Ik ben een Star Wars fan. Zag alle films, de meeste meerdere keren. Heb een aantal Star Wars-boeken in mijn boekenkast staan. Dus toen mijn oog viel op The World According To Star Wars van Cass R. Sunstein uit 2016 kon ik niet anders dan het direct lezen. Het bleek een superleuk boek te zijn met analyses van de verhalen van de films én van onze eigen wereld. Het gaat over cultuur, psychologie, vrijheid, geschiedenis, economie, rebellie, de wet en vooral: keuzevrijheid.

Cass is hoogleraar en heeft een flink aantal boeken over gedragseconomie op zijn naam staan, dus weet waarover hij het heeft. En blijkbaar heeft hij ook alle films uit en treure bekeken, hij weet de diverse scenes leuk te beschrijven en analyseren. Daarbij heeft hij zich grondig ingelezen in alles wat George Lucas, de acteurs en andere betrokkenen er ooit over gezegd en geschreven hebben. Ik vond het resultaat bepaald verassend!

Het kunstboek The World According To Star Wars …

…. is ook qua uitvoering geheel in Star Wars (SW)-stijl. Op de cover een stormtrooper, die zich bukt naar zijn kleine zoontje, een mini-stormtrooper. Een groot deel van het boek gaat over de relatie vader-zoon, dus mooi gevonden. En de hoofdstukken heten ‘Episodes’. Ik las de 2016 versie, die loopt tot en met de film-episode VII: The Force Awakens. In een latere, herziene uitgave van dit boek uit 2019 zijn ook latere films opgenomen.

Cass geeft aan dat er bijna geen film is die door zóveel mensen is gezien als A New Hope. Drie generaties, want de eerste, Episode IV kwam uit in 1977 en de laatste, Episode IX eind 2019. En ook de hele wereld keek ernaar, tot Rusland aan toe.

De films volgen het standaard verhaal van ‘De reis van de held’ van Joseph Campbell; George Lucas noemde Campbell ook wel ‘mijn Yoda’. Bijna al onze mythen en verhalen, van Jezus tot Spiderman, volgen dit template. Het boek heeft als doel het verhaal van de Skywalkers hiermee te analyseren, maar tegelijkertijd proberen te verklaren waarom het eerste deel, Episode IV, zo’n enorm, en onverwacht, succes was.

Ik ben je vader

Episode I: I Am Your Father, gaat over creativiteit en hoe George Lucas (GL) te werk ging. Creatievelingen hebben geen uitgewerkt plan, ze verzinnen het terwijl ze aan het werk zijn. Dat houdt dus in steeds opnieuw keuzes maken, en soms maakt je product, of de personages daarin, die keuzes voor je. GL’s eerste script komt niet voorbij zijn agent, dus hij begint overnieuw. En dan ‘nemen de personages het over’. Dat boerenzoon Luke een Jedi zou worden had GL niet tevoren bedacht. Luke ook niet. De eerste trilogie (IV-VI) ontwikkelde zich dan ook tijdens het schrijven van het script.

A New Hope was bedoeld als stand alone film, en was oorspronkelijk ook gewoon Star Wars genoemd. Pas later kwam het idee van een vader-zoon-thema op, en de tragedie van Darth Vader: held-schurk en later, ‘verlost’ door zijn zoon, weer held. Dat Darth Vader Luke’s vader was, verzon GL pas bij Episode V, en “I Am Your Father” was dus een verrassing voor iedereen, daarvóór waren er geen hints gevallen, integendeel. Sommige scenes uit eerdere delen leken in tegenspraak ermee. Ook het gegeven dat Luke en Leia een tweeling waren werd pas later bedacht, en past niet helemaal bij de wat sensuele scenes van deel IV.

De film waar niemand wat aan vond

Episode II The Movie No One Liked gaat in op het onverwachte succes van A New Hope. Halverwege het filmen is het geld op en moet GL zélf bijspringen om het af te kunnen maken. De studio en investeerders hebben er weinig vertrouwen in. Ook de acteurs vinden het maar een gedrocht. Bij de eerste vertoning voor de board van Fox was de reactie …. depressie. Er werden erg weinig kopieën gemaakt, want celluloid was duur en ach zoveel bioscopen zouden het toch niet willen laten zien.

Geheimen van succes

Episode III Secrets of Succes probeert te verklaren waarom de film toch een succes was, en wát voor een succes. Was het de kwaliteit van de film? Werd het veroorzaakt door sociale invloed; mond op mond reclame, kuddegedrag? Lag het aan de timing, was er net op dat moment behoefte aan iets positiefs, een nieuwe hoop? Cass gaat uitgebreid in op het fenomeen sociale invloed, en hoe dat onze besluitvorming beïnvloedt. We zijn het het liefst eens met het oordeel van iemand die we bewonderen of van een vriend. Wat betreft de timing: de sfeer in de VS was in 1977 niet top. De DOW was naar beneden gekukeld, de 20-jarige Vietnam-oorlog was net geëindigd met een nederlaag voor de VS en Zuid-Vietnam, en het Watergateschandaal en Nixon’s aftreden was nog maar een paar jaar geleden. Sociale invloed, timing, dat kan invloed gehad hebben, of niet. Maar als de film niet goed was geweest, was hij toch wel geflopt.

13 thema’s

In Episode IV Thirteen ways of looking at Star Wars benoemt Cass 13 (duh) thema’s.

1. Het Christendom. Anakin (Darth Vader) vernietigt Satan (Emperor) om zijn zoon (Luke) te redden. Luke geeft zijn boerenleventje op om ‘de mensheid’ te redden.

2. Oedipus. Anakin heeft geen vader, en zoekt vervanging. Hij doodt er 2 (w.o. Emperor) en valt voor de veel oudere, moederlijke Padmé. Ook Luke is in het begin vaderloos en probeert zijn vader te doden. Kylo Ren doodt Han.

3. Feminisme. Leia is, zeker voor die tijd, een hele sterke vrouw. In deel IX zijn Rey en Generaal Leia de hoofdfiguren.

4. Politiek. Rebellie houdt de overheid scherp. SW is anti ‘empire’ en pro ‘republiek’. Je ziet een spanningsveld tussen vrije keuze en ‘law & order’.

5. Of net andersom? Want de oude Republiek was een zooitje, de Jedi konden geen orde houden. Er was behoefte aan een sterke leider. Dat zien we in het hier en nu ook. Men kiest zélf voor de Emperor.

6. Gedrag. De personages hebben allemaal last van vooroordelen (er wordt nooit naar de rationele adviezen van C-3PO geluisterd). Han met name heeft last van ‘optimist bias’. Luke juist van ‘status quo bias’, hij wil terug naar zijn boerderij. Gelukkig is er The Force.

7. Technologie. De relatie tussen robots en mensen komt nadrukkelijk aan de orde. Darth Vader is half machine, en de schurk.

8. Jihad, terrorisme door de Jedi? Is Luke aan het radicaliseren? Hij wordt overgehaald zijn familie te verlaten en tegen de overheid te strijden……

9. De Dark Side. Darth Vader krijgt buitengewoon veel aandacht. Maar ook Han Solo, die eigenlijk gewoon piraat is.

10. Heeft Han ook de Force? Hij ontsnapt iedere keer wel erg makkelijk aan allerlei aanslagen.

11. Is er nóg een broer? Deze vraag kun je stellen als je leest dat ‘Leia wanhopig probeert haar broer Luke te vinden …’ Niet: …. haar broer, Luke, te vinden. Wat betekenen die missende komma’s?

12. Boeddhisme: Yoda en zijn lessen, beetje mindfulness-achtig,  zijn wel typisch boeddhistisch.

13. Is Jar Jar een Sith Lord?  GL was van plan om Jar Jar een grotere, belangrijker rol te laten spelen, maar zoveel kijkers hadden een hekel aan Jar Jar dat hij dat idee snel liet varen. Uiteindelijk deed GL publiekelijk de uitspraak dat Jar Jar géén Sith Lord was. Maar ja, kon hij iets anders zeggen?

De conclusie na deze analyse tegen 13 thema’s: onze hersenen zien al snel patronen waar die er helemaal niet zijn. Veel is gewoon toeval. Word geen complotdenker!  

Vaders en zonen

Episode V Fathers and Sons. SW gaat over de relatie tussen vaders en zonen, over vaderliefde, en over hoever zonen gaan om dat te krijgen. Elke vader is in de ogen van zijn zoon Jedi én Sith. GL en zijn vader konden niet met elkaar overweg. GL wilde een goede verhouding met zijn eigen kinderen en nam een sabbatical van 20 jaar om zijn kinderen op te voeden.  Anakin wordt door liefde (voor Padmé) naar de Dark Side gedreven, maar komt daar door liefde voor zijn zoon Luke weer van terug. Hij wordt door het redden van Luke verlost van zijn zonden.

Episodes I-III gaan over de gevaren van je ergens aan hechten. Anakin is té gehecht aan zijn moeder én Padmé. Dat gehecht zijn maakt kwetsbaar, Anakin wordt daardoor Darth Vader. De lessen van Yoda zijn: loslaten, alles waar je bang voor bent om het te verliezen. Maar Anakin is aan het eind toch te gehecht aan Luke om die los te kunnen laten. En dat is dan weer goed nieuws, voor Luke.

Keuzevrijheid

Episode VI Freedom of choice. Vrijheid was in de 70-er jaren een belangrijk thema. Nixon probeerde de Democraten te muilkorven, en natuurlijk was daar Watergate. Men herinnerde zich Martin Luther King nog, en zijn oproep tot vrijheid, want burgerrechten waren er nog steeds niet voor iedereen. Het was de tijd van de koude oorlog, waarin de Oost-Europese landen als gevangenissen werden gezien. In die tijd is A New Hope geschreven.

Cass onderzoekt onze ‘vrije wil’, en de mate waarin de omgeving daarop invloed uitoefent. Denk aan de choice architecture, waarover hij in zijn boek Nudge schreef, bijvoorbeeld hoe de inrichting van een supermarkt of cafetaria je keuze van eten en drinken beïnvloedt. Er is willen (een sigaret) en willen dat je wat ánders wilt (stoppen met roken). Dat tweede is de echte vrije wil, handelen naar je waarden. De trilogie IV-VI straalt dat uit, de trilogie I-III doet net het tegenovergestelde.

Rebellen

Episode VII Rebels. Ook in dit hoofdstuk gaat het over Nixon, maar diens gedrag als president doet mij enorm aan Trump denken. De opkomst van tirannie en de ineenstorting van de democratie. Interessant: Cass stelt dat de derde trilogie, VII-IX, gaat over een fictieve situatie als de Nazis zich in Argentinië weer hadden georganiseerd. Ook analyseert Cass de overwegingen uit de trilogie I-III om senator Palpatine alle macht te geven, het is immers een noodsituatie. Het is vergelijkbaar met het regeren per decreet, in plaats van via het Parlement, wat Trump nu doet, maar wat Bush en Obama vóór hem ook deden.

Rebellie is altijd onvoorspelbaar, dat komt enerzijds door het cascade-effect (kudde-gedrag zeg maar) en anderzijds omdat mensen niet zeggen wat ze denken, en dus niet weten hoeveel mensen hetzelfde denken als zij. En als ze daar eenmaal achter komen, en ze hun mening bespreken in een echokamer, ligt polarisatie op de loer: hun gedachten worden steeds extremer. Een rebellie of beweging kan ontstaan, en succesvol worden of juist niet, door een kleine toevalligheid. Wanneer de moeder en de vader van de toekomstige leider exact seks hebben. Han Solo die toch terug komt vliegen en de rebellen redt.  George Lucas die toch antropologie gaat studeren, en (dus) geen Star Wars creëert.

Grondwettelijke episodes

Episode VIII Constitutional episodes. Cass legt uit hoe een grondwet ontstaat. Door juridische uitspraken van bijvoorbeeld de Hoge Raad (SCOTUS) ‘groeit’ de grondwet met interpretaties van oude teksten naar moderne omstandigheden. Een interpretatie als het homohuwelijk is pas relatief recent denkbaar geworden. Dit is ook weer een voorbeeld van een creatief proces: keuzes maken terwijl je bezig bent.

Weetje: de ideeën van GL voor Episodes VII-IX werden door Disney afgewezen, de ideeën van J.J. Abrams waren heel anders. Ook hij moest uitgaan van wat er al was, dit beperkte zijn keuzevrijheid maar gaf hem nog steeds ontelbare opties voor het vervolg.

De Force en de monomythe

Episode IX The Force and the Monomyth. Veel van de Force-vaardigheden van de Jedi hebben wij ook. Denk aan het manipuleren van de ander (met reclame), waarvan Cass veel voorbeelden geeft uit Ons feilbare denken en Invloed. Of denk aan het zien van dingen die er niet zijn, bijvoorbeeld de toekomst voorspellen op basis van patroonherkenning (Superforcasting). Of de aandacht afleiden, wat goochelaars doen als zij een levitatietruc doen en wat eigenlijk ook heel eenvoudig is, denk aan de basketballers met de gorilla.

Maar de Force is niet alleen psychologie, statistiek of goocheltrucs. Het is ook semi-religieus, een mythe, naar ‘De reis van de held’. Die reis gaat als volgt: onze held wordt opgeroepen voor een avontuur. Dat wijst hij af, hij is bang, hij heeft wat anders te doen, hij heeft de vaardigheden niet. Maar uiteindelijk gaat hij er toch op in en verlaat zijn huis. Hij komt in gevaarlijke situaties terecht en wordt geholpen door een oude wijze man of vrouw. Allerlei uitdagingen overwint hij. Dan komt er een uitdagingen van de slechte kant, en met wat moeite overwint hij die ook. Hij maakt het goed met zijn pa, en gaat terug naar huis, waar hij als een held, of godheid, ontvangen wordt. SW volgt dit raamwerk ook, maar nog meer gaat het over keuzes maken, bij elke tweesprong op je pad.  

Mijn evaluatie van The World According To Star Wars 

Niet alleen leerde ik wat over het ontstaan van de films en de boodschappen die erin verweven zitten, ook pikte ik wat op over creativiteit en psychologie. De waarde van het boek is echter het meest gelegen in de relatie tussen die twee, en hoe je toch anders naar de echte wereld kijkt met de Skywalkers in je achterhoofd. Zondermeer nuttig. Daarbij is het een leuk geschreven boek, met veel humor. Cass zet je regelmatig op het verkeerde been. Relevant dus, en ook tijdloos, want we gaan met z’n allen nog vele malen de film bekijken, plus alle spin-off’s ervan. En hoe zinnig is het dan om onze echte wereld ermee te vergelijken? En ons misschien te laten inspireren … tot rebellie?

Het boek is mooi uitgevoerd, met een grappige cover, dik papier en een prettige layout. Is er een structuur of rode lijn in het betoog? Nou, dat heb ik niet echt ontdekt. Het heeft verder ook geen foto’s of illustraties. Maar de beschrijvingen van scenes zijn best beeldend, en als SW-fan zie je die natuurlijk direct voor je!

FOMO? Nee. Gewoon voor de leuk.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties -, Structuur -, Schrijfstijl +

FOMO -. 

Ik gaf het boek 3 1/2*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees The World According To Star Wars duurzaam …

• via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
• digitaal en gratis via Kobo Plus;
• of uit een minibieb!

Koop The World According To Star Wars (2019) duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!