Blijf je bij me tot aan de rivier? vraagt Rayya aan Elizabeth Gilbert. Deze belooft dat, en in Tot aan de rivier uit 2025 lezen we wat zich in het volgende deel van Liz’ leven afspeelt. Deze derde memoir is nog véél dramatischer dan haar eerste twee: Eten, bidden, beminnen en Toewijding. We lezen over opnieuw verliefd worden, de dood van Liz’ geliefde, Liz’ verslavingen en haar pogingen om af te kicken. Hoeveel dramatische ontwikkelingen kan een mensenleven hebben?

Rayya is Liz’ kapster, en de twee worden goede vriendinnen en dan geliefden. De rivier is de East River in New York, om daar te komen moet je door een aantal buurten, van rijk en schoon tot achterbuurten vol verslaafden. Die rivier staat voor Rayya voor de dood, alleen de allerbeste vrienden lopen met je mee. Op weg daarnaartoe krijgt ze kanker, wordt weer verslaafd, en jaagt Liz weg. Liz beschrijft al haar gevoelens hierbij uiterst gedetailleerd, ze lijkt erg weinig controle te hebben over haar emoties en haar leven. Daarbij komt een flinke dosis spiritualiteit.    

Het memoir Tot aan de rivier …

….. begint 5 jaar na de dood van Rayya, als deze weer in het hoofd van Liz zit. Ze heeft een hele afscheidsspeech. ‘Je hebt me niet meer nodig’ zegt ze. ‘Ik wacht op je bij de rivier’. Liz schrijft het allemaal snel op in haar dagboek. Rayya geeft haar ook opdracht om haar belofte na te komen en álles te vertellen over hun leven samen. Ik had de indruk dat het een biografie van Rayya zelf had moeten worden, maar méér dan dat deze Syrische is, knap, een sterke persoonlijkheid heeft, visagiste van beroemdheden is geweest en net junk-af, lezen we eigenlijk niet. Nu had Liz Rayya al eerder aangezet om haar memoires te schrijven, en dat is ‘Harley Loco’ geworden, gepubliceerd in 2013. Dus daarin lees je meer over Rayya. De letterlijke opdracht van Rayya aan Liz is nu om ‘een volstrekt eerlijk boek over verslaving’ te schrijven, daar lijkt veel van hun tijd samen om gedraaid te hebben.

In Tot aan de rivier lezen we dus voornamelijk over de eigenaardigheden van Liz. Behalve dat ze Rayya in haar hoofd hoort, heeft ze ook gesprekken met God. Die hoorde ze het eerst bij het begin van Eten, bidden beminnen, toen haar eerste huwelijk op de klippen was gelopen, en haar affaire ook niet loopt zoals ze wil. Ze volgde de stem van God over de hele wereld. Ze ontmoette op Bali haar tweede man. En schreef een boek over haar reizen. En werd er heel rijk mee.

Co-dependentie

Geld: dat maakt de co-dependentie in haar nog sterker: ze wil iedereen redden, haar lage zelfbeeld geeft haar het idee dat zijzelf al die welvaart niet verdient, en anderen juist meer. Ze neemt de verantwoordelijkheid voor het leven van anderen over, stimuleert afhankelijkheid bij anderen, bekenden én onbekenden. Nu dringt ze haar geld op, zoals vroeger haar lichaam, want ze is ook verslaafd aan seks en liefde. Zijn we dat niet allemaal, dacht ik nog. Maar nee, hoe zij de veroveringen aan elkaar placht te rijgen is best uitzonderlijk, hoewel ze op de details niet ingaat. Voor het gemak geeft Liz een lijstje met de symptomen van co-dependentie, de buitensporige emotionele of psychisch afhankelijkheid van een ander, vaak iemand die veel aandacht nodig heeft.  

Opnieuw verslaafd

Bij de ontwikkeling van de relatie met Rayya lijkt het of Liz, door haar verslaving, veel afhankelijker is van Rayya dan andersom. Als Rayya kanker krijgt, bekent Liz dat ze verliefd is. Ze gaan samenwonen en dat is een tijdje geweldig. Maar door de pijnbestrijding, wat start met morfine, wordt Rayya opnieuw verslaafd aan cocaïne en fentanyl en heeft Liz’ nodig om voor haar te zorgen, fysiek en financieel. Verslaafden zijn vampiers, heeft Rayya ooit gezegd, en ze behandelt Liz inderdaad schandalig. Ik vond dit een bijzonder deel: enerzijds was ik verbaasd dat Liz zich zolang laat uitschelden en misbruiken, anderzijds is het moeilijk te begrijpen dat ze een stervende en zwaar verslaafde geliefde in de steek laat, ondanks alle redenen daarvoor.

Dood en rouwverwerking

Rayya wordt verzorgd door een ex-vriendin, die er ook in slaagt haar te laten afkicken. Liz komt weer op bezoek, en je proeft de jaloezie, het onbegrip dat de ander wel slaagt waar Liz faalde. Rayya overlijdt in 2018 na een flink gevecht. Liz gaat als een gek aan het werk en schrijft Stad van meisjes (2019). Daarna gaat ze aan de slag met haar verslaving aan drank en psychedelica. Ze bezoekt verschillende AA programma’s, één voor de drugs (NA), één voor de alcohol (AA), één voor de sex en liefde (SLAA), elke dag één of zelfs meerdere per dag. De relatie met God is prominent in deze programma’s, en de aandacht voor Liz spiritualiteit neemt ook toe in dit deel. Ze ‘ziet’ en ‘hoort’ ook Rayya’s moeder en heeft gesprekken met Rayya zelf.

Mijn evaluatie van Tot aan de rivier

Ik las bijna al Liz’ boeken. Dus ook Eten, bidden, beminnen en vond dit naast interessant ook gewoon een leuk boek. Het is persoonlijk en emotioneel ja, maar gaat ook over smakelijk eten in Italië, grappige ervaringen in India en mooie beschrijvingen van het culturele eilandleven op Bali. Dit boek is niet smakelijk, niet grappig en ook niet cultureel. Wel leerde ik een hoop over co-dependentie en verslavingen, op een manier die me raakte, meer als een wat droog studieboek dat zou kunnen. Wat dat betreft is de opdracht van Rayya geslaagd. Het boek is trouwens ook opgedragen aan Liz’ ‘zussen en broers in de zelfhulpgroepen’.

Ik vond de emoties wat overdonderend, heb ook een paar keer met tranen in mijn ogen gezeten, maar voor mij was het toch allemaal net teveel, in 440 pagina’s. Ook wat betreft de gesprekken in haar hoofd vroeg ik me vaak af of ze dit nu echt zo hoorde, of dat het gewoon een kwestie van aangrijpende storytelling is. Want het boek is erg goed geschreven, dat wel, ik vond het moeilijk om weg te leggen.

Hier en daar zijn gedichten van Liz opgenomen , en tekeningetjes. Ik werd er niet echt warm van. Het geeft wel de indruk dat je in een dagboek zit te lezen, en dat zal de bedoeling zijn geweest.     

Fomo? Niet echt. Het is zeker geen ‘opvolger van Eten, bidden, beminnen’. In Goodreads zie ik 5* en 1*, you hate it or you love it, er zit weinig tussen. In de VS maakte de affaire én het boek veel los, in Nederland las ik er weinig over.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl 0

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Tot aan de rivier duurzaam …

• via de (online) bibliotheek; 
• of uit een minibieb (dat deed ik ook)!

Koop Tot aan de rivier duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!