Ik las dit boek nog niet, dus hierbij de flaptekst: In Anders buigt Frans zich over verschillen in sekse en gender bij de mens en andere dieren. Wat is het geheim van de door vrouwen geleide vreedzame samenleving van bonobo’s? En wat kunnen wij mensen leren van mannelijke dominantie en territorialiteit bij chimpansees? Tegenwoordig wordt vaak beweerd dat genderverschillen het resultaat zijn van sociale vorming, maar Frans toont aan dat het een biologische basis heeft. Hij behandelt onderwerpen als genderidentiteit, seksualiteit, gender-gerelateerd geweld, vriendschap en zorgzaamheid, en laat overtuigend zien dat de evolutionaire biologie bijdraagt aan een genuanceerder cultureel begrip van gender. Koop bij Libris

Flaptekst: Mama’s laatste omhelzing opent met het dramatische afscheid tussen Mama, een stervende 59-jarige chimpansee, en Jan van Hooff, bioloog en oud-directeur van Burgers’ Zoo. Hun laatste omhelzing werd gefilmd en vervolgens breed verspreid op internet. In Mama’s laatste omhelzing laat Frans overtuigend zien dat er zoiets is als (zelf)bewustzijn bij dieren; hij interpreteert gezichtsuitdrukkingen en vertelt over de emotionele kanten van dierlijke én menselijke omgangsvormen. Mensen hebben niet één orgaan dat dieren niet ook hebben, dus waarom zouden we aannemen dat wij als enige emoties kennen? Koop bij Libris

Kan een octopus gereedschap gebruiken? Weten chimpansees wat eerlijk is? Kan een vogel raden wat een andere vogel weet? Voelen ratten empathie met hun vrienden? Niet zo lang geleden zou het antwoord op al deze vragen ‘Nee’ geweest zijn, maar nu zijn we er niet meer zo zeker van. Als je goed kijkt, blijken dieren een stuk slimmer te zijn dan we dachten. Wat is het verschil tussen menselijke en dierlijke intelligentie, en vooral: hoe komen we daarachter? Het zijn vragen die al zijn hele carrière bezighouden. De laatste jaren heeft het onderzoek naar dierlijke intelligentie een grote vlucht genomen. Onderzoekers proberen zich steeds meer te verplaatsen in het standpunt van de dieren. Koop bij Libris

Flaptekst: Hebben we religie nodig om goed te zijn? Frans beantwoordt deze vraag door te kijken naar apen en andere dieren. Hoe dicht ze ook bij ons staan, in een bonobogemeenschap is nog nooit een kerk opgericht. Maar dat is ook helemaal niet nodig: in het goddeloze universum van de bonobo of de chimpansee bestaan medelijden, zorgzaamheid en rechtvaardigheid wel degelijk. Dat deze eigenschappen ouder zijn dan de mensheid, laat Frans zien in zijn verhalend geschreven boek over de evolutionaire basis van ons betere zelf. Koop bij Bol

Een bundeling van columns van Frans uit Psychologie Magazine, Elsevier, e.a. Flaptekst: Hoe zou een aap in gevangenschap zich voelen? Volgens Frans waarschijnlijk net zo als een mens, want wees eens eerlijk: hoe vrij zijn wij? s Ochtends in de file naar het werk, daar acht uur lang in een kantoor zitten, dan weer terug in de file, ’s avonds na alle huishoudelijke taken uitgeblust in bed belanden om ’s ochtends weer etc. Dank zij zijn jarenlange onderzoek naar gedrag van primaten, is Frans ook een expert op het gebied van het menselijk gedrag geworden. Keken we allemaal maar eens door een biologenbril naar elkaar. Hoe werken egoïsme en compassie aan de onderhandelingstafel? Is overwicht genoeg om je zin door te drijven, of werkt charmeren beter dan compenseren? Een boek vol nuttige en als altijd zeer leesbare eyeopeners: over volggedrag en inlevingsvermogen, killer apes en intelligent design. Koop bij Bol

Uit mijn recensie: Empathie is het vermogen om de emoties van anderen te kunnen meevoelen en de situatie van anderen te begrijpen. Lang werd gedacht dat dit typisch voor onze soort, Sapiens, was. Maar nee, uit dit boek blijkt uit ontelbare onderzoeken bij muizen, verschillende soorten apen en andere dieren, dat deze het óók hebben. Het is dus een vermogen dat al vroeg in de evolutie is ontstaan, en belangrijk is voor het voortbestaan van de soort. Ook onze soort … In het boek komen verschillende aspecten van empathie aan de orde, en er is ook veel ruimte gemaakt voor zaken als wederkerigheid, vertrouwen, ontogenie en fylogenie. Die laatste twee kende ik niet, weer wat geleerd! Lees mijn recensie | Koop bij Bol

Flaptekst: ‘Het is het beest in ons,’ horen we vaak als we iets slechts hebben gedaan. Maar waarom zeggen we dat niet als we iets goeds hebben gedaan? In dit boek gaat Frans in op deze vraag door de biologische grondslagen van een gewaardeerde eigenschap van de mens te onderzoeken: de moraal.
Op basis van frappant bewijs dat afkomstig is van zijn uitgebreide onderzoek naar gedrag van primaten, valt Frans de ‘vernistheorie’ aan, die stelt dat moraal een dun laagje is over een verder kwaadaardige natuur. Hij laat zien dat er grote samenhang bestaat tussen het gedrag van mens en dier en put daartoe zowel uit darwinistische als recente wetenschappelijke inzichten. Koop bij Bol

Flaptekst: Als mensen lachen om primaten, dan doen ze dat volgens Frans omdat ze de spiegel die hun wordt voorgehouden eigenlijk verontrustend vinden. Andere vreemd uitziende dieren zoals giraffen en kangoeroes leiden immers niet tot dezelfde hilariteit. Primaten maken ons een beetje zenuwachtig doordat ze ons onszelf in een onbarmhartig eerlijk licht laten zien en ons eraan herinneren dat wij, in de welgekozen woorden van Desmond Morris, niet meer dan ‘naakte apen’ zijn. Frans toont ons nieuwe voorbeelden en anekdoten uit de wereld van de chimpansees en de bonobo’s, waardoor duidelijk wordt dat niet alleen macht en seks, maar ook empathie en kameraadschap tot ons biologisch erfgoed behoren. Koop bij Bol

Flaptekst: Frans fotografeerde zijn onderzoeksobjecten jarenlang, en heeft nu een uniek familiealbum van onze primatenfamilie. Ze gaan over sociale interactie tussen bonobo’s, chimpansees, capucijneraapjes, bavianen, en makaken, met subtiele gebaren, uitdrukkingen, en bewegingen die de meeste fotografen niet opvallen. Frans vult dit aan met uitgebreide beschrijvingen, van persoonlijke observaties tot wetenschappelijke interpretaties. Het resultaat is een blik op onze primaten-familie die niet alleen ontroerend en persoonlijk is, maar ook verrassend inzicht geeft in alles dat de wetenschap ons kan leren. Koop bij Bol

Flaptekst: Cultuur is per definitie iets van mensen. Zodra dieren gedrag vertonen dat op cultuur lijkt wordt dat direct verklaard met ‘instinct’ of ‘imitatie’, andere opvattingen worden weggewuifd als antropocentrisch. Frans verzet zich tegen deze benauwde visie en laat in dit boek zien dat cultuur bij dieren wel degelijk aangetoond kan worden. Het beroemdste voorbeeld daarvan, het Japanse makaken-vrouwtje dat zichzelf, haar groepsgenoten en nakomelingen leerde om voedsel in zeewater af te spoelen, is het uitgangspunt van Frans’ reis door het dierenrijk. De vragen die hij daarbij stelt zijn diepgaand. Wat bedoelen wij met ‘cultuur’? Is het mogelijk om cultuur waar te nemen bij dieren? En wat betekent die waarneming voor ons eigen zelfbeeld? Koop bij Bol

Flaptekst: Veel mensen hebben nog nooit van de bonobo gehoord. En toch staan de bonobo’s even dicht bij ons als de chimpansees. In dit boek geeft Frans voor een breed publiek een intrigerende beschrijving van het unieke sociale gedrag en andere kenmerken van deze soort, in het wild en in gevangenschap. Seks – in vrijwel elke mogelijke combinatie van partners – neemt bij bonobo’s vaak de plaats in van agressie en vervult allerlei sociale functies. Als we de bonobo eerder hadden leren kennen, zou bij de reconstructie van de menselijke-evolutie misschien de nadruk zijn gelegd op seksuele relaties, de centrale rol van vrouwen in de gemeenschap, gevoel voor de ander en de oorsprong van het gezin, in plaats van op oorlogvoering, jacht, het vervaardigen van werktuigen, etc. Foto’s van Frans Lanting! Koop bij Bol

Flaptekst: Moraal heeft een biologische oorsprong en is niet uniek voor de mens. Frans laat in dit boek zien hoe dieren samenwerken en elkaar helpen, en dat zij een besef schijnen te hebben van een gemeenschappelijk doel en daaraan hun directe eigenbelang ondergeschikt maken. Naast observaties van onzelfzuchtig gedrag bij allerlei diersoorten, spelen vooral Frans’ eigen waarnemingen bij jarenlang onderzoek naar apen en mensapen een rol. Koop bij Bol

Flaptekst: Vredestichten is net zo natuurlijk als oorlog voeren. Dit boek beschrijft hoe verschillende soorten primaten omgaan met agressie en hoe ze zich na een gevecht verzoenen. Chimpansees doen het met een omhelzing en een kus, resusaapjes vlooien elkaar. Confrontaties zijn onvermijdelijk, en de verzoening die erop volgt versterken de sociale relaties. De bonobo’s houden de vrede in stand door seks, in alle mogelijke combinaties en standjes. De voorbeelden van verzoening ondersteunen Frans’ theore dat vergeving en vredestichten algemeen toegepast worden bij primaten, en dat het een bijdrage kan leveren aan onderzoek naar menselijke conflicthantering. Koop bij Bol

Uit mijn recensie: Chimpanseepolitiek van Frans stamt oorspronkelijk uit 1982 en is door hem in 1999 herschreven met toevoeging van meer recente wetenschappelijke inzichten. Het geeft een bijzonder inkijkje in machtsuitoefening bij chimpansees, én in wat ook bij ons in de genen zit. Het boek is een fascinerend verslag van een strijd om de macht binnen een groep chimps in Burger’s Zoo, waarbij de drie alfa-mannen ieder een eigen persoonlijkheid hebben en daarmee ook een andere manier om aan de macht te komen, en te blijven. Coalitievorming speelt een belangrijke rol. Maar ook de invloed van de vrouwen en kinderen is van belang, de dominantste man krijgt niet altijd het meeste respect (maar wel de meeste seks). Lees mijn recensie | Koop bij Libris

Flaptekst: De westerse wereld lijkt in de greep te zijn van een grootschalig gender-experiment. Er wordt steeds vaker verkondigd dat biologisch geslacht er niet echt toe doet en dat vooral iemands subjectief ervaren genderidentiteit telt. Dit blijkt in de praktijk voor het leven van mensen verstrekkende gevolgen te kunnen hebben. In dit boek worden diverse aspecten van het gender-experiment belicht door (ervarings)deskundigen uit de Verenigde Staten, Ierland, Duitsland, België en Nederland. Het boek bevat bijdragen van Colette Colfert, Griet De Cuypere, Sophie Dechêne, Marleen Finoulst & Patrik Vankrunkelsven, Martin Harlaar, Heather Heying, Zander Keig, Charlotte Kersten, Jonathan Rauch, Cinzia Sciuto en Frans de Waal. Twee personen zagen zich genoodzaakt onder pseudoniem te publiceren. Griet Vandermassen interviewde Buck Angel en Elie Vandenbussche. Koop bij Libris