Recensie: Tricky tijden – uitstekende duiding

Geplaatst op 25 april 2024 door estroocloeck

Grote veranderingen kennen altijd een overgangsperiode, een liminaliteit heet dat in de antropologie. En op dit moment zitten we volop in zo’n onzekere tijd, met de bijbehorende complottheorieën, mensen die ons misleiden, een oude structuur die niet meer werkt en een nieuwe structuur die nog vaag is. Jitske Kramer slaagt er in Tricky tijden uit 2024 uitstekend in om deze periode te duiden, ze schept orde in de chaos en verklaart wat er gebeurt. Ha, houvast, heerlijk!

We weten allemaal wel dat we afscheid moeten nemen van de manier waarop we leefden, door het falen van de vrije markt en door de klimaatcrisis. Maar we twijfelen over wanneer, hoe, wat precies, en hoe de nieuwe manier van leven eruit komt te zien. Dit boek geeft daar géén antwoord op, het is geen handboek, of een visie op hoe het gaat worden. Het is wél een soort onderzoeksverslag, met uiterst herkenbare observaties, even herkenbare emoties en vragen en, gelukkig, een onderbouwd betoog hoe normaal zo’n periode is, hoe vaak we dat meemaken. Alleen is het nu op grotere schaal dan wat we kennen. Niet anders, maar meer. Heel geruststellend.

Het managementboek Tricky tijden …

… begint met een beschrijving van ons huidige economische systeem. Daarin is Jitske niet de eerste, maar omdat ze geen econome of bedrijfskundige is, weet ze de problemen helder en jargonvrij op te schrijven. Terecht dat ze stelt dat de inrichting van de economie te belangrijk is om aan economen over te laten!

Naast een grote hoeveelheid denkers en economen haalt ze een paar keer Ayn Rand aan, die met haar filosofie van het Objectivisme aan de wieg stond van het neoliberalisme. Ik kan me niet helemaal vinden in de stelling dat in het Objectivisme ‘eigenbelang, hebzucht en begeerte vele malen belangrijker zijn dan solidariteit en harmonie’. Wel herken ik dat in het Objectivisme iedereen zijn eigen geluk nastreeft en productief werk leveren een belangrijke drijfveer en motivator is; dat het rationeel is dat het eigenbelang de bron is van actie en zelfredzaamheid centraal staat. We zijn in het neoliberalisme hiermee doorgeschoten, het is aan herziening toe.

Transformatie

De hiervoor benodigde transformatie kent in de antropologie 3 fasen, met daarin rituelen en begeleiding. 1. Als eerste de Separatiefase, denk aan relaties verbreken, afscheid nemen, ruimte geven (creating space) aan verdriet en rouw, een afscheidsritueel. 2. Dan de Liminale fase, het ondertussen, het vormen van een nieuwe cultuur. Met daarin een veilige ruimte (holding space) voor emoties, zoeken naar waar we in geloven, waarin we kunnen leren. 3. Als laatste de Integratiefase, een nieuwe werkelijkheid vormen, verbinden, de ideeën uit de vorige fase worden vanzelfsprekend. Het voelt als thuiskomen, dat moet gevierd worden.

Permanente liminaliteit

Maar als dat thuiskomen niet lukt, komen we in een permanente liminaliteit terecht (op kleine schaal kun je denken aan een eindeloze vechtscheiding, of onafgebroken oorlog). Hoe langer liminaliteit duurt, hoe meer mensen het gevoel hebben de grip kwijt te zijn, wat leidt tot wantrouwen, onjuiste overtuigingen en mogelijk complot-denken, en uiteindelijk gevaar voor de democratische rechtsstaat. Jitske concludeert dat we verdwaald zijn in een ‘langdurige liminaliteit doordat we een fixatie op onbegrensde waarden centraal hebben gezet, zoals aanhoudende economische groei, voortdurende persoonlijke ontwikkeling, eindeloze zoektocht naar je authentieke zelf’. In plaats van deze fase te benutten, blijven we er besluiteloos in hangen. Van liminaal worden ervaringen liminoid: emotioneel vergelijkbaar, maar er is geen sprake van transformatie, we leren en veranderen niet.

Tricksters

Tijdens liminaliteit zijn we extra gevoelig voor mensen die zeggen het allemaal te weten en met eenvoudige oplossingen komen: de tricksters. Van oorsprong is de trickster een mythologische figuur die de boel opschudt, ruimte creëert om dingen anders te doen, liegt en bedriegt, amoreel is. Nuttig, maar niet de leider die we nodig hebben. De hedendaagse tricksters sturen hun desinformatie de wereld in via allerlei platforms, creëren een spiegelwereld, zoals Naomi Klein dat noemt in haar Dubbelganger. Extra gevaarlijk, omdat mensen die redelijke kritiek hebben op bedrijven en overheden ook direct in het kamp van de wappies worden gezet. Die spreken zich daarom liever niet meer uit. Helaas zien we nu trickstertaktieken als leiderschapsvaardigheden. Handige marketingtrucs maken de trickster tot een held in onze cultuur van voortdurende economische groei. We zitten in een trickstercultuur.

Op zoek naar de waarheid

Willen we minder afhankelijk zijn van de tricksterstreken, dan moeten we zélf nadenken, alles onderzoeken, niet onze kennis inkopen en onze mening inhuren. We moeten naar een cultuur van oprechtheid, waarachtigheid en nieuwe spelregels. We moeten naar een nieuw narratief. Niet makkelijk, want: 1. De waarheid doet vaak pijn, en we willen fijn. 2. De waarheid verstoort de bestaande machtsverhoudingen en leiden tot een machtsstrijd. 3. We weten niet wie de waarheid spreekt, en zoeken naar zekerheid. De bestaande orde lobbyt bij de politiek en bepaalt daardoor het narratief. 4. De waarheid kan ons buiten onze groep plaatsen, en uitsluiting is pijnlijk en angstig, denk aan de klokkenluiders. 5. De waarheid is complex, en wij houden van simpel. Complottheorieën zijn vaak simpel. Om het verhaal te veranderen zullen we moeten strijden, strijden om de macht.

Macht en ranking

Hoe groter de verandering, hoe meer druk op relaties en machtsverhoudingen. Dit kan leiden tot conflicten en zelfs geweld en oorlog. We weten dat grote transformaties vaker gewelddadig verlopen dan vreedzaam. Zorgelijk! Jitske behandelt uitgebreid het onderwerp ranking, en de impact van een hoge ranking op empathie: die wordt minder, en wel door biologische oorzaken! Relaties komen onder druk te staan wanneer je overtuigingen ter discussie stelt. Sommige van die overtuigingen kunnen zelfs taboes zijn, en berg je maar als je daar iets over zegt. Maar je moet wel, als je verandering wilt. En niet alleen tégen iets zijn, maar ook iets nieuws kunnen verbeelden, echts iets gaan doen.

De goede begeleiders

Als de tricksters dan niet de goede begeleiders zijn in de liminaliteit, wie dan wel? Niet de oude leiders (veel te oplossingsgericht) en zéker niet de managers (veel te behoudend, controle- en taakgericht). Wel de moderne sjamanen (adviseurs zoals consultants, psychologen, filosofen, coaches), geholpen door de kunstenaars en de elders.  Kunstenaars zijn experts in verbeelding en schudden daarmee conventies op, geven een stem aan emoties. Denk aan Lubach en zijn Avondshow, aan Banksy. De Elders kennen de cultuur en tradities het best, zijn de verbinding met het verleden, maar hebben geen formele macht. Ze kunnen helpen bij conflicten. De moderne elders zijn hoogleraar emeritus, toezichthouder. Leiders kunnen ondersteunen en faciliteren; managers moeten niet in de weg lopen.

Verdwaald

We zijn verdwaald, doorgaan op de oude wegen is niet houdbaar. De nieuwe wegen zien we nog niet. Het is heel erg vergelijkbaar met fysiek verdwaald zijn, merkt Jitske, als ze op verdwaalcursus gaat. We geven dat aan onszelf liever niet toe, het is té beangstigend. We negeren de realiteit liever, en dat maakt onze overlevingskansen kleiner. We gaan letterlijk in cirkels lopen, komen niet verder. Het eerste wat nodig is, is accepteren dat de omgeving zich niet aan jouw vaardigheden zal aanpassen, en eerlijk zijn tegen anderen wat je wel en niet kunt. In de liminaliteit is het niet anders: deel informatie en wees eerlijk over onderzoeksresultaten. Je hebt geen nuttige kaart, dus wees nieuwsgierig, onderzoek de omgeving, ontdek patronen en maak een nieuwe kaart. We kunnen het, denkt Jitske.

Structuur aan chaos

Aan het eind van dit boek was ik bepaald opgelucht. Niet omdat het zo dik is (hoewel het best wel wat dunner had gekund) maar omdat het structuur aan de chaos geeft. Ik begrijp beter wat er gebeurt, en de vergelijking met liminaliteit op kleinere schaal, en de gebruiken van andere culturen geven handvatten hoe ons te gedragen. Nieuwsgierigheid, eerlijkheid, en vooral niet meelopen met de tricksters. Jitske geeft hiervoor een grote hoeveelheid voorbeelden en waarschuwingen.

Ik kon er niet omheen om dit boek te vergelijken met Naomi Klein’s Dubbelganger, wat over hetzelfde onderwerp gaat, en ook een onderzoeksverslag is. In dat boek ben ik verdwaald, ik zag door de bomen het bos niet meer. Tricky tijden maakt gebruik van een raamwerk uit de antropologie gestut door wetenschappelijke inzichten uit de psychologie, waardoor het een logisch opgebouwd betoog is geworden. Je ziet de bomen én het bos. Oké, nog geen bospad, dat niet.

Ik vroeg me even af of een recensie schrijven nog wel zinnig was, met de superpositieve ‘blurps’ van mijn helden Robert Cialdini, Erin Meyer en Joris Luyendijk. Maar dan is er ook die anonieme X-er die Jitske betichtte van gebakken lucht. Voor die persoon en anderen die nog twijfelen aan het nut van duiding vanuit de antropologie, ging ik er toch even voor zitten. Ik hoop wat twijfel te hebben weggenomen, net zoals Jitske wat twijfel van mij over deze onzekere tijden heeft weggenomen.

Ik gaf het boek 4 1/2*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Koop dit boek

o.a. bij

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie. Zonder provisie:

Keus genoeg!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: Het wereldschokkende en onweerstaanbaar lekkere verhaal van Tony’s Chocolonely – smakelijk

Geplaatst op 22 april 2024 door estroocloeck

Het wereldschokkende en onweerstaanbaar lekkere verhaal van Tony’s Chocolonely geschreven door Jeroen Siebelink uit 2018 is misschien niet wereldschokkend, maar zeker wel schokkend. En misschien niet onweerstaanbaar, maar wel heel leuk en interessant. Een bedrijfsbiografie die je tegelijk wat leert over kinderarbeid, fairtrade en corruptie. En daarmee Tony’s chocolade nóg aantrekkelijker maakt.

Siebelink is er open over: hij heeft deze bedrijfsbiografie in opdracht van Tony’s geschreven. Maar, zo stelt hij, wel als journalistiek en kritisch werk, met alle vrijheid qua gesprekken en het inzien van documenten én bij het schrijven. Opvallend is dat Tony zelf (Teun van de Keuken) niet mee wilde werken: ‘het put me teveel uit’. Bij Jinek, in januari 2018, stelt Teun dat het boek niet deugt, een onderdeel is van een marketingcampagne.  Maar dat Teun veel kritiek op Tony’s had en heeft is wél in het boek terechtgekomen. Zeer duidelijk is dat Teun vindt dat Tony’s te weinig doet aan ‘slaafvrij’ maken. Het boek legt uit hoeveel moeite dat kost en welke keuzes er gemaakt worden.

De bedrijfsbiografie Het wereldschokkende <…> Tony’s Chocolonely …

…. maakt in ieder geval duidelijk waar de naam, de verwarrende kleuren, de ongelijke brokken en de missie vandaan komen. Daar was ik wel nieuwsgierig naar. Het begint allemaal bij De keuringsdienst van waarde, waar de journalisten Teun van de Keuken, Maurice Dekkers en Roland Duong onethisch gedrag aan de kaak stellen. Ze bellen het informatienummer van allerlei A-merken en vragen waarom er water in de ham zit, of witte bonen in de Appelsientje. Hilarisch voor de kijkers, maar het leidt niet tot verandering. Soms wel tot juridische acties, die de drie zich niet kunnen veroorloven. Ze moeten het anders aanpakken. Een echt schandaal naar voren brengen! Een wereldschokkend en onweerstaanbaar lekker verhaal over een schandaal waar ze veel uitzendingen mee kunnen vullen. Meer impact maken door te herhalen!

Cacaoplantages

De volgende uitzendingen gaan over gedwongen kinderarbeid op cacaoplantages. Volgens de VN zijn er 2 miljoen kinderen die in de cacao werken in Ivoorkust en Ghana, die niets betaald krijgen, gevaarlijk werk doen, mishandeld worden. De chocoladeproducenten geven het toe, ja er is sprake van kinderarbeid, van slavernij zelfs. Maar ja, wat kun je eraan doen? De drie bedenken iets ludieks: Teun gaat zich aangeven bij de politie, want hij eet veel chocola en is dus medeplichtig aan die slavernij. Ze komen nergens. Wat dan? Ze gaan zélf chocola maken, slaafvrije chocola. Ze zullen Nestlé en de rest eens een poepie laten ruiken!

Ze bellen naar de VS, naar Ben & Jerry’s, een sociaal bedrijf waar ze mee willen samenwerken. Hebben die belangstelling voor stukjes slaafvrije chocola in hun ijs? Voor samen chocoladerepen maken? Dat hebben ze wel, maar in het gesprek met Teun struikelen ze regelmatig over de uitspraak van ‘Teun’. Zeg maar Tony, zegt Teun. Nu is het nadenken over de naam van hun chocola. Tony’s ligt voor de hand, maar nu nog iets met chocola erbij. ‘Chocolonely’ verzint een collega. De eenzame strijd van Tony, de eenzaamheid van de kindslaven. Het bekt lekker. Helaas trekt Ben & Jerry’s zich terug. Terug bij af. Nee, potverdorie, dan doen ze het toch helemaal zelf?!

De Tony’s Chocolonely reep

De wikkel dan, de kleur, het ontwerp. Rood moet het worden, de kleur van succes, van wereldmerken als CocaCola. Het staat voor alarm, alarm over slavernij in Afrika. Voor brutaal. Nou én, dat melkchocola in blauwe wikkels gangbaar is? Nou én, dat grote repen 180 gram zijn, en Tony’s 200 gram. En die ongelijke brokken? Die verwijzen naar de ongelijkheid in de wereld, en tegelijkertijd naar naar de geografie van de cacao-producerende landen in Afrika.

Slaafvrij

De grootste vraag die overblijft is de bewoording van slaafvrij. Op de wikkel staat niet ‘100% slaafvrij’. Zelfs niet gewoon ‘slaafvrij’. Maar: ‘samen maken we chocolade 100% slaafvrij’. De reden daarvoor vult het grootste deel van het boek. Ze dachten met het keurmerk ‘Fairtrade’ voor de cacaobonen de slaafvrije belofte waar te maken. Helaas. In Afrika worden vóór het transport alle bonen, fairtrade of niet, bij elkaar gegooid, zo blijkt uit hun éigen onderzoek in Ghana. Pogingen om de bonen van hun eigen plantages apart te houden worden gedwarsboomd door corrupte exporteurs. En als ook dat geregeld is, zitten ze nog maar op 50% slaafvrij, want van de cacaoboter, de andere helft van de chocolade, is helemaal geen oorsprong vast te stellen, niet traceerbaar. Daarom maken ze ook geen witte chocolade, dat is alléén cacaoboter.

Groeien, groeien

In de tussentijd is er een nieuwe aandeelhouder: Henk Jan Beltman. Hij stapt in als Tony’s een marktaandeel heeft van 1%. Dat is veel te weinig om enige impact te hebben, ze moeten groeien, groeien. Hij reist de wereld rond op zoek naar afzetmarkt, jaagt de omzet omhoog, verwaarloost zijn familie en krijgt een hartaanval. Hij doet een stapje terug. Teun heeft niet zoveel meer te maken met Tony’s, is geen aandeelhouder, en altijd erg kritisch. Toch wordt hij, als één van de initiatiefnemers, nog steeds overal bij betrokken. Hij blijft zeer kritisch en zelfs vilein: Tony’s heeft niets bereikt, het aantal kindslaven is zelfs nog toegenomen. Bij het 10-jarig bestaan van Tony’s in 2015 krijgen Teun, en veel personeelsleden, aandelen in Tony’s. Het maakt Teun minder vilein, maar niet minder kritisch.

Impact?

Heeft Tony’s wel wat bereikt met haar initiatief? Haar bonen en cacaoboter zijn per 2018 traceerbaar, maar de markt doet er nauwelijks aan mee. Haar boeren krijgen een eerlijke prijs, maar dat zijn er maar 4500 van de 2,5 miljoen. De andere merken volgen niet, die letten op de kleintjes. Wel komen er wat duurzame merken bij. Andere merken willen wel Tony’s traceerbare bonen kopen, maar zélf traceerbaar inkopen in Afrika? Nee. Veel te veel moeite. Steeds meer boeren vallen onder Fairtrade, maar het (iets verhoogde) loon is nog steeds te laag om van te leven. Kinderen werken nog steeds mee op de plantages, soms met onschuldige klusjes, en soms met dwangarbeid.

Om dit systeem te veranderen, is de medewerking nodig van de andere chocolaproducenten, van winkels, die kritischer moeten zijn op wat ze in de schappen leggen, van overheden die maatregelen moeten nemen en voor handhaving moeten zorgen. En van de consumenten, die betere keuzes moeten maken.

Iets is beter dan niets

Ik vond het een uitstekend geschreven verhaal wat veel informatie geeft over kindslaven en hoe het er aan toe gaat op plantages en havens in Ghana. Bepaald schokkend. Ik houd in mijn achterhoofd dat het een geromantiseerd verhaal is, en in opdracht geschreven. Misschien is Tony’s in werkelijkheid wel commerciëler en minder deugdzaam als in het boek naar voren komt. Kan. Maar dat maakt het niet minder interessant en leerzaam. En het maakte van mij een nog grotere Tony-fan. Iets is beter dan niets.

Ik gaf het boek 4 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Koop dit boek

o.a. bij

Managementboek.nl

of

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie. Zonder provisie:

  • Boekwinkeltjes, lekker duurzame exemplaren-met-ervaring
  • Of lees het gratis via Kobo-Plus…..

Keus genoeg!

Geplaatst in Biografie, Maatschappij | Tags: , , | Plaats een reactie

Familie: neef Walter Isaacson

Geplaatst op 22 maart 2024 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand: mijn ‘neef’ Walter Isaacson.

Waar schrijft Walter Isaacson over? 

Kort gezegd: ‘neef’ Walter schrijft over zwaargewichten in de politiek en techniek. Hij is met name bekend van zijn biografieën, zoals die van Kissinger (1992), Benjamin Franklin (2003), Einstein (2007), Steve Jobs (2011), Leonardo da Vinci (2017), Jennifer Doudna (2021) en Elon Musk (2023). Ja, ook Leonardo was op zijn manier een techie.

Als eerste en tussendoor schreef hij een soort verzamelbundels over (jawel) machtige politici en techies: in The Wise Men (1986) maken we kennis met 6 Amerikaanse politici (voor mij allemaal onbekenden) die grote invloed hadden op het buitenlandbeleid tijdens en na WO2. In 2009 al schreef hij korte essays over de reeds ‘gebiografieerde’ Kissinger, Benjamin Franklin en Albert Einstein, aangevuld met Reagan, Gorbachev, de Clintons, Woody Allen (beetje een buitenbeentje in dit gezelschap, maar zeker een ‘creative thinker’), Bill Gates plus nog een sliert minder bekenden in zijn American Sketches. In The Innovators (2014) komen Bill Gates en Steve Jobs weer terug, samen met andere techies van het eerste uur.

Zijn volgende boek gaat over Marie Curie. Zij was een geweldige pionierster, en de combi natuurkunde en scheikunde was grensverleggend, volgens ‘neef’ Walter. Boeiend onderwerp dus. En hij moet dan naar Parijs …. ook boeiend! En tenslotte: iemand die al 100 jaar dood is, kan jou niet meer bekritiseren ….. aldus ’tante’ Cathy.

Wat valt er nog meer over Walter Isaacson te vertellen?

‘Neef’ Walter is geboren in Louisiana en studeerde Geschiedenis en Literatuur aan Harvard. Hij kreeg daarna een beurs voor Oxford, waar hij Filosofie, Politiek en Economie studeerde. Hij ging in 1974 de journalistiek in, werkte vanaf 1978 voor Time Magazine en werd in 2001 CEO van CNN. Al snel kwam er ophef over zijn pogingen de Republikeinse gezichtspunten te begrijpen. Hij vertrok in 2003 en werd hoofd van het Aspen Instituut, een ngo voor Humanistieke studies. In 2018 ging hij daar weg om hoogleraar Geschiedenis te worden op de Tulane Universiteit in New Orleans.

Het zal je niet verbazen dat op Tulane, binnen zijn vak Geschiedenis, formeel  ‘American History and Values’  geheten, één van zijn colleges “The Digital Revolution: From Ada to Zuckerberg” is. Hij stelt dat de combinatie van ‘waarden’ en technologie één van de belangrijkste zaken van deze eeuw is. Zo schreef hij ook in zijn bio van Jennifer Doudna, die over CRISPR en genetisch aanpassen gaat, over de vraag hoe we dat aanpassen moreel zullen verwerken.

Tegelijkertijd is ‘neef’ Walter adviseur bij een investeringsbank. Tegenwoordig doet hij er advieswerk en commissiewerk voor de overheid bij. O ja, hij is ook redacteur bij een uitgeverij van geschiedenisboeken. Bezig baasje, onze Walter.

‘Neef’ Walter is getrouwd met ’tante’ Cathy en heeft een dochter, Betsy, vernoemd naar zijn moeder. Zij studeerde geschiedenis en werd journaliste ….

Andere activiteiten

Het gerucht gaat dat ‘neef’ Walter meewerkt aan een verfilming van zijn biografie van Leonardo da Vinci. De film moet in november 2024 uitkomen. Ik hoorde ook dat Leonardo di Caprio de film produceert én de hoofdrol speelt. Is een verfilming niet het grootste compliment voor een boek? Maar inmiddels i het Augustus 202 en ik hoor niets meer over een film. Jammer ….

Welke boeken schreef Walter Isaacson?

‘Neef’ Walter schreef tussen 1983 en 2023 11 boeken. Ik las en recenseerde er 3, en vond álledrie een Must Read. Van de overige 8 wil ik er heel graag nog 3 lezen. De politieke biografieën sla ik vooralsnog over. 

Elon Musk (2023)

Elon Musk is één van de invloedrijkste mensen ter wereld en er wordt veel, heel veel over hem geschreven. Maar vast niet allemaal door ervaren biografen die twee jaar lang met hem ‘meegelopen’ hebben en een enorme lijst familie, vrienden en zakenrelaties hebben geïnterviewd, naast Musk zelf, natuurlijk. ‘Neef’ Walter deed dat wel, en het resultaat is deze uitstekende biografie. Musk komt naar voren als een briljante geest, met een visie voor de mensheid, niet zozeer uit op eigen gewin, met een bijzonder moeilijke persoonlijkheid (‘maniak’, zo stelt het boek meermaals), niet vies van smerige trucs en dol op zijn kinderen. Lees mijn recensie (4 1/2*). Koop bij Bol. 

De codekraker – The Code Breaker (2021)

‘Neef’ Walter is mijn favoriete biograaf. Al zijn biografieën die ik tot nu toe las, vond ik geweldig. In 2021 schreef hij de biografie van Jennifer Douda: De codekraker. Jennifer wie? Precies. Een Nobelprijs-winnares waar ik nog nooit van had gehoord. Dus hup, aan de lees, en na 500 pagina’s was ik wéér enthousiast. Deze biografie is even boeiend en goed geschreven als Walter’s vorige pennenvruchten. De ondertitel is ‘Het revolutionaire DNA-onderzoek van Nobelprijs-winnares Jennifer Douda’, en inderdaad dat onderzoek, of liever gezegd, het onderzoek waar véél wetenschappers mee bezig waren én zijn, is het eigenlijke onderwerp. Lees mijn Booknotes | Lees mijn recensie | Koop bij Bol.

Einstein – The Man, The Genius and the Theory of Relativity (2018)

Een biografie in de vorm van een koffietafel-boek, dat zie je toch niet vaak! Einstein, The Man, The Genius and The Theory of Relativity is zo’n boek. Prachtig uitgevoerd, en met minstens zoveel persoonlijke details over Albert, als uitleg over zijn theorieën. We kennen Einstein natuurlijk van E=mc2, maar dit is maar een fractie van wat hij verzon. Wist je dat hij aan de wieg stond van de atoombom? Daar had hij, in retrospect, spijt van. En wist je dat bij bijna President van Israël was geworden? Maar als kind was Einstein bepaald geen Einstein …. Deze koffietafel-biografie is een verkorte uitgave (160 pagina’s) van zijn werk uit 2007: Einstein, His Life and Universe (600 + pagina’s). Lees mijn recensie (5*) | Koop bij Bol

Leonardo da Vinci (2017)

Leonardo da Vinci leefde rond 1500 en was het creatiefste genie ooit. Hij verbond kunst met wetenschap en zag zo verbanden en patronen. Hij vond de (voor die tijd) meest innovatieve zaken uit en kwam doorlopend met nieuwe ideeën over uiteenlopende onderwerpen. Deze biografie geeft een uitstekend overzicht van zijn leven en inzicht in welk gedrag Leonardo zo speciaal maakte. Maar het gaat ook uitgebreid in op zijn achtergelaten werk: zijn schilderijen en zijn aantekenboeken, waarin hij zijn analyses en uitvindingen tekende en beschreef.  Lees waarom ik dit een Must Read vond | Lees mijn recensie (4 1/2*) |  Koop bij Bol. 

De uitvinders – The innovators (2014)

De computer en het internet zijn de belangrijkste uitvindingen van onze tijd, maar weinig mensen weten wie ze heeft uitgevonden. Dit is het verhaal van alle pioniers, hackers, ondernemers en genieën die verantwoordelijk zijn voor de digitale revolutie. Over hoe hun geest werkte, wat ze zo creatief maakt en waarom hun vermogen om samen te werken zo belangrijk is.  Je lees over o.a. Bill Gates en Steve Jobs, Vannevar Bush, Alan Turing, John von Neumann, J.C.R. Licklider, Doug Engelbart, Robert Noyce, Steve Wozniak, Tim Berners-Lee, en Larry Page. Maar ook over Ada Lovelace, pionierster in computerprogrammering rond 1840! Bij Goodreads kreeg dit boek 4* Koop dit boek bij Bol. 

Steve Jobs (2011)

Here’s to the crazy ones. Proost op de gekken. De buitenbeentjes. De rebellen. De onruststokers. Degenen die niet op hun plaats zijn. Degenen die dingen anders zien. En terwijl sommigen ze zullen beschouwen als de gekken, zien wij genieën. Omdat mensen die zo gek zijn om te denken dat zij de wereld kunnen veranderen….degenen zijn die het doen. Think different (niet Think differently, maar different, als in Think Beauty). Deze biografie van Steve Jobs  is geweldig om te lezen, niet alleen voor Apple fans maar voor iedereen die wil kennismaken met een bijzonder mens en zich afvraagt hoe hij het fenomeen Apple voor elkaar kreeg. Lees waarom ik dit een Must Read vind. Lees mijn recensie (5 *).  Koop dit boek bij Bol. 

American Sketches (2009)

(Niet vertaald). In this collection of essays, Walter reflects on the lessons to be learned from Benjamin Franklin, Albert Einstein, Bill Gates, Henry Kissinger, Ronald Reagan, Mikhail Gorbachev, Hillary Clinton and Bill Clinton, and various other larger-than-life characters he has chronicled as a biographer and a journalist. Walter reflects on how he became a writer, the lessons he learned from various people he met, and the challenges he sees for journalism in the digital age. He offers loving tributes to his hometown of New Orleans, which both before and after Hurricane Katrina offered many of the ingredients for a creative culture, and to the Louisiana novelist Walker Percy, who was an early mentor. Dit boek krijgt bij Goodreads 4 * .   Koop dit boek bij Bol. 

Einstein, de biografie – Einstein, his Life and Universe (2007)

In Einstein beschrijft ‘neef’ Walter het leven, denken en wetenschappelijk werk van een man die onze kijk op het universum fundamenteel veranderde. Hij geeft een helder overzicht van Einsteins wetenschappelijk werk, maar besteedt ook ruim aandacht aan Einsteins vaak gecompliceerde relaties met vrouwen, aan zijn vele wetenschappelijke contacten, zijn gedwongen verhuizing naar Amerika, zijn pacifisme en zionisme. Walter besteedt veel aandacht aan de inhoudelijke details van de theorieën en de research van Einstein zonder onbegrijpelijk te worden. Ook heeft dit boek persoonlijke brieven van Einstein en andere verrassende informatie. Dit boek krijgt bij Goodreads 4*  (In 2018 schreef ‘neef’ Walter hier een verkorte versie van). Koop dit boek bij Bol. 

Benjamin Franklin  (2003)

(Niet vertaald) During his 84-year life Benjamin Franklin was Americas best scientist, inventor, publisher, business strategist, diplomat, and writer. He was also one of its most practical political thinkers. Americas first great publicist, he carefully crafted his own persona, portrayed it in public and polished it for posterity. Walter provides us with a full portrait of Franklins public and private life – his loyal but neglected wife, his bastard son with whom he broke over going to war with England, his endless replacement families and his many amorous, but probably unconsummated, liaisons. At the same time, the book examines the run up to the Revolutionary War, the intimate relations between Britain, France and the colonies and the decisive events that led to Americas independence.  Dit boek kreeg bij Goodreads 4 *    Koop dit boek bij Bol. 

Kissinger (1992)

(Niet vertaald) By the time Henry Kissinger was made secretary of state in 1973, he had become, according to the Gallup Poll, the most admired person in America and one of the most unlikely celebrities ever to capture the world’s imagination. Yet Kissinger was also reviled by large segments of the American public, ranging from liberal intellectuals to conservative activists. This book explores the relationship between this complex man’s personality and the foreign policy he pursued. It draws on extensive interviews with Kissinger as well as 150 other sources, including US presidents and his business clients, and makes use of many of Kissinger’s private papers and classified memos to tell his uniquely American story. Bij Goodreads krijgt dit boek 4 *.   Koop dit boek bij Bol. 

The Wise Men (1986)

(Niet vertaald, co-auteur is Evan Thomas). A captivating blend of personal biography and public drama, The Wise Men introduces the original best and brightest leaders from WW2 into the Cold War. W. Averell Harriman, the freewheeling diplomat and Roosevelt’s special envoy to Churchill and Stalin; Dean Acheson, the secretary of state who was more responsible for the Truman Doctrine than Truman and for the Marshall Plan than General Marshall; George Kennan, self-cast outsider and intellectual darling of the Washington elite; Robert Lovett, secretary of defense throughout the formative years of the Cold War; John McCloy, one of the nation’s most influential private citizens; and Charles Bohlen, ambassador to the Soviet Union. Bij Goodreads krijgt dit boek 4 *. Koop dit boek bij Bol. 

Andere publicaties: 

Pro and Con: Both Sides Of Dozens Of Unsettled And Unsettling Arguments. (1983) (een boek, waar ik niets over kon vinden)

How Einstein divided America’s Jews (2009) in The Atlantic (een artikel, paywall)

(Deze informatie komt uit  Bol.com, Wikipedia)

Meer weten over mijn familie?

  1. In januari 2023 stelde ik neef Menno Lanting voor.
  2. En in februari nicht Jitske Kramer.
  3. In maart was de beurt aan neef David Graeber.
  4. April was voor nicht Naomi Klein.
  5. In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
  6. En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
  7. In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
  8. Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
  9. In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
  10. En in oktober nicht Danielle Braun.
  11. In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
  12. December was voor nicht Brené Brown.
  13. In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
  14. En in februari nicht Japke-d. Bouma.
  15. In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
  16. April was voor nicht Kate Raworth.
  17. In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
  18. En in juni nicht Roos Vonk.
  19. In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
  20. Augustus was voor nicht Rita McGrath.
  21. In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
  22. En in oktober nicht Barbara Baarsma.
  23. In november was de beurt aan neef Adam Grant
  24. December was voor nicht Susan Cain
  25. In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
  26. En in februari nicht Nadine Maarhuis.
  27. In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
  28. April was voor tante Jane Goodall
  29. In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
  30. En in juni nicht Babette Porcelijn.
  31. In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari

Geplaatst in Biografie, Innovatie | Tags: , , , , , | 1 reactie

Recensie: Menselijke gebreken voor gevorderden

Geplaatst op 8 maart 2024 door estroocloeck

Ik las in 2024 pas Menselijke gebreken voor gevorderden van Roos Vonk uit 2011. Een heerlijke bundel met (bewerkte) columns over psychologie in een fijne, luchtige schrijfstijl. En: die gebreken hebben we, 13 jaar later, nog steeds!

Hoezo voor gevorderden? vroeg ik me af. Dat zit zo: Roos refereert in elk stuk de verschillende psychologische theorieën naar de vermelding elders in het boek én naar de betreffende column in haar vorige boek: Ego’s en andere ongemakken, wat psychologie voor beginners zou zijn. Is dit boek dan ingewikkeld? Nee zeker niet, het is heel toegankelijk geschreven met goede uitleg en heel aansprekende en grappige voorbeelden. En als je dus meer wil weten over een bepaald ‘gebrek’ kun je heel snel verder de diepte in. Slim bedacht!

Het psychologische boek Menselijke gebreken voor gevorderden …

…. laat zien dat psychologie een vakgebied lijkt te zijn waarin we wel steeds méér weten over hoe ons brein nu eigenlijk werkt, maar waarin iets oudere theorieën niet snel onzin blijken te zijn.  Dat maakt dat oudere boeken relevant blijven, en dit boek dus ook. Ook is het vakgebied zo uitgebreid, dat je nooit uitgeleerd bent, zeker als amateur niet, hoeveel je ook leest.

En inderdaad, ik las weer veel nieuws. Zoals de relatie tussen lichaam en hersenen: als je blij bent lach je, en als je lacht (een pen tussen je tanden houdt) word je blijer. Dit heet embodiment, en het lach-voorbeeld kende ik al. Maar niet dat mensen met een warme kop koffie in hun handen positiever over andere oordelen dan mensen met ijskoffie. Fysiek warm leidt tot mentaal warm. En andersom ook: als je je verlaten of afgewezen voelt, heb je het kouder. Dat verklaart ook wat mij al eerder opviel: als ik in de zon boeken lees, ben ik positiever in mijn recensies dan als ik koukleumend op de bank aan het lezen ben.  Daarom heb ik dan ook leestijd (in de zon) en schrijftijd (als de zon weg is). Ik snap nu waarom dat zo goed werkt. Wat viel me nog meer op?

Coaches en therapeuten

Een kwart van de Nederlanders heeft een coach, zo stelt Vonk, van de topmanagers zelfs 40%. Zo’n coach kost tussen de 100 en 250 EUR per uur. Er is geen onderzoek naar de effectiviteit van al dit gecoach, er zijn er simpelweg teveel (want iedereen mag zich coach noemen), en met teveel variatie in aanpak. Toch lijken mensen er baat bij te hebben. Sja, sommige problemen gaan vanzelf over, praten met de buurvrouw helpt óók, en dan is er het placebo-effect: het idee dat je er wat aan doet, leidt al tot verbetering. En hoe duurder de coach, hoe sterker dit effect. 

Dan de therapeut: afgestudeerde psychologen die maar 80 EUR kosten en vaak vanuit de verzekering vergoed worden. Toch zijn ze minder populair. Hoe kan dat? Nou, loop je bij een therapeut, dan ben je sneu; heb je een coach, dan ben je interessant.  Trouwens, de coaches zijn óók geholpen: die hebben als passie ‘mensen helpen’, dat ontdekten ze …. tijdens een coachtraject. (Jammer dat ze voor ‘coach’ en niet voor ‘verpleegkundige’ kozen.)

Mooie vrouwen

Wist je dat de mentale prestaties van mannen achteruitgaan als ze met een vrouw hebben gepraat? Meer dan na een gesprekje met een man? En dat die achteruitgang sterker is naarmate de vrouw mooier is? De man doet dan nog meer zijn best indruk te maken, en dat is mentaal inspannend.  Vrouwen hebben minder last van dit fenomeen: man of vrouw, knap of niet, het maakt niet uit. Misschien zijn vrouwen meer geoefend in ‘je best doen om in de smaak te vallen’?

En zo zijn er nog ontelbare andere gebreken uitgewerkt ….

Ik gaf het boek 4 *.

Koop Menselijke gebreken voor gevorderden

Geplaatst in psychologie | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: Mijn ego heeft altijd gelijk – dus niet!

Geplaatst op 4 maart 2024 door estroocloeck

Roos Vonk laat ons in Mijn ego heeft altijd gelijk uit 2023 zien hoe het komt dat we onszelf, elkaar en de wereld niet écht zien, maar een beeld hebben dat beïnvloed wordt door ons ego. Dat beïnvloeden gebeurt in ons onbewuste, we merken er vaak niets van. Roze bril. Zelfbedrog. Zijn we dan machteloos? Nee, je kunt er wel iets tegen doen: met zelfacceptatie en zelfcompassie. Zo kom je tot zelfkennis. En red je de planeet …

Ehhh, wat? Red je de planeet? Jazeker. Het boek leidt ons in diverse hoofdstukken die allemaal over ons individuele, vaak onbewuste gedrag gaan, naar het effect wat dat gedrag heeft in groepen en in onze samenleving. En daarmee naar het effect op onze planeet, op onze omgang met andere soorten. Waarom er sprake is van polarisatie, waarom activisten als irritante goeddoeners worden gezien, waarom we zo moeilijk in beweging komen. Als we dat eenmaal weten, kunnen we onze roze bril zien. Als we onszelf een beetje kunnen veranderen, kunnen we écht zien. Onszelf, de ander, de planeet écht zien. En dan komen we in actie. Een boeiend betoog in een prima boek!

In het managementboek Mijn ego heeft altijd gelijk …

…. begint Roos met het meest heikele punt van ons denken: dat we niet weten, niet kúnnen weten waarom we denken wat we denken. We zijn ons vaak niet bewust met welke bril we naar mensen kijken, welke vooroordelen onbewust het beeld kleuren. We hebben een blinde vlek voor onze onbewuste processen, want we dénken dat we het allemaal wel snappen. Dat is een illusie. We hebben een ‘storyteller’ in ons hoofd die allerlei verhalen verzint, en we hebben het niet in de gaten. Daarnaast worden we ongemerkt beïnvloed door anderen én door omstandigheden.

Ons ego zorgt ervoor dat we ons mentaal goed voelen, en haalt daarvoor allerlei trucjes uit. Denk aan neerwaartse sociale vergelijking: ‘ik heb dan wel een 6, maar dat is altijd nog beter dan de 5 van mijn medestudent’. Of zelfdienende vertekening: een goed cijfer is natuurlijk je eigen verdienste, een slecht cijfer ligt aan het examen, of het te strenge nakijken. Daarbij vinden we onszelf beter dan anderen en beter dan ‘gemiddeld’ qua talenten en vaardigheden: bijna iedereen denkt dat hij/zij beter auto rijdt dan de gemiddelde Nederlander. En die ‘illusoire superioriteit’ strekt zich ook uit tot onze morele en ethische kwaliteiten. Helaas staat dit zelfbedrog in de weg van zelfverbetering.

Zelfwaardering

We hebben behoefte aan waardering, aan een hoge zelfwaardering. Sommige mensen hebben een lage zelfwaardering, andere een hoge (dat is gezond), en dan zijn er nog de narcisten. Die reageren allemaal anders op complimenten en op kritiek. Volgens de self determination theory krijgen we zelfwaardering als gevolg van de vervulling van de drie basisbehoeften: Verbondenheid, Autonomie en Bekwaamheid. Echter, bij de vervulling van die behoeften gaat ons ‘strategische zelf’ nog wel eens de mist in. We passen ons gedrag aan om aandacht en waardering van anderen te krijgen: zelfpresentatie. Maar van te veel ‘aardig gevonden willen worden’, word je niet populairder, en bereik je én geen autonomie én geen verbondenheid. En van teveel zelfpromotie (opschepperij dus) krijg je óók geen verbondenheid. Bekwaamheid is te verhogen door goede feedback, positieve en negatieve. Maar het geven én ontvangen ervan is nog niet zo makkelijk, ons strategische zelf wil ons beschermen tegen slecht nieuws, zowel het geven ervan als het krijgen. Het is dus vaak niet effectief. Bedankt hoor, strategisch zelf!

Zelfacceptatie en zelfcompassie

We moeten dus van dat manipulerende ego af. Maar hoe? Begin met je persoonlijke waarden leidend te laten zijn bij wat je doet, dat is zelfbevestiging. Neem afstand van je emoties en gedachten, daar zijn oefeningen voor. En zorg voor zelfacceptatie, en sterker nog: zelfcompassie. Hiermee houd je je ego in toom. Maar ego-vrij word je nooit, je blijft bewust bekwaam, wordt nooit onbewust bekwaam.

Wat we als individu ervaren, heeft impact op onze samenleving, betoogt Roos. Politici zijn nóg gevoeliger voor hoe ze op een ander overkomen. Een onderdeel van een groep uitmaken, versterkt je (niet reële) overtuigingen, en jouw groep is natuurlijk altijd beter dan die andere groep. En onze soort (sapiens) is natuurlijk ook beter dan al die andere soorten. Met al deze invloed van het ego zien we de samenleving, de wereld, niet zoals hij écht is. Als we dat nu eens voor elkaar zouden krijgen, onszelf en de ander, onze groep en de andere groep, onze soort en de andere soorten, écht zien. Dan zouden we ook wat gaan doen, of juist dingen laten.

Mijn conclusie: ons ego heeft niet altijd gelijk! Ons ego is levensgevaarlijk!

Evaluatie van Mijn ego heeft altijd gelijk

Roos heeft weer een prima boek geschreven dat een mooie mix is van wetenschappelijk onderzoek en eigen ervaringen, gelardeerd met heel veel voorbeelden. Bijzonder leuk zijn de herkenbare verhalen over bijv. Trump (de Dunning-Krüger-president) en de uitgebreide uitleg over het Omstanderseffect, waar de laatste jaren nogal wat discussie over was en wat ik op X/Twitter regelmatig zie opduiken. Roos debunkt de debunk van Rutger Bregman.

Roos gebruikt veel analogieën om haar punt te maken, zoals de benzinemeter, die staat voor het zelfbeeld of de zelfwaardering, en zoals de spindoctor en de storyteller, de psychologische huisapotheek en het psychologisch immuunsysteem. Hier en daar vond ik het onderscheid tussen de verschillende termen moeilijk te onthouden, met name als het ging om alles wat met ‘zelf’ begint. Zelfacceptatie, -beeld, -waardering. -bescherming, -compassie, -bevestiging, congruent, -presentatie, -promotie, -rechtvaardiging, -reflectie, -verbetering, -ontwikkeling, -verheffing. En vergeet het ‘strategische zelf’ niet! Gelukkig staat achter in het boek een legenda met uitleg van die termen, plus de bladzijden waarin ze genoemd worden. Dat helpt (iets).

Origineel vond ik de link die Roos maakt met dierenwelzijn, biodiversiteit en onze lamlendigheid rond klimaatverandering. Dat we ons ego niet kúnnen uitschakelen is een goede verklaring voor wat we doen (of laten), maar blijkt geen vrijbrief. Met zelfcompassie zou je je vooroordelen zoals de morele illusoire superioriteit moeten kunnen verminderen. Dit zou dan leiden tot actie. Helaas zie ik nog niet iedereen aan mindfulnesstraining beginnen. Maar misschien is een grote minderheid al voldoende om iets in beweging te zetten.

Redt de planeet, begin bij jezelf!

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Koop dit boek

o.a. bij

Managementboek.nl

of

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie. Zonder provisie:

Keus genoeg!

Geplaatst in psychologie | Tags: , , , | Plaats een reactie

Recensie: Da’s gek – of niet?

Geplaatst op 1 februari 2024 door estroocloeck

Leer ‘bubbel-polygaam’ en ‘radicaal-realistisch’ te zijn, zo verleidt Danielle Braun mij op de achterflap van haar nieuwste boek, Da’s gek, uit 2024, om het direct te lezen. De termen alleen al, wie kan daar weerstand aan bieden? Ik niet, in ieder geval. En dat leren doen we weer met vreemde culturen, maar ook met actuele situaties, dichtbij huis. Wat is gek? En: wie is hier nu gek? Prima boek om te reflecteren op je eigen normen en waarden.

Het managementboek Da’s gek …

… uit 2024 is een volledig herziene editie van de oorspronkelijke uitgave uit 2018. Of er iets is hergebruikt kan ik niet zeggen, ik las de 2018 uitgave niet. Wat ik wel zag waren een aantal stukken die ik herkende uit haar eerdere boeken of uit haar recente columns. Met een stukje extra duiding, en gekoppeld aan vergelijkbare situaties, dus toch weer nieuw. En voor diegenen die niet álles lezen wat Danielle schrijft, zijn alle 25 verhalen verrassend. Bij elk verhaal hoort een stukje antropologische theorie en vragen ter reflectie, zowel persoonlijk als op het werk.

Wat trek jij aan op het strand?

Zo is er het plaatje van 3 vrouwen op het strand. Een dame met burkini. Da’s gek, zo ingepakt, en voor mij met de associatie vrouwenonderdrukking. Een dame met een facekini: een latex bivakmuts. Da’s gek, maar voor haar perfect om haar gezicht mooi wit te houden, in Azië een schoonheidsideaal. Ik zit juist in de zon om bruin te worden. En dan een dame in een ieniemienie-bikini. In het Westen normaal (voor mij iets minder, het wordt me té ieniemienie). In ieder geval past elke outfit bij de cultuur van betreffende vrouw, en vinden we elkaar best gek.

Da’s gek legt bij dit strandvoorbeeld uit dat cultuur het dagelijks leven makkelijk maakt, je hoeft niet lang na te denken over wat je aan moet trekken. Wat wél gek is, stelt Danielle, is dat we met geweld reageren op de cultuur van anderen. Of ze uitlachen, óók erg. Of respectloos behandelen, óók erg. De antropologische uitleg gaat in op cultureel relativisme en absolutisme. Bij cultureel relativisme zijn alle culturele overtuigingen (over bijvoorbeeld lichamelijkheid, seksualiteit) gelijkwaardig en (dus) prima, binnen de eigen context. Bij cultureel absolutisme heb je juist een hele sterke mening over goed en normaal. Vrouwenonderdrukking wijs je af, ook al past het in iemands cultuur. Of je zit tussen de twee uitersten in: vrouwenonderdrukking nou oké, maar vrouwenbesnijdenis gaat echt te ver.

Zijn jouw normen en waarden onderhandelbaar?

De reflectievragen (‘doormijmeren’) gaan in dit voorbeeld over hoe tolerant je bent, in hoeverre je normen en waarden onderhandelbaar zijn en welke helemaal niet. En over diversiteit en inclusie op het werk: zijn er mensen die ‘echt gek’ zijn of buiten de boot vallen? Met zo’n voorbeeld kun je daar een prima discussie over voeren!

Andere verhalen binnen dit deel ‘in de wereld’ gaan over fysiek én psychisch ziek en gezond zijn, over voodoo, rollen en stemmen die voor verschillende perspectieven staan, over dromen en visioenen, over betekenis geven aan je leven, tegenslag aanvaarden en afscheid nemen. Prachtig!

Het volgende deel gaat over de relaties tussen mensen, waaronder huwelijken. Heerlijk dat ene zinnetje daarin over de polygame Masai. Of de vrouwen niet jaloers op elkaar waren? De vrouwen waren stomverbaasd. Stel je voor dat je al dat werk in het huishouden in je eentje moest doen! Dat zou helemaal niet gaan! Mooi perspectief.

Gek in de zorg

Na ‘Gek in organisaties’ (waarin ook de ‘rat-race’ en de impact daarvan op onze jeugd wordt behandeld), komt ‘Gek in de zorg’, ik denk geïnspireerd door Esther van Fenema, met wie Danielle veel samenwerkt. Hierin actuele onderwerpen over dementie, de rigiditeit van de DSM (een diagnose handboek uit de VS) en thuiszorg. De focus ligt op het omgaan met ‘gek’, en ik vond het bepaald confronterend. Mijn beide ouders hadden (zware en wat minder zware) dementie, waardoor het verhaal over de dwalende dame behoorlijk binnenkwam. En zo ook het verhaal over psychoses, die je kunt accepteren en zelfs waarderen (denk aan de sjamanen bij sommige volkeren) of met medicijnen en andere middelen proberen tegen te gaan (denk aan psychotische patiënten opsluiten). ‘Gek’ zijn is ook een contextprobleem.

Bubbel-polygaam worden

Het boek eindigt met ‘Gek is geweldig’, waarin o.a. neurodivergentie en de ‘dwarsliggers’, de Harry’s dus, verhalen hebben. Hier vinden we dan ook het verhaal bij radicaal realisme. Ik vond dat wat lastig, met name het radicale aspect. Het gaat over afstand nemen, kijken wat er feitelijk is, en begrijpen dat ons brein ‘anders zijn’ afwijst, onder invloed van de spiegelneuronen. En dat niet verdoezelen, maar uitspreken: ‘Dat is grappig (of gek, of eng), dat heb ik nog nooit gezien.’ En vandaaruit zoeken naar overeenkomsten, empathie tonen, en ‘anders zijn’ accepteren. Dat is te trainen, door bijvoorbeeld veel andere culturen in het buitenland én veel andere sociale omgevingen binnen Nederland te bezoeken. Meerdere bubbels te leren kennen: bubbel-polygaam te worden. De antropologische leerpunten hierbij gaan over identiteit.

Mijn evaluatie: op een andere manier kijken naar onze eigen cultuur

Wat me aan dit boek opviel is dat het minder gaat over leren van andere culturen dan Danielle’s Tribe-boeken, en meer over omgaan met ‘gekke’ mensen, en op een andere manier kijken naar onze normen en de rigiditeit van veel van onze processen. Het deel over de zorg vond ik erg interessant, en ik merkte dat ik al een beetje voorbereid was door eerdere hoofdstukken met buitenlandse culturen, dat er al wat nuance en empathie ingeslepen was, waardoor ik anders naar het omgaan met dementie en psychoses keek. Slim gedaan.

Minder corporate, meer maatschappelijk

Het is ook meer een filosofisch boek, met ‘doormijmer’-suggesties en geen veranderaanpak zoals in de Tribe-boeken. Het is minder corporate en meer maatschappelijk. Dat maakt het ook geschikt voor een veel grotere doelgroep. Wat zeg ik? Voor iedereen!

Ook opvallend aan dit boek is dat er meer persoonlijke meningen van Danielle naar voren komen. Hoe verrukt ze was door de onboarding in de Thaise commune, geheel gestoeld op Big Data. Hoe ze een lans breekt voor de bejaardenhuizen, die best betaalbaar zijn als je naar de (sociale) kosten van de alternatieven kijkt.

Het boek is, zoals de eerdere boeken, mooi uitgevoerd met zwaar papier, fraaie groene steunkleur en natuurlijk mooie of betekenisvolle foto’s. Er is een mooie balans gevonden tussen voorbeelden en verklarende theorie. Maar ook tussen extreme cultuurverschillen (polygamie bijvoorbeeld) en ‘gekke’ zaken waar we dagelijks me te maken hebben, zoals neurodivergentie, of gewoon verschillen in karakter. Hier kun je nog lang over doormijmeren. En dat is ook wel nodig, in deze gepolariseerde wereld. Danielle heeft een goed moment gekozen om ons op te roepen uit onze bubbel te komen, en afwijkingen van onze normen te accepteren.

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Koop dit boek

o.a. bij

Managementboek.nl

of

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie. Zonder provisie:

  • Boekwinkeltjes, lekker duurzame exemplaren-met-ervaring (wie weet hebben ze er eentje …)

Keus genoeg!

Geplaatst in Uncategorized | Plaats een reactie

Recensie: Het ontstaan van de tijd – mooi én ingewikkeld

Geplaatst op 4 december 2023 door estroocloeck

Getriggerd door de uitzending van Zomergasten waarin auteur Thomas Hertog zo mooi de meest ingewikkelde dingen vertelde, zette ik Het ontstaan van de tijd (On The Origin of Time – Stephen Hawking’s Final Theory) uit 2023 op mijn leeslijst. En ik vond ook het boek, over het werk van kosmoloog Stephen Hawking, mooi én ingewikkeld. Fascinerend én persoonlijk. Leerzaam en ja, ook liefdevol.

Ietsjes uit mijn comfortzone, dit boek. Ik had wiskunde en natuurkunde op het VWO, maar dat is zó lang geleden dat niets in dit boek mij bekend voorkwam. En ook Hawking’s boeken heb ik niet gelezen, al staan er twee klaar in mijn boekenkast. Ik begin dus zonder voorkennis aan ‘Het ontstaan van de tijd’. Dat blijkt geen megagroot probleem. Hertog doet erg veel moeite om de theorieën zo simpel mogelijk uit te leggen, geholpen door veel illustraties en aansprekende metaforen. Daarnaast is zijn biografie van Hawking’s carrière en de beschrijving van zijn samenwerking met hem leuk om te lezen. Hertog is dol op zijn werk en heeft Hawking echt vereerd, dat spat van de bladzijden af.

Het boek Het ontstaan van de tijd …

… begint niet bij hun samenwerking maar veel eerder. We krijgen een prettig geschreven overzicht van de historie van de kosmologie, waarin Einstein, Penrose, Lemaitre en veel anderen met hun onderzoek aan bod komen. Vooral de relativiteitstheorie van Einstein speelt een grote rol. Daarnaast zijn ook de collegae van Hawking heel belangrijk, met name Linde. Grappig: Ook Ulug Bek, een kosmoloog uit Uzbekistan uit de 15-de eeuw komt even voorbij. Ik bezocht deze zomer diens observatorium.

Om een indruk te geven van de inhoud van het boek geef ik een aantal kernpunten in mijn eigen woorden weer. Vast niet 100% accuraat, excuus alvast.

Zwarte gaten en de oerknal

Hawking onderzocht met name zwarte gaten en de oerknal. Bij een zwart gat verdwijnen er sterren, de kern is een singulariteit. De ruimte-tijd-kromming daarin is zo sterk dat er feitelijk geen sprake meer is van tijd, die houdt op. De dichtheid van het zwarte gat is zo groot dat niets eruit kan ontsnappen, zelfs geen licht, vandaar dat zwart dus. Maar … Hawking bewees theoretisch dat er straling ontsnapt: Hawkingstraling. De oerknal is precies het tegenovergestelde van een zwart gat: een singulariteit die leidt tot een uitdijend heelal en dus de start van de tijd.

Hawking wil weten waarom er een heelal ontstond met tenminste één planeet waarop leven mogelijk is. Hij is dus op zoek naar natuurkundige wetten die de evolutie van het heelal verklaren. Normaal gesproken heb je een uitgangssituatie, de randvoorwaarde noemt Hertog dat, en een natuurwet, die samen een nieuwe situatie voorspellen. Zo’n natuurwet verklaart de randvoorwaarde niet, het zijn verschillende zaken. Maar bij de oerknal is er geen randvoorwaarde, er is niks bekend. De theorie over de oerknal moet dus zowel randvoorwaarden als natuurwet behelzen.

Kwantummechanica

Bij het ontwikkelen van zijn theorieën neemt Hawking de kwantummechanica mee. Deze theorie wordt door Hertog beeldend uitgelegd: denk aan een taxichauffeur die met GPS allerlei alternatieve routes bekijkt. Volgens de kwantummechanica neemt een electron niet één van die routes, maar álle routes. Wetenschapper Richard Feynman ontwikkelde de som-over-padentheorie, wat neerkomt op een golf die al die mogelijke paden weergeeft.

Als je dit toepast op het heelal, krijg je een golf van allerlei verschillende uitdijende heelallen, met verschillende maten van waarschijnlijkheid van voorkomen. Een heelal als het onze is behoorlijk onwaarschijnlijk in die theorie. Eigenlijk kunnen we niet bestaan. Maar: om iets te laten ‘bestaan’ is er een waarnemer nodig, en in die waarschijnlijke heelallen is die waarnemer er niet omdat daar door het tempo van uitdijen, nooit materie is ontstaan. Volg je me nog? Uitdijen zorgt voor afkoeling, en dit leidt weer tot het evolueren van natuurwetten. Die waren dus bij de oerknal anders dan wat we nu kennen. Trouwens, kosmoloog Andrei Linde betoogde op basis van de kwantummechanica dat er een oneindig aantal universums is, en ook een oneindig aantal die lijken op het onze. Fascinerend.

Snaartheorie

In een volgend hoofdstuk wordt de snaartheorie behandeld. Deze omvat zowel de relativiteitstheorie van Einstein als de kwantummechanica. Het is een wiskundige theorie, zonder experimentele bevindingen en met maar liefst 9 ruimtelijke dimensies. Je kunt het zien als een meta-wet voor het multiversum die talloze eiland-omniversums met elk eigen natuurwetten, beheerst. Hier werd het al wat lastig, geef ik eerlijk toe.

Vragen stellen en metingen doen

Hawking heeft een nieuw idee! We hebben altijd ‘van afstand’ naar de kosmos gekeken, als een laborant naar zijn proef. Maar we zijn er onderdeel van. Geen God, maar een worm. De vraag die wij stellen in ons onderzoek, de keuzes die we maken, de metingen, zijn onderdeel van het proces. Er zijn dus verschillende mogelijkheden, verschillende geschiedenissen, en allemaal maken ze onderdeel uit van de kosmos. Zie het als vertakkingen, net als de evolutieleer van Darwin. Vertakkingen die elkaar niet zien, elkaar niet kennen. Leuk: Hertog gebruikt hier Harry Potter’s boek van Tom Riddle, dat blanco is maar barst van de mogelijkheden, en alleen antwoord geeft op de vraag die je stelt.

Holografie

Ook erg goed is de manier waarop Hertog het fenomeen holografie uitlegt, aan de hand van een tekening van Escher: Cirkellimiet IV, een platgeslagen bol met engelen en demonen die aan de rand steeds kleiner worden. De theorie stelt dat de informatie over een entiteit zich (alleen) aan de randen ophoudt en dat formules dus met 1 dimensie minder kunnen rekenen. Dat maakt het ‘makkelijker’. Deze holografie-theorie haalt het multiversum weer onderuit. Of niet? Hawking is stellig, zijn mede-wetenschappers niet zo.

Oneindig vragen stellen

Inmiddels zijn we aan het eind van het boek en zijn we weer terug bij de oerknal. Hawking stelt dat natuurwetten geen manifestaties zijn van externe waarheden, maar eigenschappen van een universum die we afleiden uit onze collectieve data. Maar er zijn altijd veel theorieën die bij een eindige hoeveelheid data passen. Verder onderzoek zal geen ‘finale’ theorie opleveren, de wetmatigheden zijn afhankelijk van de vragen die we stellen. Toeval lijkt dus een grote rol te spelen.

Ik had verwacht dat er een ‘ontknoping’ zou komen, maar dat is niet het geval. De boodschap is eerder dat kwantumkosmografie een eindeloze reeks theorieën zal voortbrengen, afhankelijk van de vragen die we stellen. En dat is wel typisch voor fundamenteel onderzoek: aandacht voor de vragen. En plezier beleven aan het onderuithalen van je eigen theorieën. Hawking had er duidelijk een hoop plezier mee.

Persoonlijk

Ik kan niets zeggen over de juistheid of originaliteit of onderbouwing van het boek, maar wel dat ik het bijzonder knap vind hoe Hertog dergelijke ingewikkelde zaken op een redelijk toegankelijke manier weet te beschrijven. Ja, er is sprake van veel terminologie, die is nodig voor het betoog. Maar hij geeft heel vaak een beeldend en bijna liefdevolle omschrijving van wat er (in theorie) gebeurt. Zoals: ‘…zodat het kwantumgewiebel niet de pan uitswingt’.

Hertog’s beschrijvingen van de manier van werken van Hawking zijn erg interessant. Ondanks al zijn beperkingen (door ALS) was hij vrolijk en hield hij van gezelschap. Communiceren werd steeds moeilijker, ondanks alle apparatuur en zijn persoonlijke assistenten (zoals Hertog) die aan een half woord, of alleen een blik, al genoeg hadden. Zij waren continu aan het sparren, het klinkt af en toe als improvisatietheater. Duidelijk is wel dat veel theorieën werden ontwikkeld door anderen, en dat Hawking doorredeneerde, of verbindingen legde. Ook krijgen we een hele kleine blik op het leven van Hertog, die zich helemaal in dienst van Hawking stelde lijkt het wel. Bescheidenheid? Als je met Hawking wilt sparren terwijl deze nog nauwelijks communiceren kan, moet je wel heel slim zijn, het vakgebied beheersen én je zeer dienstbaar opstellen. Bewonderenswaardig.

Ik vond de beschrijving van de bijna ‘locked-in’-situatie aan het eind van Hawing’s leven bepaald ontroerend. Hij kan niets meer maar weet toch Hertog te vragen om zijn laatste theorie in een boek te verwerken. En zo geschiedde.

Leerzaam

Je zult het aan mijn omschrijvingen van de onderwerpen waarschijnlijk niet aflezen, maar ik begreep redelijk veel van het boek en vond het uiterst leerzaam. Wel pak ik de twee boeken die ik in de kast heb staan er binnenkort uit. Eén daarvan is A Brief History of Time, Hawking’s bestseller uit 1998. De theorie daarin is inmiddels achterhaald, zo begrijp ik van Hertog. Maar toch. De andere is een kinderboek, dat hij met dochter Lucy schreef. Dat zou toch een goede start moeten zijn!

En inmiddels lees ik meer over Einstein. Dat hielp ook!

Ik gaf het boek  4 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Koop dit boek

o.a. bij

Managementboek.nl

of

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie. Zonder provisie:

  • Boekwinkeltjes, lekker duurzame exemplaren-met-ervaring
  • Of lees het gratis via Kobo-Plus….. (dat deed ik).

Keus genoeg!

NB. Vanwege de vele illustraties, waarvan een aantal in kleur, is een papieren boek fijner dan een ebook.

Geplaatst in Biografie | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Recensie: De regenmaker – fabelachtig

Geplaatst op 25 oktober 2023 door estroocloeck

Is het een kinderboek? Of een maatschappijkritisch boek in de vorm van een fabel? Mijn mening: beide. Ik kreeg De regenmaker van Kees Klomp uit 2023 uitgereikt door de auteur zelf op een bijeenkomst. Hij had het voorgelezen op de school van zijn jonge zoon, zo vertelde hij. Maar de boodschap is ook, of juist, voor volwassenen relevant. Kleine stapjes in de goede richting jagen (op den duur) verandering aan. En voor de kids: je bent nooit te klein om iets goeds te doen!

Het verhaal is gebaseerd op een eeuwenoud sprookje, en gaat over het vogeltje Olla, die met veel andere dieren in het bos woont. Op een dag breekt er brand uit. Het begint bij een boom, maar al snel staat het hele bos in brand. De dieren vluchten voor het vuur. Behalve Olla. Die vliegt terug met één druppel water in haar kleine snaveltje om de brand te blussen. Je kunt vast raden wat er dan gebeurt …

Het boek De regenmaker …

… deed mij direct denken aan Onze ijsberg smelt, waarin een groep pinguïns op zoek moet naar een ander huis. Het ‘schattig’ gehalte is vrij hoog, en toch lijkt elke pinguïn heel toevallig op een vriend, familielid of collega. Ze hebben wat menselijks en zo komt de boodschap van het verhaal aan. Nu is ‘IJsberg’ duidelijk voor volwassenen geschreven, De regenmaker is echter wel geschikt voor kinderen. De meeste teksten zijn eenvoudig (‘tssss , tssss, tssss’), op een enkele zinsnede na (‘verliezen we de controle en lopen we het risico …). De illustraties zijn kindertekeningen.

In het nawoord richt Klomp zich tot de volwassen (voor)lezer, en legt het verband met de klimaatcrisis die onze planeet bedreigt. Wij zijn de dieren die het gevaar te lang negeren, en de weinige Olla’s proberen te ontmoedigen. Klomp analyseert het gedrag van Olla met de begrippen immersie, dissolutie en amplitie. Dat levert een leerzaam mini-college op.

Bij het boekje is er ook een lespakket voor verschillende leeftijdscategorieën ontwikkeld, en zijn er foto’s, video’s en illustraties beschikbaar. Kinderen, hoe jong ook, horen over de klimaatcrisis. Dit is een mooie manier om het probleem bespreekbaar te maken en de hoop op een goede afloop te delen. Klomp heeft een fabelachtig product neergezet!

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Hoe kom je aan dit boekje?

Bij postcast.nl kun je het onder voorwaarden downloaden. Het is niet verkrijgbaar in de winkel.

Geplaatst in Sustainability | Tags: , , , , | Plaats een reactie

Recensie: Elon Musk – Diepgravend

Geplaatst op 3 oktober 2023 door estroocloeck

Elon Musk is één van de invloedrijkste mensen ter wereld en er wordt veel, heel veel over hem geschreven. Maar vast niet allemaal door ervaren biografen die twee jaar lang met hem ‘meegelopen’ hebben en een enorme lijst familie, vrienden en zakenrelaties hebben geïnterviewd, naast Musk zelf, natuurlijk. Walter Isaacson deed dat wel, en het resultaat is deze uitstekende biografie uit 2023.

Het boek is voor publicatie níét door Musk gelezen, en hij had er ook geen zeggenschap over, aldus Isaacson in zijn Dankbetuiging. Enerzijds verbaast me dit, omdat Musk een controlfreak is, en dit komt ook in dit boek naar voren. Anderzijds niet, want het boeit Musk niet zo, wat anderen van hem denken, tenzij het negatieve invloed heeft op deals of aandelenkoersen. Maar dat realiseert hij zich meestal pas achteraf (‘mesjogge tweets’).

Dit boek zal zijn reputatie niet schaden. Hij komt naar voren als een briljante geest, met een visie voor de mensheid, niet zozeer uit op eigen gewin, met een bijzonder moeilijke persoonlijkheid (‘maniak’, zo stelt het boek meermaals), niet vies van smerige trucs en dol op zijn kinderen.

Het managementboek Elon Musk …

… slaagt er heel goed in om al die lagen van Musk te beschrijven en te onderbouwen met voorbeelden uit het leven van Musk.

Zo beschrijft het boek op diverse plekken hoe Musk met risico’s omgaat. Ja, hij wil ze horen en erover nadenken. Maar uit zijn beslissingen blijkt dat hij veel risico neemt. Zijn mede-oprichter bij PayPal, Peter Thiel, beschreef het zo: ‘Elon’s stijl is risico vergroten, zijn schepen achter zich verbranden zodat hij niet terug kan krabbelen. Hij nam met SpaceX en Tesla twee keer een krankzinnige gok, en ze werden uiterst succesvol. Elon begrijpt iets van risico’s wat verder niemand begrijpt.’  Elon reed overigens zijn gloednieuwe McLaren aan barrels toen hij vol gas gaf, met Thiel op de passagiersstoel.

Missie en visie

Isaacson weet ook duidelijk te maken dat alle activiteiten, hoe divers ook, passen in de visie en de missie van Musk. Musk wil de mensheid beschermen en bewandelt daarvoor 3 paden:

  1. De mensheid moet multi-planetair worden, om als soort te overleven als er iets met de planeet gebeurt, of dat nu klimaatverandering, een wereldoorlog of een meteoriet is.
  2. Het energieverbruik moet duurzaam zijn.
  3. Het menselijk bewustzijn moet worden bewaard en beveiligd tegen vijandig AI.

Bij 1. hoort natuurlijk SpaceX, maar ook Starlink, wat hij heeft opgezet om SpaceX te kunnen financieren. Bij 2. hoort Tesla, Tesla Energy en The Boring Company. Bij 3 hoort Neuralink, Tesla’s Autopilot, Optimus, X.AI. Samenwerking tussen menselijk I en AI ziet hij namelijk als middel tegen amok-makende AI. Maar tussen deze 3 barst het van de kruisverbanden. Zo is zijn Mars-missie ook bedoeld om de mensheid weer een doel te geven, vooruitgang te boeken, ons intellect en bewustzijn te blijven scherpen.

Waarom wilde Musk Twitter kopen?

Twitter wilde hij hebben om 3 redenen. De eerste was om zijn droom uit 1999, een superbank, te verwezenlijken. Destijds startte hij X.com, wat een winkel voor alles financieel zou worden: investeringen, leningen, creditcards, bankieren, digitaal winkelen, alles. Het fuseerde met PayPal, en de beide fusiepartners kregen ruzie over de te volgen koers. Musk verloor. De tweede reden was om de vrijheid van meningsuiting te waarborgen, Musk stelde dat Twitter teveel censureerde, te ‘woke’ was. Door censuur ontstaat er group think, verschillende meningen in verschillende bubbels, wat slecht is voor het menselijk bewustzijn. Ten derde wilde hij de data en video’s van Twitter, om zijn AI te kunnen trainen.

Musk heeft veel ratio en weinig empathie

Hoeveel Musk ook van de mensheid houdt, voor mensen heeft hij minder gevoel. Hij heeft Asperger, wat hem enorm rationeel maakt, en minder empathisch. Dat rationele aspect zien we terug is zijn ‘algoritme’: 5 punten om de productie te optimaliseren.

  1. Wees kritisch bij elke vereiste. Wie (persoon, geen functie of afdeling) heeft het bedacht? Zonder ontzag te hebben voor die persoon, welke vereisten kunnen beter?
  2. Schrap zoveel mogelijk onderdelen van het proces. Misschien schrap je teveel, prima, voeg je ze later weer toe. Beter te veel dan te weinig.
  3. Versimpel en optimaliseer.
  4. Versnel de cyclustijd.
  5. Automatiseer. Altijd als laatste. Bij Tesla was Musk begonnen met robots, en dat leverde veel fouten, vertragingen en kosten op.

Extra punt, wat Musk elke dag demonstreerde: heb een ‘maniakaal gevoel van urgentie’. Opvallend is dat hij voor innovatie (bijvoorbeeld Cybertruck) de tijd neemt en geeft om iets heel bijzonders te ontwikkelen, maar efficiency onder enorme druk afdwingt.

Asociaal?

Die druk, tijdsdruk en persoonlijke druk, komt enorm asociaal over. Hij dwingt al zijn personeel extreem veel uren te maken, hun privéleven altijd op het tweede plan te zetten. Zo is hij zelf ook, dat vindt hij normaal. Hij zoekt de spanning, de urgentie, het risico op. Als het goed gaat wordt hij onrustig, zegt hij. Als het bij Twitter over psychologische veiligheid gaat, begint hij schramper te lachen. Dat is de vijand van vooruitgang.  Isaacson concludeert dat Musk een kind-man is, hoogst impulsief, en dat het beknotten daarvan waarschijnlijk ook ten koste van zijn prestaties zal gaan. Vernieuwers zijn soms intimiderend, roekeloos, en soms zelfs gek. Gek genoeg om te denken dat ze de wereld kunnen veranderen.

Mijn evaluatie van Elon Musk : uitstekende biografie

Ik las eerder een bio van Elon Musk (die van Ashlee Vance, Isaacson gebruikt het als bron), maar deze steekt er met kop en schouders bovenuit. Zowel de goede als slechte kanten komen aan bod. Isaacson is misschien fan, maar spreekt zich ook duidelijk uit over onacceptabel gedrag (‘maniakaal’, ‘hypocriet’). Met name bij de overname van Twitter, in de tijd dat Isaacson meeliep, is dat opvallend. Omdat bij alle beslissingen aandacht gegeven wordt aan de motivatie en de gemoedstoestand van Musk, stijgt dit boek boven ‘wikipedia-niveau’ uit.

Interessant zijn de rationele uitgangspunten van Musk’s handelen, zoals zijn ‘algoritme’, en een aantal andere zaken, zoals ontwerpers en uitvoerders altijd in één ruimte laten werken. Door de uitgewerkte voorbeelden bij voornamelijk Tesla en SpaceX zijn ze ook goed te volgen. Dit zijn leerpunten die heel bruikbaar zijn in andere ondernemingen.

Goede structuur

Musk doet heel veel, en ook veel tegelijk. Om er wat structuur in te brengen voor de lezer zijn de hoofdstukjes verdeeld in 2 a 3 jaar per bedrijf of privé-gebeurtenis. Dat is een goede keuze, er is weinig sprake van overlap en veel focus op een probleem of succes. Isaacson heeft het beeldend opgeschreven: je ziet de uitbarstingen, de starende blik, en de over de vergadertafel kruipende X voor je.

Het boek is in hoog tempo vertaald, de Nederlandse versie kwam (vrijwel) gelijktijdig met het origineel uit. Dat is waarschijnlijk de oorzaak van wat foutjes en hier en daar een stroeve alinea. Mij vielen vooral de beschrijving van de 0-de wet van Asimov op (het gaat hier om de mensheid, niet de individuele mens) en een verwijzing naar China waar Crimea bedoeld werd (denk ik). Op bijna 700 pagina’s is dit niet majeur, ik vergeef het de vertalers.

En, blijf ik op X voorheen Twitter?

Ik heb bijzonder genoten en veel geleerd van dit boek. Behalve dat ik 3 pagina’s notities volschreef, had het boek nog een effect: ik blijf voorlopig op X, voorheen Twitter. Ik denk dat Musk het goed bedoelt, en wil de ontwikkelingen daar meemaken. Hij is misschien gek, maar de wereld veranderen doet hij zeker. Vol gas! Daar wil ik met mijn neus bovenop zitten!

(Update 2025: Ik ben inmiddels van X af. Het werd me te dol.)

Ik gaf het boek 4 1/2*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Koop dit boek

o.a. bij

Managementboek.nl

of

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie. Zonder provisie:

Keus genoeg!

Geplaatst in Biografie, IT | Tags: , , | 1 reactie

Recensie: 20 vragen en antwoorden over digitale transformatie – informatief

Geplaatst op 28 augustus 2023 door estroocloeck

Menno Lanting is één van mijn favoriete auteurs. Dat komt door zijn vaste onderwerp, digitale transformatie, en zijn karakteristieke gebruik van vele voorbeelden uit aansprekende bedrijven. En gelukkig rust zijn nieuwste boek, 20 vragen en antwoorden over digitale transformatie, uit september 2023 ook weer op die twee pijlers. Dubbel genieten dus weer.

De vorm is ditmaal wat anders: geen betoog wat je van A tot Z moet lezen, maar gebaseerd op 20 vragen (duh) met uitgebreide antwoorden, waarin zowel theorie als praktijk aan bod komen. De digitale component komt dit keer ook wat minder naar voren, en de transformatiecomponent wat meer. Niet zo gek, als je deze interpretatie van Randstad leest: ‘Digitale transformatie behelst het radicaal herontwerpen van de (hele) organisatie. Alleen missie, visie, normen en waarden kunnen overeind blijven.’ Dan heb je het dus over een stevig verandertraject, ingegeven door veranderingen in technologie en markt.

In het managementboek 20 vragen en antwoorden over digitale transformatie …

… komen weer een aantal aansprekende organisaties aan het woord. Ik las de ervaringen van Nederlandse vertegenwoordigers van Vopak, woco De Alliantie, NRC, Neckermann, Suitsupply, Politie Rotterdam, VGZ, IBM, Talpa, Sunweb, Zurich Insurance Group, Ahold, en nog een aantal. Ook worden er voorbeelden gegeven van buitenlandse bedrijven zoals Intel, Netflix en Atlassian.

De vragen zijn ingedeeld in 4 categorieën: Strategie en visie; Talent, organisatie en leiderschap; Implementatie; en Digitale businessmodellen, data en AI. Afhankelijk waar je dus al bent in je digitale transformatie, kun je makkelijk een bijpassende categorie of zelfs een specifieke vraag selecteren. Elk antwoord is zelfstandig leesbaar.

Modellen voor digitalisering

In Strategie en visie staat de vraag: Welke manieren zijn er om te digitaliseren? Hé dacht ik, gaan we het nu over digitalisering of over digitale transformatie hebben? Beide, zo blijkt. Lanting onderscheidt namelijk 4 manieren van digitalisering:

  1. Digitale simplificatie. Dat wil zeggen processen efficiënter maken en digitaliseren. Als je inefficiënte processen direct digitaliseert, worden ze alleen maar inefficiënter. En als je een nieuw, digitaal proces toevoegt aan bestaande processen en systemen, maak je het geheel complexer.
  2. Digitale innovatie: Organisaties maken gebruik van digitale middelen om nieuwe producten en diensten te ontwikkelen voor bestaande klanten. Hierbij is dus creativiteit van belang.
  3. Digitale optimalisatie. Met Big Data en AI worden bestaande processen opnieuw ontworpen. De organisatie draait om het leren van data.
  4. Digitale synthetisatie. Dit is een combinatie van snel reageren op beschikbare data en creativiteit gebruiken om deze om te zetten in nieuwe oplossingen. Lanting noemt Netflix als voorbeeld, die enerzijds data gebruikt om klantvoorkeuren in kaart te brengen, maar anderzijds hun schrijvers en producenten aanmoedigt originele inhoud te produceren.

In het bovenstaande model onderscheiden de manieren zich in de mate van datagebruik ten opzichte van creativiteit, en de mate van leren en transformatie.

Leren en creativiteit

Over het onderwerp leren en creativiteit gaat ook vraag 11: Hoe behouden we de persoonlijke verbinding en creativiteit. Ik vond dit een van de beste hoofdstukken uit het boek. Lanting wijst ons erop dat er een paar zaken zijn die ons onderscheidend maken van technologie: creativiteit, communicatie, intuïtie en empathie. Technologie is niet het antwoord op élk probleem. Het inzetten van technologie zoals zorgrobots kan leiden tot meer eenzaamheid. En ook kan AI zijn beslissingen niet (moreel) rechtvaardigen, waar mensen dat wel kunnen. Daarbij, meer data levert niet persé betere beslissingen op, en teveel analyse kan leiden tot analysis paralysis. Mensen kunnen over het algemeen beter met onzekerheid overweg, hebben meer begrip van oorzaak en gevolg.

Opvallende aspecten bij digitale transformatie

Al lezende schreef ik nog een aantal opvallende zaken op:

  • Als het alleen maar draait om data en AI, wint het bedrijf dat deze technische componenten het beste optimaliseert. Want iedereen doet hetzelfde, er is sprake van eenvormigheid. Een ratrace dus. Juist met creativiteit zijn meer vormen mogelijk.
  • Is er een digitale strategie nodig? Nee, is het antwoord, dit moet volledig geïntegreerd zijn in de corporate strategie.
  • Voor digitale transformatie is er een beweging vanuit de werkvloer nodig, die aansluit op de strategie vanuit de top.
  • Als je digitaal talent aanneemt, ga dan liever voor een klein aantal duurdere toppers dan meer, goedkopere subtoppers. Die toppers vertrekken misschien eerder, maar je hebt er toch meer aan. En ze blijven langer, als je ook daadwerkelijk wat doet met hun werk.
  • Medewerkers hebben vaak een netwerk in een organisatie. Zo’n netwerk kun je goed inzetten bij transformatie, maar dat heeft ook valkuilen. Mensen met een groot en divers netwerk kun je goed gebruiken bij grote veranderingen, mensen met een beperkt, hecht netwerk bij kleine veranderingen. Waarom? Omdat een nauwe band met iemand die tégen verandering is, een grote verandering kan tegenwerken, terwijl een klein initiatief dan nog wel lukt.

Als kers op de taart geeft Lanting in de laatste vraag (weer) antwoord op: Olietanker of Speedboot? En hoe dan?

Mijn evaluatie: informatief en praktisch

Menno Lanting schreef weer een goed verzorgd,  bijzonder informatief boek waarin hij de digitale transformatie vanuit verschillende gezichtspunten belicht. Ik deed vrij veel nieuwe inzichten op, met name in de vragen die gericht zijn op de positie van de mens in relatie tot de transformatie: verandermanagement dus. Hierdoor is het boek ook tijdloos: de techniek verandert sneller dan ons gedrag. Ook sluit het goed aan op de doelgroep: topmanagement. Die moeten de digitale transformatie aansturen en aanjagen, maar zitten niet te wachten op een technische verhandeling.

Er wordt vrij veel herhaald. Handig voor degenen die slechts enkele vragen eruit pikken: zo krijg je toch de belangrijkste inzichten mee. En lees je dan ook nog de epiloog, dan krijg je een hele korte samenvatting van wat je in de andere hoofdstukken gemist hebt. En lees je van A tot Z, dan is het ook geen probleem, want herhaling zorgt ervoor dat iets beter beklijft.

Lanting heeft een fijne schrijfstijl, en de vele praktijkvoorbeelden verduidelijken de theorie met korte en krachtige situatieschetsen. Fijn dat velen ons een kijkje in de keuken willen geven! En dank, Maartje Brans, om onder onze aandacht te brengen dat samenwerking in standaardisatie tussen organisaties pas écht zorgt voor digitale vooruitgang. Zo’n holistische simplificatie zul je van AI niet snel krijgen, denk ik. Daar moet je creatief voor zijn.

Ik gaf het boek 4 *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Koop dit boek

o.a. bij

Managementboek.nl 

of

Bol.com

of

Libris.nl, steun je lokale boekhandel

Voor bovenstaande links krijg ik een beetje provisie (zonder dat het jou wat extra’s kost). Zonder provisie:

Keus genoeg!

Geplaatst in Innovatie, IT | Tags: , , , | Plaats een reactie