Alweer de zesde bundel van de broertjes Jim Jansen en Dolf Jansen, maar Sterrenkunde, seks en serendipiteit uit 2025 is de eerste die ik lees. En, beviel het? Zeker: een dunne bundel met 27 superkorte, geheel niet technische weetjes over wetenschap van Jim, en eveneens 27 korte persoonlijke bespiegelingen van Dolf. Eerlijk: ik werd vooral van de eerste soort enthousiast.

De onderwerpen zijn heel divers en de uitleg vrijwel nergens technisch, het is erg prettig om te lezen. Het deed me een beetje denken aan Nederland in Ideeën en de vertaalde serie van Edge, beiden van Maven. Die verslond ik. Fijn dat er weer zo’n soort uitgave is, wat oppervlakkiger en veel toegankelijker. En verrassend!

Het wetenschappelijke boek Sterrenkunde, seks en serendipiteit …

…. volgt de letters van het alfabet, met een toegift over serendipiteit. En ook daarin een weetje: het Arabische alfabet heeft 28 letters, waarvan eentje ‘saad’ is, van Serendipiteit. En dat linkt weer naar het persoonlijke verhaal van hoogleraar Felienne Hermans, die een programmeertaal, Hedy, ontwierp die in 69 verschillende talen wordt gebruikt, óók het Arabisch. En dát initiatief kam weer door een toevallige opmerking van één van haar leerlingen, die zich afvroeg waarom programmeertalen altijd in het Engels waren, en het niet in het Nederlands kon. Natuurlijk ga ik Hedy direct Ecosia-en: het is met name voor kinderen van 9-15 bedoeld, en bouwt op naar Python. Interessant! Misschien ook wel leuk voor 65-plussers die óók nooit hebben leren programmeren?

Sterrenkunde

Wat wordt er gezegd over Sterrenkunde? Dat vind ik onder de O van Oerknal en de Z van Zwarte gaten. Het bewijs voor de oerknal werd in 1964 bij toeval ontdekt, de warmtestraling die vlak na de oerknal werd uitgezonden. Men experimenteerde met een nieuwe radio-ontvanger, maar ontving alleen maar ruis …. De allereerste foto van een zwart gat werd op 10 april 2019 gemaakt, toen het na decennia proberen op het goede moment eens helder, zonnig weer was.

Seks

Snel door naar Seks. Daar lees ik dat onderzoeker Charmaine Borg ‘per toeval ontdekte dat vrouwen niet opgewonden raken van hardcore porno kijken’. Goh. Maar het onderzoek is interessant, want Borg ontdekte ook dat de walging die optrad, werd verminderd als vóór het kijken ervoor werd gezorgd dat de vrouwen al seksueel opgewonden waren. En dát leidde tot de vraag of het andersom óók zo zou werken: dat walging de seksuele opwinding vermindert. Bijvoorbeeld walging door een vieze geur?  Jawel. En nu is er voor vrouwen een armband, die bij activering een smerige geur uitstoot, die potentiële verkrachters alle zin ontneemt.

Natuurkunde

Ook een goed stuk: Yukawa, over een Japanse Nobelprijswinnaar die het deeltje ‘pion’ voorspelde, wat pas 14 jaar later ook echt werd ontdekt. En dit verklaarde uiteindelijk hoe ‘leven’ ontstond. Wat was hier toevallig aan? Alleen de naam, denk ik, hij nam de naam van zijn vrouw aan, die enig kind was ‘en uitgerekend hij was de eerste Japanse Nobelprijswinnaar’.  

Toeval

En wat staat er onder Toeval? Wetenschapsfilosoof Klaas Landsman leert mij dat Aristoteles op weg naar de markt ‘toevallig’ een schuldeiser tegenkwam, dat is de eerste schriftelijke vermelding van het fenomeen toeval. Landsman ontmoette zijn huidige vriendin ‘bij toeval’ op een veerboot. Mijn conclusie: eigenlijk is bijna alles toeval.  

Mijn evaluatie van Sterrenkunde, seks en serendipiteit

Ik kende maar een paar van de wetenschappers die een bijdrage leverden: Erik Scherder, Lotte Jensen, Anne-Mei The, Robbert Dijkgraaf. Dus weer wat geleerd. De bijdragen zijn vrij korte, interview-achtige stukjes waarin ook iets van de achtergrond en levensloop van de betreffende wetenschappers aan de orde komt. De beschrijving van de wetenschappelijke ontdekkingen zijn nauwelijks technisch, en dat is leuk lezen. Dolf pikt er wat zinnen uit en bouwt daar dan een persoonlijk verhaal omheen met wat zijpaden. Soms is het wat flauw.

Humor ontbreekt niet, zoals bij het stukje over Viagra: ‘een kloppend gevoel in het hoofd en op een andere plek’. En ook een foutje ontbreekt denk ik niet: bij X staat ‘x = 30 minuten’, dat moet volgens mij ‘y’ zijn. Dolf kan niks met deze bijdrage zegt hij, en dat snep ik dus best, ha ha. Dit is wel een van zijn leukste columns, hij weet met woorden de ‘prestatie’ van ‘wachten’ leuk te bekritiseren.

Het is een dun (118 pagina’s), lekker leesbaar boekje zonder illustraties. Je mist natuurlijk niks als je dit boekje niet leest, maar ik houd wel van dit soort weetjes en abonneerde me direct op Jim’s New Scientist nieuwsbrief, voor méér weetjes. En wat minder Dolf, sorry.  

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd 0, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl 0

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 ½  *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Sterrenkunde, seks en serendipiteit duurzaam …

• via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
• of uit een minibieb!

Koop Sterrenkunde, seks en serendipiteit duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!