25 jaar na het mega-succes van The Tipping Point wilde ‘neef’ Malcolm Gladwell een soort update schrijven, hedendaagse ‘sociale epidemieën’ onderzoeken. Maar hij merkte dat hij nu heel andere vragen had. Hij deed helemaal opnieuw onderzoek, en komt in Revenge of The Tipping Point uit 2024, in 2026 in het Nederlands uitgebracht als ‘We moeten het weer hebben over de tippingpoint‘, met een nieuwe verzameling theorieën en verhalen. Boeiend als altijd, én leerzaam.

De ondertitel geeft aan waar het om draait: overstory’s, superspreaders en social engineering. En zoals gewoonlijk heeft Malcolm een prettig assortiment aansprekende anekdotes om zijn punt te maken. Een aantal hiervan zijn typisch voor de VS, maar de meeste ook herkenbaar voor Nederland. Interessant is dat hij een morele kwestie aankaart: als je ziet dat ellende veroorzaakt wordt door maar een paar mensen of dingen, pak je dan alleen die aan, of ga je toch voor gelijke behandeling? Wat weegt zwaarder?

Het maatschappelijk boek We moeten het weer hebben over de tippingpoint …

…. introduceert een aantal ‘oorzaken’ waardoor een echte, of sociale epidemie kan uitbreken. De echte epidemie is Covid. De sociale epidemieën zijn plotselinge veranderingen in gedrag, die eerst langzaam gaan, en dan heel snel. De verhalen die hierbij horen gaan onder andere over zelfmoorden, bankovervallen, medische ingrepen, sportbeurzen, verslaving en … de Holocaust.

Superspreaders

In het verhaal over Covid stelt Malcolm dat er een aantal ‘superspreaders’ waren. Sommige Covid-mutaties leidden tot veel zieken, andere mutaties juist niet. En sommige bijeenkomsten bleken de oorzaak te zijn van een uitbraak. En dat is dan weer (mede) te herleiden naar een aantal sprekers die ongelofelijk veel virusdeeltjes de lucht in bliezen. Die ‘superspreaders’ zouden oudere, zware mensen zijn, die grotere kans hadden om uitgedroogd te zijn, wat weer invloed heeft op de hoeveelheid virusdeeltje bij uitademen. En de sprekers bliezen hun adem tijdens hun toespraak natuurlijk nog harder naar buiten dan normaal.

Natuurlijk komt dan de vraag op: stél dat je potentiële superspreaders kunt identificeren, wat doe je dan met ze? Testen? Isoleren? Dat is discriminatie. Maar wel efficiënter dan iederéén maar te beperken. En in het algemeen komt deze situatie vaak voor: een probleem wordt veroorzaakt door een klein aantal gevallen (de 80/20 regel), maar de maatregelen die we treffen, raken iedereen.  

Overstory

Een ander verhaal gaat over de Holocaust. De aandacht hiervoor in de VS ontstond pas in 1978, en kwam door een televisieserie die toen werd gemaakt. 33 jaar na dato! Waarom toen pas? Malcolm verklaart het als volgt: de joden waren natuurlijk bang voor antisemitisme, en wilden daarom zeker niet zwak lijken. Een verhaal over massamoord past niet in het beeld van de sterke, onkwetsbare jood, en dus werd er decennia lang niet over de concentratiekampen gesproken, er was sprake van een soort schaamte. Pas een generatie later zijn de joden trots, en wordt er meer over gesproken, de tijdsgeest is veranderd. En dat geeft ruimte om een televisieserie over de Holocaust te maken, waardoor iederéén opeens op de hoogte is. Die tijdsgeest noemt Malcolm de overstory.

Ook de omgeving is deel van de overstory. Dit wordt onderbouwd door een verhaal over een zelfmoordepidemie onder de jeugd van een klein, welvarend plaatsje. Hier blijkt een enorme prestatiecultuur te heersen, waar geen ontsnappen aan is. Een monocultuur. Een verhaal over cheeta’s die moeilijk te fokken zijn is een andere versie van die monocultuur. De cheeta’s willen niet paren, of krijgen geen levensvatbare kleintjes. Misvormde zaadcellen. Het blijkt dat alle cheeta’s genetisch vrijwel identiek zijn, waarschijnlijk door de grote uitstervingsgolf 12.000 jaar geleden.

Social engineering

Een derde ‘oorzaak’ van epidemieën is hier bewust op inzetten. Social engineering. Het voorbeeld hierbij is de verslaving aan OxyContin, die door farmaceut Purdue bewust werd verhoogd. Dat begon met een overstory van verminderde controle op de hoeveelheid recepten die artsen hiervoor uitschrijven. Purdue rook zijn kans, en ging OxyContin enorm vermarkten. Uiteindelijk maken ze gebruik van superspreaders: artsen die absurd veel recepten, met absurd hoge hoeveelheden OxyContin, uitschrijven. Als het te gek wordt, probeert men maatregelen te treffen, maar het resultaat is dat de verslaafden die niet meer aan hun OxyContin kunnen komen, overstappen op fentanyl en heroïne.

En ook is er social engineering om een epidemie, een omslagpunt, juist te voorkomen. Zo legt Malcolm uit waarom de universiteiten zoveel en zulke rare sportbeurzen uitreiken. Harvard heeft bijvoorbeeld een meisjes-rugbyteam. Hoe komen ze erop? Nou, om de verschillende groepen minderheden onder de 25% te houden, zodat ze niet veel invloed hebben op de cultuur op Harvard, moet er dus een stroom van toelatingen zijn die niet op prestaties is gebaseerd, en te manipuleren is, zonder dat dit opvalt en naar discriminatie riekt. En dat doet men onder andere door op de gewenste groep toegespitste sportbeurzen.

Onze rol bij epidemieën

Malcolm eindigt met de observatie dat wijzelf verantwoordelijk zijn voor het creëren van overstories, en dat we die kunnen veranderen. Dat wijzelf weten wanneer en waar tippingpoints plaatsvinden, en dat we die ten goede kunnen gebruiken. Dat we weten welke mensen die tippingpoints aanjagen, en dat we die mensen kunnen aanwijzen. De middelen om een epidemie te beheersen liggen pal voor onze neus. We kunnen ze aan gewetenloze mensen overlaten, of zelf gebruiken.      

Mijn evaluatie van We moeten het weer hebben over de tipping point

Dit was weer een zeer leerzaam boek, ik heb weer heel wat op internet opgezocht (ge-Ecosiaad). Zoals over de voortplanting van cheeta’s, daar valt wel wat meer over te vertellen, maar de observaties kloppen. Ook het verhaal over de Covid superspreaders las ik na. Héél wat geleerd, ook waarom kinderen juist minder virussen verspreiden.  Natuurlijk blijven het anekdotes, gesimplificeerd, en zullen er vast meer oorzaken aan te wijzen zijn. De verhalen zijn wel goed gekozen, want verrassend, en goed verteld. Voor mensen die in de VS wonen wellicht wat minder verrassend, omdat er daar al meer aandacht aan bijvoorbeeld de opiatencrisis is besteed. De leerpunten zijn algemeen en tijdloos: social engineering kan voor goede of juist kwade doelen gebruikt worden, en is niet altijd makkelijk te herkennen, ik denk dan aan het Harvard voorbeeld. En hoe fair is het om alleen superspreaders aan te pakken? Die vraag zingt nog steeds door mijn hoofd, als oud en zwaar persoon.  

Het sterkste punt van het boek zijn natuurlijk de verhalen, die heel persoonlijk gemaakt worden: je leert de hoofdpersonen aardig kennen. De tabellen en grafieken van de aantallen toelatingen op Harvard, ontwikkeling van het aantal overdoses, zorguitgaven, etc. brengen de boodschap overtuigend over. Het cheeta-verhaal was interessant, maar vond ik toch een wat vreemde eend in de bijt. Dat komt misschien door de structuur van het boek, die ik niet heel helder vond: van overstory naar superspreaders en weer terug, en social engineering die van beiden gebruik maakt maar ook weer een oorzaak op zichzelf is.  

Net als in zijn vorige boeken is de opening en het einde onderdeel van hetzelfde verhaal, in dit geval over Purdue en OxyContin. Malcolm maakt zich superdruk over het feit dat de familie Sackler onwetendheid voorwendt, terwijl het toch duidelijk is dat zij hier bewust op hebben aangestuurd. En dat die duidelijkheid blijkbaar verder niemand is opgevallen, vind ik dan weer raar. We moeten beter worden in het voorkomen van epidemieën, juist als ze bewust worden veroorzaakt.

FOMO? Vind ik wel, het fenomeen tipping point heeft enorm veel invloed op onze maatschappij, en het 80/20 – superspreaderprincipe is op veel terreinen te vinden, ook milieuvervuiling.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur 0, Schrijfstijl +

FOMO +. 

Ik gaf het boek 4 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan? 

Lees We moeten het weer hebben over het tippingpoint duurzaam …

• via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!); 
• of uit een minibieb!

Koop We moeten het weer hebben over het tippingpoint duurzaam … 

• bij de kringloop;
• bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
• bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
• of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!