Tim van Hattum schreef in 2022 Only Planet, en ik vond het geweldig! Hij schreef in 2025 een compacte opvolger, waarin hij beargumenteert dat Nederland voorloper kan zijn op het gebied van verduurzaming, en met de nadruk op waterbeheer. Toevallig, of niet, staan nú op de voorpagina’s de zorgen om toekomstig gebrek aan water.  Een extra reden om Klimaatkampioen te lezen en in actie te komen. We kúnnen het en we móeten het.

‘Nederland is het Vanuatu van de westerse wereld als het gaat om droge voeten houden’ zo lees ik. Tim geeft ons diverse redenen waarom Nederland het klimaatleiderschap op zich kan nemen, schetst het eindresultaat van de 7 Only Planet-routes als wenkend perspectief en geeft wat handelings-perspectief. Er zou een theaterproductie / musical over komen, maar dit boek is óók een toegankelijke manier om het verhaal te verspreiden. Gebaseerd op de wetenschap vanuit de WUR, dus zéker te doen! Nederland wordt wereldkampioen!

Het maatschappelijke boek Klimaatkampioen …

… begint met een terugblik van Tim. Op zijn 11-de  wordt hij enorm ziek, hij heeft een bacteriële infectie, opgelopen door te spelen in het vervuilde water van het riviertje de Geul. Hij groeide op in Bunde en was altijd bij de Geul te vinden: hij voer op zelfgebouwde vlotten en viste in het water. En als hij dorst had, dronk hij ervan … Zo’n 35 jaar later speelde de Geul weer een belangrijke rol: in 2021 stond heel Limburg onder water, en de ouders van Tim moesten uit Bunde geëvacueerd worden: de Geul was een woeste rivier geworden. Een wake-up call!

De natuur laat niet met zich sollen, maar is ook de beste bondgenoot in de strijd tegen klimaatverandering. Maar dan moeten we wel wat gaan doen! Tim’s bijdrage is zijn werk bij de WUR, zijn theatercollege en boeken, en zijn sponsorlopen Run4Climate. Hij kreeg een eredoctoraat van de Open Universiteit voor zijn bijdrage aan op feiten gebaseerde storytelling. En ter gelegenheid daarvan is dit boekje uitgebracht.

Klimaatverandering: dreiging en hoop

En op een goed moment, want de aandacht klimaatverandering lijkt wat weg te zakken door alle geopolitieke ontwikkelingen, zoals de oorlog in Oekraïne. Veel klimaatbeleid wordt alweer afgezwakt, politiek leiderschap is vrijwel volledig afwezig, terwijl klimaatverandering nog steeds de grootste dreiging voor zowel de economie als de mensheid is. Toch zijn er redenen voor hoop:

1. Het kan nog, de opwarming is te beperken tot 2 graden.
2. De meeste oplossingen zijn al beschikbaar (en betaalbaar en schaalbaar).
3. De natuur zelf is onze bondgenoot, ze herstelt snel.
4. Er is slechts 2-4% van het wereldwijde BBP nodig (niets doen kost op termijn 20% van het BBP).
5. De meerderheid van de wereldbevolking wil meer klimaatactie.  

Thrutopia

Alleen wapperen met wetenschappelijke feiten werkt echter niet, er is een inspirerend en realistisch toekomstbeeld nodig, een thrutopia (naar Rupert Read). De bouwstenen liggen er al: rapporten van diverse Nederlandse instanties, zoals de WUR, SER en VNG. Het zou goed zijn als al deze instanties hun krachten bundelen, en niet op politici wachten. De WUR heeft bestaande inzichten zoals de SDG’s, de Donut, kathedraal-denken, etc. vertaald naar 5 ontwerpprincipes die elke regio, stad en land kunnen gebruiken.

1. Een gezond natuurlijk systeem als basis.
2. Optimaal benutten van water (waterbeheer).
3. Adaptieve en veerkrachtige ruimtelijke inrichting (meebewegen met extreem weer, zeespiegelstijging).
4. Klimaatpositieve en circulaire economie (hernieuwbare energie, brede welvaart).
5. Een rechtvaardige, natuurpositieve samenleving (natuurbescherming, basisvoorzieningen, creatie van banen, betere gezondheid).

Het nieuwe verhaal: Nederland in 2120

Het nieuwe verhaal toont ons Nederland in 2120. Het halen van de doelen van Parijs, wereldwijd natuurherstel en radicale emissie-reductie hebben gewerkt. De Noordzee levert hernieuwbare energie én eiwitten uit zeewier, schelpdieren en vis. Er zijn hybride dijken en brede duinenrijen, die ruimte bieden voor ‘zilte teelt’. Landinwaarts zijn er groene corridors, boeren en anderen beheren biodiverse landschappen. In het westen vinden we kleigronden, ideaal voor kringlooplandbouw, en veenmoerassen, door vernatting is de bodemdaling gestopt, natte teelt levert biobased bouwmateriaal en zuivel van waterbuffels.

Rivieren en beken hebben meer ruimte gekregen, waterbesparende maatregelen in de industrie en huishoudens hebben de watervraag verminderd. Regenwater wordt beter vastgehouden door regionale infiltratiegebieden. Bossen zijn ‘verloofd’: naaldbomen zijn vervangen door loofbomen, die beter tegen droogte kunnen. De hoeveelheid bos is verdubbeld, en er zijn productiebossen en voedselbossen. Steden en dorpen zijn vergroend met bomen, parken en open water. Uitbreiding vindt alleen plaats op hoger-gelegen gebieden. En in laaggelegen gebieden wordt op terpen gebouwd, en zijn er drijvende wijken.

Hoe komen we daar, en snel?

Prachtig, maar hoe komen we daar, en kan het een beetje sneller dan 100 jaar? Daar gaf het boek Only Planet antwoord op, met 7 routes. (Zie mijn recensie van Only Planet voor een wat uitgebreidere beschrijving.)

1. Natuur als bondgenoot.
2. Blauw goud.
3. Gezond en regeneratief voedselsysteem.
4. Groene stad.
5. Hernieuwbare energie en groen vervoer.
6. Circulaire economie met betekenis.
7. Gezondheid, welzijn en geluk.

Inmiddels is de visie voor 2120 in Nederland wijd en zijd bekend en wordt eraan gewerkt. Maar versnellen en opschalen is nodig. Dat kunnen wij! We hebben belang bij maatregelen om te zeespiegelstijging aan te pakken, we zijn het Vanuatu van de westerse wereld. En er zijn nóg 5 redenen waarom het een slimme strategie is om klimaatleiderschap te tonen:

1. We nemen onze verantwoordelijkheid (we zijn een van de grootste CO2 uitstoters uit de geschiedenis).
2. We zijn erg kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering, maar kunnen een van de leefbaarste landen ter wereld blijven.
3. We kunnen onze kennis exporteren naar andere landen. ‘Bring in the Dutch’.
4. We inspireren andere landen om ons voorbeeld te volgen.
5. We komen uit de negativiteit en gaan gezamenlijk bouwen aan de toekomst.

En wat kunnen jij en ik doen?

Jij en ik kunnen hieraan bijdragen: met hoe we stemmen, wat we eten, hoe we de tuin inrichten en ons huis verwarmen, wat we kopen, waar we bankieren, hoeveel we in de natuur komen. We vergroten onze cirkel van invloed. Dat alles moet dan leiden tot een lange termijnvisie, lange termijnbeleid en transitiepaden, investeringen in kennis, innovatie en onderwijs, stimulering van samenwerkingsverbanden, en investeringen in ‘thrutopia’.  Want weet: er is maar 25% van de bevolking nodig voor een social tipping point. Trachten zo’n tipping point te bereiken is niet alleen goed voor Nederland, we worden er zelf ook gelukkiger van: het is zinvolle tijdsbesteding!

Laten we collectief in actie komen!

Mijn evaluatie van Klimaatkampioen

Only Planet las ik alweer 3 jaar geleden, Klimaatkampioen was een prettige reminder: ik raakte opnieuw enthousiast. Leerde ik er wat van? Nou, vooral die ‘zilte teelt’-kennis was alweer wat weggezakt. Het klinkt veelbelovend en voor boeren is het  een prachtig nieuw gebied om zich op toe te leggen. Ken je Only Planet niet, dan staat er bijzonder veel leerzaams in dit boekje, waarvan je de onderbouwing kunt vinden op het internet, of in Only Planet natuurlijk.

De bulk van het verhaal komt uit de WUR, waar Tim ook werkt als Programmaleider Klimaat. Ik begrijp dat waterbeheer zijn specialiteit is. Het boek is gebaseerd op de ‘kaart’ van Nederland in 2120, wat een product van de WUR is en waar veel wetenschappers aan hebben meegewerkt. Geen luchtfietserij dus. Aan relevantie geen gebrek: de klimaatmaatregelen kunnen dan wel afgezwakt zijn, elke paar maanden haalt een nieuwe crisis het nieuws, en nu is dat watergebrek. En dat gaat natuurlijk ook over klimaatverandering en waterbeheer. Fijn dat er voor de verantwoordelijken alvast een lange-termijn-visie ligt, en ook al wat oplossingsrichtingen zijn gegeven.

Ook in dit compacte boekje staan legio voorbeelden hoe de toekomst er uit kan zien, iets minder over wat er al is, zoals in Only Planet. Ik werd wel vrolijk van de toegenomen vispopulatie en alle broedende vogels! Er staan veel illustraties in het boek, maar alles in zwart-wit, wat de impact van de plaatjes, zoals die van de planetaire grenzen, wat minder maakt.

Verder is het betoog helder, de structuur goed, en hebben de persoonlijke noten van Tim ook een functie. Het is een klein, toegankelijk geschreven, inspirerend boekje. We zijn dan geen Wereldkampioen voetbal geworden, Klimaatkampioen is nog steeds haalbaar. Het Oranjelegioen kan zich nu dáár voor inzetten.

Moet je dit boek gelezen hebben? Nee. Maar Only Planet wél!

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Klimaatkampioen duurzaam …

• via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
• of uit een minibieb!

Koop Klimaatkampioen duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!