ESCIA – 1001boeken | Samenvattingen, recensies en meer van Maatschappij- en Managementboeken

Recensie: Groene supermacht – persoonlijk

Geplaatst op 16 januari 2026 door estroocloeck

Diederik Samsom mag je gerust duurzaamheidsexpert noemen. Met name zijn rol als kabinetschef voor Frans Timmermans bij het in elkaar zetten van de Green Deal binnen de EU heeft hem veel geleerd over wat en hoe. En hoe juist niet, want in Groene supermacht uit 2025 beschrijft hij niet alleen de successen maar ook de mislukkingen, en welke rol hij daarin speelde. Naast veel weetjes over klimaatverandering, energietransitie en aanverwante zaken, gaat het ook, of voornamelijk, over politiek. En hoe een goed idee met een onderbouwd plan dan toch niet doorgaat, hoe sterk je je in draagvlak kunt vergissen, hoe weinig feiten er soms toe doen. Uiterst boeiend!

De aandacht voor duurzaamheid gaat in een golfbeweging, zegt Diederik. Duurzame technieken groeien exponentieel, de transitie vertraagt, maar klimaatverandering gaat gewoon door. Het boek gaat over de strijd hiertegen: heel veel initiatieven maar geen dirigent. Kan Europa die rol spelen? Diederik denkt van wel. Zijn betoog leunt op wat Europa in het verleden voor elkaar kreeg, en gaat gedetailleerd in op al die inspanningen. Het geeft inderdaad (wat) hoop voor de toekomst. En het is heel leerzaam, brengt op een aantrekkelijke manier ons wat kennis bij over de EU.

Het boek Groene supermacht …

…. heeft grotendeels de vorm van een memoir. Ik zeg er gelijk bij: er is absoluut geen sprake van borstklopperij, integendeel zelfs. Diederik gaat uitgebreid in op zijn miskleunen, stelt zich kwetsbaar op. Diederik is natuurkundige, en focust op feiten en ratio. De miskleunen komen door te weinig rekening houden met de politieke wind van de dag, en te veel uitgaan van mogelijke gedragsverandering van de burgers.

Stand van zaken rond CO2 uitstoot en hernieuwbare energie

Het boek begint met de stand van zaken rond zonne- en wind-energie. Zonne-energie is de laatste jaren enorm gegroeid, en qua volume zitten we nu op 3.000 gigawatt. Wind-energie is eerder gestart, maar is moeilijker schaalbaar, en zit nu ook op 3.000 gigawatt. Het streven is te komen tot een Europees elektriciteitsnet, want ‘het waait altijd wel ergens’. Maar de energieopwekking is nu nog te onregelmatig, en dus is er opslag nodig, in de vorm van batterijen en waterstof. In Nederland is Gasunie hiervoor verantwoordelijk, en Diederik zit daar in de Raad van Commissarissen. Hij is geen voorstander van kerncentrales, wel van kleine reactoren: die zijn veiliger en minder vervuilend. De techniek hiervoor zal pas rond 2040 klaar zijn, zo schat hij in en met name geschikt voor de megasteden in Azië en Afrika. China gaat enorm hard met hernieuwbare energie, naar verwachting zullen zij in 2025 PeakCO2 hebben bereikt. En nog wat goed nieuws: AI kan worden gebruikt om nieuwe materialen te ‘berekenen’, materialen die schoner zijn, goedkoper, efficiënter, beter te recyclen, en minder zeldzame aardmetalen bevatten. Het slechte nieuws: de daling van de CO2-uitstoot gaat nog steeds niet snel genoeg. Er is niet alleen innovatie in techniek nodig, ook in beleid.

Innovatie in CO2-beleid

Die innovatie in beleid moet op Europees niveau bedacht worden. Een goed voorbeeld hiervan is het ETS (het emissiehandelssysteem) uit 2005. Het heeft echter alleen betrekking op de industrie, nog niet op andere uitstoters: auto’s, kantoren, huizen. Dit is één van de onderwerpen van de Green Deal. Diederik is in 2019 aangetreden als kabinetschef van Frans Timmermans. Hij vind het gewéldig: zóveel jonge, ambitieuze experts die aan het werk zijn. En er ligt al heel veel, er hoeft ‘alleen maar’ een overkoepelend plan uit gedestilleerd te worden. Dat plan, de Green Deal dus, bestrijkt wél 6 departementen en 7 commissarissen en 27 kabinetschefs …… Maar in december 2019 is de Green Deal aangenomen, en wordt gestart met het onderdeel Klimaatverandering, met 13 wetsvoorstellen. De Green Deal bevat ook de onderwerpen biodiversiteit, vervuiling, grondstoffenverbruik, en meer, die later in detail moeten worden uitgewerkt. En het betreft niet alleen de EU intern, maar ook de relaties met andere landen. Op 18 december 2022 zijn de 13 wetten voor Klimaatverandering uitonderhandeld. Het hele besluitvormingsproces is bijzonder interessant om te lezen en de ‘ontknoping’ bijna ontroerend (‘tranen over de wangen’).

De COP’s

Het boek gaat verder over de diverse COP’s, te beginnen met die van 2009, in Kopenhagen. Ik lees een geweldig stuk over de mislukking daar en ik vraag me af of dit allemaal publiekelijk bekend is /was. Of geeft Diederik een stiekem kijkje in de keuken? In Parijs volgt de ‘reparatie’, Europa trekt de kar, bemiddelt en geeft het goede voorbeeld. Diederik is er dan niet bij, hij is inmiddels partijleider van de PvdA. In 2020 in Glasgow is hij er natuurlijk wél weer bij, als kabinetschef bij de EU. Die COP klinkt als een circus, alleen Europa hield zich aan zijn ambities. Maar ja, zijn de Europese inzet en het idealisme oneindig voorradig? De politieke wind waait inmiddels uit een andere hoek, en de bereidheid neemt af.

Corona en de Green Deal

En dan is er Corona! Alleen de Klimaatwet is dan nog maar gepasseerd, alle andere maatregelen nog niet, en per 17 maart 2020 gaat iedereen in lockdown. De Europese Commissie doet héél veel aan corona, maar dat krijgt in de pers nauwelijks aandacht. Het geeft Diederik en zijn team wel de tijd en de rust om diepgravend werk te doen. Met resultaat: uiteindelijk is de Green Deal de basis voor het investeringsplan voor Corona-herstel. Er komt 750 miljoen beschikbaar voor groene en digitale investeringen. Dit levert veel bureaucratie op, want de lidstaten vertrouwen elkaar niet, Nederland voorop. En na Corona is er direct een andere crisis: in de zomer van 2021 blijkt Gazprom de gasopslagen van de EU niet te vullen, het bedrijf is verantwoordelijk voor wel 40%. Dit is de start van Project 40, de afhankelijkheid van Rusland moet naar beneden. De Lidstaten zijn niet zo overtuigd … tot 24-2-2022, als Rusland Oekraïne binnenvalt. Project 40 wordt hernoemd in RePowerEU. Corona en Oekraïne hebben de Green Deal vooruitgeholpen, maar de steun, het gevoel van urgentie in de samenleving verdwijnt. De golf waarop de Green Deal surfte, stort in.

De urgentie is weg

Greta Thunberg’s Fridays for Future heeft veel impact in België, en dus in de Brussel: vanaf 2019 beginnen kinderen hun ouders met moeilijke vragen te bestoken. maar in 2024, bij Trump’s herverkiezing is ook die driver weg. De onderdelen circulariteit en biodiversiteit uit de Green Deal hebben geen urgentie meer. Met techniek tegen klimaatverandering is geld te verdienen, bij circulariteit en biodiversiteit is dat niet het geval. Maar de staat van de Europese natuur is erg slecht. De Natuurherstelwet is veel ingewikkelder dan de Klimaatwet, en kan rekenen op héél veel weerstand vanuit de agrarische sector. Hij komt maar nét door het Europees Parlement. Dan vertrekt Frans Timmermans, zijn vervanger Wopke Hoekstra krijgt maar een klein deeltje van zijn portefeuille. Diederik verliest 90% van zijn team.

Draghi en de Green Deal

Door Biden’s IRA met grote subsidiestromen is er druk ontstaan op de Europese industrie. Europa reageert met de Net-Zero Industry Act. De EU wil zelf groene technologie ontwikkelen, en zo 40% van wat het nodig heeft, zélf produceren. Op EU niveau is hiervoor nauwelijks geld, dat moet dus uit de lidstaten komen. Het resulteert in veel problemen en een gebrek aan samenhangende oplossingen. Draghi schrijft vervolgens eind 2024 een gewéldig rapport, een ‘page turner’, volgens Diederik. Het bevat maatregelen voor concurrentieversteviging én klimaatambities. De innovatie moet omhoog, we kunnen onze eigen uitvindingen onvoldoende opschalen omdat Europa niet één markt is. We moeten meer investeren, want bedrijven verkassen naar de VS omdat de financiering hier vastloopt, en met name die in AI, wat de innovatie kan verhogen. Draghi wil ook de afhankelijkheid en de kosten van productie verlagen door ‘decarbonisatie’, de duurzaamheids-voorstellen zijn nu meer economisch dan moreel gedreven. Het rapport heeft een gedetailleerde analyse en een handleiding voor vervolgstappen. Nodig zijn gezamenlijk schulden van 800 miljard per jaar, waarvan 200 miljard uit publieke middelen. Diederik ziet wel wat omissies in het rapport: alleen Europa zit in de plannen, onze buren en de rest van de wereld lijken ‘een vijandige wereld’ te zijn. Verder wordt er niet gesproken over biodiversiteit omdat daar geen businesscase van te maken is. En een derde omissie is het ontbreken van een sociaal verhaal voor de samenleving, die alle veranderingen moet accepteren.

Onze buren

Diederik trakteert ons op wat persoonlijke verhalen over ‘de buren’, met wie we mooie dingen kunnen doen. Zo kwam Mauretanië met een voorstel om groen staal (ruwe ijzer) voor de EU te maken. Diederik rolt bijna van zijn stoel, hij had zo’n initiatief niet van het kleine landje verwacht. Binnen de EC zijn er steun én dilemma’s: creëren we geen nieuwe afhankelijkheden, en is dit niet een vorm van nieuw kolonialisme. Maar feit blijft dat in Afrika álles groener en goedkoper geproduceerd kan worden dan in Europa, zeker staal en chemische producten. Met Oekraïne kunnen we (later) goede zaken doen m.b.t. aardmetalen, biogas, zonne- en windenergie. Met Marokko sloten we een ‘groen partnerschap’, met Egypte praten we over zonne-energie en waterkracht. Een innige relatie met Noord-Afrika is van belang voor de economie van de EU, rond producten én migratie.

Diederik en Wopke

Nu horen we over de afstand tussen Wopke Hoekstra en Diederik: ze kennen elkaar nauwelijks, ze hebben verschillende politieke opvattingen en Hoekstra heeft nauwelijks passie voor de Green Deal. Diederik zwaait dus ná de 2040-doelstellingbepaling af als kabinetschef. Ik lees weer een mooie, wat cynische beschrijving van het proces, met lobby-groepen en consultants. In het 2040-doel zijn zowel voorstellen qua techniek als qua gedragsverandering bij burgers (LIFE) opgenomen. Wat minder vlees eten scheelt namelijk miljárden aan investeringen. Maar ja, de boeren roeren zich … en Frans is er niet meer om de EC te overtuigen. Diederik realiseert zich dat hij het taboe op dit onderdeel heeft onderschat. Wopke haalt zonder overleg met Diederik het LIFE onderdeel uit het voorstel. Je proeft de irritatie van Diederik, maar misschien was hij wel blind en doof voor de weerstand?

Degrowth en donut

Diederik vertelt altijd degrowther te zijn geweest, maar rond 2006 tot de conclusie komt dat dit helemaal niet kán, en de uitgangspunten in Kate Raworth’s donut óók niet haalbaar zijn. De impact op overheidsfinanciën, oplopende werkeloosheid, sobere sociale voorzieningen, het kán gewoon niet. Er is politiek nooit steun voor te krijgen. Wat wél kan, is de energietransitie. Er is nog heel veel zon wat niet gebruikt wordt, en we moeten tempo maken. Verder focussen op duurzame mijnbouw voor lithium en het recyclen daarvan, plus inzet van biotechnologie voor vleesproducten uit plantaardig eiwit.

Rechtvaardige transitie

De energietransitie moet wél rechtvaardig gebeuren, betoogt Diederik in het volgende hoofdstuk. Warmtenetten en ‘van het gas af’ halen levert veel weerstand op, bij bewoners en bij de politiek. Veel mensen kunnen de investering in isolatie en warmtepomp niet betalen. Verduurzaming hier is technisch haalbaar, maar de samenleving kan deze verandering niet absorberen. En daarbij: bij elke technische revolutie stijgt de ongelijkheid, het zijn steeds minder mensen die ervan profiteren en de rest wordt op kosten gejaagd en krijgt het ‘gedoe’, ook al is er een Transitiefonds. Dit verklaart de opkomst van de populisten. De aversie tegen verandering moet worden aangepakt, dat kan met gemeenschappelijke initiatieven zoals energie-coöperaties. Diederik geeft ook een voorbeeld van een radicale aanpak die goed heeft gewerkt: de wijk Wielepôlle.

Klimaatleiderschap

In het laatste hoofdstuk zet Diederik zijn visie uiteen voor het klimaatleiderschap van Europa. Onze relatie met Trump wordt gekenmerkt door afhankelijkheid, onderdanigheid en naïviteit. Dat hoeft niet, we zijn sterker dan we denken. We kunnen ons met tarieven (invoerrechten, denk ik) tegen de overproductie in China verdedigen, wat Draghi ook zegt. De relatie met China op het gebied van energie is goed, EU heeft daarin altijd een leidersrol gehad. China heeft daar nu steeds meer economisch profijt van. In het algemeen doet Europa al 30 jaar steeds de eerste stap, en doorbreekt patstellingen, ze heeft verantwoordelijkheidsgevoel. Diederik is daarom hoopvol, er zijn heel veel initiatieven die veelbelovend zijn. We hebben wel een nieuwe golf van milieu-urgentie nodig, wat zou hiervoor de aanleiding kunnen zijn? De eerste twee kwamen vanuit een Amerikaanse president en een Zweedse tiener. Misschien dat het klimaat nu zélf aan de bel trekt? Met overstromingen, en andere rampen? Hoe dan ook, er is iets nodig om weer genoeg politieke en maatschappelijke moed te creëren.

Ik ben benieuwd … ik hoop dat het géén ramp wordt!

Mijn evaluatie van Groene supermacht

Wat ontzettend knap om zóveel informatie in zo’n compact (232 pagina’s) boek te krijgen. Ik vond het bijzonder nuttig om te lezen hoe het er bij een COP en bij de EU aan toe gaat. Misschien is die informatie bekend, maar Diederik dist het met veel persoonlijke observaties, met humor en met wat cynisme smakelijk op. Ik zág de tranen bij de Tjech, ik zág Obama zoeken naar het zaaltje. Daarnaast: ik heb me nooit zo verdiept in hoe het er bij die instanties nu precies organisatorisch aan toe gaat, ik mopper alleen over het resultaat, ha ha. Uit Diederiks beschrijvingen blijkt heel goed hoe complex het besluitvormingsproces bij de EU is. Niet zozeer bureaucratisch, maar complex: 27 landen op één lijn krijgen met een onderwerp dat allerlei commissies en departementen raakt, het is een wonder dat er überhaupt nog wat uitkomt. Met de Green Deal zijn we voorlopig nog niet klaar, en met de complexe besluitvorming ook niet, dus deze kennis zal voor mij nuttig blijven.

Hoe de wereld- en landenpolitiek invloed heeft op elk onderwerp is misschien niet verrassend, maar ik schrok hoe snel meningen en voornemens kunnen veranderen, en hoeveel er van persoonlijk statuur en passie afhankelijk is. Heel leuk is te lezen hoeveel waardering Diederik heeft voor zijn voormalige team, als er al iets niet gaat zoals het moet legt hij niet de schuld bij hen of een ander neer, behalve een beetje bij Hoekstra, wat me niet verbaast, en bij Von der Leyen, die steeds haar herverkiezing in het achterhoofd lijkt te hebben.

Diederik maakt duidelijk onderscheid tussen feiten, zoals het vermogen aan hernieuwbare energie, het Draghi-rapport en formele besluiten, en zijn persoonlijke observaties bij COP-en en Commissie-vergaderingen. Ik vond zijn terugtrekking van degrowth en donut verrassend (ik ben zelf fan), en had daar graag nog wel wat meer over willen lezen. Maar daar zoek ik dan een ander boek voor, dat kan ook niet in een hoofdstukje. Ook over het vertrek van Frans Timmermans en het aantreden van Wopke Hoekstra is hij redelijk kort. Er wordt geen kwaad woord gezegd, maar ook weinig inzicht gegeven in de effecten.

De schrijfstijl vond ik geweldig, kort en krachtig, heel persoonlijk, soms grappig of ontroerend. Nergens saai, best knap voor zo’n ‘bureaucratisch’ onderwerp. De vorm, een mix van memoir en betoog, werkt heel goed. De beschrijving van de mensen is prima, niet teveel namen, maar wel het typische gedrag (zoals de tranen van de Tjech, of de verwarring van de Deense COP-voorzitter). Ik noemde al een paar keer de kwetsbaarheid ( ‘…. achteraf schaam ik me ….’) en het gebrek aan borstklopperij, dat is gewoon heel prettig lezen, terwijl het toch voelt alsof Diederik het over zijn levenswerk heeft, en de trots als iets lukt ook duidelijk voelbaar is.

Ik las het eBook, en dat is, zoals ook de papieren versie, sober uitgevoerd. Geen kleurgebruik, wel een aantal illustraties, zoals een golvende lijn met hoogtepunten, en een bol die uit veel verschillende maten blokjes bestaat (de Green Deal). Verder is het goed geredigeerd en verzorgd. De structuur werkt goed, elk hoofdstuk is chronologisch voor het onderwerp opgezet, waardoor Diederik een aantal keren terug in de tijd gaat. En tot mijn blije verbazing: geen typo’s of rare zinnen.

Geloof ik nu in Europa als Groene Supermacht? In veel landen schuift de regering op naar rechts, en dat heeft invloed op de prioriteiten van de EU. Aan de andere kant vind ik de initiatieven die nu ontplooid worden, zoals samenwerken met Afrikaanse landen op het gebied van groene productie heel positief, ook al is het voornamelijk economisch gedreven. Niks mis mee.

En liever dat, dan een paar rampen om de golf voor milieu-urgentie weer omhoog te stuwen….

Must Read? Niet per sé, maar meer kennis van de organisatie van de EU is voor iedereen nuttig. En dit is voor mij het eerste boek waarin dat op een duidelijke, prettige manier uit de doeken wordt gedaan. In andere boeken is het vaak een black box.

En we mopperen wat af op de EU, goed om dat voortaan met meer kennis van zaken te doen.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO 0.

Ik gaf het boek 4 1/2*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Lees Groene supermacht duurzaam …

via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!);
digitaal via Kobo;
of uit een minibieb!

Koop Groene supermacht duurzaam …

bij de kringloop;
bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Biografie, Sustainability | Tags: Diederik Samsom, EU, Groene supermacht, politiek, Recensie | Plaats een reactie

Recensie: Freakonomics – geweldig leuk

Geplaatst op 12 januari 2026 door estroocloeck

Regelmatig lees ik een ouder boek, en vraag me af: relevant of (inmiddels) rotzooi? Pareltje of papierbak? Freakonomics van Steven D. Levitt en Stephen J. Dubner uit 2005 stond al een tijdje in mijn boekenkast, evenals twee van de drie opvolgers. Opvolgers … dat moet dus een leuk boek zijn (geweest). En dat klopt! Ik leerde er veel van en moest regelmatig hardop lachen. Mijn geliefde snapte er niks van: Waar lees je over? O, over abortus en drugsdealers ….. Ja, een pareltje, nog steeds!

Levitt is econoom, maar houdt zich bezig met het dagelijks leven, stelt zichzelf vragen die een andere econoom zich nooit zou stellen. Die vragen zijn verwerkt in de titels van de hoofdstukken: Wat hebben leraren en Sumo-worstelaars gemeen? Waarom lijkt de Klu-Klux-Klan op een groep makelaars? Waarom wonen drugsdealers nog bij moeders thuis? Waar zijn alle criminelen gebleven? Zeg eens eerlijk: zou je dit ook niet willen weten? Niet alleen zijn de hoofdstuktitels grappig, het hele boek is met veel humor geschreven door econoom Levitt en journalist Dubner. En alles onderbouwd door onderzoek en statistieken.

Het maatschappelijke boek Freakonomics …

… geeft bij elk onderwerp uitgebreid de achtergronden en de cijfers en statistieken weer, en zoekt dan samen met de lezer naar de verklaring voor rare ontwikkelingen. Zo leest het bijna als een detective. Zelfs al krijg je de ‘oplossing’ aan het begin, het hele detectivewerk wordt uitgesponnen om de juistheid van die oplossing te onderbouwen.

Waar zijn alle criminelen gebleven?

Bijvoorbeeld bij de vraag over de verdwijnende criminelen. Dat hoofdstuk begint bij Roemenië anno 1966. Ceaușescu maakt abortus illegaal. Een foetus is het eigendom van de hele samenleving, beargumenteerde deze communistisch dictator die beslissing. Hij wilde bevolkingsgroei. Het geboortecijfer nam inderdaad snel toe. Maar de kinderen die in of na 1966 werden geboren, deden het op alle gebieden slechter dan de kinderen die in 1965 werden geboren: hun schoolresultaten waren minder, hun kans op werkeloosheid was hoger en de criminaliteitscijfers onder deze groep was hoger. Die kinderen gingen in 1989 de straat op, en zorgden voor de val van het regime. Karma.

In de VS was de criminaliteit in 1989 op z’n hoogst. Het was in de 15 jaar ervoor bijna verdubbeld, en na 1989 begon het weer te dalen. Supersnel! Experts konden het niet verklaren. Ze bedachten van alles: een sterke economie en lage werkloosheid? Nee, dat heeft alleen invloed op financiële misdaden zoals diefstal, niet op moord en verkrachting. En dan volgen 3 pagina’s met onderzoek en uitleg hierover. Oke, strengere straffen dan? Nou, meer gevangenisstraf een beetje, de doodstraf niet. Een andere aanpak van de politie en meer blauw op straat dan? Nee. Enzovoorts enzovoorts. Tot ze bij demografische factoren kwamen: er waren veel minder arme jongeren dan 15-20 jaar eerder. O?

Roe vs Wade

In 1973 speelde de rechtszaak Roe vs Wade voor de Hoge Raad in de VS (SCOTUS), en in het hele land werd abortus gelegaliseerd. De achtergrond: vrouwen die een abortus willen, hebben meestal goede redenen daarvoor: slecht huwelijk of ongetrouwd, verslaafd, te jong, te arm. Vooral dat laatste is belangrijk, want met wat geld was er vóór 1973 nog wel een illegale abortus te regelen. Een kind in een arm of één-oudergezin heeft een grotere kans om crimineel te worden. Dáár kwamen er dus veel minder van.

Het hoofdstuk vervolgt met een discussie over de afweging meer abortus – minder criminaliteit, omdat dat natuurlijk niet het doel van abortus is. En kun je aan een verloren leven, dat van een foetus, en dat van een moordslachtoffer, een economische waarde toekennen? Conclusie is wel dat een vrouw goed zicht heeft of ze de foetus in kwestie een goed leven kan geven … of niet. Ik vond dit een interessant hoofdstuk, zowel de economische als de filosofische kant. En vraag me nu natuurlijk af wat het effect van het recent terugdraaien van Roe vs Wade over 15-20 jaar voor de VS zal hebben. Ik denk niet dat Trump er dan nog zit ….

Waarom wonen drugsdealers nog bij hun moeder?

Het hoofdstuk over de drugsdealers deed me erg denken aan het ‘gewone’ bedrijfsleven. De mensen op de werkvloer zijn de dealers op de straathoeken. Die verdienen een schijntje. De CEO en de topman van de drugsbende, ja, die verdienen smakken geld. En natuurlijk denken alle mensen op de vloer en de straathoek, dat zij later CEO of topman kunnen worden. Leuk van dit hoofdstuk is dat het verhaal wordt onderbouwd met de werkelijke boekhouding van een bende. Je ziet precies wat de kosten en opbrengsten van de topman is. Interessant!

Auto-ongelukken versus vliegtuig-ongelukken

Verder: de kans dat je een ongeluk krijgt in een auto is vele malen groter dan in een vliegtuig. Maar als je het bekijkt op basis van de tijd die je er in doorbrengt, in de auto véél meer dan het vliegtuig voor dezelfde afstand, is de kans ongeveer gelijk.

Welke naam is garantie voor succes?

En ook: heeft je naam invloed op succes in je leven? Er zijn inderdaad typisch ‘zwarte’ en ‘witte’ namen, en typische namen voor rijke en arme, en hoogopgeleide versus laagopgeleide sociale milieus. De naam is dus vaak een indicator van je sociale achtergrond. En die achtergrond is wél een indicator van succes in je leven (denk aan Joris Luyendijk’s De 7 vinkjes). Maar een naam die als ‘witte’ of ‘rijke’ naam begint, wordt al snel door de armere buren aan hun baby’s gegeven. En die naam wordt dan vanzelf minder succesvol. De rijke buren verzinnen weer andere namen. Grappig: een familie gaf hun zoontje de naam Winner. En drie jaar later gaven ze zijn broertje de naam Loser. Nou, dat moet toch zeker impact hebben! Ja, Loser maakte een mooie carrière bij de politie, zijn collega’s noemden hem Lou. Winner werd crimineel. Het gezin kwam uit een arm milieu, maar dat snapte je al.

Het boek heeft veel van dit soort verhalen, alles gebaseerd op statistiek en met leuke anekdotes. Ook de Q&A aan het eind heeft grappige weetjes.

Mijn evaluatie van Freakonomics

Het boek is wat gedateerd, en alle onderzoeken zijn gedaan op universiteiten in de VS. Daarvan kun je zeggen dat de relevantie dus niet zo hoog is voor Nederland anno 2026. Maar dat klopt niet. De vele verklaringen en onderzoeken zijn m.i. zó algemeen geldend voor de westerse wereld dat je ook in het hier en nu er veel van kunt leren. Wat ikzelf met name leerde is dat voor de hand liggende verklaringen vaak niet juist zijn. Als je de oplossing hoort denk je: ja, natuurlijk. Maar het is meestal niet het eerste wat bij je opkomt. Het leerpunt is dus met name om je meningen eens goed te onderzoeken en met statistieken te staven. En dat is een tijdloos uitgangspunt.

Ik vond het boek geweldig leuk geschreven, een beetje in de stijl van Malcolm Gladwell, die later bekend werd (zijn Outliers/Uitblinkers is van 2008). Heeft hij zich laten inspireren door de freaks? Zou zomaar kunnen. De voorbeelden in Freakonomics zijn vaak hilarisch, of juist met zoveel detail uitgewerkt dat je je helemaal inleeft (zelfs in de Sumo-worstelaars). De schrijfstijl is grappig, cynisch, als een conference, en de berg statistieken nergens saai. Juist die cijfermatige onderbouwing, vaak in tabellen, geeft het detective-gevoel. Je wilt zélf ontdekken wie er fraudeert (van de leraren). En de hoofdstuktitels zijn leuk gevonden. Ik zie nu wat Sumo-worstelaars en leraren gemeen hebben, en waarom drugdealers nog thuis wonen. Iets meer outside-the-box denken, en onderbouwing zoeken, daar ben ik weer aan herinnerd.

Mis je iets, als je dit boek niet leest? Nou, het is een bekende klassieker, ik kom het vaak tegen. Dus wil je erover meepraten, dan zéker lezen.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO +.

Ik gaf het boek 4 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Lees Freakonomics duurzaam …

via de (online) bibliotheek;
digitaal via Kobo;
of uit een minibieb (dat deed ik ook)!

Koop Freakonomics* duurzaam …*

bij de kringloop;
bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Maatschappij | Tags: Freakonomics, humor, Recensie, Stephen D. Levitt, Stephen J. Dubner | Plaats een reactie

Recensie: Het spel van de populist – twijfelachtig

Geplaatst op 9 januari 2026 door estroocloeck

In Het spel van de populist uit juni 2025 doet Bas Erlings, de voormalige campagnestrateeg van Mark Rutte, uit de doeken hoe hij in de verkiezingscampagne van 2017 zorgde voor een ander geluid bij de VVD. Hij verdiepte zich in psychologie en analyseerde de aanpak van de populisten, met name de PVV. De resultaten herinner je je vast nog wel: ‘Normaal doen’ en ‘Pleur op naar je eigen land’. De VVD won van de PVV. Doel bereikt. En het doel heiligt de middelen. Toch? Ik heb zelf zo mijn twijfels …

Bas zelf is heel tevreden over zijn aanpak, want het leverde resultaat op. Tegelijkertijd distantieert hij zich wel opvallend van Dilan, die de ingezette koers enthousiast volgt. Praten als een populist is prima, maar met populisten in een regering gaan zitten, is voor Bas een brug te ver. Het grijze gebied ertussen, acteren als een populist, dus meegaan (of niet) met de populistische ideeën over o.a. immigratie en asiel, raakt hij nauwelijks. Het uiteindelijke doel van het boek is mij dan ook niet helemaal duidelijk. Probeert hij zijn straatje schoon te vegen? Of hadden we hiermee in oktober door de propaganda heen kunnen prikken? In combinatie met een nogal arrogante toonzetting én het gebruik van spreektaal ging het boek mij steeds meer tegenstaan.

Het biografische boek Het spel van de populist …

… gaat expliciet over de campagne van 2017. Het kabinet Rutte II, bestaande uit VVD en PvdA heeft netjes de 4 jaar (2012-2016) volgemaakt. Maar eind 2016 spelen populisten al een grote rol: het VK heeft de EU verlaten in hun Brexit, en Trump is aan de macht gekomen. De VVD vreest te verliezen van de PVV en Bas haalt het bestuur over tot een gewaagde campagnestrategie: het spel van de populisten meespelen.

De menselijke behoeften

Wat is de motivatie van de kiezers van populisten om op zo’n partij te stemmen? Angst. Ze zijn niet dom, maar voelen zich in de steek gelaten, ze willen dat iemand hen begrijpt en expliciet hun zorgen uitspreekt. De wetenschappers Maslow en Deci & Ryan hebben de menselijke behoeften onderzocht, hiervan geeft Bas een kort overzicht. Wat bij de kiezers speelt is met name de behoefte aan zekerheid en veiligheid voor de eigen kleine cirkel, en verder bij een groep horen en het beter krijgen.

Apen

Een lid van het campagneteam verdiept zich in de mensapen (gorilla’s, chimpansees en bonobo’s), en hun leiderschap en groepsdynamiek. De ‘apendoctrine’ luidt: Mensen willen leiders die vechten, verbinden en duidelijke normen stellen. Ze testen het uit op een ledenvergadering: Rutte wordt van crisismanager opeens moreel leider. De kranten staan er vol van. Experiment geslaagd, want aandacht he? Bas schakelt daarna ‘echte’ gedragspsychologen in: SUE. (Inmiddels werkt hij daar zelf ook). Kahneman’s Systeem 1 en Systeem 2 passeren kort de revue, zelfs stemmen doen we met het snelle, oppervlakkige Systeem 1. En dan gaat het over milkshakes. Oh?

Milkshakes

Ja, je product moet een oplossing zijn voor het probleem van de klant, de ‘Job-to-be-Done’. Een fastfoodketen wil de verkoop van milkshakes verhogen. Welke smaken willen de klanten erbij? De antwoorden op dat onderzoek werden genoteerd, de smaken geproduceerd, en de verkoop … bleef gelijk. Een ander onderzoek keek naar het soort klanten: forenzen met een lange reistijd. Wat vonden ze belangrijk? Langdurig de tijd verdrijven, energie opdoen, met één hand vast te houden en niet knoeien. Men maakte de milkshake dikker, en sneller te kopen. De verkoopcijfers gingen omhoog.

Dit is géén manipulatie, stelt Bas. Het is produceren wat men toch al wil. Ook al weet men dat nog niet bewust … Het is goed luisteren naar je klant. Inspelen op zijn gevoelens, maar niet manipuleren, binnen morele grenzen blijven.

Het spel van de populisten

Wat doen de populisten? Ze benoemen ‘vijanden’: 1. Iedereen die anders is, dus Marokkanen, immigranten; 2. De elite, maar niet jóúw elite, dat kregen de bepaald elitaire Pim Fortuin en Trump toch voor elkaar; 3. Journalisten, want onderdeel van de elite. Het voordeel van journalisten als vijand bestempelen is dat je ze verdacht kunt maken, onwelgevallige berichten kunt uitschakelen, en vervolgens zélf nieuws via sociale media verspreiden, met desinformatie. (Ik vond het opvallend dat de beruchte VVD-desinformatie van nareis-op-nareis niet wordt genoemd.)

Populisten gebruiken ook simpele taal en ze framen. Bijvoorbeeld voor Brexit: Take Back Control. Verder spelen ze in op onze verlies-aversie. Denk aan de reactie op Kick Out Zwarte Piet: Ze nemen ons onze cultuur af! En ook is er directe actie, snelheid van reageren is belangrijk. Dit hoofdstuk over Bas’ onderzoek uit 2016 wordt gelardeerd met voorbeelden …. uit 2024. Die staan ons nog wel helder voor de geest, maar toch is het onlogisch, en lijkt het hele onderzoek ‘met hindsight’ geschreven.

Weinig vertrouwen in Rutte

Inmiddels is het vertrouwen van de kiezers in Rutte niet meer zo groot. Dat komt o.a. door verbroken beloften, zoals ‘geen geld naar Griekenland’. Als Rutte lijsttrekker blijft, moet dat vertrouwen hersteld worden. Bas grijpt hier naar een andere wetenschapper: Harvard hoogleraar Frances Frei. Zij identificeerde 3 dingen die nodig zijn om een leider te vertrouwen: 1. Je moet hem leuk vinden (Frei zelf noemt dit Authenticiteit, Bas zegt als toelichting dat het er om gaat dat je hem denkt te kennen); 2. Je moet denken dat hij het kan (Frei noemt dit Logica, Bas stelt dat je begrijpelijk praat en logische keuzes maakt); 3. Je moet hem empathisch vinden. Daar gaat het team mee aan de slag. Er komen een aantal mogelijkheden voorbij, zoals Rutte’s overnachting in het Glazen Huis, en het laten lakken van zijn vingernagels. Hij wordt er enorm toegankelijker door. Maar begin 2017 blijft de VVD weer hangen in de peilingen, de PVV ligt aan kop en ook het CDA zit in de lift. Hoe krijgt de VVD de aandacht terug?

De ‘premierbonus’ wordt ingezet, met een persoonlijke, handgeschreven brief van Rutte in alle dagbladen. De opbouw loopt volgens het handboek van de populist: een probleem, ‘het volk’ en de oplossing. Met wij-zij, niemand die normaal doet, we moeten onze waarden verdedigen, gaaf land. Was de toon van de brief achteraf gezien teveel anti-immigratie? Tja, maar dat leefde toen sterk, in 2017. Was de toon té populistisch? Misschien, maar de empathie voor de kiezer moest wél heel duidelijk zijn. Het resultaat van deze, en andere acties: VVD wint de Tweede Kamer verkiezingen. En verloor erna de ‘kleinere’ verkiezingen: Provinciale Staten (van FvD), Europees Parlement (van PvdA).

Hierna reflecteert Bas op de campagne, was de grote inzet van gedragspsychologie wel goed geweest? De populisten wonnen erna weer. Maar wat als ze het niet hadden gedaan? Dan had de PVV gewonnen. De campagne ging niet zozeer over goede ideeën, maar over stabiliteit versus populisme. De onderliggende problemen zijn niet aangepakt, en de groep ontevreden mensen blijft groeien, ze zien geen vooruitgang.

COVID herstelt het vertrouwen

Maar goed, VVD leidt de regering weer, en in 2019 is daar COVID. Veiligheid is opeens nog belangrijker, en er is vertrouwen in de VVD, als ervaren regeringspartij en in Rutte als crisismanager. In de VS verliest Trump het vertrouwen door zijn inadequate reactie, en in het VK gaat Boris Johnson nat op Partygate. Dat vertrouwen in de VVD komt voor de verkiezingen in 2021 mooi uit, er hoeft nauwelijks campagne te worden gevoerd. De VVD wint glansrijk, en Bas stapt over naar SUE.

Van Mark Rutte naar Dilan

Rutte IV start in 2021, maar valt in 2023. Het begint met een valse start over Omtzigt functie elders, en ‘geen actieve herinneringen’. De Covid-maatregelen duren nu al te lang en het volk mort. Uiteindelijk is asiel, en meer in het bijzonder, gezinshereniging, de reden voor de val. Rutte besluit te stoppen als lijsttrekker, en er ontstaat een vacuüm, dat ruimte geeft aan de andere partijen. De nieuwe partijleider Dilan sluit de PVV niet uit, zo lijkt het voor de VVD nu wél een acceptabele partij. De kiezers nemen die houding over en stemmen en masse voor PVV.

Wat kunnen we doen tegen polarisatie?

En zo zitten we nu op een glijdende schaal van polarisatie. Dat afglijden is nog te stoppen door goedwillende leiders met echte oplossingen, door politici, journalisten, en gewone mensen. Wat kunnen we doen? Allereerst luisteren naar mensen met een andere mening, niet direct in discussie gaan, maar proberen te begrijpen. Toch weer campagne voeren met populistische tools, maar op basis van de juiste mensen met de juiste ideeën, om te winnen natuurlijk, het doel heiligt de middelen. Maar niet meer regeren met populisten! Verder: een alternatief bieden voor die populisten, aantrekkelijk en optimistisch, met hoop en richting. En natuurlijk een invloedrijke, optimistische leider, zoals Barack Obama (Yes We Can). Verder noemt Bas als rolmodellen Conner Rousseau (België, sociaal democraat), Sanna Marin (Finland, sociaaldemocraat), Volodymyr Zelensky, Jacinda Ardern, Jesse Klaver (de versie van 2017). Allemaal hebben zij vooral ook energie. (zo’n 15 pagina’s later staat ook Rutte in dit rijtje, als enige liberaal).

Als laatste geeft Bas ons het Handboek van de optimisten. Hierin: 1. Stop met verdedigen, begin met domineren; 2. Bouw een positief Wij-verhaal; 3. Gebruik empathie in plaats van ratio; 4. Breng energie in de politiek; 5. Besef dat het om vertrouwen gaat; 6. Wees niet bang om te kiezen (voor je eigen visie).

Mijn evaluatie van Het spel van de populist

Wat ik het meest boeiend vond aan dit boek is het inkijkje in de campagne van de VVD. Wat je normaal ziet, zijn alleen de resultaten van onderzoeken en overleg, de uitingen dus, en het is leuk en leerzaam om de achterliggende strategie en organisatie te leren kennen. De onderdelen over psychologie vond ik vrij oppervlakkig, en voor het merendeel bekend. Zo’n verhaal over de milkshakes is natuurlijk smakelijk (pun intended) maar is niet nodig om de uitgangspunten van ‘het probleem van je klant oplossen’ te begrijpen. De toename van het populisme en de geopolitiek, met Trump als middelpunt, is natuurlijk ook niet nieuw.

Wat betreft de psychologie put Bas uit het werk van o.a. Kahneman, Frei en Christensen, voor de implementatie ervan lezen we voornamelijk veel over de campagne-optredens van Rutte, die vaak toevallig of ‘gelukkig’ waren, denk aan Zomergasten, het Glazen Huis, etc. Op zich wel relevant, maar hoe het precies ging en onze emoties erbij, weten we al niet meer, het is al 8 jaar geleden! En voorbeelden uit 2024 onderbouwen natuurlijk niet de strategie uit 2017.

De rode lijn in het betoog is duidelijk, hoewel ik toch wisselende boodschappen lees: is het overnemen van de communicatiestrategie van de populist nu wel of niet aan te bevelen? Uit de beschrijvingen van de discussies met Rutte zelf begrijp ik dat hij ook zijn twijfels had. En in Bas’ reflectie lees ik ook de nodige nuance. Alles bij elkaar komt het volstrekt niet authentiek over. Ik vraag me dan ook af of het communiceren als populist niet zó verwarrend werkt dat men denkt dat de VVD ook daadwerkelijk een populist ís. Maar inmiddels, met Dilan, lijkt dat er ook steeds meer op, en wat zou dat doen met de achterban? Bas’ gedachten hierover lezen we niet.

Ik ben geen fan van Bas’ schrijfstijl. Heel veel ‘ik’, waardoor het bijna een reclamefolder voor Bas zelf is (voorbeeld: ‘… want ik had het goed aangevoeld …’ bij een echte open deur), alsof hij de enige is die iets onderzocht, of iets aanvoelde, zowel binnen als buiten de VVD. Waarschijnlijk heeft zijn overstap naar SUE, nu SUE & The Alchemists, daar wat mee te maken. Het komt op mij irritant arrogant over, sorry. Verder is het wel vlot geschreven, geen jargon, vaak bijna spreektaal. En zijn bewondering voor Rutte straalt er wel van af. Dat snap ik ook wel, die moest zich in allerlei bochten wringen tijdens die campagne, en deed dat toch maar. Alles voor de verkiezingswinst.

En dat is ook mijn wat bittere afdronk van het boek: hoevéél uiteindelijk alleen maar gaat om de korte termijn, om de verkiezingswinst. Het was geen manipulatie, stelt Bas. Hij liet je alleen maar doen wat je onbewust al wilde … op de VVD stemmen. Onbewust … dus niet op basis van reële plannen, en haalbare beloften. Niet op basis van ratio, maar op basis van emotie. Dat lijkt me voor iets wat zo belangrijk is als verkiezingen niet de goede insteek.

Mis je wat, als je dit boek niet leest? Nee.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam 0, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos -.

Vorm: Aansprekend 0, Verzorgd +, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl 0

FOMO -.

Ik gaf het boek 2 1/2*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Lees Het spel van de populist duurzaam …

via de (online) bibliotheek;
digitaal en gratis via Kobo Plus (dat deed ik ook!);
of uit een minibieb!

Koop Het spel van de populist duurzaam …

bij de kringloop;
bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in Biografie | Tags: Bas Erlings, Het spel van de populist, politiek, Recensie | Plaats een reactie

Samenvatting van Shonda Rhimes’ Een jaar lang Ja.

Geplaatst op 8 januari 2026 door estroocloeck

Shonda Rhimes is één van de bekendste schrijfsters en producenten van de VS, en één van de rijkste. Zij is onder andere verantwoordelijk voor Grey’s Anatomy en de twee Bridgerton-series. In 2015 schreef ze een hilarisch boek over een jaar uit haar leven, een jaar waarin ze zich voornam om overal Ja op te zeggen: Year of Yes, vertaald als Een jaar lang Ja. Dat past heel goed bij deze tijd: een maand van goede voornemens, die we wel of niet volhouden. Ik vond het boek verrassend, grappig, en óók leerzaam, want uit je comfortzone komen is absoluut niet makkelijk, en dat volhouden al helemaal niet. Daarom schreef ik er een Samenvatting van. Met 45 minuten en 7% van de omvang van het origineel leer je 100% van de inzichten. Voor maar € 1 !

Over de Samenvatting van Shonda Rhimes’ Een jaar lang Ja: Snel, goed en goedkoop

Snel

Je leest deze Samenvatting in 25 minuten. Dat is exclusief de inleiding, met allerlei metadata, en exclusief de ‘uitleiding’, waarin informatie over mijzelf en mijn andere producten te lezen is. Vergelijk dat een met de 6 uur van het oorspronkelijke boek! Is dat snel, of niet?

Goed

Mijn Samenvattingen hebben 8 jaar op diverse eBook verkoopsites gestaan, waaronder Bol, Kobo, Apple en Libris. De distributeur heeft besloten om met ingang van 2026 álle samenvattingen, van alle auteurs dus, niet meer te distribueren en reeds geplaatste uitgaven weg te halen. Dit vanwege de enorme toename van dergelijke boekjes (door AI), de wisselende kwaliteit ervan en mogelijke issues met auteursrecht. Mijn boekjes werden altijd goed gewaardeerd in de reviews, maar ja, die zijn nu óók weg.

Goedkoop

Je betaalt voor deze digitale Samenvatting € 1. Het oorspronkelijke boek kost ongeveer € 9 (tweedehands via Bol), en de Engelstalige jubileumuitgave die eind 2025 uitkwam € 29.

Je kunt de Samenvatting van Shonda Rhimes’ Een jaar lang Ja bij mij kopen en je krijgt hem dan in ePub maar ook in PDF. Zie mijn Samenvattingen-pagina voor bestel-instructies en andere informatie.

Geen AI

Ik gebruik geen AI voor mijn Samenvattingen. Enerzijds omdat ik daar zéér slechte exemplaren van heb gezien die absoluut niet weergeven wat er in het oorspronkelijke boek staat. Soms is het gewoon fout, wat er staat. En veel AI-gegenereerde Samenvattingen laten gewoon de helft van de onderwerpen weg. Anderzijds omdat ik denk een uniek smaakje aan een Samenvatting te kunnen geven, door mijn persoonlijke keuzes en een stukje humor. Ik lees het boek gewoon drie tot vier keer en zorg er bij een Samenvatting voor álle onderwerpen weer te geven en alleen te schrappen in de voorbeelden, waarbij ik die voorbeelden kies die mij met name aanspreken.

Over het oorspronkelijke boek Een jaar lang Ja

Natuurlijk wil je eerst weten waar dit boek nu eigenlijk over gaat. Lees dan vooral door!

In deze biografie van een jaar laat Shonda Rhimes ons zien hoe Ja zeggen haar leven veranderde. Met drie series op televisie en drie kinderen thuis had Shonda een goed excuus om alle uitnodigingen af te slaan. Hollywood feestje? Nee. Toespraken? Nee. Talkshows? Nee. Introverte Shonda beschrijft zichzelf als een muurbloempje op feestjes en iemand die in paniek raakt als ze een interview moet geven. Nee zeggen heeft dan zo zijn voordelen: geen nieuwe enge dingen.

En dan mompelt haar zus: Je zegt nooit ergens ja tegen. Dat schudt Shonda wakker – en het wordt een uitdaging. Shonda begint haar Ja-Jaar project: ze verplicht zichzelf om een jaar lang Ja te zeggen. Openbare Ja’s, zoals spreken voor duizend studenten en hun familie, en verschijnen op de talkshow van Jimmy Kimmel. En privé Ja’s: Ja, ze zou haar gezondheid serieus nemen en Ja, ze zou moeilijke gesprekken aangaan (met haar verloofde …). En dan waren er de belangrijkste Ja’s: het ontdekken, waarderen en houden van zichzelf.

Shonda bracht eind 2025 een update van het boek uit: ze vertelt hoe dit jaar van Ja-zeggen impact heeft gehad op haar leven. Ook zijn er een paar hoofdstukken toegevoegd.

Een jaar lang Ja (versie 2015) wordt goed gewaardeerd. Bol geeft 4 *, Goodreads ook 4*.

Elly Stroo Cloeck schrijft recensies en samenvattingen van non-fictie boeken, voornamelijk over management, zelfhulp, maatschappij en geschiedenis. Ze is te volgen op Substack, waar wekelijks een te lezen én te beluisteren blog-update verschijnt. Lees / luister via de app, of via je email.

Geplaatst in Biografie, zelfhulp | Tags: Een jaar lang Ja, Samenvatting, Shonda Rhimes, Year of Yes | Plaats een reactie

Goede voornemens: wat wil ik lezen in 2026?

Geplaatst op 1 januari 2026 door estroocloeck

Goede voornemens voor het nieuwe jaar, wie heeft ze niet? Ik wel, in ieder geval. En een aantal hebben natuurlijk te maken met boeken. Ik wil in 2026 weer 50% lezen van vrouwelijke auteurs. En dit jaar nieuw: een goede verdeling over auteurs uit Nederland, de VS en de Rest. Nog een nieuw voornemen: meer over de aarde, denk aan biologie, natuurkunde, sterrenkunde. Voorlopig kan ik putten uit een flinke leeslijst, die ik in 2025 opbouwde. Een lijst van 50 boeken, waarvan 9 met prioriteit. Lees je met me mee?

Deze 50 non-fictieboeken wil ik in 2026 lezen:

Vanuit Elly d’r Family

De recente publicaties van mijn ‘familie’ hebben natuurlijk voorrang. Mijn ‘familieleden’, dat zijn mijn favoriete auteurs, inmiddels 36! Elke maand stel ik er eentje aan je voor in Elly d’r Family. Over 2025 leverde dat 6 boeken op, die ik nu duurzaam (dat wil zeggen: niet nieuw kopen) in handen probeer te krijgen. De link verwijst naar de flaptekst op Bol of Libris.

De ecologische samenleving van Kees Klomp, komt uit op 17 februari 2026.

Ecoliberalisme van Kees Klomp uit 2025

Strong Ground van Brené Brown uit 2025

Stemmen met je portemonnee van o.a. Babette Porcelijn uit 2025 (Done! Recensie)

Omdenken quotes 4, over werk van Berthold Gunster uit 2024

The Ultimate Hidden Truth of the World van David Graeber uit 2024

Revenge of the Tipping Point van Malcolm Gladwell uit 2024.

Vanuit Elly d’r Strategy

Gedurende het jaar lees ik recensies, kijk ik naar ratings en lees ik samenvattingen van boeken die ik nog niet ken. Regelmatig maak ik daarvan een overzicht, en leid ik daaruit een oordeel af: is dit boek lezenswaardig, of niet? In Elly d’r Strategy kun je hierover lezen, de samenvatting is door mij vertaald of bewerkt en in zijn geheel opgenomen. Misschien voor jou ook interessant? Over 2025 staan hieruit nog 3 boeken open. De links gaan naar de betreffende strategie-post.

Careless People van Sarah Wynn-Williams uit 2025

De weg van goed naar groots van Ryan Holiday uit 2024

This is Strategy van Seth Godin uit 2024 (misschien …)

Vanuit Elly d’r Suggesty

In mijn nieuwsbrief op Substack geef ik elke week een tip: Elly d’r Suggesty. Over die boeken weet ik niet meer dan wat de flaptekst zegt, maar ze spreken me aan. Dit zijn de overige 40, met de meest recente bovenaan. De links gaan naar de flaptekst op Bol of Libris.

The Amazing Generation van Jonathan Haidt en Catherine Price uit 2026
De waarheidscrisis van Martine Prange uit 2025
Nog niet te laat van Hannah Ritchie uit 2025
90 Days to Level Up Your Teamwork van Amy Edmondson uit 2025
The Care Economy van Tim Jackson uit 2025.
De Buurtzorgrevolutie van Jos de Blok uit 2025.
Why Rats Laugh and Jellyfish Sleep van David Stipp uit 2025
Klimaatkampioenvan Tim van Hattum uit 2025
Source Code van Bill Gates uit 2025
Gewapend met gevoel van Elanor Boekholt-O’Sullivan uit 2025 (Done! Recensie)
Science under Siege van Michael E. Mann uit 2025
All the Way to the River van Elizabeth Gilbert uit 2025
Sound Affects van Julian Treasure uit 2025
Met sprongen voorwaarts van Mark Reijnders uit 2025
The Science of Revenge van James Kimmel jr. uit 2025
De fijne stad van Vincent Luyendijk uit 2025
De 4 weken reset van Oliver Burkeman uit 2025
Conflict Resilience van Robert Bordone en Joel Salinas uit 2025
De Cialdini-methode van Luc Cipers uit 2025
Endless customers van Marcus Sheridan uit 2025
De impactmissie van Marlot Kiveron uit 2025
They Poisioned The World van Mariah Blake uit 2025.
Zo werkt non-verbale communicatie van Daniëlle Regnerij uit 2025
Indigenous van Lara A. Jacobs en 50 anderen uit 2025
Provotyping van Stefaan Vandist uit 2024
Nepnieuws, een overlevingsgids van Sytze Hiemstra, Marc Wervelman en Daan Stremmelaar uit 2024
De voedselfactor van Vaclav Smil uit 2024.
Europa en het idee uit de toekomst van Mathieu Segers uit 2024
What If We Get It Right van Ayana Elizabeth Johnson uit 2024
Rook en as van Amitav Ghosh uit 2024
AI Snake Oil van Arvind Narayanan and Sayash Kapoor uit 2024
Intentioneel leven van Ernst-Jan Pfauth uit 2024
The Art of Danish Living van Meik Wiking uit 2024
Life as We Know It (Can Be) van Bill Weir uit 2024.
Voorbij duurzaamheid van Shivant Jhagroe uit 2024
Then I Am Myself The World van Christof Koch uit 2024.
Het omgekeerde is ook waar van Ebel Kemeling uit 2024
Alledaags activisme van Chris Julien uit 2024 (Done! Recensie)
The Darker Side of Leadership van Manfred Kets de Vries uit 2024
De kunst van mensen kennen van David Brooks uit 2023.

Zit er ook wat voor jou bij?

Geplaatst in Biografie, IT, Maatschappij, natuur, psychologie | Tags: goede voornemens, Intentie | Plaats een reactie

Topboeken: de beste boeken van Q4 2025

Geplaatst op 31 december 2025 door estroocloeck

In Q4 van 2025 las ik weer een hele stapel non-fictie boeken, recent gepubliceerde én klassiekers. Natuurlijk schreef ik er recensies over. En ik gaf ze een rating. Hieronder vind je de 4 beste boeken van afgelopen kwartaal, ik gaf ze 4 1/2*. Zoek je nog inspiratie? Lees dan zéker deze 4! Of anders kies je iets uit de 16 ‘runners up’! Ga Lekker Lezen en Efficiënt Leren!

Mijn top 4 non-fictieboeken van Q4 2025

In voor- en tegenspoed (2025) – 4 1/2 *

Uit mijn recensie: Wat is een fusie anders dan een huwelijk? Wat is een samenwerking anders dan samenleven? Als je hier eens goed over nadenkt, blijken er best veel overeenkomsten te zijn! En als je In voor- en tegenspoed van Danielle Braun uit 2025 leest, blijk je van het huwelijk, samenleven en scheiden veel te kunnen leren voor een zakelijke fusie, overname en ontvlechting. En dan heb ik het nog niet eens over de gewoonten in andere culturen dan de onze. Dat geeft héél andere perspectieven. Ja, ook dit nieuwe boek van Danielle is weer een genot om te lezen. Lees verder in mijn recensie | Koop bij je lokale boekwinkel, via Libris

**Hoop voor de toekomst – Hope, A Spiritual Journey (1999) – 4 1/2** *

Uit mijn recensie: Jane Goodall’s ‘spirituele autobiografie’ Hoop voor de toekomst, de vertaling van Reason for Hope, A Spiritual Journey, uit 1999, stond al een tijdje in mijn tsundoku-boekenkast, maar verhuisde na het overlijden van Jane afgelopen oktober naar de top van mijn lees-stapel. Het is een prachtig verslag van haar leven, met de nadruk op de spirituele kant: haar mystieke ervaringen, haar hoop voor de toekomst, haar innerlijke kracht, die haar tot op het eind de wereld rondstuurde om haar boodschap van hoop te verkondigen en geld voor natuurbehoud in te zamelen. Lees mijn recensie | Koop bij Bol

Weg met alle regels – First, Break All The Rules (1999) – 4 1/2*

Uit mijn recensie: First, Break All The Rules, in het Nederlands Weg met alle regels, geeft de resultaten weer van 2 ‘mammoet’- onderzoeken, uitgevoerd over 25 jaar, onder meer dan 1 miljoen werknemers en 80.000 managers. Het onderzoekende bedrijf was Gallup, en Gallup-hotshot Marcus Buckingham geeft in dit boek uit 1999 antwoord op een simpele vraag: wat doen de beste managers om de beste resultaten uit hun werknemers te halen? De titel geeft het antwoord: ze houden zich niet aan de gangbare regels. Wat doen ze wel? Lees mijn recensie | Koop bij Bol

Cradle to cradle (2007) – 4 1/2*

Uit mijn recensie: Regelmatig lees ik een ouder boek, en vraag me af: relevant of (inmiddels) rotzooi? Pareltje of papierbak? Uit 2002 stamt Cradle to Cradle van Michael Braungart en William McDonough. In 2007 kwam er een Nederlandse uitgave, met Nederlandse voorbeelden. Ik vond het een pareltje! En vroeg mij steeds af: waarom wist ik dit niet? En: waarom is hier niets mee gebeurd? Het uitgangspunt van het boek is: we moeten méér consumeren, want afval is voedsel voor iets nieuws en goed voor de aarde. Okeeeeeee. Bij de allereerste zin zit ik al druk te schrijven, en daar houd ik niet meer mee op. Wat een inspirerend boek! Lees mijn recensie | Koop bij Bol

Verder las ik deze 16 non-fictie boeken:

(op volgorde van rating, dan publicatiejaar)

Continent van de kwaliteit van Paul Schenderling (2025) – 4* (recensie)

Limitarisme van Ingrid Robeyn (2023) – 4* (recensie)

Giftig gedoe op de werkplek van Hans van der Loo en Caroline Koetsenruiter (2023) – 4* (recensie)

Praten met vreemden van Malcolm Gladwell (2019) – 4 (recensie)

Ga met je sterke punten aan de slag van Marcus Buckingham (2007) – 4* (recensie)

Samen safe van Hans van der Loo (2025) – 3 1/2* (recensie)

De meeste stemmen gelden niet van Sander Heijne (2025) – 3 1/2 * (recensie)

Tuig van de richel van Joep Dohmen (2025) – 3 1/2* (recensie)

De prijs van ophef van Hendrik Noten (2025) – 3 1/2* (recensie)

Vuur en woede van Michael Wolff (2018) – 3 1/2* (recensie)

Spark Joy van Marie Kondo (2016) – 3 1/2* (recensie)

De eerste 100 dagen van Trump van Kirsten Verdel (2025) – 3* (recensie)

20 vragen en antwoorden over AI van Menno Lanting (2025) – 3 * (recensie)

De bestedeling van Menno Lanting (2025) – 3* (recensie)

Opgeruimd op het werk van Marie Kondo (2020) – 3* (recensie)

Dubbeluitgave 4 en 5 mei 2021 van Roxane van Iperen en Daan Rovers (2021) -GR (recensie)

Zit er wat voor je bij?

En hoe staat het met mijn voornemen om 50% van vrouwelijke auteurs te lezen? Dat kon beter. Dit kwartaal waren 8 van de 20 boeken (mede) van een vrouwelijke auteur.

Geplaatst in Biografie, Maatschappij, management, Sustainability | Tags: Cradle to Cradle, Danielle Braun, First Break All The Rules, Hoop voor de toekomst, In voor- en tegenspoed, Jane Goodall, marcus buckingham, Michael Braungart, Topboeken, William McDonough | Plaats een reactie

Recensie: In voor- en tegenspoed – leesgenot

Geplaatst op 23 december 2025 door estroocloeck

Wat is een fusie anders dan een huwelijk? Wat is een samenwerking anders dan samenleven? Als je hier eens goed over nadenkt, blijken er best veel overeenkomsten te zijn! En als je In voor- en tegenspoed van Danielle Braun uit 2025 leest, blijk je van het huwelijk, samenleven en scheiden veel te kunnen leren voor een zakelijke fusie, overname en ontvlechting. En dan heb ik het nog niet eens over de gewoonten in andere culturen dan de onze. Dat geeft héél andere perspectieven.

Ja, ook dit nieuwe boek van Danielle is weer een genot om te lezen. Niet in het minst door de prachtige foto’s en de uitzonderlijke hoeveelheid interessante weetjes over andere landen. Maar ook, of juist, door de vele voorbeelden van samenwerking die toch mislopen, om velerlei redenen, en hoe je daar mee om kunt gaan. Geen handboek, wel heel veel inspiratie, en vooral: dingen om over na te denken, zakelijk én privé.

Het managementboek In voor- en tegenspoed …

…. heeft op de kaft een foto van een danspaar. Hij zwiert haar in de rondte, voetjes van de vloer. Ik begrijp uit de inleiding dat het danspaar staat voor de liefde tussen twee mensen. En nu ik deze recensie aan het schrijven ben, denk ik na over de mogelijke diepere betekenis ervan. Samen dansen: één leidt, denkt vooruit, heeft vaak een wat stramme, stabiele houding, is gekleed in stemmig zwart. De ander volgt, geeft zich over, buigt zich in allerlei vormen, laat zich optillen, verliest het contact met de grond, en is ook door het uiterlijk bepalend voor het visuele effect. Naadloos samenwerkend. Zou het zó soms voelen, in een fusie? Twee partijen die al jaren samen zijn, een geweldig resultaat laten zien, met een strak gedefinieerd rolpatroon? En is dat goed …. of gaat het wringen?

Danielle als meneer pastoor

Nou, dit zijn mijn bespiegelingen. Nu naar de bespiegelingen van Danielle. Zij heeft zo’n 30 thema’s van huwen, samenleven en scheiden uitgewerkt, die ze vergelijkt met fuseren, samenwerken en ontvlechten. Vroeger kwam meneer pastoor (of imam, dominee, panjit ((= brahmaan, moest ik opzoeken)), sjamaan, rabbijn) langs om je voor te bereiden op je huwelijk. Danielle hoopt onze zakelijke meneer pastoor te zijn: een beetje psychologisch onderwijs, een ander perspectief op de relationele aspecten. Zelden een meneer pastoor gezien die dat in zo’n vrolijke vorm deed! Al bij het lezen van de inhoudsopgave, uitgevoerd in verschillende kleuren met mooie foto’s, krullen mijn mondhoeken omhoog. Ik geef wat persoonlijke highlights uit het boek.

Huwelijk en fusie

Al bij het eerste deel, van het huwelijk, valt het me op hoe persoonlijk (huwelijk) en zakelijk (fusie) door elkaar lopen. Alsof je over één en hetzelfde onderwerp aan het lezen bent, waardoor de overeenkomsten tussen beide nóg meer opvallen. Zo gaat het over ‘elkaar vinden’, een gevoel krijgen van ‘met jou wil ik dansen’, verliefd worden.

Hierbij staat een stuk tekst plus een foto over de koppelpraktijken van ouders in China: als ze vinden dat het te lang duurt voordat hun kind thuiskomt met een goede partner, gaan ze in een park zitten met een uitgeklapte paraplu. Hierop zit een A4tje met het profiel van het vrijgezelle kind en de voorkeuren voor een partner. Pas als de wederzijdse ouders het eens zijn over een mogelijke match, worden de jongelingen aan elkaar voorgesteld. In de zakelijke wereld maken we ook een profiel van onszelf (of ons bedrijf) en is het zeer nuttig om ook een wensenlijstje voor de partner op te stellen. Want als er éérst een klik is, een soort verliefdheid, ligt de focus op de emotie en de overeenkomsten. Pas ná de fusie blijkt dan of beide partijen wel bij elkaar passen, en dit is vaak de eerste stap naar problemen. Bij de fusie-onderhandelingen horen dus kwesties van ranking (is er gelijkwaardigheid?) en andere mogelijke verschillen.

Leren van andere culturen

Op elke pagina van het boek is wel zo’n cultuurweetje opgenomen, en soms meer dan één. Soms maar 2 regels, en soms wat langer. En op elke pagina lezen we ook een casus, of zelfs twee. Hoe verschillend deze cases ook zijn, er is altijd een gemeenschappelijk issue: er is niet open en eerlijk gesproken over motieven, verschillen, gevoelens van ongelijkwaardigheid, etc. Een hele zorgvuldige voorbereiding is dus van belang.

Bubbelpolygamie en bio-antropologie

In dit stuk komt ook Danielle’s term bubbelpolygamie aan de orde. Je ontmoet je toekomstige zakenpartner vaak in de bubbel waarin jullie beide zitten: events, seminars, gedeelde netwerken, branchevereniging. Het voelt bekend, veilig, vertrouwd. Bubbelpolygamie, buiten je bubbel ‘trouwen’, is zeldzaam, maar kan leiden tot synergie. De term is mij nu duidelijk, hij kwam in een eerder boek naar voren.

Dit eerste deel gaat verder met ‘bio-antropologie’, een interessant stuk over ons brein, over hormonen, en over balimplantaten bij je hond (lees vooral het boek voor meer info hierover).

Achternamen en bedrijfsnamen

Wat me ook opviel was het deel over de keuze van een naam. In westerse culturen neemt de ene huwelijkspartner de naam van de ander over, in andere culturen houden ze hun eigen naam. Patrilineair, matrilineair, dubbel en creatief (verzin iets nieuws!), het komt allemaal voor. Wat doe je bij een fusie? De naam van de grootste? Of de kleinste, als deze een bijzondere naam heeft, of al een sterk merk is in de richting die jullie beiden op gaan? Of iets nieuws?

En wat gebeurt er als het tot een ‘scheiding’, dus ontvlechting komt? Wie houdt de naam, of verdwijnt die helemaal? Hierbij gaat Danielle in op haar eigen samenwerkingsperikelen (met Jitske Kramer – ESC), bij de start was over van alles nagedacht, maar hierover niet. Danielle hield uiteindelijk de naam. Danielle’s eigen ervaringen met diverse samenwerkingsverbanden komen heel vaak voor in het boek, prettig als iemand ook uit eigen ervaring spreekt. Hoewel ik de cases met Jitske soms ongemakkelijk vind, ik ken beiden uit de tijd van hun samenwerkingsverband, en waardeer beiden nu ook individueel. Het voelt alsof ik door een kier in een gordijn gluur in de slaapkamer van mijn ouders.

Het Ja-woord

Leuk is ook het stuk over het Ja-woord. Na een aantal voorbeelden van mooie huwelijksrituelen met geloften in Scandinavië, Mexico en de hindoestaanse samenlevingen, geeft Danielle ook voorbeelden van dergelijke rituelen bij fusies; die van de twee scholen vond ik subliem.

Aan het eind van dit deel (en natuurlijk ook de andere twee delen) is een checklist per hoofdstuk opgenomen, met steeds 5 vragen die je jezelf moet stellen bij een fusie.

Samenleven en samenwerken

Bij deel 2, over samenleven, schreef ik ook veel voor mij interessante punten op. Hoe je vroegere gezinssituatie van invloed is op je gedrag op kantoor, bijvoorbeeld hoe je ruziemaakt. Ik vond dat heel herkenbaar. Verder het model van Schein, over hoe culturen worden gevormd, met 11 vraagstukken verdeeld over interne en externe afstemming. Ik herkende het uit een eerder Tribe-boek. Supernuttig als de twee organisaties worden samengevoegd en er één cultuur moet ontstaan.

Mooi is ook het voorbeeld van het Caribisch gebied, met Afrikaanse, Europese en inheemse culturen, die een unieke smeltkroes hebben opgeleverd. Geen optelsom, maar een nieuwe cultuur. Ik herkende het van Curaçao, waar ik ooit 6 jaar werkte. En tenslotte raakte het stuk over de schoonfamilie me, waarin het gaat over het netwerk van je nieuwe partner, en over het privé-gedrag van je partner, wat jóúw netwerk raakt.

Scheiden en ontvlechten

En dan het deel scheiden. Bijzonder interessant daarin vond ik het stuk over sleur. Geen conflict, maar ook geen lol. Als de pioniersfase voorbij is en alles stabiel draait. Ik vroeg me af hoe ‘erg’ dat is voor een zakelijke relatie, wat de trigger is om er wat aan te doen? En komt niet alle samenwerking daar vroeger of later in terecht? Ik krijg daar niet echt antwoord op. En ook voor persoonlijke relaties die sleur zijn geworden, is hier moeilijk antwoord op te geven. Danielle geeft wel goede tips om uit die sleur te komen, als je denkt: nu is het over! Praten over je allereerste dromen, het omgooien van overlegvormen, of een anti-sleurgesprek, waarvoor ze een format en vragen geeft. Ik heb dan nog één vraag: wat is een MOT?

Interessant is hoe inheemse culturen met conflicten omgaan: de meeste betrekken de héle familie erbij, ooms en tantes gaan dan op zoek naar de oorsprong van het conflict. In het westen, bij zakelijke conflicten, wordt veelal een coach of mediator ingezet. Opvallend vind ik dat de medewerkers in dit stadium schijnbaar niet betrokken worden, zij hebben de rol van ‘kinderen’, niet genoeg wijsheid en ervaring om bij de oplossing een rol te spelen, proef ik. Voor hen moet ‘goed gezorgd worden’. Hoe je dat doet komt wél aan de orde.

Mijn evaluatie van In voor- en tegenspoed

Danielle is geslaagd voor haar rol van ‘meneer pastoor’ voor de zakelijke kant: ja, het was educatief, ik heb heel wat geleerd. Niet alleen over de gewoonten van andere culturen, maar ook door de vergelijking van zakelijk met privé. Ik denk dat er qua emoties veel overeenkomsten zijn in zakelijke en persoonlijke relaties. Met name omdat het veelal gaat over professionals, zzp-ers, kleine bureaus die gaan samenwerken, of relatief kleine instellingen die gaan fuseren. Ik kan me voorstellen dat daar de relationele component heel dominant is. En ja, ik heb ook andere perspectieven gekregen, met name door de kleine verhaaltjes over andere culturen.

Danielle put uit haar studie en haar reizen voor de verhalen uit andere culturen, en uit haar advieswerk voor de meeste cases. Ik denk dat zij de voorbeelden van de grote fusies die bij herhaling opduiken, zoals DaimlerBenz/Chrysler en Renault/Nissan, uit boeken of artikelen heeft. Er zit geen bronnenoverzicht in het boek, dus het is niet makkelijk om nog iets na te lezen. En natuurlijk is resultaat niet gegarandeerd, of jij met de nieuwe kennis en het andere perspectief een betere samenwerking tot stand brengt, of een betere ontvlechting, zullen we nooit weten. Maar iets langer en breder en ánders over iets nadenken is altijd beter, toch?

Door de focus op relationele aspecten, is dit een tijdloos boek geworden, waar we nog lang plezier van kunnen hebben. Van de foto’s, en van de inzichten, die heel gestructureerd in 30 thema’s zijn verdeeld. Makkelijk om zo’n hoofdstuk even na te lezen, als je denkt dat je in een sleur zit, of je zakenpartner ‘vreemdgaat’ met een ander netwerk. Alle 30 thema’s zijn relevant voor het zakendoen anno 2025, dus er is altijd wel iets om na te lezen. Het is een mix van management en persoonlijke effectiviteit, omdat het zeer gericht is op de relatie tussen de oprichters van de fusie-onderneming.

Prachtige vormgeving

De voorbeelden zijn uitstekend: óf herkenbaar, óf heel verrassend, en beide las ik met een glimlach. Die paraplu’s vergeet ik niet gauw. En de balimplantaten ook niet. Daardoor blijft ook de gerelateerde theorie goed hangen. Die glimlach werd breder bij het zien van de geweldige foto’s, die allerlei rituelen weergeven, of gewoon mensen ver weg in hun dagelijkse doen. Veel hiervan zijn door Danielle zelf gemaakt. De ondersteunende kleuren zijn erg goed gebruikt, het maakt de structuur van het boek goed duidelijk. O ja, redelijk goede redactie, ik zag maar 3 typo’s.

Danielle pakt bijzonder veel onderwerpen bij de kop, maar door de indeling in Huwen, Samenleven en Scheiden, en daarbinnen steeds 10 verschillende thema’s, is er een stevige rode draad in te herkennen. Door de breedte gaat het boek niet heel erg de diepte in, het is duidelijk geen handboek. Toch geeft het voldoende aanknopingspunten om eens goed over na te denken. Ik denk dat het ook goed in delen te lezen is, het hoeft niet persé van voor naar achter in één keer uitgelezen te worden. Dat impliceert wel en zekere mate van herhaling, die nergens storend is. De checklists per hoofdstuk zijn heel prettig.

Danielle heeft een fijne, informele schrijfstijl met verrassend weinig antropologisch jargon. Het is vaak grappig, en persoonlijk. Haar uiteindelijk mislukte samenwerking met Jitske komt een aantal keren terug, in vrij objectieve bespiegelingen, en deze kwetsbaarheid maakt het boek nóg prettiger leesbaar, ondanks mijn ongemak af en toe.

Mis je iets als je dit boek niet leest? Ik vind van wel. Ik had echt het Wow-gevoel, door de combinatie van inhoud én uitvoering. Met name voor professionals en MKB-oprichters onmisbaar.

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO 0.

Ik gaf het boek 4 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Lees In voor- en tegenspoed duurzaam …

via de (online) bibliotheek;
of uit een minibieb!

Koop In voor- en tegenspoed duurzaam …

bij de kringloop;
bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
of via B-Corp Bol (aff).

NB. Ik kreeg een recensie exemplaar van ‘nicht’ Danielle Braun.

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in management, Persoonlijke effectiviteit, Uncategorized | Tags: corporate antropologie, Cultuur, Danielle Braun, fusie, In voor- en tegenspoed, Recensie | Plaats een reactie

Familie: ‘tante’ Carol Dweck

Geplaatst op 22 december 2025 door estroocloeck

Ken je dit? Vroeger had je de posters van je favoriete popsterren aan je muur hangen. En nog steeds wil je naar al hun concerten. Je gaat naar alle films van je favoriete filmster. Je leest alles over ze en volgt ze op sociale media. Ze voelen als familie. Ja, dat heb ik ook, met mijn favoriete auteurs. Ik lees al hun boeken zonder recensies te lezen. Ik abonneer me op hun nieuwsbrieven en sociale media. Ze zijn familie, hun foto’s hangen aan de muur. Ik stel elke maand een nieuw familielid aan je voor. Deze maand is dat mijn ‘tante’ Carol Dweck.

Waar schrijft ‘tante’ Carol Dweck over?

‘Tante’ Carol heeft zich gespecialiseerd in motivatie, en in het bijzonder: de rol van mindset daarbij. En zo heet ook haar enige populair-wetenschappelijke boek, dat iedereen kent: Mindset.

Ze stelt dat iedereen op een schaal gezet kan worden, met aan het ene uiteinde de ‘fixed’ mindset en aan het andere uiteinde de ‘groei’ mindset. Die twee mindsets omschrijft ze als volgt:

“In a fixed mindset students believe their basic abilities, their intelligence, their talents, are just fixed traits. They have a certain amount and that’s that, and then their goal becomes to look smart all the time and never look dumb. In a growth mindset students understand that their talents and abilities can be developed through effort, good teaching and persistence. They don’t necessarily think everyone’s the same or anyone can be Einstein, but they believe everyone can get smarter if they work at it. “

Heeft ‘tante’ Carol Dweck andere zakelijke activiteiten?

‘Tante’ Carol werkt als hoogleraar op Stanford Universiteit, in de domeinen psychologie en onderwijs.

Daarnaast geeft ze nog steeds veel lezingen, en is ze mede-auteur van wetenschappelijke publicaties. In december 2025 kwam een paper uit over het onderwijs in de VS, en waarom leerlingen zo onverschillig zijn.

Hoe ziet het persoonlijke leven van ‘tante’ Carol Dweck er uit?

‘Tante’ Carol werd in 1946 in New York City geboren. Ze heeft een oudere én een jongere broer. Pa werkte als handelaar en haar moeder was marketeer.

Ze ging in Brooklyn naar de lagere school, en daar gebeurde iets interessants! De leerlingen kregen hun plaats in het lokaal op basis van…. IQ! En de slimsten kregen leuke klusjes: het schoolbord schoonvegen of de vlag dragen. Later vertelde ze hierover dat ze doodsbenauwd werd om fouten te maken, want zij wás een van die slimsten. Daarom besloot ze om maar niet aan een spellingwedstrijd mee te doen, en ook een competitie in Frans over te slaan. Ze is het nooit vergeten ….

Ze behaalde haar bachelor in 1967, magna cum laude en met honors, aan het Barnard College, een meisjesschool. Ze studeerde daarna aan Yale en behaalde een PhD in Psychologie in 1972. Ze was toen 26 …. Ze ging in 1972 doceren aan de Universiteit van Illinois en werd daarna, in 1981, hoogleraar aan Harvard. In 1985 ging ze terug naar de Universiteit van Illinois, in 1989 naar de Universiteit van Columbia en in 2004 werd ze hoogleraar Psychologie in Stanford. Daar werkt ze nog steeds.

Haar onderzoek draaide altijd en draait nog steeds om mindset en motivatie. Daar heeft ze diverse prijzen voor gewonnen (in 2017 zelfs eentje met een prijzengeld van $4 miljoen, jawel). In 2014 gaf ze een veelbekeken TedTalk. Er is ook veel kritiek op haar onderzoeken, met name omdat ze niet repliceerbaar bleken in een onderwijs-omgeving.

Ze is getrouwd met David Goldman, theaterdirecteur én -recensent. Hij werkt ook op Stanford.

Welke boeken schreef ‘tante’ Carol Dweck?

‘Tante’ Carol schreef twee wetenschappelijke werken en was editor bij een derde. Daarna schreef ze haar Magnum Opus Mindset, wat een paar keer is herzien en geupdated. Die laatste las ik, recenseerde ik én ik schreef er een samenvatting van.

(Ze schreef ook het voorwoord voor Cultures of Growth van Mary C. Murphy, maar betrokkenheid bij diens onderzoek óf bij het boek lijkt ze niet gehad te hebben.)

Mindset (2006 / 2012 / 2017)

Uit mijn recensie: Waarom is de ene mens slimmer dan de ander? Of ethischer? Zit dat in de genen? Of heeft het te maken met je achtergrond, ervaringen, training, of de manier waarop je leert? Het is waarschijnlijk genen èn ontwikkeling. Dat betekent dat je slim of minder slim geboren wordt, en slimmer kunt worden. Maar alléén als je dat ook echt gelooft! ‘Tante’ Carol heeft in tientallen jaren onderzoek ontdekt dat je zelfbeeld grote invloed heeft op je leven. Dat is de kern van deze bestseller, in 2017 geheel herzien Ik vond het heel leerzaam en schreef er dus ook een Samenvatting van. Lees mijn recensie | Koop mijn Samenvatting | Koop bij Libris.

Handbook of Competence and Motivation (2005), als editor

Ik las dit boek niet, dus hierbij een deel van de Engelstalige flaptekst: This important handbook provides a comprehensive, authoritative review of achievement motivation and establishes the concept of competence as an organizing framework for the field. The editors synthesize diverse perspectives on why and how individuals are motivated in school, work, sports, and other settings. Written by leading investigators, chapters reexamine central constructs in achievement motivation; explore the impact of developmental, contextual, and sociocultural factors; and analyze the role of self-regulatory processes. Niet leverbaar in NL.

Self Theories (1999)

Ik las dit boek niet, dus hier een deel van de Engelstalige flaptekst: This innovative text sheds light on how people work — why they sometimes function well and, at other times, behave in ways that are self-defeating or destructive. The author presents her groundbreaking research on adaptive and maladaptive cognitive-motivational patterns and shows: * How these patterns originate in people’s self-theories; * Their consequences for the person — for achievement, social relationships, and emotional well-being; * Their consequences for society, from issues of human potential to stereotyping and intergroup relations; * The experiences that create them.

Koop bij Bol

Motivation and selfregulation across the lifespan (1998)

Ik las het boek niet, dus hierbij een deel van de flaptekst: In the last two decades, an approach to the study of motivation has emerged that focuses on specific cognitive and affective mediators of behaviour, in contrast to more general traits or motives. This ‘social-cognitive’ approach grants goal-oriented motivation its own role in shaping cognition, emotion and behaviour, rather than reducing goal-directed behaviour to cold-blooded information processing or to an enactment of a personality type. This book adds to this process-oriented approach a developmental perspective.

Koop bij Bol

Verantwoording

Alle informatie is ontleend aan Wikipedia, Bol, Carol’s eigen website

Meer weten over mijn familie?

In januari 2023 (update november 2025) stelde ik neef Menno Lanting voor.
En in februari nicht Jitske Kramer.
In maart was de beurt aan neef David Graeber.
April was voor nicht Naomi Klein.
In mei stelde ik neef Joris Luyendijk voor.
En in juni nicht Margriet Sitskoorn.
In juli was de beurt aan neef Daniel Pink.
Augustus was voor nicht Mariana Mazzucato.
In september stelde ik oom Jos Burgers voor.
En in oktober nicht Danielle Braun.
In november was de beurt aan oom Stephen R. Covey en zijn kinderen.
December was voor nicht Brené Brown.
In januari 2024 stelde ik neef Martin van Staveren voor.
En in februari nicht Japke-d. Bouma.
In maart was de beurt aan neef Walter Isaacson
April was voor nicht Kate Raworth.
In mei stelde ik neef Raymond de Looze voor.
En in juni nicht Roos Vonk.
In juli was de beurt aan oom Daniel Kahneman.
Augustus was voor nicht Rita McGrath.
In september stelde ik neef Berthold Gunster voor.
En in oktober nicht Barbara Baarsma.
In november was de beurt aan neef Adam Grant
December was voor nicht Susan Cain
In januari 2025 stelde ik neef Kees Klomp aan je voor.
En in februari nicht Nadine Maarhuis.
In maart was de beurt aan oom Robert Cialdini
April (update november 2025) was voor tante Jane Goodall
In mei stelde ik neef Jaap Bressers aan je voor
En in juni nicht Babette Porcelijn.
In juli was de beurt aan mijn neef Yuval Noah Harari
Augustus was voor nicht Robin Wall Kimmerer
In september stelde ik neef Rutger Bregman aan je voor
En in oktober nicht Roxane van Iperen
In november was de beurt aan neef Roman Krznaric.
December was voor ‘tante’ Carol Dweck.

Geplaatst in Uncategorized | Plaats een reactie

Recensie: Ga met je sterke punten aan de slag – supernuttig

Geplaatst op 18 december 2025 door estroocloeck

Eerst las ik in Weg met alle regels dat de beste managers focussen op de sterke punten van hun medewerkers. Daarna ontdekte ik mijn eigen sterke punten in Ontdek je sterke punten (duh). En zojuist las ik het laatste boek in de sterke-punten-trilogie van Marcus Buckingham: Ga met je sterke punten aan de slag, de vertaling van Go, Put Your Strengths to Work! uit 2007. In 6 stappen leerde ik hoe ik mijn sterke punten het best kan inzetten. Praktisch, inspirerend en supernuttig!

De sterke punten-beweging is zeker niet nieuw. Sterker nog, hij begon in de 18^de eeuw al, bij de econoom David Ricardo, die stelde dat de beste bedrijven op hun sterke punten focussen. Hedendaagse managementgoeroes als Peter Drucker herhalen dat en Jim Collins bewees het zelfs (in Good to Great). En dan zijn er nog de Gallup-onderzoeken onder miljoenen (ja echt!) medewerkers en 60.000 managers, die aantonen dat deze resultaten ook voor mensen gelden. Dus niet langer getreuzeld, aan de slag … met je sterke punten!

Het zelfhulpboek Ga met je sterke punten aan de slag! …

… geeft dus 6 stappen om in 6 weken ‘het beste uit jezelf te halen’. Dat vond ik erg blah-blah-Amerikaans klinken, maar ik stak toch veel op van dit boek. In elk van de 6 stappen zit wel iets zinvols. De vele voorbeelden helpen daarbij. Marcus houdt ons voor één hoofdstuk per week te lezen en de opdrachten hierin uit te voeren. Niet sneller! Aan het eind van elk hoofdstuk vind je opdrachten of vragenlijsten die je helpen met het uitvoeren van het 6-stappenplan.

Stap 1. Ontmasker de mythe. (Wat houdt je tegen?).

Er zijn 3 mythes die je doen geloven dat je zwakke punten moet verbeteren:

Als je groeit, verandert je persoonlijkheid. Welnee! Als je groeit word je méér wat je al bent. Het bewijs hiervoor is onder andere te vinden in persoonlijkheidstesten, die je met tussenpozen doet, en bij tweelingen die apart van elkaar opgroeien, en die qua persoonlijkheid steeds meer op elkaar gaan lijken.
Je groeit het meest in de gebieden waarin je het zwakst bent. Welnee! Juist in de gebieden waarin je sterke punten liggen. Want als je wat nieuws leert, worden in je hersenen nieuwe verbindingen gelegd. Dat kost de minste energie in gebieden waar al veel verbindingen liggen, want daar zijn al bloedvaatjes en proteïnen aanwezig die voor verbindingen nodig zijn.
Een goed teamlid doet alles wat nodig is om het team te helpen. Welnee! Een goed teamlid zet vaak zijn sterke punten in en zoekt een ander teamlid met sterke punten die zijn zwakke punten compenseren. Win-win!

Stap 2. Wees reëel. (Weet je wat je sterke punten zijn?)

Een sterk punt bestaat uit 3 componenten: talent (aangeboren) + vaardigheden (aangeleerd) + kennis (aangeleerd). Zo’n sterk punt is dus afhankelijk van de context, niet elke vaardigheid of kennis is overal even nuttig. Voorbeeld: als verkoper moet je het talent ‘competitie’ hebben, maar de kennis van een product is weinig meer waard als je een ander product gaat verkopen.

Hoe herken je jouw sterke punten dan? Er zijn 4 signalen (SIGNs) voor een sterk punt (SP): Succes, je bent er goed in. Instinct, je voelt je ertoe aangetrokken. Groei, het gaat steeds makkelijker, je leert het snel. Noodzakelijk, je voelt je na het doen van zo’n SP-activiteit voldaan, er is een behoefte van jezelf vervuld. Je komt er dus achter als je regelmatig, tijdens alle je activiteiten, je gevoelens vastlegt. Hiervoor is er een handige test met per SIGN een aantal statements die je kunt raten.

Stap 3. Bevrijd je sterke punten. (Weet je hoe je er het best gebruik van kunt maken?)

In het Engels: FREE je SP, waarbij FREE staat voor Focus, identificeer hoe en wanneer het SP je helpt; Resultaat, vind gemiste kansen in je huidige rol (waar je je SP nog niet inzet); Educatie, nieuwe vaardigheden leren om je SP in te zetten, en verder te verbeteren; Expansie, nieuwe werkzaamheden zoeken waarbij je je SP kunt inzetten.

Stap 4. Stop je zwakke punten. (Hoe kun je die vermijden?)

Eerst identificeer je je zwakke punten (ZP) door de SIGN-methode negatief in te zetten: gebrek aan Succes, of Instinct, of Groei, of Noodzaak. Vervolgens ga je ermee stoppen, door de STOP-strategie: Stop met de activiteit en kijk of iemand het merkt; Teamwork, sluit je aan bij een teamlid die het juist als SP heeft; Offer (niet opofferen, meer aanbieden, lijkt me) een SP, waarmee je betere resultaten haalt en je bedrijf zal je die activiteiten liever geven als het meer rendement van je tijd oplevert; Perspectief, bekijk je ZP op een andere manier, misschien kun je de activiteit op een ander moment van de dag doen, of het zien als een voorwaarde om je sterke punten te kunnen inzetten.

Stap 5. Praat erover. (Hoe bouw je een sterk team?)

Op een zeker moment heb je hulp nodig van je manager om je sterke punten beter te kunnen inzetten. Niet omdat je het zo leuker voor je zelf maakt, maar omdat je dan een grotere bijdrage levert en het voor je manager dus leuker maakt. Hiervoor heb je 4 gesprekken nodig: 1. Een oefengesprek met vrienden om te leren uitleggen wat je sterke punten precies zijn. 2. Het gesprek met je manager in de vorm van: Hoe kan ik je helpen? Geef concrete voorbeelden hoe jouw sterke punt een teamactiviteit kan verbeteren, of jezelf productiever kan maken. 3. Een oefengesprek met je vrienden om je zwakke punten uit te leggen. Niet klagen, verbloemen of excuses maken, maar formuleren als: het kost me veel tijd om … / ik ben inefficiënt als …/ ik heb weinig goede ideeën als …. Laat je niet verleiden met goede adviezen om je ZP te verbeteren, weer ze af met ‘wat ik echt wil is meer tijd voor … een SP. 4. Het gesprek met je manager over je ZP: In de vorm van: hoe kun jij mij helpen met mijn ZP?

Stap 6. Ontwikkel goede gewoonten. (Hoe zorg je ervoor dat het zo blijft?)

Veranker de omschrijving van je sterke en zwakke punten in je brein, zodat je ze altijd snel kunt formuleren. Lees elke dag die omschrijvingen door en leer ze uit je hoofd.
Maak elke week een weekplan met acties om je SP meer in te zetten en om je ZP te minimaliseren.
Analyseer elk kwartaal je sterke punten, identificeer hoogtepunten, tastbare prestaties, en praat erover met je manager.
Neem elk halfjaar een week de tijd om je sterke punten opnieuw te identificeren, want ze zullen veranderen als jouw omgeving, je werk, je rol, verandert. Je hebt nieuwe vaardigheden geleerd en nieuwe kennis opgedaan.

Mijn evaluatie van Ga met je sterke punten aan de slag!

De stelling dat het ontwikkelen van je sterke punten meer rendement oplevert dan werken aan je zwakke punten is al jaren bekend. Waar voor mij het meest te leren viel was in het identificeren van je sterke punten middels de SIGN-methode. Die klinkt wat simpel, maar was met de vele voorbeelden heel nuttig. Iets waarin je succesvol bent, maar wat je geen voldoening schenkt, is dus geen sterk punt. De wetenschappelijke onderbouwing voor veel uitleg is niet direct in het boek te vinden, het heeft dan ook geen literatuurlijst of bronnenoverzicht. In de tekst zijn wel een aantal klassiekers opgenomen waaraan het een en ander wordt ontleend, zoals het genoemde Good to Great maar ook Flow.

Het zoeken hoe je op je werk het best tot je recht komt, hoe je leuk werk voor jezelf organiseert, is van alle tijden en blijft relevant, ook in de tijd van de opmars van AI. Misschien juist in de tijd van de opmars van AI, aangezien veel van onze activiteiten sooner or later door AI zullen worden overgenomen. Dat is te zeggen, de kennis en een deel van de vaardigheden zijn door AI te leren. De talenten niet. Dat maakt het inventariseren van je sterke punten, met in je achterhoofd een afweging maken waarmee je ook in de toekomst succesvol kunt zijn, een zeer nuttige exercitie.

Al is het boek wat ouder, de voorbeelden zijn goed. De situaties zijn herkenbaar, en het gebruikmaken van een personage, Heidi, die ook alle stappen doorloopt en zo haar werkzaamheden optimaliseert, is heel goed gedaan. De structuur van het boek is goed, met de 6 stappen, en de vele acroniemen (die soms wat slecht te vertalen zijn in het Nederlands) voor de subonderdelen. Er zitten veel templates bij en vragenlijsten om in te vullen, hoe makkelijk. Ook heeft het boek wat illustraties. De schrijfstijl is prettig, geen lange zinnen, geen jargon, gewoon een begrijpelijk betoog.

Must Read? Niet persé, hoewel …. als je je door AI verdrongen voelt, dan zeker wél!

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO -.

Ik gaf het boek 4*

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Lees Ga met je sterke punten aan de slag duurzaam …

via de (online) bibliotheek;
digitaal en gratis via Kobo Plus;
of uit een minibieb (dat deed ik ook!)!

Koop Ga met je sterke punten aan de slag duurzaam …

bij de kringloop;
bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
niet meer beschikbaar bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in zelfhulp | Tags: Ga met je sterke punten aan de slag, Go Put Your Strengths to Work, Marcus Bucingham, Recensie | Plaats een reactie

Recensie: Samen safe – praktisch

Geplaatst op 16 december 2025 door estroocloeck

Er is veel gezegd en geschreven over psychologische veiligheid, en er zijn ontelbare projecten opgetuigd. Toch heeft al die aandacht niet gebracht wat het zou moeten. In Samen safe uit 2025 rafelt Hans van der Loo uiteen wat daarvan de oorzaak is en geeft hij ons een nieuwe aanpak, reset en update. De ondertitel verklapt de kern van de nieuwe aanpak: kleine gewoontes. En niet een paar, nee, 150 (ongeveer …)! Ik vond het boek lekker praktisch.

Hans geeft het bouwen aan psychologische veiligheid ook 5 nieuwe uitgangspunten, 5 x S: Snel, Systemisch, Subtiel, Samenspel en Slagvaardig. Samen met 3 dimensies, 10 regels en 10 knoppen, plus de 150 gewoonten, heeft Hans een gestructureerde aanpak uitgewerkt die wat mij betreft uitblinkt in Snel en Simpel. Op welk niveau je ook zit in je organisatie, je kunt er direct mee aan de slag.

Het managementboek Samen safe …

… begint in deel 1 met wat achtergronden. De term psychologische veiligheid (PV) is geïntroduceerd door Edgar Schein, en ook Warren Bennis sprak er al over. Maar PV kreeg bekendheid door Amy Edmondson en nog meer door Google, dat in 2012 een onderzoek deed naar het geheim van succesvolle teams. Google deed literatuuronderzoek, volgde 180 teams en nam maar liefst 36.000 interviews af. Ze kwamen er niet uit: zowel de samenstelling (wie) als de structuur (wat) van de teams leek niks uit te maken voor de mate van succes. Wat wel uitmaakte? Het gedrag van de teamleden, hoe ze met elkaar omgingen. Google hing hun analyses op aan de term PV en gaven zo een wetenschappelijk tintje aan hun onderzoek.

Amy Edmondson

Amy Edmondson is het meest bekend geworden door haar proefschrift uit de 90-er jaren over medische missers in ziekenhuizen. Haar hypothese was dat goed geleide en hecht functionerende teams minder missers zouden maken. Maar ze ontdekte dat juist die teams véél meer missers rapporteerden dan ‘mindere’ teams. Hoe kon dat nu? De clou zit in het woordje ‘rapporteerden’. In mindere teams werd het maken van fouten tegen je gebruikt, dus je zou wel gek zijn als je ze rapporteerde! Goede teams gebruiken fouten om van te leren, dus álles werd gerapporteerd. Dat positieve teamklimaat noemde zij PV.

Amy werkte 6 gewoonten uit die volgens haar de kern van PV vormen: 1. Teamleden spreken zich uit over moeilijke onderwerpen. 2. Fouten worden niet tegen je gebruikt. 3. Teamleden wijzen je niet af omdat je anders bent. 4. Geen enkel teamlid zal bewust de inspanningen van anderen ondermijnen. 5. Ieders unieke vaardigheden en talenten worden gewaardeerd en benut. 6. Het is makkelijk om hulp te vragen aan andere teamleden.

De definitie van psychologische veiligheid

Dat is nogal breed. En iedereen ziet wat anders in PV. Hans heeft daarom een definitie van PV geformuleerd: “PV is een teamklimaat waarin persoonlijke inbreng, onbevreesde communicatie en gelijkwaardig meedoen tot dagelijkse gewoonten zijn gemaakt.“ Deze drie dimensies hebben elk een hoofdstuk in het tweede deel van het boek. Met de drie dimensies heeft Hans een sandwichmodel gemaakt, die ik geen toegevoegde waarde vond hebben, sorry. Opeten, die sandwich.

De resultaten van PV-projecten vallen nogal tegen, stelt Hans. In plaats van een beter werkklimaat te creëren, is het juist de bron van gedoe en onveiligheid geworden. Denk aan verwarring over terminologie. Wat is psychologische veiligheid anders dan technische veiligheid, sociale veiligheid (ehhh, wat?), vertrouwen, Diversiteit & Inclusie, Deep Democracy, emotionele intelligentie? En ook gedoe in de vorm van misverstanden, zoals dat PV betekent dat je vooral lief voor elkaar moet zijn, dat de targets omlaag moeten, of dat je ‘alles eruit moet gooien’. Of belemmeringen, zoals het idee dat het de taak van de leidinggevende is om voor PV te zorgen. Hans besteedt hoofdstuk 2 aan het uitleggen van de overeenkomsten en verschillen van allerlei termen en van ander gedoe.

Microgewoonten, teamgewoonten en nudges

In hoofdstuk 3 gaat hij in op het fenomeen micro-gewoonten (MG), die in principe weinig tijd en inspanning hoeven te kosten. Het is een simpel ‘als … dan’ proces. Je bepaalt een trigger, formuleert een verlangen, en zorgt voor microbeloningen. Deze kun je inbedden in team-gewoonten (TG), bijvoorbeeld bij een check-in. Als meerdere teamleden de micro-gewoonten hebben eigen gemaakt, wordt het onderdeel van de teamcultuur.

Een andere manier om gewoonten te veranderen is door middel van nudges (N), triggers die mensen onbewust in de goede richting sturen. Wat Hans niet noemt, is dat het belangrijk is dat bij nudges de keuzes die je hebt hetzelfde blijven: je hebt nog steeds opties om er niet in mee te gaan, en financiële prikkels veranderen ook niet. Zoals de vlieg in het urinoir (je mag er nog steeds naast piesen) of de gezonde keuzes in de supermarkt of cafetaria, die op ooghoogte staan (voor de ongezondere moet je wat meer moeite doen, maar ze staan er wel). Een nudge als N15, een reflectievraag stellen aan een collega vind ik niet zo passen: als vragensteller én collega kun je moeilijk weigeren daaraan mee te doen. En N28, Feedback Friday, en N30, Feedback estafette, daar kun je je ook niet zomaar aan onttrekken zonder negatieve gevolgen, lijkt me. Als je dat doet, maak je je psychologisch zéér onveilig!

Persoonlijke inbreng

Na deze theoretisch beschouwingen gaan we in deel 2 lekker aan de slag. Elk van de drie dimensies heeft een paar ‘knoppen om aan te draaien’, in totaal 10. En elke dimensie heeft 50! gewoonten en nudges om uit te kiezen, dus 150 in totaal. Hans begint met Persoonlijke Inbreng. De knoppen hierbij zijn 1. Zelfinzicht, 2. Zelfexpressie en 3. Zelfontwikkeling. Hans behandelt mentale diversiteit in het team, waarvan je gebruik kunt maken om blinde vlekken tegen te gaan, besluitvorming te verbeteren en meer invalshoeken voor complexe problemen te krijgen. Natuurlijk zijn er ook nadelen aan diversiteit: ongemakkelijk in de omgang, meer breinenergie vereist en natuurlijk is ons oerbrein niet dol op ‘vreemden’. Grappig is het kader met ‘Woorden doen ertoe’. In een onderzoek van Hans zelf bleek de houding van werkende Nederlanders ten opzichte van ‘diversiteit en inclusie’ best negatief: slechts 29% zag er wat in. Maar de woorden ‘jezelf zijn en erbij horen’ scoorden maar liefst 83%! Bij dit hoofdstuk gaat Hans ook in op Mindset van Carol Dweck (topboek) en de uitwerking ervan in organisaties via Cultures of Growth van Mary C. Murphy (brrrrrr).

Onbevreesd communiceren

Hoofdstuk 5 behandelt de dimensie Onbevreesd communiceren. Hierbij horen de volgende 4 knoppen van de 10: 4. Je mening delen en actief luisteren; 5. Fouten bespreken; 6. Feedback vragen en geven; en 7. Uitdagen. Onbevreesd communiceren vereist moed, want je moet blokkades overwinnen (denk aan angst voor afwijzing), maar ook kwetsbaarheid en respect. Een Teamgewoonte (TG 19) is de Japie-Krekel-regel: elk teamlid krijgt bij toerbeurt de rol om kritische vragen te stellen of andere perspectieven te benoemen, ‘als de keurigste leerling van de klas’. Bij Fouten bespreken verwijst Hans naar het boek Goed fout van Amy Edmondson, waarin verschillende typen fouten worden onderscheiden. Bij uitdagen zie ik bij de Teamgewoonten TG 33 staan: een roulerende ‘advocaat van de duivel’, die verantwoordelijk is voor uitdagende meningen en kritische vragen. Ik zou deze advocaat Japie Krekel noemen ….

Gelijkwaardig meedoen

Hoofdstuk 6 gaat over Gelijkwaardig meedoen. Hierbij horen de knoppen 8. Erbij horen; 9. Ertoe doen; en 10. Van betekenis zijn. Mooi bij Erbij horen vind ik MG 38: je taalgebruik aapassen, met de woorden ‘wij’, ‘ons’ en ‘samen’. Kleine moeite, groot succes! En bij Ertoe doen bespreekt Hans het ontwikkelen en benutten van sterke punten, bijvoorbeeld met job crafting. Ik ben een groot fan van de sterke-punten-benadering. Ook gaat een groot stuk over je waardering tonen en, het tegenovergestelde, het inpikken van andermans ideeën. Bij Van betekenis zijn, quote Hans uit Bullshit Jobs van David Graeber, met een grote rol voor ‘betekenisloze’ bureaucratie, consultancy en vergaderende managers. De Microgewoonten, Teamgewoonten en Nudges hierbij zijn verrassend simpel én nuttig.

Implementatie

En dan is het tijd voor de uitleiding. PV blijft vaak steken in goede bedoelingen en eindeloze praatsessies. Met dit boek kun je ook echt wat gaan dóén. Ik werd enthousiast van het idee dat je dus niet hoeft te wachten op een PV-project, je kunt met je team, en zelfs in je eentje aan de slag en de PV zich als een olievlek laten uitbreiden. Maar Hans waarschuwt voor bottom-up: bij Google leidde het tot fragmentatie en inconsistentie, de olievlek-werking kan ook uitblijven. Oplossing: subliem samenspel, dat zorgt voor synergie en co-creatie. Hans heeft 10 regels opgesteld waar je dan op moet letten. Deze regels heeft hij kort uitgewerkt met voorbeelden.

Voorbereiding:

Maak een schets van de huidige situatie
Start vanuit een visie
Stel prioriteiten voor maximaal effect
Maak duidelijke afspraken.

Subliem samenspel op alle niveaus:

5. Werk op organisatieniveau aan bewustwording, steigerbouw (hulpmiddelen) en voorbeeldgedrag
6. Werk op teamniveau aan Teaming, Microgewoonten, Teamgewoonten en Nudges
7. Werk op individueel niveau aan praktisch leiderschap.

Structuur en versterking:

8. Breng structuur aan in wat werkt
9. Versterk waar nodig en gewenst
10. Houd zicht op visie, prioriteiten en resultaten.

Na alle leerpunten uit voorgaande hoofdstukken brengen deze 10 regels geen verrassingen meer met zich mee.

Mijn evaluatie van Samen safe

Hans heeft het wat abstracte ‘psychologische veiligheid’ heel concreet uitgewerkt. De uitleg wat het wél en niet is maakte bij mij eerst de verwarring nog wat groter, omdat ik sociale veiligheid, het domein van juristen, niet kende. Maar uiteindelijk zijn de contouren van PV duidelijk. Het meeste leerde ik van deel 2, met de overvloed aan voorbeelden, cases, onderzoeken en met name de interventies om tot gewoonten te komen. De basis van PV is eigenlijk common sense, elkaar respectvol behandelen, maar ja, uit eigen ervaring kan ik zeggen dat dat niet overal gebeurt, vaak onbewust.

Het boek is absoluut een goede toevoeging aan jouw boekenkast vol theorie over verandermanagement, cultuurverandering en teamontwikkeling. De interventies geven handen en voeten aan het stukje bij beetje veranderen van de omgangsvormen. Deze interventies zijn niet nieuw, ik herken ze uit de verandermanagementliteratuur, met tweaks. Je kunt dit zien als ‘feest der herkenning’ of ‘weinig verrassend’, dat hangt af van je eigen mindset denk ik.

De voorbeelden, echte cases en verzonnen situaties, zijn erg goed gekozen en heel herkenbaar. Doordat Hans ze met veel details beschrijft, gaan ze ook echt leven en kun je de leerpunten begrijpen. Minder enthousiast ben ik over de redactie van het boek. Relatief veel typo’s en ontbrekende woorden (in het eBook). In de literatuuropgave zie ik veel verwijzingen naar het jaar van de laatste druk, in plaats van het publicatiejaar. Kahneman 2022 (Ons feilbare denken stamt uit 2011), Isaacson 2025 (Elon Musk is van 2023). Wat een rare keuze! Misschien ben ik nu prinses op de erwt, maar ik vind steken laten vallen in de uitvoering gewoon erg jammer, na alle aandacht die er voor de inhoud wél is.

De illustraties zijn nuttig, ze geven een overzicht van de verschillende dimensies, knoppen en regels, en ondersteunen de structuur van het boek. De sandwich kan weg, eet die maar op vóór de volgende druk. Hans’ schrijfstijl is zoals altijd prettig, weinig jargon. Wel wordt er behoorlijk wat herhaald, met name in de interventies. Ik snap dat je dezelfde interventie, eventueel met een kleine aanpassing, voor meerdere doelen kunt gebruiken. Zoals die van advocaat Japie Krekel. En sommige nudges vind ik geen nudge, maar ach, een roos is nog steeds een roos …. Misschien zijn het dan geen 150 kleine gewoonten, het zijn er in ieder geval méér dan genoeg om energiek en geïnspireerd, samen aan de slag te gaan met psychologische veiligheid.

Zit je vast met je project, wordt er meer gepraat dan gedaan, dan is dit boek voor jou. Goed gedaan, Hans!

Conclusie

Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos +.

Vorm: Aansprekend+, Verzorgd -, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +

FOMO 0.

Ik gaf het boek 3 ½ *

Ken je dit boek? Wat vond je ervan?

Lees Samen safe duurzaam …

via de (online) bibliotheek;
digitaal en gratis via Kobo Plus (dat deed ik ook!);
of uit een minibieb!

Koop Samen safe duurzaam …

bij de kringloop;
bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
of via B-Corp Bol (aff).

Keus genoeg!

Abonneer je hier op de wekelijkse blog-updates!

Geplaatst in management, psychologie | Tags: Hans van der Loo, psychologische veiligheid, Recensie, Samen safe | Plaats een reactie

Het boek Groene supermacht …

Stand van zaken rond CO2 uitstoot en hernieuwbare energie

Innovatie in CO2-beleid

De COP’s

Corona en de Green Deal

De urgentie is weg

Draghi en de Green Deal

Onze buren

Degrowth en donut

Rechtvaardige transitie

Klimaatleiderschap

Mijn evaluatie van Groene supermacht

Conclusie

Lees Groene supermacht duurzaam …

Koop Groene supermacht duurzaam …

Het maatschappelijke boek Freakonomics …

Waar zijn alle criminelen gebleven?

Waarom wonen drugsdealers nog bij hun moeder?

Auto-ongelukken versus vliegtuig-ongelukken

Welke naam is garantie voor succes?

Mijn evaluatie van Freakonomics

Lees Freakonomics duurzaam …

Koop Freakonomics duurzaam …

Het biografische boek Het spel van de populist …

De menselijke behoeften

Apen

Milkshakes

Het spel van de populisten

Weinig vertrouwen in Rutte

COVID herstelt het vertrouwen

Van Mark Rutte naar Dilan

Wat kunnen we doen tegen polarisatie?

Mijn evaluatie van Het spel van de populist

Lees Het spel van de populist duurzaam …

Koop Het spel van de populist duurzaam …

Over de Samenvatting van Shonda Rhimes’ Een jaar lang Ja: Snel, goed en goedkoop

Snel

Goed

Goedkoop

Geen AI

Over het oorspronkelijke boek Een jaar lang Ja

Deze 50 non-fictieboeken wil ik in 2026 lezen:

Vanuit Elly d’r Strategy

Vanuit Elly d’r Suggesty

Zit er ook wat voor jou bij?

Mijn top 4 non-fictieboeken van Q4 2025

In voor- en tegenspoed (2025) – 4 1/2 *

Hoop voor de toekomst – Hope, A Spiritual Journey (1999) – 4 1/2 *

Weg met alle regels – First, Break All The Rules (1999) – 4 1/2*

Cradle to cradle (2007) – 4 1/2*

Verder las ik deze 16 non-fictie boeken:

Het managementboek In voor- en tegenspoed …

Danielle als meneer pastoor

Huwelijk en fusie

Leren van andere culturen

Bubbelpolygamie en bio-antropologie

Achternamen en bedrijfsnamen

Het Ja-woord

Samenleven en samenwerken

Scheiden en ontvlechten

Mijn evaluatie van In voor- en tegenspoed

Prachtige vormgeving

Conclusie

Lees In voor- en tegenspoed duurzaam …

Koop In voor- en tegenspoed duurzaam …

Waar schrijft ‘tante’ Carol Dweck over?

Heeft ‘tante’ Carol Dweck andere zakelijke activiteiten?

Hoe ziet het persoonlijke leven van ‘tante’ Carol Dweck er uit?

Welke boeken schreef ‘tante’ Carol Dweck?

Mindset (2006 / 2012 / 2017)

Handbook of Competence and Motivation (2005), als editor

Self Theories (1999)

Motivation and selfregulation across the lifespan (1998)

Verantwoording

Meer weten over mijn familie?

Het zelfhulpboek Ga met je sterke punten aan de slag! …

Stap 1. Ontmasker de mythe. (Wat houdt je tegen?).

Stap 2. Wees reëel. (Weet je wat je sterke punten zijn?)

Stap 3. Bevrijd je sterke punten. (Weet je hoe je er het best gebruik van kunt maken?)

Stap 4. Stop je zwakke punten. (Hoe kun je die vermijden?)

Koop Freakonomics* duurzaam …*

**Hoop voor de toekomst – Hope, A Spiritual Journey (1999) – 4 1/2** *