Ik las De afrekening van Roel Janssen uit 2019. ING is veel in het nieuws de laatste maanden: de aandeelhouders gaven de Raad van Commissarissen èn de Raad van Bestuur géén decharge over 2018! Een unicum voor beursgenoteerde ondernemingen. Maar de reden ervoor is duidelijk: eerst een witwasschandaal plus enorme boete, daarna een salarisrel rond CEO Ralph Hamers. Janssen vraagt zich af waar die zelfoverschatting van ING vandaan komt.
Hebben ze dan niets geleerd van de financiële crisis in 2008? Zijn ze vergeten dat ze zijn gered door de Nederlandse Staat, nadat ze zwaar geïnvesteerd hadden in de Amerikaanse rommelhypotheek-producten?
Zijn ze vergeten dat ze toen alle waarschuwingen in de wind sloegen, de risico’s van de producten niet kenden, en niet wilden kennen?
Zijn ze vergeten dat dat kwam door de drive om snel en veel winst te maken?
Blijkbaar. Janssen helpt hen èn ons herinneren aan die tijd met een vlot geschreven boek à la De Prooi. Eerlijk is eerlijk, ik heb het net wat minder ademloos gelezen als die bestseller. Misschien omdat het wat minder objectief lijkt met Wouter Bos als de held, Balkenende als een van de schurken, Tonko Gast als de wetenschapper die niet geloofd wordt. Het lijkt wel een filmscript!
Ik las De netwerkexpeditie van Geert Nijs uit 2019. Een heel mooi vormgegeven boek waarin de metafoor van een expeditie naar een nieuw continent (a.k.a. een andere manier van samenwerken, namelijk in een community) tot in de finesses is uitgewerkt.
Alles wat je nodig hebt, de mensen, de tools, de communitymanager, vind je in het hoofdstuk ‘De reisvoorbereiding’ als de reisgenoten, de reisuitrusting en de reisleider. Daarna volgen 3 expedities: ‘De teamreis’, ‘De communityreis’ (waarbij aandacht gegeven wordt aan Communities of practice en Communities of Interest) en ‘Op reis buiten je organisatie’.
Deze expedities zijn in feite gedetailleerd uitgewerkte implementatieplannen waarbij het werken met sociale technologie centraal staat. Niet de exacte functionaliteit van die tools wordt uitgewerkt, maar de manier waarop je de communityleden beweegt er gebruik van te maken. En de leiders natuurlijk, die het goede voorbeeld moeten geven. Dit zou moeten leiden tot zelforganisatie en zelfsturing. Ik vraag me af of dat wel zo gemakkelijk gaat…….
Bij de publicatie van het boek Hoe word ik een rat? van Joep Schrijvers in 2002 was er blijkbaar een hoop reuring. ‘Dit is een stuitend boek over hoe mensen ten koste van anderen hun zin kunnen krijgen in een organisatie door rattengedrag’, zo vatte het Nederlands Dagblad dit boek bondig samen.’ lees ik. Nu, bijna 20 jaar later, zou ik zo’n reactie niet meer verwachten.
We zijn niet meer verbaasd over de rattigheid van onze collegae en bazen. We herkennen de voorbeelden van de auteur, komen ze misschien zelfs tegen in moderne management- of zelfhulpboeken. Maakt dat dit boek gedateerd? Nee zeker niet. Het is een feest der herkenning, mooi geschreven, soms confronterend, altijd vermakelijk. En eerder bedoeld als een waarschuwing dan een handleiding. Denk ik.
In het managementboek Hoe word ik een rat? ….
… vraagt de auteur ons: Waarom zou je het over politieke spelletjes, kortweg rattigheid, willen hebben? Sensatiezucht? Nee, in dit boek kom je geen beruchte namen of schandalen tegen. Een aanklacht dan? Nee, niemand van ons heeft schone handen, dus niemand kan de maat worden genomen. Om rattigheid te kunnen herkennen en je ertegen te verdedigen? Nee, volg maar een assertiviteitstraining. We gaan het hebben over rattigheid om een rat te kunnen worden, om de ‘braaftaal’ van zingeving, daadkracht en missie weer terug te vertalen in waar het om gaat: zakkenvullerij, dominantie en gekonkel. Een veelbelovend begin, dit eerste hoofdstuk ‘Welkom in het riool’.
In het tweede hoofdstuk doen we eerst een selfassessment, over hoe manipulatief we al zijn. DISC voor ratten, zeg maar. Je krijgt 13 stellingen waar je Ja of Nee op kunt antwoorden, zoals ‘Ik houd me met genoegen met politieke spelletjes bezig’, ‘Ik laat altijd het achterste van mijn tong zien’, en ‘Doel heiligt de middelen’. Dat viel voor mij niet tegen. Misschien heb ik me na 40 jaar in het bedrijfsleven aardig aangepast aan de heersende moraal? Elk van de stellingen wordt daarna lekker cynisch toegelicht, waarbij je je af gaat vragen of je jezelf toch niet te braaf hebt gescoord. En natuurlijk scoor je gelijk die irritante baas van je….
Hoofdstuk 3 heet ‘De arena’, het strijdperk in de organisatie. Wie heeft er macht? Welke belangen spelen er? De auteur stelt dat je, zodra je in een organisatie komt, het strijdperk betreedt. Kenmerken van een arena zijn onder andere: Tegengestelde belangen, Aanwezigheid van ratten en Veranderingen op komst. Dus ja, elk bedrijf is een arena, dus gord je zwaard maar om!
Door naar hoofdstuk 4 met ‘De 9 bronnen van macht‘. Zorgen dat je een monopolie (kennis of functie) hebt. Of de regels en procedures net even te goed naleven. Treitermacht. De macht van het lichaam (gebruik maken van je sekse of leeftijd, of het aantal medestanders). Panoptische onderwerping, dat klinkt intrigerend! Dit gaat over hoe goed je zicht hebt op je tegenstander. Netwerkmacht. En de macht om te betoveren, bijvoorbeeld met logo’s, kleding, of évents’. Deze bronnen kun je vergroten bij jezelf, en verminderen bij je tegenstander.
‘De streken en zetten’ van hoofdstuk 5 gaan over de manieren waarop ratten te werk gaan. Denk aan vernederen, ondermijnen, roddelen en lekken, lobbyen, bewijzen verzamelen en sporen vernietigen. Dit laatste wordt prachtig toegelicht met een voorbeeld: ‘Vergeet vooral geen filmrolletjes te vernietigen wanneer daarop voor jou heikele foto’s staan. Stop ze in een badje met verkeerde chemicaliën. Ik geef toe: het is een defensieve techniek.’ Ha ha ha!
Hoofdstuk 6 ‘Het grote spel’ gaat over je tactiek, met beginspel, middenspel en eindspel. Weer een voorbeeld: Zorg dat jíí altijd de regie hebt. Vraagt je baas je een voorstel te maken voor iets? Niet doen! Geef aan dat je graag wil meewerken op basis van een voorstel van zíjn kant. Dat komt natuurlijk niet, dus stuur je hem een herinnering, en dat stuk bewaar je zorgvuldig, om later te kunnen aantonen hoe laks je baas is en hoe slecht hij met jou omgaat.
Het laatste hoofdstuk ‘Surfen naar de traditie’ wijkt wat af van de voorgaande delen, het is filosofisch en gaat over wat de auteur ‘de wil tot macht’ noemt. Hij quote Plato’s ‘De Staat’, waarin als besturingsmodel niet alleen de democratie, de tirannie en de oligarchie wordt behandeld, maar ook de timocratie wordt genoemd. Ik kende dat begrip niet, dus naar wikipedia: Hoe meer geld, hoe meer wettelijke rechten je hebt. Verder gaat dit hoofdstuk over retorica, waarvan ‘de basishouding was dat het er niet om ging de waarheid te spreken, maar de ander te bespelen’. ‘Wat we nu in communicatietrainingen leren’, stelt de auteur. Dan komt Machiavelli‘s ‘De heerser’ aan de orde, waarin het behouden van macht, als doel voorop staat en alle middelen heiligt. Het hoofdstuk besluit met Darwin, en de conclusie dat wij ratten zijn omdat we willen overleven. Zo simpel dus.
De epiloog is apart, over een oude vrouw die euthanasie ondergaat, en ik begrijp er niets van…Het is de essentie van het boek, stelt de auteur. Intrigerend! Nog een keer lezen dan maar?
Wat is dit boek heerlijk geschreven! Na een wat stroef begin, waar ik even in moest komen, volgen heel grappig en vaak sarcastisch geschreven hoofdstukken met prachtig taalgebruik. Ik heb regelmatig hardop gelachen, bijvoorbeeld over de funnificatie van werk in het hoofdstuk ‘De arena’, over de verschillende belangen die men bij werk heeft. De Funners willen dat werk leuk is, snel en uitdagend, en gezellig. Die Funners zijn heel makkelijk (en leuk!) te manipuleren met mooie spiegeltjes en lekkere hapjes.
Voor de jonge garde, voor zover die nog een boek lezen, is dit boek heel nuttig om de rattigheid bij hun bazen te herkennen en zo snel mogelijk gelijk op te komen. Die bazen hebben tenslotte al een voorsprong van bijna 20 jaar in het worden van een rat.
Voor de ouderen onder ons stemt het tot nadenken. Wat heeft het ons gebracht? Waarom willen we die macht? Om te overleven? Omdat de ‘braafheid’ het niet overleeft? Wacht, gaat de epiloog dáár over?
Dit boek wordt nog steeds goed verkocht! Jij kunt het bij Managementboek.nl en bij Bol.com bestellen. Hoe word ik een rat? was het allereerste Managementboek van het Jaar, die van 2003.
Cyber-risico’s, sja hoe belangrijk is dat eigenlijk? Voor ons kleine landje, en voor ons zelf. Je leest wel eens wat, over hackers, over China die de kennis van ASML steelt, over afluisterpraktijken. Maar dat raak ons niet. Toch? Na het lezen van het boek ‘Het is oorlog maar niemand die het ziet’ van Huib Modderkolk uit 2019 denk je daar wel anders over. En dat is nodig, want er zijn maar weinig mensen die de dreiging ervan echt begrijpen.
Niet voor niets start het boek ‘Het is oorlog maar niemand die het ziet’ …
…..met een bijeenkomst in 2015 van de hoofden van de veiligheidsdiensten met Rutte, waarin deze wel de noodzaak van actie onderschrijft, maar er geen geld voor beschikbaar stelt. Zorgwekkend!
Belangrijk dus, cyber. Maar ook moeilijk te begrijpen, toch? Nee hoor! De auteur heeft een ongelofelijk knappe prestatie geleverd om deze behoorlijk technische problematiek heel helder en jargon-vrij op te schrijven. Dit boek is daardoor voor iedereen makkelijk te lezen, hier hoef je geen IT-kennis voor te hebben. Makkelijk, en ook spannend! Het leest als een thriller, inclusief cliffhangers: ‘….en zien ze iets wat ze niet voor mogelijk hadden gehouden…’(einde hoofdstuk). Mijn eerste reactie na pas een paar bladzijden gelezen te hebben: het lijkt wel een boek van Joris Luyendijk! En dat blijkt geen toeval te zijn, in het dankwoord wordt Joris genoemd als adviseur, ‘waardoor het boek leesbaarder en urgenter werd’. Aha!
De auteur beschrijft een aantal bekende en minder bekende anekdotes èn de diverse onderzoeken die hij deed, en eindigt met een waarschuwing.
Wat is er aan de hand?
In deel 1 ‘Wat is er aan de hand’ komt onder andere de ellende met Diginotar aan de orde. Buitengewoon boeiend! Ik heb dit destijds wel zijdelings gevolgd (moet ook wel als IT-auditor) maar de omvang en impact ervan werden mij pas goed duidelijk na het lezen van dit hoofdstuk. De zoektocht naar de oorzaak van de problemen wordt gedetailleerd uitgewerkt, en bij de ontdekking van die oorzaak zei ik hardop: Dit kan niet waar zijn! ’Het was zo koud in de kluis’. Menselijke fout, zoals zo vaak, maar wat je niet verwacht bij dit soort bedrijven.
Wat zijn de gevolgen?
In deel 2 ‘Wat zijn de gevolgen’ maken we kennis met ‘Robin’, een van de anonieme bronnen van de auteur. Zij vertaalde stukjes tekst voor een Australisch bedrijf dat software bouwt om spraak om te zetten in tekst. Ze krijgt korte fragmenten van Nederlandstalige telefoongesprekken te horen. Het gaat over van alles, tot de volgende vakantiebestemming aan toe. Het lijkt allemaal random, maar na een tijdje ziet ze toch een patroon: ze hoort veel jongeren met een Marokkaanse of Turkse achtergrond; de meeste zijn taxichauffeurs, en komen uit de regio’s Den Haag en Amsterdam. Soms hoort ze zelfs door een computerstem voorgelezen chatberichten.
Raar. En dan hoort ze de stem van haar ex-vriend, die met zijn nieuwe vriendin belt. Ze schrikt zich rot, belt hem op om te vragen of hij meewerkt aan haar project. Nee natuurlijk. Dit onderdeel maakt heel goed duidelijk hoe de afluisterpraktijken ons allemaal kunnen raken. Waarom word je afgeluisterd? Door wie? En waar gaan die gesprekken en transcripties heen?
Nog heftiger is het verhaal van de Somalische herder die zijn beide dochters verliest door een Amerikaanse raket gericht op de sim-kaart in de telefoon van een terrorist. Waarschijnlijk op basis van Nederlandse inlichtingen, maar dat is niet zeker omdat de Amerikanen hierover niets willen meedelen. Die terrorist leeft overigens nog. Collateral damage heet dat geloof ik: onschuldige slachtoffers.
Waar gaat het naar toe?
Dan deel 3 ‘Waar gaat het naar toe?’ waarin onder andere het verhaal over Russische criminelen die in 2007 geld overboeken van onwetende klanten van de ABN Amrobank. Die transacties zien eruit alsof de klanten het zèlf gedaan hebben. Foetsie is je geld! De truc is een fantastisch goed nagemaakte inlogpagina van de bank, waarop de klanten hun gegevens intoetsen. Ook andere banken zijn het slachtoffer, de schade bedraagt honderden miljoenen. Deze truc kennen we nu, maar wat is de volgende?
Wie gaat ons beschermen?
In deel 4 ‘Wie gaat ons beschermen?’ lezen we over het referendum over de sleepwet, Fox-IT, en de twijfels van de auteur. Om de samenleving te beschermen tegen spionage en sabotage hebben de veiligheidsdiensten onderzoeksbevoegdheden nodig die een vrije samenleving onder druk zetten. Een democratische regering mag niet hacken, afluisteren of censureren, bepalen wat nepnieuws is en wat niet. Maar de overheden in China en Rusland kennen die aarzelingen niet. Die steunen hun hackers bij hun spionage en sabotage (of geven daar zelfs opdracht toe).
De Verenigde Naties probeert tot normen te komen om digitale escalatie tegen te gaan, maar Rusland en China hebben zich hieruit teruggetrokken. Zij spelen het spel met andere spelregels. Dat zet ons op achterstand, maakt ons kwetsbaar. Er gaat geen dag voorbij zonder online schermutselingen, de aanvallen vanuit Rusland zijn het meest volhardend en zorgelijk. Minister Bijleveld noemt dit in 2018 ‘een vorm van oorlog’. Een oorlog die niemand ziet. Wie beschermt ons? De auteur komt weer terug op de bijeenkomst van Rutte. De politiek in ieder geval niet.
Nog niet.
Dit boek kan het inzicht in en de zorgen over beveiliging concretiseren, waardoor er druk op de overheid kan worden uitgeoefend om aandacht en geld te besteden aan cyber-kennis en beveiliging. Zou dat geen mooi resultaat zijn?
Wat doen de veiligheidsdiensten eigenlijk?
In dit boek lees je ook over de relatie tussen de verschillende inlichtingen- of veiligheidsdiensten, niet alleen binnen Nederland (de AIVD en MIVD) maar ook de relatie met de Amerikaanse en Britse inlichtingendiensten. Die relatie is soms prima, dan wordt er goed samengewerkt en informatie uitgewisseld. Maar vaker nog zitten de diensten elkaars bedrijven en overheden te hacken, en dat is minder fraai. Ik maak me dan minder zorgen over de hacks van de Engelsen en Amerikanen dan over die van Rusland (op onze infrastructuur) en China (op onze bedrijven, op jacht naar IP), maar is dat terecht, of juist naïef? Dat is alvast weer een leerpuntje.
Mijn evaluatie: Fijn leesvoer voor burgers èn managers
Dit boek is heel fijn leesvoer voor iedereen die wel eens wat hoort over cyber-risico’s en privacy, maar het niet zo goed begrijpt of er geen interesse voor heeft (en hiertussen is een correlatie).
Voor ons als burgers dus, die ons zorgen (zouden moeten) maken over onze data en onze privacy. Maar ook voor ons als managers in het bedrijfsleven. Het geeft heel helder weer waar de kwetsbaarheden van bedrijven zitten en wat de impact kan zijn van een hack. Is jouw personeel niet zo ‘beveiligingsminded’ dan zal dit boek ze de ogen openen. Wat aandacht voor continuïteitsmaatregelen zou een mooi gevolg kunnen zijn van het lezen van dit boek. Of gaan we zitten wachten op de volgende paniekreactie als een heel bedrijf wordt platgelegd (zoals de Rotterdamse haven en duizenden andere bedrijven wereldwijd in 2017)?
Het boek leest als een thriller en geeft een heel mooi inkijkje in de onderzoeksjournalistiek: hoe komen de journalisten aan bronnen, wanneer publiceren ze een verhaal, en wanneer niet? Hoe gaan ze om met veronderstelde staatsgeheimen? Interessant is in het nawoord te lezen dat de Nederlandse inlichtingendiensten het boek voor publicatie gelezen hebben, en er delen uit hebben laten verwijderen. Dat maakt je wel nieuwsgierig! Hopelijk lezen we hier dan weer over in het volgende boek.
Ik heb ook wat kritiek: de auteur maakt regelmatig uitstapjes naar het verleden, om verbanden te leggen of achtergronden te verduidelijken. Deze niet helemaal chronologische vertelstijl maakt het boek af en toe wat moeilijk te volgen. In welk jaar speelt deze ontdekking? En was dat voor of na het vorige avontuur? De onderverdeling van die anekdotes in de eerste drie delen (Wat is er aan de hand, Wat zijn de gevolgen, Waar gaat het naar toe?) was voor mij ook niet helemaal helder.
Daarnaast vond ik het lastig de verbanden te zien tussen de verschillende incidenten of schermutselingen en het ene en andere onderzoek. Er gebeurt zovéél, wat is de rode draad?
En natuurlijk het belangrijkste: een thriller heeft over het algemeen een happy end………
Vroeger woonden we in ronde dorpen: de kerk, kroeg en winkels in het midden, de huizen eromheen. Dat is optimaal qua afstand. Alles is te belopen. Later ontstond de lintbebouwing, een enkele rij huizen aan de openbare weg. Lekker ver weg van de buren, een grote tuin. Maar ook ver weg van alle winkels, scholen en sportverenigingen, waardoor altijd een auto nodig is. En altijd moet worden gereisd naar het werk, waardoor files ontstaan. Wat ontzettend slecht is voor het klimaat, best duur is door de noodzaak van goede infrastructuur, en afstand creëert tussen jou en de gemeenschap.Rond is beter, stelt Jo Caudron in zijn prima boek ‘De wereld is rond’uit 2019.
De titel van het boek De wereld is rond …
… is óók een reactie op het boek ‘The world is flat‘ van Thomas Friedman, die met flat bedoelde: vrij van belemmeringen, door globalisering, internet, wereldwijde netwerken. Maar dit platte vlak creëert óók afstand, tussen de mensen die alles hebben, en zij die bijna niets hebben. Tussen de wereldburgers en de achterblijvers in het ‘hinterland’. Die achterblijvers zijn gevoelig voor populisten, en dit veroorzaakt polarisatie, wat bepaald niet goed is voor de toekomst. Globalisering creëert ook afhankelijkheid, en daardoor kwetsbaarheid.
Caudron’s oplossing is dan ook: circulair leven. In Urban Villages die mensen weer bij elkaar brengen, met lokale produktie, lokale landbouw en energie-opwekking. En niet afgesloten van de wereld, maar wel minder afhankelijk. Zoals de hubs van internet: als er een faalt, nemen anderen het over.
Holistisch en optimistisch
‘De wereld is rond’ dekt een groot aantal onderwerpen af, is daarmee holistisch, en ook optimistisch. Het komt een beetje over als een mix van Feitenkennis, Sapiens (uit beide boeken citeert Caudron dan ook uitgebreid) en Donuteconomie. Er is wel een groot verschil met die laatste: waar Donuteconomie bbp-groei volstrekt afzweert, gaat Caudron er juist van uit dat groei nodig is. Iedereen wil de piramide van Maslov beklimmen en zolang je de eerste niveaus nog niet ontstegen bent, zal duurzaamheid je een worst zijn. En om iedereen op een hoger niveau van Maslov te krijgen is economische groei nodig.
Wel geeft hij aan dat late klimmers zeer vervuilende oplossingen voor hun klim waarschijnlijk zullen kunnen overslaan omdat er al duurzame alternatieven zijn. Net zoals velen in Afrika nooit een ouderwetse telefoon hebben gehad: ze sprongen van helemaal geen telefoon naar direct een mobiele telefoon.
Werken, wonen en mobiliteit
De problematiek die Caudron beschrijft, èn zijn oplossingen daarvoor, zijn niet nieuw. Hij heeft het wèl heel boeiend en inspirerend opgeschreven, dit boek leest als een trein. Het eerste deel van het boek bestaan uit een beschrijving van met name de issues die spelen (‘de perfecte storm’) op het gebied van werken, wonen en mobiliteit. Dan zijn we al vrij ver over de helft van dit behoorlijk dikke boek (290 pagina’s). Het tweede deel brengt ons de visie op de toekomst van 2030 van de auteur, die gebaseerd is op de genoemde Urban Villages, en wat er nodig is om dat te bereiken. Daarna wordt dit verder geconcretiseerd in een strategisch plan voor bedrijven, met behulp van zijn SUPERchange model:
See (zie de verandering),
Understand (begrijp de impact),
Plan (bereid je voor op de toekomst met een strategisch plan),
Enable (maak de organisatie klaar om de plannen uit te voeren) en
Run (voer de plannen uit).
Uber
Een mooie quote uit See: In 2012 lanceerde Uber zijn plannen in Amsterdam, op een Europees technologie-event. Niet op een mobiliteitsevent, en de taxiwereld zag de disruptie dan ook niet aankomen. De les die je hieruit kunt trekken: ondernemers die iets helemaal anders gaan doen, komen niet uit de klassieke industrie. Hierdoor zullen nieuwe ontwikkelingen je ontgaan, als je je informatievergaring beperkt tot de seminars en vakbladen van jouw eigen sector.
Je moet je dus breed oriënteren om als bedrijf toekomst-vast te zijn. Dit zeer leesbare boek is daarvoor een goed begin. Caudron is ook positief over de ‘big tech’-spelers, die met virtualisering en digitalisering zorgen dat we minder ‘stuff’ nodig hebben. Heel goed daarom dat dit boek ook als eBook verkrijgbaar is. En ik schaam me nu een beetje: ik leef dan wel CO2 optimaal (in een flatgebouw in het centrum), ik léés nog niet duurzaam. Goed voornemen voor het nieuwe jaar: meer eBooks!
Update 17 april 2020: Dit boek is verkozen tot Managementboek van het Jaar 2020!
In 2019 zat ik in de jury voor Managementboek van het Jaar 2020 (de boeken komen dan wel uit 2019, de uitreiking is in 2020, vandaar). Jam Cultures van Jitske Kramer uit 2019 was één van de boeken die meedongen naar deze titel. En ik mocht in die periode geen recensies schrijven, ik maakte dus alleen korte notities. Mijn conclusie: veel nieuwe inzichten die als een jamsessie over je uitgestort worden.
Jammen gaat over samen muziek maken, al improviserend. Je kwetsbaar opstellen, je eigen muziek zo goed mogelijk laten klinken, vertrouwen hebben in de ander. Jam cultures is dus samen improviseren met cultuur-verschillen, je eigen geluid laten horen èn de ander accepteren. Het boek bestaat uit verschillende delen: Onderscheid, over stereotypen en onze neiging tot klonen. Macht, over apenrotsen en wie het voor het zeggen heeft. Waarheid, over hoe we met verschillende waarheden om kunnen gaan. Vertrouwen, over de energie die ontstaat uit ongemak. Lef, over risico nemen om te kunnen jammen in flow en met uitersten.
Het managementboek Jam Cultures ….
… is een prachtig uitgevoerd boek geïllustreerd met korte verhaaltjes, ervaringen uit de reizen van de auteur en grappige intermezzo’s over diversiteit en inclusie (‘Je bedoelt dat vrouwen ècht meer moeten gaan verdienen?’ is de verbaasde reactie na een sessie over inclusiviteit op een accountantskantoor, waarbij deeltijdwerk en ongelijke beloning op de agenda stonden.) Heel veel nieuwe inzichten die inderdaad als een jam-sessie, zonder al te veel structuur, over je uitgestort worden.
Veel organisaties bevinden zich in een innovatiecrisis. Uit een survey blijkt dat 80% van de werknemers vindt dat hun organisatie niet de middelen beschikbaar stelt om innovaties te ontwikkelen. Slechts 50% krijgt überhaupt erkenning of een beloning voor het ontwikkelen van nieuwe ideeën. Aldus het boek Het geheim van disruptie van Menno Lanting uit 2019. Dit boek kun je zien als de samenvatting van zijn eerdere boek De Disruptieparadox.
In Het geheim van disruptie…
… legt Lanting uit waarom innovatie zo weinig prioriteit krijgt. Innovatie gaat bijna altijd (op den duur) ten koste van de huidige markt. Door de status-quo bias kunnen (de leiders van) bedrijven niet accepteren dat hun huidige, winstgevende markten zullen verdwijnen. Echter, als jij niet innoveert, doet een ander het wel voor je, daar zijn genoeg voorbeelden van.
Wat is disruptie?
Wat heeft innovatie met disruptie te maken? En wat is disruptie eigenlijk? Lanting gebruikt hiervoor de definitie van disruptie-goeroe Clayton Christensen: een proces van opeenvolgende fasen, waarbij een innovatie eerst kleine nieuwe markt creëert, dan snel verbeterd wordt en die markt uitbreidt, vervolgens groeit ten koste van de bestaande markt en ten slotte deze overvleugelt.
In het begin is een aankomende disruptie dus moeilijk te onderscheiden van een gewone innovatie, mede omdat de innovaties veelal binnen bestaande marktpartijen plaatsvinden. Pas als er verschillende innovaties samenkomen, de toekomstige wensen van klanten (die deze wensen zelf nog niet eens kennen) leidend zijn, een nieuw businessmodel ontstaat èn de organisatiestructuur passend is, kan disruptie ontstaan.
Paradox
Het geheim van disruptie is dat het paradoxaal is. Menno benoemt 4 paradoxen: Snel versus langzaam, kans versus bedreiging, ratio versus emotie, en exploitatie versus exploratie. Daarnaast geeft hij in het boek twee strategieën voor disruptieve innovatie (‘van onderaf’- een goedkoper alternatief bieden en ‘van bovenaf’- exclusiviteit bieden) en een vijf-stappenplan voor ‘echte vernieuwing’.
Mooi beschrijft Lanting hoe disrupties soms heel langzaam gingen: de auto heeft niet pats, boem, de paardenkoets verdrongen. Daar ging tig jaar overheen en ertussen in werden eerst nog de paardentram en daarna de elektrische tram populair. Maar toen voor de auto eenmaal het omslagpunt was bereikt, ging het snel. Dit is de snel-langzaam paradox: op tijd kansen ontdekken, geduldig afwachten tot het omslagpunt is bereikt en dan direct versnellen.
Ook mooi zijn de voorbeelden van innovaties die (nog) niet disruptief zijn, maar de bestaande markt uitbreiden. Airbnb (ontstaan toen de oprichters ‘airbeds’, luchtbedden, in hun flat aanboden voor platzak conferentiegangers) is gericht op mensen die nooit een dure hotelkamer zouden boeken, budget vliegmaatschappijen zijn gericht op mensen die anders nooit een verre bestemming zouden kunnen betalen.
Evaluatie
Zoals alle eerdere boeken van Lanting is dit weer een prettig geschreven en erg pragmatisch boek. De belemmeringen (teveel focus op korte termijn doelen, teveel zoeken naar consensus, van Innovatie een afdeling maken in plaats van een mentaliteit) zijn heel herkenbaar, de voorbeelden hoe het wèl moet heel inspirerend. Hier kan iedereen direct mee aan de slag.
Wat dacht je van het uitgangspunt van 3M: ‘iedereen heeft het recht om te experimenteren’. In plaats dat de experimenterende medewerker moet motiveren waarom een innovatie doorgang moet vinden, is het juist de innovatie-nek-omdraaiende manager die moet onderbouwen waarom het niet zal werken. Eenvoudig te implementeren, toch?
Het boek is erg compact: 82 pagina’s in klein formaat. Toch ziet Lanting kans om naast het opnemen van de kern van zijn eerdere boek De disruptieparadox, ook nog ruimte te maken voor aansprekende voorbeelden. Denk aan Apple, Tesla, 3M.
De noten ofwel de literatuurlijst is relatief uitgebreid. Veel verwijst naar URL’s, en dat is erg prettig om specifieke voorbeelden nog eens na te lezen. Als de pagina’s tenminste niet verdwenen zijn (zoals bij de innovatie survey), alsof het paardenkoetsen zijn…..
Het is weer de tijd van lijstjes en ik wil niet achterblijven! In 2018 las ik een hele stapel managementboeken, recente èn klassiekers, en schreef er recensies over. Hieronder vind je mijn top 10: de boeken die ik 4,5 of zelfs 5 sterren gaf! Ook licht ik een een tipje van de sluier van 2019 op…..Heb je nog wat tijd over rond de Kerstdagen? Ga dan Lekker Lezen èn Efficiënt Leren!
Mijn top 10 managementboeken van 2018
Mindgym van Wouter de Jong (2018) Genre: persoonlijke effectiviteit. Theorie èn oefeningen voor meer aandacht, compassie en geluk. Klink zweverig, is het absoluut niet! Dat komt deels door de grote hoeveelheid sociaalwetenschappelijk onderzoek en modellen waarnaar gerefereerd wordt, en deels door de zeer concrete oefeningen, ondersteund door 29 audiotracks op de bijbehorende website. Grappig èn overtuigend. Lees mijn uitgebreide recensie. Het boek kun je ook direct kopen.
Risicoleiderschap van Martin van Staveren (2018). Conventioneel risicomanagement voldoet niet meer in deze VUCA (volatile, onzekere, complexe, ambiguë) wereld. Dit boek renoveert de heilige huisjes van standaardisatie, verzuiling in de tweede lijn en focus op methoden. In plaats daarvan komt risicoleiderschap: Doelgericht, Diversiteit, Durven en Doen, veel nieuwe inzichten! Lees mijn uitgebreide recensie. Het boek kun je ook direct kopen.
Hooggeëerd publiek van Judith de Bruijn (2018) Genre: persoonlijke effectiviteit. Het gaat niet om applaus krijgen, of veel visuals tonen. Een presentatie is pas goed als deze jouw doel bereikt. Het boek geeft een stap-voor-stap aanpak, met handige tijdlijn, hoe je je publiek leert kennen met de kleurentheorie van Jung, en je presentatie daarop aanpast. Lees mijn uitgebreide recensie. Of direct kopen!
Het juiste moment van Daniel H Pink (2018) Genre: persoonlijke effectiviteit. Een smakelijke uiteenzetting van alles waar we rekening mee moeten houden als we een ‘wanneer?’-beslissing nemen. Timing is geen kunst maar een wetenschap, Pink put dan ook uit veel onderzoeksresultaten als hij ons adviseert over examens, je werkdag, het huwelijk, projectmanagement en nog veel meer. Lees mijn recensie. Of direct kopen!. Er is ook een Samenvatting van èn een Audiosamenvatting (nieuw!).
Donuteconomie van Kate Raworth (2017). Genre: Duurzaamheid en Economie. Buitengewoon leerzaam en prettig geschreven boek over de uitputting en vervuiling van de aarde, de toenemende ongelijkheid tussen de paar rijken en de vele armen, over onze verslaving aan bbp-groei. De donut is een dubbele ring: aan de buitenkant de 9 planetaire processen (het plafond), aan de binnenkant de 12 menselijke basisbehoeften (de fundering). Simpel model, maar schokkende status. Lees mijn uitgebreide recensie. Of direct kopen! Er is ook een Samenvatting van, als je eerst even wilt kijken of het onderwerp je wel aanspreekt.
Sapiens van Yuval Noah Harari (2015). Genre: biografie. De geschiedenis van de mens gezien vanuit de biologie, economie, religie, taal, en gedragswetenschap. Kort en krachtig neergezet en nooit saai. Kritisch, humoristisch en tot nadenken stemmend. We zijn bepaald geen lieverdje! Lees mijn uitgebreide recensie. Het boek kun je ook direct kopen.
The culture map van Erin Meyer (2014) Genre: persoonlijke effectiviteit. Engels (niet vertaald) boek dat 8 culturele aspecten behandelt waar je in je zakelijk leven rekening mee moet houden: Communiceren, Evalueren, Overtuigen, Leidinggeven, Beslissen, Vertrouwen, Het oneens zijn en Plannen. Zeer herkenbaar als je internationaal werkt en uiterst nuttig! Lees mijn uitgebreide recensie. Of direct kopen!
Ons feilbare denken van Daniel Kahneman (2011). Genre: psychologie. Het kan verschrikkelijk mis gaan bij intuïtie en oordeelsvorming. We hebben allemaal last van biases, zeg maar vooroordelen, en zijn zeker niet rationeel. Kahneman won de Nobelprijs voor zijn gedachtengoed. Deze dikke klassieker leest vlot weg en de onderzoeksresultaten zullen je verbazen! Lees mijn uitgebreide recensie. Het boek kun je ook direct kopen. Er is ook een Samenvatting van, als je echt geen tijd hebt voor die dikke pil!
Onze ijsberg smelt van John Kotter (2006) Genre: verandermanagement. Prachtige fabel over een kolonie pinguins die naar een andere ijsschots moet verhuizen. Natuurlijk zijn er de nodige tegenstanders! Maar de leiders weten een manier te vinden om iedereen letterlijk mee te krijgen. De fabel-vorm zorgt ervoor dat je de ‘lessen’ makkelijk onthoudt en de zeer geringe omvang dat je het boekje ook echt leest. Gebaseerd op de bestseller ‘Leiderschap bij verandering’. Lees mijn uitgebreide recensie. Of direct kopen.
Ontdek je sterke punten van Marcus Buckingham (2006) met een ge-update versie van Tom Rath (2018). Genre: persoonlijke effectiviteit. Je persoonlijkheid heeft 34 thema’s, de een wat sterker vertegenwoordigd dan de ander. In plaats van je ‘zwakke’ punten proberen te verbeteren (met vervelende trainingen) ben je effectiever als je focust op je sterke punten. Dit is ook aantoonbaar beter voor je bedrijf, zo blijkt uit onderzoek van Gallup. Lees mijn uitgebreide recensie. Of direct kopen! Er is ook een Samenvatting van, voor als je krap zit.
Goede voornemens 2019
Mijn ‘te-lezen’ stapel voor 2019 groeit en groeit! Van welke 5 boeken kun je in ieder geval een recensie verwachten?
Waarom is de ene mens slimmer dan de ander? Of ethischer? Zit dat in de genen? Of heeft het te maken met je achtergrond, ervaringen, training, of de manier waarop je leert? Het is waarschijnlijk genen èn ontwikkeling. Dat betekent dat je slim of minder slim geboren wordt, en slimmer kunt worden. Maar alléén als je dat ook echt gelooft! Dat is de kern van Mindset, van Dr. Carol S. Dweck, psychologe en professor op Stanford Universiteit. Ik vond deze bestseller uit 2006, in 2017 geheel herzien, heel leerzaam en schreef er dus ook een Samenvatting van.
Auteur Carol Dweck heeft in tientallen jaren onderzoek ontdekt dat je zelfbeeld grote invloed heeft op je leven. Als je denkt dat jouw kwaliteiten statisch zijn, bij je geboorte gekregen en vaststaand, als je dus een zogenaamde fixed mindset hebt, dan wil je je steeds weer bewijzen. Het bestáát niet dat je te weinig intelligent bent, of te weinig ethisch! Heb je daarentegen een zogenaamde groei mindset, dan geloof je dat je je kwaliteiten kunt ontwikkelen. Het is niet zo dat iedereen een Einstein kan worden! Niemand weet wat je potentieel is, maar het gaat erom dát je potentieel hebt! Als je dat gelooft, wil je graag leren om beter te worden.
Mindset gaat over Fixed mindset en groei mindset
De eerste drie hoofdstukken van dit fascinerende boek gaan over Deck’s onderzoeken naar de verschillende mindsets, hoe je mensen (haar proefpersonen) in een bepaalde mindset krijgt, en wat het effect ervan is. Een mooi voorbeeld uit het derde hoofdstuk gaat over een onderzoek met studenten. Carol geeft ze een (vrij makkelijke) IQ test en geeft twee soorten complimenten. De eerste groep vertelt ze: Wat een goede score! Je moet wel heel slim zijn! De tweede groep vertelt ze: Wat een goede score! Je moet wel heel hard gewerkt hebben!
De eerste groep heeft nu een fixed mindset, de tweede een groei mindset. Nu krijgen ze een hele moeilijke test. De eerste groep doet het heel slecht, ze zijn al hun zelfvertrouwen kwijt. De tweede groep doet het veel beter en heeft er zelfs lol in. Nu krijgen de studenten de opdracht om hun ervaringen en scores op te schrijven als introductie voor een nieuwe groep studenten. Van de fixed mindset-studenten liegt 40% over hun score. Ze schamen zich. Dus……iemand vertellen dat hij slim is maakt hem dommer en een leugenaar. Dat is dus niet zo slim.
Beroemde sporters en zakenlieden
Het boek vervolgt met een groot aantal voorbeelden van beroemdheden uit de sport- en zakenwereld, veelal Amerikanen, waarin hun gedrag wordt beschreven waaruit je kunt afleiden welke mindset deze beroemdheden hadden. Ook het uiteindelijke effect wordt duidelijk gemaakt. Zo zet Carol basketballers Michael Jordan en Patrick Ewing tegenover elkaar, en tennisser John McEnroe en golfer Tiger Woods. In de zakenwereld komen we de CEO’s van GE, Chrysler en Enron tegen. Dit zijn twee boeiende hoofdstukken.
Relaties en vriendschap
Het volgende hoofdstuk gaat over relaties en vriendschap, en is van alle tijden en bij vlagen hilarisch. Die vrienden die zo’n zogenaamde grappige, maar eigenlijk beledigende speech houden op je huwelijk? Fixed mindset. Je geliefde die alles wat jij doet, probeert nog beter te doen? Fixed mindset. Heerlijk herkenbaar!
Je mindset veranderen
De laatste twee hoofdstukken gaan in op hoe we die mindset nu eigenlijk krijgen (van onze ouders, leraren en coaches bijvoorbeeld) en hoe we onze mindset kunnen veranderen. Dat is super nuttig! Carol stelt dat we allemaal een mix van fixed en groei mindset hebben, en eerlijk is eerlijk, ik herkende wel zaken in haar boek waar ik vanaf moet. Een uitdaging niet aangaan omdat je denkt dat je het niet kunt en niet voor paal wilt staan, het oordeel van anderen vreest? Dat gebeurde me nèt na het lezen van het boek nog! Er is dus werk aan de winkel. En dat geldt ongetwijfeld voor iedereen! Of denk jij dat je uitontwikkeld bent?
Microsoft oprichter Bill Gates’ missie: ieder huishouden moest een pc hebben. Daar is hij in geslaagd. De huidige CEO van Microsoft, Satya Nadella, wil iedereen de kans geven het beste uit zichzelf te halen. Microsoft moet dat met zijn producten gaan faciliteren, maar ook zèlf een cultuur hebben waarin haar werknemers kunnen groeien. Hoe zal Nadella dit realiseren?We kunnen dit afleiden uit zijn biografie Hit Refresh uit 2017.
De biografie Hit Refresh
….beschrijft (uiteraard, het is een biografie) het leven van Nadella, beginnend met zijn leven in de hogere klasse van India, dan zijn studie in de VS, indiensttreding bij Microsoft, zijn benoeming tot CEO en zijn visie op de toekomst van technologie. Interessant is te lezen hoe hij een superlastige klus kreeg om zich bij Microsoft te bewijzen. In 2008 lopen de pc-verkopen terug, Apple is hen de baas qua smartphones en Amazon qua cloud. Nadella moet van zoekprogramma Bing en cloud een succes gaan maken. Als dat mislukt is hij ook mislukt en is het einde carrière. Hoe pakt hij dit aan?
Nadella’s voorganger Steve Ballmer ging uit van de drie C’s:Concepten (je moet een visie hebben), Capaciteiten (je moet de technische en creatieve vaardigheden hebben om de visie uit te werken) en Cultuur (die nieuwe ideeën ondersteunt). Nadella heeft een visie, Microsoft heeft de technische talenten, maar cultuur?
De cultuur bij Microsoft is dan niet echt gericht op samenwerking (al helemaal niet met de concurrentie) en moet worden veranderd. Nadella probeert iedereen, van top-manager tot techneut, ervan te overtuigen dat ze de uitdagingen aankunnen, door samen te werken, empathie naar elkaar te tonen, naar elkaars ideeën te luisteren. Dat lijkt te zijn gelukt. (Dit weekeinde nog, op 1 december 2018 heeft Microsoft weer de hoogste beurswaarde ter wereld, is groter dan Amazon en Apple).
Het boek is erg prettig geschreven, geen opschepperij, maar wel veel aandacht en waardering voor de mensen met wie hij samenwerkt. Iedereen krijgt de credits voor de successen van Microsoft. Daarnaast is er veel ruimte voor zijn privéleven, en hoe dat hem inspiratie geeft voor zijn visie voor de toekomst van Microsoft.
Nadella’s favoriete sport, cricket, komt een aantal keren terug. Nadella heeft drie principes gedestilleerd uit zijn cricket-loopbaan waar hij als CEO nog steeds op terugvalt. Het eerste is om de concurrentie, hoe sterk ook, met alles wat je hebt tegenmoet te treden. Laat je niet intimideren! Respect hebben mag, maar overdrijf het niet. Het tweede principe is altijd je team, en niet je eigen ego op de eerste plaats te zetten. Een briljante speler (of werknemer) die zichzelf centraal stelt kan je hele team te gronde richten. Het derde principe is dat een effectieve leider iedereen op de toppen van diens kunnen laat presteren. Je moet een balans vinden tussen ingrijpen en het zelfvertrouwen van het team of een medewerker centraal stellen. Iets uit iemands handen trekken en het zelf doen levert misschien goed resultaat op, maar is funest voor het zelfvertrouwen van de ander. Een klein beetje bijsturen en daarna weer teruggeven is effectiever.
Nadella besteedt veel aandacht aan de ontwikkeling van de digitale ‘persoonlijke assistent’ (Cortana) die zoveel van je weet dat het je pro-actief kan helpen, bijvoorbeeld door je te herinneren aan deadlines of beloften. Dit doet het door al je email, agenda’s, gps, etc door te spitten, hieruit informatie samen te stellen en te leren. Artificial Intelligence dus, dit ziet hij als de toekomst voor de gebruikers en dus van Microsoft. Hij stapt heel makkelijk over privacy-aspecten heen, alleen het dilemma wat te doen met informatieverzoeken van de overheid, in het kader van veiligheid, komt aan bod. Hij is duidelijk niet gecharmeerd van achterdeurtjes in de software, al ziet hij het belang van terrorismebestrijding. Hij formuleert 6 invalshoeken om dit beheersbaar en transparant te maken. Het gebruik van persoonlijke data door (bedrijven als) Microsoft zelf, ziet hij duidelijk niet als een issue. Dat is een gemiste kans, hij moet zich realiseren dat deze zorgen spelen, in Europa, maar ook in de VS.
Het is een boeiend boek, wat je een inkijkje geeft in de richting waarin de technologie, AI en kwantumtechnologie, zich zal ontwikkelen en hoever men al is. Daarnaast krijg je een indruk wat Nadella (naar eigen zeggen) succesvol maakt: empathie, luisteren, blijven leren, samenwerken. Zal zijn opvolger een AI zijn?
Nadella is overtuigd van het belang altijd te blijven leren, ook, of zelfs als CEO. Hiervoor haalde hij inspiratie uit Mindset van Carol Dweck, waarin onderzoek centraal staat over het overwinnen van tegenslagen door ervan overtuigd te zijn, de mindset te hebben, dat je dat kunt. Als je niets bijleert, sta je stil.
In Hit Refresh wordt ook gerefereerd naar het fenomeen singularity, het moment dat computerintelligentie de menselijke voorbijstreeft. Een bekend boek hierover is ‘Management in Singularity’ van Tjeu Blommaert en Stephan van den Broek uit 2016. Nadella noemt verder ‘Machines of Loving Grace’ van John Markoff, uit 2015.
In zijn nawoord zegt Nadella dat de bekende biografieën-schrijver Walter Isaacson zijn ideeën over het boek heeft gedeeld. Misschien leest het daarom wel zo fijn! Walter Isaacson schreef onder andere de bestseller over Steve Jobs (aanbevolen!) en over Leonardo da Vinci (deze heb ik zojuist gekocht, dus daarover binnenkort meer). Wat ik niet wist, maar nu wel, is dat hij ook ‘De uitvinders’ schreef, een boek over de pioniers in de digitale revolutie. Klinkt óók interessant!
We kunnen heel wat leren van biografieën, stelt Peter Roemeling. Voor zijn boek ‘Excelleren in vrijheid’ (zie ook mijn recensie) bestudeerde hij onder andere de biografieën van Stalin, Darwin en Elvis. Wist jij dat Stalin empathisch was?
Elly Stroo Cloeck schrijft recensies van managementboeken en andere non-fictie.
ESCIA - 1001boeken 