsten, over zijn jeugd, en later schreef hij A leg to stand on, een memoir over een klimongeluk, waarbij zijn been tijdelijk verlamd raakte. Oliver was dol op schrijven. Zijn patiënten waren minder enthousiast, ze wilden niet altijd dat hun aandoeningen beschreven werden. Veel werd dus geanonimiseerd. En het waren niet altijd zijn eigen patiënten, maar ook die van andere neurologen, die zijn hulp inriepen voor een second opinion. Oliver werkte als zelfstandige, ik heb niet de indruk dat hij van het werk, of zijn boeken, erg rijk geworden is. Hij schept nergens op over grote huizen, lange reizen, dure auto’s.

Oliver schept ook niet echt op over zijn autoriteit in het veld van de neurologie, maar hij was op verscheidene universiteiten hoogleraar. Hij correspondeerde met veel medewetenschappers, die hij in het boek altijd ‘mijn vriend’ noemt, hij lijkt een bijzonder groot, en ‘gul’ netwerk te hebben, wat hem van informatie voorziet. Hij rept niet over een vaste relatie, ook niet over losse relaties trouwens, en klaagt niet over eenzaamheid.

Liefdesleven

Zijn homofilie komt beperkt aan de orde, maar twee keer uitgebreid. De eerste keer is hij, behoorlijk jong nog, op een stedentrip naar Amsterdam, waar hij door een man wordt opgepikt. Hij wordt enorm dronken en raakt bewusteloos. De volgende ochtend blijkt hij te zijn ontmaagd. Hij heeft er niks van gemerkt, en is achteraf blij: ‘is dát maar gebeurd’. Tegenwoordig zouden we dit verkrachting noemen. De tweede keer is hij een stuk ouder: hij ontmoet op zijn 75-ste Billy en geniet van de intimiteit, de armen om elkaar heen. Billy lijkt op de foto beduidend jonger dan Oliver, en Wikipedia geeft uitsluitsel: ze schelen 28 jaar. Ze zijn 6 jaar samen, tot aan Oliver’s dood in 2015 (leverkanker). Tussendoor heeft hij wat met Richard (op zijn 20^ste), op Mel (op zijn 27^ste) en op Karl (op zijn 32-ste). Daarna, tot Billy, zou hij celibatair geleefd hebben, hij is namelijk nogal verlegen, schuchter, geremd, zo lees ik. Ik geloof er niks van!

Legal alien

Andere interessante wetenswaardigheden: Oliver is geboren in Engeland, studeerde daar medicijnen en verbleef op zijn 27^ste een jaar in Canada waar hij probeerde bij de Canadese luchtmacht te komen. Ze wezen hem af, en motiveerden hem om verder te gaan in medische research. Daar maakte hij een knoeiboel van en werd ontslagen. Hij trok nog drie maanden door de Canadese wildernis, en schreef er een memoir over. Toen vertrok hij naar de VS. Uiteindelijk woonde hij van 1961 tot zijn door in 2015, 54 jaar, in de VS maar liet zich nooit naturaliseren, bleef een ‘legal alien’ en vond dat leuk klinken. Engeland voelde meer als thuis, al was hij er maar zeer zelden. Hij blijkt wel supertrots op het feit dat hij in 2008 in Engeland tot Commandeur werd verheven, maar spendeert er niet meer dan een halve pagina aan. Dat in 2003 een net ontdekte kleine planeet (nr 84928) naar hem werd vernoemd, vermeldt hij dan weer niet.

Hobbies

En Oliver was zéér sportief. Net gearriveerd in de VS gaat hij naar ‘Muscle Beach’ en begint met bodybuilden. Hij heeft zelfs een tijd het Californische record voor squatten met 300kg op zijn schouders! In het boek besteedt hij hier uitgebreid aandacht aan. (Bodybuilden, motor, leren kleding, drugs, maar over seks lezen we niks.) Later is hij een fanatieke zwemmer en scuba-duiker, hij houdt van het water.

Maar zijn liefde ligt bij het schrijven. Hij eindigt het boek als volgt: ’In mijn leven heb ik miljoenen woorden geschreven, maar het schrijven is voor mij nog altijd even nieuw, nog altijd even leuk, als toen ik er bijna zeventig jaar geleden aan begon’.

Met die 70 jaar ervaring heeft Oliver een prima boek geschreven!

Mijn evaluatie van Onderweg

Ook bij deze autobiografie zoek ik naar de sleutels van het succes. Bij Olivier is dat als schrijver, maar ook als neuroloog. Het succes zit misschien wel in de combinatie van die twee. Een wetenschapper die bijzonder smakelijk, en grappig, over zijn werkgebied kan schrijven, hoe vaak kom je dat nu tegen? Daarbij heeft hij een werkgebied waar veel smakelijke verhalen over geschreven kúnnen worden. Over de hallucinaties van mensen, door oogletsel, of gebruik van verdovende middelen. Een boektitel als ‘De man die zijn vrouw voor een hoed hield’ zegt al genoeg. Het verhaal achter Awakenings, over de ziekte encephalitis lethargica, en de boeken over doofheid, kleurenblindheid en muziekgevoeligheid, en welke bijzondere symptomen dat met zich meebrengt, zijn gewoon erg leuk om te lezen.

Oliver heeft het weinig over zijn vakmanschap, maar als hoogleraar en veelgevraagd adviseur zal hij dat ongetwijfeld in hoge mate gehad hebben. Ik denk ook dat zijn creatieve inslag, zijn hang naar extremen en naar ervaringen opdoen, van hem een originele denker maakten, altijd handig bij diagnoses stellen. En zijn uitgebreide netwerk, dat begon bij een enorm uitgebreide familie met medische achtergrond, heeft hem toegang gegeven tot veel kennis en patiënten. Maar in het boek geeft Oliver geen verklaring voor zijn succes op beide vlakken.

Heeft het boek nut gehad, is het relevant geweest? Ik leerde over vele neurologische ziekten en symptomen, altijd goed voor begrip voor de medemens. Maar daarvoor is het beter zijn vak-boeken te lezen, ook als zijn de verhalen blijkbaar overdreven.

Het is een dik, maar prima leesbaar boek, goed verzorgd, met een flink aantal kleurenfoto’s. Niet alle mensen die hij te tonele voert zijn mij bekend, daar moet je waarschijnlijk Amerikaan voor zijn, en wat van het vakgebied weten. De beschrijving van de patiënten en hun kwalen zijn daarentegen weer wel heel boeiend. Verder is de schrijfstijl prettig, geen opschepperij (behalve bij het squatten!), integendeel eigenlijk, eerder valse bescheidenheid. Redelijk veel over zijn emoties en gedachten, die soms wel wat gekleurd overkomen.

Mis je iets, als je dit boek niet leest? Nee, Oliver is in Nederland niet zo bekend als in de VS, zijn boeken zijn goed, maar in Nederland geen bestsellers meer.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd +, Relevant 0, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -.

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Lees Onderweg  duurzaam …

• via de (online) bibliotheek;
• of uit een minibieb, zoals ik!

Koop Onderweg duurzaam …

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• niet meer beschikbaar bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!