Het allereerste boek van filosoof Alain de Botton is Essays in Love (Proeven van liefde), uit 1993. Ik pakte het wat aarzelend op: zo’n eerste poging tot schrijven valt waarschijnlijk erg tegen. Nee dus, ik vond het leerzaam, leuk en goed geschreven. Het gaat over alle fases van liefde, vanuit het gezichtspunt van een jongeman. Het is voor 20% een liefdesverhaal, en voor 80% filosofische bespiegelingen over diens emoties, zéér herkenbaar.

Knap om een boek te schrijven dat alle aspecten van de liefde raakt, zonder te klinken als een zelfhulpboek. De situaties van de hoofdpersonen zijn herkenbaar, en omdat het over anderen gaat en niet over onszelf is het toch ‘veilig’ om deze vanuit verschillende gezichtspunten te analyseren. Ik leerde over Marx, over anhedonie en over de vele pijnlijke momenten van een liefdesrelatie, die heel goed te verklaren zijn vanuit onze eigen tekortkomingen, voornamelijk het idealiseren van de ander en onbegrip over iemands smaak, zoals in schoenen. En eerlijk: mij lijken die specifieke schoenen óók verschrikkelijk!

Het filosofieboek Essays in Love …

… telt 24 hoofdstukken met intrigerende titels als Romantic Fatalism, Marxism, I-Confirmation, The Fear of Happiness, en The Jesus Complex (ik las het boek in het Engels). Het loopt chronologisch van de eerste ontmoeting tot het einde van de relatie en hoe de ik-persoon daarmee probeert om te gaan. Het laatste hoofdstuk is een verzameling reflecties, én we lezen zowaar over het bestaan van een nieuwe verliefdheid, en de angst dat het allemaal opnieuw begint, dat hij niets geleerd heeft.

Het lot

Romantic Fatalism is het eerste hoofdstuk, Chloe zit naast de ik-persoon (ik noem hem even Alain) in het vliegtuig. Is dat het lot, heeft het zo moeten zijn? Voorbestemd voor elkaar? Alain doet een kansberekening: met 6 vluchten per dag en 191 economy-stoelen, was de kans dat ze naast elkaar kwamen te zitten 1 op 989.727. Zo weinig! Nee, dan moet het wel het lot zijn! Maar achteraf realiseert hij zich dat hij voorbestemd was om verliefd te worden, maar niet per sé op Chloe. En hij denkt dat als het gevoel van voorbestemming omslaat in de realisatie van toevalligheid, dat hij dan ook was gestopt met het houden van Chloe.  

Jouw beeld van de ander

Hoofdstuk 4 is Authenticity. Het beschrijft hoe Alain probeert precies dát te zijn wat de ander leuk vindt, en dat hij denkt dat we daarom zo veel moeite doen om te achterhalen wat de ander denkt en voelt. Hoofdstuk 6 is Marxisme, en stelt een intrigerende vraag: als jouw geliefde zo geweldig is, hoe kan hij/zij dan van een persoon als jij houden? De geliefde wordt gelijk minder aantrekkelijk! Een ongemakkelijk gevoel besluipt Alain: What have I done to deserve this? Hij denkt aan Groucho Marx, die zei: “Ik zou geen lid willen zijn van een club die mij als lid zou accepteren”. 

Hoofdstuk 7 False Notes gaat over het toch niet over álles eens zijn, niet twee helften van dezelfde persoon zijn, door Zeus in tweeën gehakt. Het is gelardeerd met een hilarisch voorbeeld over Chloe’s nieuwe schoenen. Alain vraagt ‘of ze de bon bewaard heeft’. Alain voelt zich als een vreemde in een vreemd land, die zich probeert aan te passen en zo nu en dan xenofobie voelt als hij zijn verwachtingen overboord moet zetten. Dat wordt nog versterkt als ze een bezoekje brengen aan Chloe’s ouders! Zij hebben een heel ander beeld van Chloe dan hij, hoe raar is dat.

Dit hoofdstuk gaat naadloos over in het volgende: Love or Liberalism, oftewel elkaar bijna dwingen dezelfde dingen leuk te vinden (zoals die schoenen). En waarom vallen we harder over de ‘rare’ dingen van onze geliefden dan die van onze vrienden? Omdat je hem/haar hebt geïdealiseerd, je wilt dat hij/zij precies zo is als jouw beeld van hem/haar.  

Beperkingen en afhankelijkheid

I-Confirmation is hoofdstuk 14 en onderzoekt het idee dat we niet ‘bestaan’ totdat iemand ons ziet, hoort, liefheeft. Ons zelfbewustzijn komt van anderen. In hoofdstuk 15 Intermittences of the Heart gaat het over van iemand houden, en hoe dat je verhindert het verlangen te hebben ook nog van een ander te kunnen houden. Kies voor de één, en de ander is niet langer een mogelijkheid. Ook verlang je niet langer naar de geliefde, je kent hem/haar al, er is geen mysterie meer. En je raakt gewend aan haar/zijn liefde voor jou. Tegelijkertijd denk je aan je ex-en, en je weet dat liefde niet per definitie eeuwig duurt. Toch is het raar om je voor te stellen dat je niet meer houdt van je huidige geliefde, dat voelt alsof er een deel van je dood zal gaan.

In Fear of Happiness lees ik over anhedonie, blijkbaar een echte ziekte die ontstaat door de ‘dreiging van geluk’. Het is moeilijk op een moment zelf gelukkig te zijn, we zijn het achteraf, of juist uitkijkend naar iets, zoals een vakantie. Alain stelt dat in het moment geluk voelen beangstigend is, omdat je je realiseert hoe afhankelijk je bent van je geliefde voor dat geluk, hoe weinig controle je hebt.

Ruzies en uit elkaar gaan

De ruzies nemen toe, en dit is onderwerp van de volgende hoofdstukken. Romantic Terrorisme gaat over mokken, je boosheid niet uitspreken maar opbergen voor een later moment, zwijgen, weglopen. Een soort psychologische oorlogsvoering, gericht op aandacht krijgen, aangezwengeld door twijfels of de ander nog wel van je houdt.  Daarna beëindigt Chloe de relatie, ze blijkt verliefd te zijn geworden op Alain’s vriend. In Beyond Good and Evil wordt onderzocht wat de diverse filosofen zeggen over moraliteit, goed en fout. Is iemand verlaten fout, houden van goed? Maar houden van is ook egoïstisch, je verwacht iets terug: loyaliteit, liefde, een goed gevoel. En Chloe heeft geen keus, ze kan zich niet dwingen liefde te voelen. Is dat fout? Alain voelt zich slachtoffer, maar is Chloe de dader?  

Alain zoekt de afwijzing in het lot, een familievloek zelfs. Hij overweegt in Suicide zelfmoord, en doet zelfs een poging, met wat later blijkt vitaminepillen. Maar ja, wat is het nut van zelfmoord als je er zelf niet bij kunt zijn om te zien of je ex zich ervan de schuld geeft, verdriet heeft? En in Jesus Complex geeft hij zich over aan martelaarschap, hij is goed en rechtvaardig en verraden door haar. Maar zo geweldig was ze niet, houdt hij zichzelf voor.

Helen en opnieuw beginnen

En een paar maanden later betrapt hij zich erop dat hij niet meer constant aan haar denkt, nu voelt hij zich dáár schuldig over. Hij vergeet detail na detail.

Wat leert hij van deze affaire? Waarom is liefde zo pijnlijk? Is het niet beter niet meer verliefd te worden? Dat neemt hij zich voor. Totdat hij op een feestje Rachel ontmoet …  

Mijn evaluatie van Essays in Love

Alain ziet kans om vrijwel in elke zin een observatie te doen of een vraag te stellen die me deed nadenken. Heb ik dat ook zo ervaren? En waarom dan? Veel is heel herkenbaar, met name overgang van de fase van blinde verliefdheid naar de realisatie dat iemand toch wel anders is dan jouw beeld. Ook over het mokken las ik de analyse met veel belangstelling. Ja, wat wil je ermee bereiken? En waarom doe je het soms wel, soms niet? Alain geeft geen antwoorden, het is zeker geen zelfhulpboek. Wel put hij uit boeken en theorieën van allerlei filosofen, waardoor je wat objectiever naar de emoties gaat kijken.

Het gebruik van een gedetailleerd liefdesverhaal is slim. Zo krijgen de emoties handen en voeten (en schoenen), en denk je eerder over Alains emoties na dan over die van jezelf. Lekker veilig … Zowel Alain als ik-figuur, als Chloe zijn prettige, herkenbare personages, heel normaal. En de ervaringen en ruzies zijn óók heel normaal. En ook heel herkenbaar, denk ik, voor iedereen. Ik hoop wel dat de afloop niet onvermijdelijk is, dat het beëindigen van de relatie óók een kans van 1 op 989.727 heeft. Leuk hoor, zo’n formule met tabel, plus plattegrond van een vliegtuig. Ook zijn er nog wat tekeningen en andere illustraties opgenomen. Alain heeft een hele fijne schrijfstijl, met mooie bewoordingen en humoristische zinsneden die waarschijnlijk in het Engels net even beter overkomen. Ik moest ze vaak wel 2x lezen.

Moet je dit boek lezen? Nee, maar het allereerste boek van zo’n veelschrijvende filosoof die ervan beschuldigd wordt té populair te schrijven is natuurlijk bijzonder.   

Conclusie  

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees Essays in Love / Proeven van Liefde duurzaam …

• via de (online) bibliotheek; 
• of uit een minibieb (dat deed ik ook)!

Koop Essays in Love / Proeven van Liefde duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!